Allicin là hợp chất lưu huỳnh được tạo ra khi tỏi tươi bị nghiền, cắt hoặc nhai, do alliin tiếp xúc với enzym alliinase. Đây là một hợp chất không bền, có mùi đặc trưng và được nghiên cứu nhiều về hoạt tính sinh học như kháng khuẩn trong phòng thí nghiệm, tác động trên lipid máu, huyết áp và chức năng tiểu cầu. Tuy nhiên, bằng chứng trên người còn khác nhau theo dạng chế phẩm tỏi, hàm lượng và khả năng giải phóng allicin. Allicin hoặc chế phẩm tỏi không thay thế thuốc điều trị, không nên tự dùng để chữa bệnh hoặc tự ngừng thuốc đang được kê đơn. Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc kháng tiểu cầu, thuốc điều trị HIV hoặc chuẩn bị phẫu thuật cần hỏi ý kiến bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng chế phẩm tỏi có allicin. ([Linus Pauling Institute][1])
Nội dung chính
- Allicin là gì?: Hợp chất thiosulfinate chứa lưu huỳnh, hình thành từ alliin nhờ alliinase khi tỏi bị nghiền/cắt/nhai. ([Linus Pauling Institute][1])
- Vai trò chính: Được nghiên cứu về hoạt tính kháng khuẩn, chống oxy hóa, ảnh hưởng lipid máu, huyết áp và kết tập tiểu cầu; mức độ bằng chứng khác nhau theo mục tiêu và chế phẩm. ([NCCIH][2])
- Chỉ định/phạm vi dùng: EMA có chuyên luận cho Allium sativum L., bulbus dưới dạng thuốc thảo dược truyền thống dùng hỗ trợ phòng ngừa xơ vữa động mạch và giảm triệu chứng cảm lạnh thông thường, dựa trên kinh nghiệm dùng lâu dài; đây không phải là phê duyệt riêng cho allicin tinh khiết. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
- An toàn: Có thể gây mùi hơi thở/cơ thể, khó chịu tiêu hóa, dị ứng; chế phẩm tỏi có thể tăng nguy cơ chảy máu, đặc biệt khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc kháng tiểu cầu. ([NCCIH][2])
- Lưu ý quan trọng: Không tự dùng để thay thuốc. Hỏi bác sĩ/dược sĩ nếu đang dùng thuốc, có bệnh nền, mang thai, cho con bú, trẻ em hoặc chuẩn bị phẫu thuật. ([NCCIH][2])
Hoạt chất Allicin là gì?
Allicin là hợp chất lưu huỳnh sinh ra từ tỏi, không có sẵn với lượng đáng kể trong tép tỏi nguyên vẹn mà được tạo thành khi alliin tiếp xúc với enzym alliinase sau khi tỏi bị nghiền, cắt hoặc nhai. ([Linus Pauling Institute][1])
Allicin
INN Allicin; INN chính thức
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Allicin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Allicin; INN chính thức |
| Tên IUPAC | 3-prop-2-enylsulfinylsulfanylprop-1-ene |
| Tên hóa học khác | Thio-2-propene-1-sulfinic acid S-allyl ester | Allylthiosulphinic acid allyl ester | Diallyl thiosulfinate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Diallyl thiosulfinate; diallylthiosulfinate; allyl thiosulfinate. PubChem ghi nhận Allicin có công thức phân tử C6H10OS2. ([PubChem][4]) |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 539-86-6 |
|---|---|
| UNII | 3C39BY17Y6 |
| PubChem CID | 65036 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C6H10OS2 |
Dược động học của Allicin
Dược động học của allicin ở người chưa được mô tả đầy đủ như thuốc tân dược. Sau khi dùng tỏi, allicin có thể bị phân hủy nhanh trước và sau khi vào đường tiêu hóa; trong nghiên cứu ở người, allicin không được phát hiện trong huyết thanh hoặc nước tiểu đến 24 giờ sau khi ăn 25 g tỏi sống, gợi ý allicin và dẫn xuất của nó được chuyển hóa nhanh nếu được hấp thu. ([Linus Pauling Institute][1])
