Ademetionine, còn gọi là S-adenosyl-L-methionine hoặc SAMe, là một chất có sẵn trong cơ thể, tham gia các phản ứng truyền nhóm methyl và chuyển hóa các hợp chất chứa lưu huỳnh. Trong một số quốc gia, Ademetionine được đăng ký dưới dạng thuốc với chỉ định như ứ mật trong gan ở người lớn hoặc hội chứng trầm cảm ở người lớn, tùy nhãn sản phẩm và cơ quan quản lý từng nước. Hoạt chất này không nên được hiểu là “thuốc bổ gan” dùng tùy ý. Người bệnh không nên tự mua, tự dùng, tăng giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ. Các lưu ý quan trọng gồm chống chỉ định ở người có rối loạn di truyền ảnh hưởng chu trình methionine, thận trọng khi dùng cùng thuốc làm tăng serotonin, và cần đánh giá lợi ích/nguy cơ ở phụ nữ có thai hoặc cho con bú.
Nội dung chính
- Ademetionine là gì? Dẫn xuất sinh lý của methionine, còn gọi là SAMe, tham gia phản ứng transmethylation và transsulfuration.
- Mã ATC A16AA02.
- Dạng dùng Viên bao tan trong ruột; bột và dung môi pha tiêm dùng đường IV/IM, tùy sản phẩm.
- Chỉ định Tùy quốc gia/nhãn: ứ mật trong gan ở trạng thái tiền xơ gan/xơ gan và ứ mật thai kỳ; tại Ý, Samyr được nêu cho hội chứng trầm cảm ở người lớn.
- Không nên tự dùng Liều, thời gian dùng và chỉ định phải theo bác sĩ/dược sĩ; thông tin trong bài chỉ để tham khảo y khoa.
- Tương tác đáng chú ý Cần thận trọng với SSRI, thuốc chống trầm cảm ba vòng như clomipramine, tryptophan do nguy cơ hội chứng serotonin đã được ghi nhận/báo cáo.
- Đối tượng đặc biệt Trẻ em: an toàn/hiệu quả chưa được thiết lập; suy thận: chưa có nghiên cứu đầy đủ; thai kỳ/cho con bú cần đánh giá lợi ích-nguy cơ.
Hoạt chất Ademetionine là gì?
Ademetionine là dạng dược chất của S-adenosyl-L-methionine, một phân tử nội sinh liên quan đến chuyển hóa methionine, phản ứng truyền methyl, tổng hợp phospholipid màng tế bào, chất dẫn truyền thần kinh và các hợp chất chứa lưu huỳnh như glutathione.
Ademetionine
INN Ademetionine; S-adenosyl-L-methionine; SAMe
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ademetionine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ademetionine; S-adenosyl-L-methionine; SAMe |
| Tên IUPAC | (2S)-2-amino-4-[[(2S,3S,4R,5R)-5-(6-aminopurin-9-yl)-3,4-dihydroxyoxolan-2-yl]methyl-methylsulfonio]butanoate |
| Tên hóa học khác | Adenosine, 5'-((3-amino-3-carboxypropyl)methylsulfonio)-5'-deoxy-, inner salt, (3S)- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | S-adenosylmethionine, S-adenosyl-L-methionine, SAM-e, SAMe, AdoMet, S-Adenosil-L-Metionina, ademetionina. Một số dạng muối trong chế phẩm gồm ademetionine 1,4-butanedisulfonate/butanedisulfonate, ademetionine tosylate disulfate. |
| Tên viết tắt | SAMe | SAM | AdoMet |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ademetioninum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 29908-03-0 |
|---|---|
| UNII | 7LP2MPO46S |
| PubChem CID | 34755 |
| RxNorm CUI | 9504 |
| Công thức phân tử | C15H22N6O5S |
Dược động học của Ademetionine
Sau tiêm tĩnh mạch, hồ sơ dược động học của Ademetionine được mô tả dạng hai pha: pha phân bố nhanh vào mô và pha thải trừ cuối với thời gian bán thải khoảng 1,5 giờ. Sau uống viên bao tan trong ruột 400–1000 mg, nồng độ đỉnh trong huyết tương đạt sau khoảng 3–5 giờ và giảm về nền trong vòng 24 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Khi tiêm bắp, nồng độ tối đa trong huyết tương đạt khoảng 45 phút sau dùng. Khi uống viên bao tan trong ruột, nồng độ đỉnh đạt sau khoảng 3–5 giờ; dùng lúc đói giúp cải thiện hấp thu theo thông tin sản phẩm.
