Melatonin

Melatonin là hormone do tuyến tùng trong não sản xuất chủ yếu khi trời tối, giúp đồng bộ nhịp sinh học và chu kỳ ngủ–thức. Melatonin tổng hợp được sử dụng như thuốc hoặc thực phẩm bổ sung tùy quy định từng quốc gia. Tại Liên minh châu Âu, viên giải phóng kéo dài 2 mg được phê duyệt đơn trị ngắn hạn mất ngủ nguyên phát ở người từ 55 tuổi; các chế phẩm khác có chỉ định riêng cho jet lag hoặc một số rối loạn giấc ngủ ở trẻ có ADHD, rối loạn phổ tự kỷ hay bệnh lý thần kinh di truyền.

Melatonin không phù hợp cho mọi trường hợp mất ngủ. Hướng dẫn AASM năm 2017 đưa ra khuyến nghị yếu không sử dụng Melatonin thường quy cho mất ngủ mạn tính khởi phát hoặc duy trì giấc ngủ ở người lớn, trong khi hướng dẫn rối loạn nhịp sinh học ủng hộ có điều kiện việc dùng đúng thời điểm cho một số chẩn đoán cụ thể.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Melatonin là gì?: Hormone nội sinh giúp điều hòa nhịp sinh học và xu hướng buồn ngủ.
  • Mã ATC: N05CH01, nhóm chủ vận thụ thể Melatonin.
  • Chỉ định phụ thuộc sản phẩm: Mất ngủ nguyên phát ngắn hạn ở người từ 55 tuổi, jet lag và một số rối loạn giấc ngủ ở trẻ em có bệnh lý cụ thể.
  • Liều không dùng chung cho mọi trường hợp: Dạng giải phóng kéo dài, giải phóng nhanh và dung dịch có thời điểm dùng, liều và chỉ định khác nhau.
  • Tác dụng phụ thường gặp: Buồn ngủ, đau đầu, chóng mặt và buồn nôn.
  • Tương tác quan trọng: Fluvoxamine, thuốc ngủ hoặc an thần, estrogen, cimetidine, rifampicin, carbamazepine, warfarin và rượu.
  • Trẻ em: Chỉ nên sử dụng sau đánh giá chuyên môn; nguy cơ uống nhầm đặc biệt đáng chú ý với dạng kẹo dẻo.
  • Lưu ý: Không tự tăng liều; dùng sai thời điểm có thể làm lệch thêm nhịp sinh học.

Hoạt chất Melatonin là gì?

Melatonin là hormone do cơ thể sản xuất khi môi trường tối, giúp não nhận biết thời điểm sinh học dành cho giấc ngủ. Melatonin ngoại sinh có thể bổ sung tín hiệu thời gian này và tăng xu hướng buồn ngủ.

Melatonin không phải thuốc gây mê và không xử lý được mọi nguyên nhân gây mất ngủ, chẳng hạn trầm cảm, ngưng thở khi ngủ, đau mạn tính, cường giáp hoặc tác dụng của chất kích thích.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Melatonin

CAS 73-31-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Melatonin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Melatonin

Tên IUPAC

N-[2-(5-methoxy-1H-indol-3-yl)ethyl]acetamide

Tên hóa học khác

N-Acetyl-5-methoxytryptamine

Tên khác / tên đồng nghĩa

N-acetyl-5-methoxytryptamine; hormone tuyến tùng; hormone điều hòa giấc ngủ.; Melatonin tổng hợp có cấu trúc hóa học tương ứng với hormone Melatonin nội sinh.

Tên viết tắt

MLT

Tên Latinh / tên dược điển

Melatoninum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

73-31-4

UNII

JL5DK93RCL

PubChem CID

896

RxNorm CUI

6711

Dược động học của Melatonin

Melatonin đường uống được hấp thu gần như hoàn toàn nhưng chịu chuyển hóa bước đầu mạnh tại gan, vì vậy sinh khả dụng toàn thân thấp. Dạng giải phóng nhanh thường đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 50 phút; dạng giải phóng kéo dài có thể đạt đỉnh khoảng ba giờ khi dùng sau thức ăn.

Hoạt chất gắn protein huyết tương khoảng 50–60%, chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP1A1 và CYP1A2, với vai trò nhỏ hơn của CYP2C19. Các chất chuyển hóa liên hợp được thải chủ yếu qua nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Melatonin được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống.

  • Dạng giải phóng nhanh: thời gian đạt nồng độ tối đa khoảng 50 phút ở người trưởng thành khỏe mạnh.
  • Viên giải phóng kéo dài 2 mg: thời gian đạt đỉnh khoảng 0,75 giờ khi đói và khoảng ba giờ sau thức ăn; thức ăn làm chậm hấp thu và giảm nồng độ đỉnh trong nghiên cứu của sản phẩm.
  • Ở người cao tuổi, mức hấp thu đường uống có thể giảm, trong khi chuyển hóa cũng có thể chậm hơn.

Thời điểm dùng với thức ăn cần tuân theo nhãn của chế phẩm cụ thể.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống của Melatonin vào khoảng 15%, chủ yếu do chuyển hóa bước đầu tại gan ước tính khoảng 85%.