Giai đoạn I: Hấp thu
Hấp thu của allicin và các dẫn xuất chỉ được hiểu một phần. LPI ghi nhận allicin không phát hiện trong huyết thanh/nước tiểu sau dùng tỏi sống, trong khi các chất chuyển hóa bay hơi như allyl methyl sulfide có thể được phát hiện trong hơi thở hoặc nước tiểu sau khi dùng tỏi. ([Linus Pauling Institute][1])
Giai đoạn II: Phân bố
Vị trí mô đích của allicin hoặc chất chuyển hóa có hoạt tính ở người chưa rõ. LPI nêu chưa xác định chắc chắn chất nào trong các hợp chất/chất chuyển hóa từ allicin thực sự đến được mô đích. ([Linus Pauling Institute][1])
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Allicin có thể phân hủy thành các hợp chất organosulfur tan trong lipid như diallyl sulfide, diallyl disulfide, diallyl trisulfide; trong cơ thể, các hợp chất liên quan có thể chuyển thành allyl mercaptan, allyl methyl sulfide và allyl methyl disulfide. ([Linus Pauling Institute][1])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Allyl methyl sulfide đã được phát hiện trong nước tiểu trong vòng 4 giờ sau khi ăn tỏi, gợi ý có hấp thu vào tuần hoàn và thải trừ nhanh; tuy nhiên dữ liệu thải trừ định lượng riêng cho allicin chưa đầy đủ. ([Linus Pauling Institute][1])
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Cách chế biến tỏi ảnh hưởng lớn đến lượng allicin: allicin hình thành khi tỏi bị nghiền/cắt/nhai, enzym alliinase có thể bị bất hoạt bởi nhiệt và môi trường acid; nhiều viên bột tỏi phụ thuộc khả năng rã và giải phóng allicin ở ruột non. ([Linus Pauling Institute][1])
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Allicin
Allicin thuộc nhóm hợp chất organosulfur phản ứng với nhóm thiol. Trong tài liệu y học bổ sung, allicin/chế phẩm tỏi được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng lên vi sinh vật trong phòng thí nghiệm, oxy hóa-khử, kết tập tiểu cầu, lipid máu và huyết áp; bằng chứng lâm sàng không đồng nhất và không nên diễn giải như tác dụng điều trị chắc chắn. ([Memorial Sloan Kettering Cancer Center][6])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế được mô tả gồm: hình thành từ alliin nhờ alliinase; phản ứng với glutathione và L-cysteine tạo các dẫn xuất S-allyl; ảnh hưởng đến đường oxy hóa-khử, yếu tố Nrf2, kết tập tiểu cầu và các đường liên quan lipid/huyết áp. MSK cũng ghi nhận allicin có hoạt tính kháng khuẩn/kháng vi sinh vật và có hoạt tính kháng tiểu cầu, hạ lipid trong một số dữ liệu thực nghiệm. ([Linus Pauling Institute][1])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Dữ liệu dược lực học của allicin trên người chưa hoàn chỉnh. Với chế phẩm tỏi, NCCIH ghi nhận có thể giảm nhẹ cholesterol toàn phần/LDL ở người tăng cholesterol, giảm nhẹ huyết áp ở người tăng huyết áp và giảm nhẹ đường huyết ở người đái tháo đường; các tác động này không thay thế điều trị chuẩn. ([NCCIH][2])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Allicin