| F · Sinh khả dụng | Đường tiêm bắp: hấp thu gần như hoàn toàn, khoảng 96%. Đường uống: sinh khả dụng được cải thiện khi dùng lúc đói; sinh khả dụng tuyệt đối theo từng chế phẩm cụ thể . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố được báo cáo khoảng 0,41 L/kg với liều 100 mg và 0,44 L/kg với liều 500 mg. Tỷ lệ gắn protein huyết tương không đáng kể, ≤5%.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ademetionine tham gia “chu trình ademetionine”: ademetionine được methylase phụ thuộc ademetionine sử dụng để tạo S-adenosyl-homocysteine; chất này thủy phân thành homocysteine và adenosine; homocysteine được chuyển lại thành methionine nhờ 5-methyltetrahydrofolate, rồi methionine có thể chuyển lại thành ademetionine. Folate và vitamin B12 là đồng yếu tố quan trọng trong quá trình này.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong nghiên cứu cân bằng dùng SAMe đánh dấu phóng xạ đường uống ở người tình nguyện khỏe mạnh, phóng xạ thải qua nước tiểu khoảng 15,5 ± 1,5% sau 48 giờ và qua phân khoảng 23,5 ± 3,5% sau 72 giờ; khoảng 60% được cho là đi vào các “pool” ổn định trong cơ thể.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Khoảng 1,5 giờ sau tiêm tĩnh mạch theo thông tin dược động học trong chuyên luận sản phẩm; các công thức uống nghiên cứu có thể cho thông số khác nhau, nên không nên suy rộng giữa các chế phẩm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ademetionine
Ademetionine được xếp trong nhóm amino acid và dẫn xuất thuộc nhóm “các thuốc khác của đường tiêu hóa và chuyển hóa”. Tùy quốc gia và nhãn thuốc, chế phẩm chứa Ademetionine có thể được mô tả trong bối cảnh điều trị ứ mật trong gan, bệnh gan mạn tính hoặc hội chứng trầm cảm ở người lớn.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính liên quan đến vai trò cho nhóm methyl trong phản ứng transmethylation và vai trò tiền chất trong transsulfuration. Các quá trình này liên quan đến cấu trúc phospholipid màng tế bào, tổng hợp/chu chuyển chất dẫn truyền thần kinh và hình thành glutathione tại gan. Đây là cơ sở sinh học được mô tả trong nhãn/chuyên luận, nhưng không đồng nghĩa với việc người bệnh có thể tự dùng để “bổ gan” hoặc tự điều trị trầm cảm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ademetionine có thể đi qua hàng rào máu não; quá trình transmethylation phụ thuộc ademetionine có vai trò trong hình thành catecholamine, serotonin, melatonin và histamine. Ademetionine cũng là tiền chất của cysteine, taurine, glutathione và coenzyme A; glutathione là chất chống oxy hóa quan trọng trong gan.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ademetionine
Chỉ định phải theo nhãn thuốc tại từng quốc gia. Ví dụ, chuyên luận Transmetil nêu chỉ định điều trị người lớn ≥18 tuổi bị ứ mật trong gan ở trạng thái tiền xơ gan/xơ gan và ứ mật trong gan thai kỳ. Tại Ý, RCP của Samyr nêu chỉ định điều trị hội chứng trầm cảm ở người lớn. Tại Việt Nam, chỉ định hợp pháp cần đối chiếu tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt cho từng sản phẩm.
Các nghiên cứu và tổng quan đã đánh giá SAMe/Ademetionine trong ứ mật trong gan, bệnh gan mạn, trầm cảm và một số tình trạng như thoái hóa khớp. Tuy nhiên, mức độ bằng chứng, chỉ định được phê duyệt và vị trí điều trị khác nhau theo từng quốc gia. Một tổng quan hệ thống năm 2020 cho thấy dữ liệu từ nghiên cứu ngẫu nhiên và không ngẫu nhiên gợi ý AdoMet có thể cải thiện một số thông số sinh hóa gan và triệu chứng ứ mật sớm, nhưng kết luận cần được hiểu theo bối cảnh nghiên cứu. Với bệnh gan do rượu, tổng quan Cochrane đã đánh giá nhưng không nên diễn giải thành cam kết cải thiện sống còn cho mọi bệnh nhân.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dùng dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ chuyên luận/nhãn quốc tế, không thay thế đơn thuốc. Với ứ mật trong gan ở người lớn, chuyên luận Transmetil nêu đường IV/IM 5–12 mg/kg/ngày, thường khởi đầu 500 mg/ngày và không quá 800 mg/ngày trong 2 tuần; đường uống 10–25 mg/kg/ngày, thường khởi đầu 800 mg/ngày, không quá 1600 mg/ngày; duy trì uống 800–1600 mg/ngày. Với hội chứng trầm cảm ở người lớn, RCP Samyr nêu viên 400 mg dùng 2–3 viên/ngày theo chỉ định bác sĩ và có thể khởi đầu bằng đường tiêm 400 mg/ngày trong 15–20 ngày rồi chuyển uống. Người bệnh cần hỏi bác sĩ/dược sĩ để được chỉ định phù hợp với chẩn đoán, dạng thuốc và tình trạng sức khỏe.