Không xác định được chỉ định được phê duyệt riêng cho allicin tinh khiết. Đối với Allium sativum L., bulbus, EMA ghi nhận thuốc thảo dược truyền thống dùng hỗ trợ phòng ngừa xơ vữa động mạch và giảm triệu chứng cảm lạnh thông thường, dựa trên kinh nghiệm sử dụng lâu dài, không phải bằng chứng “well-established use”. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Các hướng nghiên cứu gồm lipid máu, huyết áp, đường huyết, miễn dịch, nhiễm khuẩn, ung thư và nguy cơ tim mạch. NCCIH ghi nhận bằng chứng về cholesterol/huyết áp ở mức nhỏ và hạn chế; nghiên cứu miễn dịch còn ít; tác động lên nguy cơ ung thư dạ dày/đại trực tràng chưa chắc chắn. LPI cũng nêu thử nghiệm đường uống chưa cung cấp bằng chứng mạnh cho tác dụng kháng khuẩn ở người và bằng chứng phòng/ngừa điều trị ung thư còn chưa đủ. ([NCCIH][2])
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều chuẩn riêng cho allicin tinh khiết. Với Allium sativum L., bulbus trong chuyên luận EMA: dùng truyền thống hỗ trợ phòng ngừa xơ vữa động mạch ở người lớn/người cao tuổi có liều bột dược liệu 300–750 mg/lần, tổng 900–1380 mg/ngày chia 3–5 lần; dịch chiết lỏng 110–220 mg/lần, 4 lần/ngày. Với giảm triệu chứng cảm lạnh thông thường, chiết xuất khô 100–200 mg/lần, 1–2 lần/ngày, tổng 100–400 mg/ngày. Đây là thông tin tham khảo từ chuyên luận thảo dược, không phải chỉ định cá nhân; người dùng cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi sử dụng. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Dùng đường uống theo đúng nhãn/tờ hướng dẫn của chế phẩm đã được cấp phép/công bố. Không tự tăng liều, phối hợp nhiều sản phẩm tỏi hoặc dùng thay thuốc điều trị. Nếu triệu chứng cảm lạnh kéo dài hơn 1 tuần hoặc nặng lên trong khi dùng chế phẩm tỏi, EMA khuyến cáo hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia y tế. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Theo dõi dấu hiệu dị ứng, rối loạn tiêu hóa, mùi cơ thể/hơi thở, bầm tím, chảy máu bất thường, hạ đường huyết nếu có nguy cơ. Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc kháng tiểu cầu, insulin, thuốc điều trị HIV hoặc thuốc chuyển hóa qua CYP/P-gp cần trao đổi với bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng. ([NCCIH][2])
Cảnh báo và lưu ý về Allicin
Theo chuyên luận EMA về Allium sativum L., bulbus: chống chỉ định ở người quá mẫn với hoạt chất và người đang điều trị saquinavir/ritonavir. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Có thể gặp mùi hơi thở/cơ thể, đau bụng, đầy hơi, chướng bụng, cảm giác đầy, chán ăn, buồn nôn, rối loạn tiêu hóa, đau đầu, chóng mặt, vã mồ hôi và phản ứng dị ứng như viêm da tiếp xúc, viêm kết mạc, viêm mũi hoặc co thắt phế quản. ([NCCIH][2])
Cần lưu ý chảy máu bất thường, dị ứng nặng, co thắt phế quản, bỏng/kích ứng nặng khi bôi ngoài da, và các báo cáo ca bệnh liên quan chảy máu quanh phẫu thuật hoặc tương tác làm giảm hiệu quả thuốc kháng virus HIV. Khi có biểu hiện nghiêm trọng, cần ngừng dùng và liên hệ cơ sở y tế. ([Memorial Sloan Kettering Cancer Center][6])
Tránh dùng chế phẩm tỏi trước phẫu thuật do nguy cơ chảy máu; EMA khuyến cáo tránh dùng tỏi 7 ngày trước phẫu thuật, MSK khuyến cáo ngừng 1–2 tuần trước phẫu thuật. Không bôi tỏi tươi lên da hoặc niêm mạc để tự điều trị vì có báo cáo bỏng hóa chất. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
EMA ghi nhận chưa có báo cáo quá liều trong chuyên luận Allium sativum L., bulbus. Nếu dùng quá lượng khuyến cáo hoặc xuất hiện đau bụng nặng, nôn, tiêu chảy, chảy máu, dị ứng, khó thở, chóng mặt nhiều hoặc triệu chứng bất thường, cần ngừng dùng và liên hệ bác sĩ/dược sĩ hoặc cơ sở y tế. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Đối tượng đặc biệt