Viên uống nên nuốt nguyên viên, không nhai; thường được khuyến cáo không dùng cùng bữa ăn để hấp thu tốt hơn. Dạng tiêm tĩnh mạch phải dùng chậm và không trộn với dung dịch kiềm hoặc dung dịch chứa ion calci. Bột pha tiêm phải được hòa tan bằng dung môi kèm theo ngay trước khi dùng; nếu bột/viên đổi màu khác trắng đến vàng nhạt hoặc bao bì hư hại, không nên sử dụng.
Cần theo dõi triệu chứng lâm sàng, tác dụng không mong muốn, dấu hiệu lo âu/mất ngủ/chóng mặt, dấu hiệu dị ứng, và các xét nghiệm liên quan theo mục tiêu điều trị. Ở bệnh nhân tiền xơ gan/xơ gan có tăng amoniac, nhãn khuyến cáo theo dõi nồng độ amoniac khi dùng đường uống. Người có nguy cơ thiếu vitamin B12/folate nên được đánh giá và xử trí thiếu hụt nếu có. Ở bệnh nhân trầm cảm, cần theo dõi sát ý tưởng/hành vi tự sát và diễn biến tâm thần, đặc biệt giai đoạn đầu hoặc khi thay đổi liều.
Cảnh báo và lưu ý về Ademetionine
Chống chỉ định ở người quá mẫn với Ademetionine hoặc bất kỳ tá dược nào của chế phẩm. Chống chỉ định ở bệnh nhân có khiếm khuyết di truyền ảnh hưởng chu trình methionine và/hoặc gây homocystinuria/hyperhomocysteinemia, ví dụ thiếu cystathionine beta-synthase hoặc rối loạn chuyển hóa vitamin B12.
Các phản ứng thường được báo cáo gồm buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy; ngoài ra có thể gặp khô miệng, khó tiêu, đầy hơi, nôn, đau đầu, chóng mặt, dị cảm, mất ngủ, lo âu, ngứa, tăng tiết mồ hôi, phản ứng tại chỗ tiêm, sốt, ớn lạnh, phù ngoại biên, đau khớp, co thắt cơ. Tần suất và biểu hiện phụ thuộc chế phẩm, đường dùng và quần thể bệnh nhân.
Cần đi khám/cấp cứu nếu có dấu hiệu phản vệ hoặc phản ứng dị ứng nặng như khó thở, co thắt phế quản, phù thanh quản, phù mạch, mày đay lan rộng, đau tức ngực, thay đổi huyết áp hoặc nhịp tim. Cũng cần lưu ý nguy cơ hưng cảm/hưng cảm nhẹ ở người có rối loạn lưỡng cực, hội chứng serotonin khi phối hợp thuốc serotonergic, và ý tưởng/hành vi tự sát ở bệnh nhân trầm cảm.
Không khuyến cáo dùng ở bệnh nhân rối loạn lưỡng cực do đã có báo cáo chuyển từ trầm cảm sang hưng cảm nhẹ/hưng cảm. Người trầm cảm cần hỗ trợ và theo dõi tâm thần liên tục. Có thể xảy ra chóng mặt, vì vậy cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc. Ademetionine có thể làm sai lệch xét nghiệm miễn dịch homocysteine, gây kết quả homocysteine huyết tương tăng giả; khi cần xét nghiệm nên dùng phương pháp không miễn dịch theo khuyến cáo nhãn.
Quá liều Ademetionine được mô tả là hiếm. Khi nghi ngờ quá liều, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc tại địa phương; xử trí chủ yếu là theo dõi và điều trị hỗ trợ. Không tự xử trí tại nhà nếu có triệu chứng bất thường.
Bảo quản theo tờ hướng dẫn sử dụng của từng chế phẩm. Ví dụ, chuyên luận Transmetil khuyến cáo bảo quản không quá 30°C; RCP Samyr nêu dạng viên không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt, còn dạng bột/dung môi pha tiêm bảo quản không quá 30°C. Sau pha, dung dịch tiêm cần dùng theo hướng dẫn của nhãn và quy trình vô khuẩn.
Đối tượng đặc biệt
An toàn và hiệu quả của Ademetionine ở trẻ em chưa được thiết lập trong chuyên luận sản phẩm đã tham khảo. Không tự dùng cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Người cao tuổi
Dữ liệu lâm sàng ở người ≥65 tuổi chưa đủ để kết luận chắc chắn về khác biệt đáp ứng so với người trẻ. Khi dùng cho người cao tuổi, cần thận trọng do thường có suy giảm chức năng gan, thận, tim, bệnh kèm và dùng nhiều thuốc.