EMA không khuyến cáo dùng chế phẩm Allium sativum L., bulbus cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi trong mục đích hỗ trợ phòng ngừa xơ vữa động mạch do thiếu dữ liệu; với mục đích giảm triệu chứng cảm lạnh, không khuyến cáo dùng cho trẻ dưới 12 tuổi do thiếu dữ liệu đầy đủ. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Chuyên luận EMA áp dụng liều truyền thống cho người lớn và người cao tuổi, nhưng người cao tuổi thường có nguy cơ dùng nhiều thuốc và chảy máu cao hơn, nên cần hỏi bác sĩ/dược sĩ nếu đang dùng thuốc chống đông, kháng tiểu cầu, thuốc huyết áp, thuốc đái tháo đường hoặc chuẩn bị phẫu thuật. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
An toàn khi dùng chế phẩm tỏi/allicin với lượng cao hơn thực phẩm trong thai kỳ chưa được xác lập. EMA không khuyến cáo dùng trong thai kỳ do thiếu dữ liệu; NCCIH cũng lưu ý tỏi có thể không an toàn khi dùng đường uống với lượng lớn hơn lượng trong thực phẩm. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
An toàn khi dùng chế phẩm tỏi/allicin trong thời kỳ cho con bú chưa được xác lập. EMA không khuyến cáo dùng do thiếu dữ liệu; NCCIH lưu ý chưa biết rõ độ an toàn khi dùng lượng lớn hơn thực phẩm hoặc dùng ngoài da trong giai đoạn cho con bú. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
EMA ghi nhận chưa có nghiên cứu về ảnh hưởng của chế phẩm Allium sativum L., bulbus lên khả năng lái xe và vận hành máy móc. Nếu có chóng mặt, đau đầu hoặc triệu chứng bất thường, nên thận trọng và hỏi ý kiến chuyên gia y tế. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Tương tác thuốc của Allicin
Chế phẩm tỏi có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc kháng tiểu cầu. EMA chống chỉ định dùng cùng saquinavir/ritonavir do nguy cơ giảm nồng độ thuốc, mất đáp ứng virus và kháng thuốc. MSK cũng cảnh báo tương tác với warfarin, thuốc ức chế protease như darunavir/saquinavir, insulin, thuốc nền CYP450 2C9/2C19/3A4 và thuốc nền P-glycoprotein. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Thắc mắc về hoạt chất Allicin
Allicin là hợp chất lưu huỳnh được tạo ra khi tỏi bị nghiền, cắt hoặc nhai, do alliin tiếp xúc với enzym alliinase. Allicin không bền và có thể chuyển thành nhiều hợp chất organosulfur khác. ([Linus Pauling Institute][1])
Không nên xem allicin là thuốc chữa khỏi bệnh. Một số nghiên cứu cho thấy chế phẩm tỏi có thể ảnh hưởng nhỏ đến cholesterol, huyết áp hoặc đường huyết, nhưng bằng chứng không đồng nhất và không thay thế thuốc điều trị hoặc tư vấn của bác sĩ. ([NCCIH][2])
Cần thận trọng. Chế phẩm tỏi có thể làm tăng thời gian chảy máu và tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng thuốc chống đông hoặc thuốc kháng tiểu cầu. Người đang dùng warfarin, aspirin, clopidogrel hoặc thuốc tương tự cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng. ([European Medicines Agency (EMA)][3])
Không nên tự bôi tỏi tươi hoặc chế phẩm tỏi lên da/niêm mạc để điều trị. NCCIH và MSK ghi nhận tỏi tươi dùng ngoài da có thể gây kích ứng nặng hoặc bỏng hóa chất. ([NCCIH][2])
Không nên tự dùng chế phẩm tỏi/allicin liều cao trong thai kỳ hoặc khi cho con bú. EMA cho biết an toàn trong thai kỳ và cho con bú chưa được xác lập và không khuyến cáo sử dụng do thiếu dữ liệu. ([European Medicines Agency (EMA)][3])