Phụ nữ có thai
Một số chuyên luận ghi nhận dùng liều cao trong 3 tháng cuối thai kỳ không dẫn đến tác dụng bất lợi được quan sát; tuy nhiên, trong 3 tháng đầu thai kỳ chỉ nên dùng nếu thật sự cần thiết. Ứ mật trong gan thai kỳ là chỉ định được nêu trong một số nhãn quốc tế, nhưng tại Việt Nam cần đối chiếu sản phẩm được phê duyệt và quyết định của bác sĩ sản khoa/gan mật.
Phụ nữ cho con bú
Chỉ dùng khi lợi ích tiềm năng cho mẹ vượt trội nguy cơ tiềm tàng cho trẻ bú mẹ. LactMed mô tả SAMe không có chỉ định chuyên biệt liên quan tiết sữa, đã được dùng trong một số bối cảnh điều trị, hấp thu uống kém và thường dung nạp tốt ở người lớn; tuy vậy dữ liệu cho con bú vẫn cần được bác sĩ đánh giá cá thể.
Bệnh nhân suy gan
Thông số dược động học được mô tả tương tự giữa người khỏe mạnh và bệnh nhân bệnh gan mạn tính, nhưng bệnh nhân tiền xơ gan/xơ gan có tăng amoniac cần theo dõi amoniac khi dùng đường uống. Việc dùng trong bệnh gan phải theo chẩn đoán và chỉ định chuyên khoa, không tự dùng với mục tiêu “giải độc gan”.
Bệnh nhân suy thận
Người vừa có bệnh gan vừa có suy thận hoặc nhiều bệnh nền cần được bác sĩ đánh giá lợi ích/nguy cơ, thuốc dùng kèm, xét nghiệm cần theo dõi và dạng dùng phù hợp. Không tự điều chỉnh liều hoặc kéo dài thời gian dùng.
Người lái xe/vận hành máy móc
Một số bệnh nhân có thể chóng mặt khi dùng Ademetionine. Không lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi biết chắc thuốc không ảnh hưởng đến khả năng thực hiện các hoạt động này.
TRƯỜNG FAQ Câu hỏi 1
Tương tác thuốc của Ademetionine
Đã có báo cáo hội chứng serotonin ở bệnh nhân dùng Ademetionine cùng clomipramine. Cần thận trọng khi phối hợp với SSRI, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc/sản phẩm chứa tryptophan hoặc các sản phẩm làm tăng serotonin. Một số nguồn y khoa cũng khuyến cáo thận trọng ở người dùng thuốc Parkinson như levodopa vì SAMe có thể ảnh hưởng hiệu quả điều trị. Không tự phối hợp Ademetionine với thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần hoặc thực phẩm bổ sung liên quan serotonin nếu chưa hỏi bác sĩ/dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Ademetionine
Ademetionine là dạng dược chất của S-adenosyl-L-methionine, một chất nội sinh tham gia phản ứng truyền nhóm methyl, chuyển hóa methionine và tạo các hợp chất chứa lưu huỳnh như glutathione. Tùy quốc gia, hoạt chất này có thể có trong thuốc điều trị ứ mật trong gan hoặc hội chứng trầm cảm ở người lớn.
Không nên tự hiểu Ademetionine là thuốc “bổ gan” dùng tùy ý. Dữ liệu y khoa chủ yếu liên quan đến các tình trạng cụ thể như ứ mật trong gan hoặc một số bệnh gan trong nghiên cứu/nhãn quốc tế. Người có men gan cao, vàng da, ngứa, mệt mỏi hoặc bệnh gan cần khám để tìm nguyên nhân và dùng thuốc theo chỉ định, không tự mua dùng.
Một số nhãn quốc tế có chỉ định ứ mật trong gan thai kỳ và ghi nhận không thấy tác dụng bất lợi khi dùng liều điều trị trong 3 tháng cuối thai kỳ. Tuy nhiên, 3 tháng đầu chỉ nên dùng nếu thật sự cần thiết. Phụ nữ có thai cần hỏi bác sĩ sản khoa/gan mật trước khi dùng.
Có thể có. Đã có báo cáo hội chứng serotonin khi dùng Ademetionine với clomipramine; cần thận trọng khi phối hợp với SSRI, thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc sản phẩm chứa tryptophan. Người đang điều trị trầm cảm không nên tự thêm Ademetionine nếu chưa hỏi bác sĩ.
An toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được thiết lập trong chuyên luận đã tham khảo. Không tự dùng Ademetionine cho trẻ; cần bác sĩ đánh giá chẩn đoán, cân nặng, bệnh nền và thuốc dùng kèm.