Sinh khả dụng và nồng độ đỉnh có thể khác nhau đáng kể giữa dạng giải phóng nhanh, giải phóng kéo dài, dung dịch uống và các sản phẩm bổ sung.

Giai đoạn II: Phân bố

Melatonin gắn protein huyết tương khoảng 50–60%, chủ yếu với albumin và alpha-1-acid glycoprotein; dạng giải phóng kéo dài còn được ghi nhận gắn với lipoprotein tỷ trọng cao.

Melatonin phân bố nhanh vào nhiều mô, đi qua hàng rào máu–não và nhau thai.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Melatonin được chuyển hóa nhanh chủ yếu tại gan:

  • CYP1A1 và CYP1A2 giữ vai trò chính.
  • CYP2C19 có vai trò nhỏ hơn.
  • Chất chuyển hóa chính là 6-hydroxymelatonin, sau đó được liên hợp sulfate hoặc glucuronide.
  • 6-sulfatoxymelatonin là chất chuyển hóa không có hoạt tính đáng kể được dùng trong một số đánh giá bài tiết Melatonin.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Các chất chuyển hóa của Melatonin được thải chủ yếu qua nước tiểu:

  • Khoảng 89–90% liều được thải dưới dạng các chất liên hợp sulfate hoặc glucuronide của 6-hydroxymelatonin.
  • Dưới 1–2% được thải dưới dạng Melatonin không đổi, tùy dạng bào chế và nguồn dữ liệu.

Quá trình bài tiết chất chuyển hóa thường hoàn tất phần lớn trong vòng khoảng 12 giờ.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải phụ thuộc dạng bào chế:

  • Melatonin giải phóng nhanh: khoảng 45 phút, với khoảng thường được báo cáo 30–60 phút ở người trưởng thành khỏe mạnh.
  • Viên giải phóng kéo dài: thời gian bán thải cuối khoảng 3,5–4 giờ.

Không dùng thời gian bán thải của một dạng thuốc để tự xác định thời điểm hoặc số lần dùng dạng khác.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân cụ thể, áp dụng thống nhất cho mọi dạng bào chế.

Độ thanh thải có thể giảm ở người bệnh gan, đặc biệt xơ gan, dẫn đến tăng phơi nhiễm Melatonin.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng dược động học Melatonin gồm:

  • Dạng giải phóng và thời điểm dùng.
  • Thức ăn.
  • Tuổi; chuyển hóa thường giảm khi tuổi cao.
  • Giới tính; một số nghiên cứu ghi nhận Cmax ở nữ cao hơn nam nhưng biến thiên giữa cá thể lớn.
  • Suy gan.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP1A2.
  • Hút thuốc lá, có thể làm giảm nồng độ Melatonin do cảm ứng CYP1A2.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Melatonin

Melatonin thuộc nhóm chủ vận thụ thể Melatonin, mã ATC N05CH01.

Khác với nhiều thuốc ngủ tác động qua thụ thể GABA, Melatonin chủ yếu tạo tác dụng thông qua tín hiệu nhịp sinh học và thụ thể MT1, MT2. Mức độ hiệu quả phụ thuộc chẩn đoán, dạng bào chế và thời điểm dùng, không chỉ phụ thuộc liều.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Melatonin gắn với các thụ thể MT1 và MT2 tại hệ thần kinh trung ương. Các thụ thể này tham gia điều hòa đồng hồ sinh học, thời điểm ngủ–thức và xu hướng buồn ngủ.

Tác dụng có hai thành phần:

  • Tác dụng gây buồn ngủ hoặc hỗ trợ khởi phát giấc ngủ.
  • Tác dụng điều chỉnh pha nhịp sinh học; dùng vào thời điểm khác nhau có thể làm nhịp ngủ tiến sớm hoặc lùi muộn.

Vì vậy, dùng sai thời điểm có thể không hiệu quả hoặc làm rối loạn nhịp sinh học rõ hơn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Melatonin nội sinh tăng sau khi trời tối, đạt đỉnh giữa đêm và giảm dần về sáng. Việc bổ sung Melatonin có thể tăng xu hướng ngủ và hỗ trợ đồng bộ nhịp sinh học với chu kỳ sáng–tối.

Trong thử nghiệm viên giải phóng kéo dài 2 mg ở người trên 55 tuổi, thuốc cải thiện một số chỉ số chất lượng giấc ngủ và tỉnh táo buổi sáng so với giả dược; mức lợi ích trung bình không đồng nghĩa mọi người bệnh đều đáp ứng.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Melatonin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Melatonin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Melatonin

Tương tác đáng chú ý gồm:

  • Fluvoxamine làm tăng mạnh nồng độ Melatonin; nên tránh phối hợp.
  • Estrogen, cimetidine, methoxypsoralen và thuốc ức chế CYP1A2 như một số quinolone có thể làm tăng phơi nhiễm Melatonin.
  • Carbamazepine, rifampicin và hút thuốc lá có thể làm giảm nồng độ Melatonin.
  • Benzodiazepine, zolpidem, zopiclone, zaleplon và các thuốc hoặc thảo dược an thần có thể làm tăng buồn ngủ, giảm chú ý và phối hợp vận động.
  • Melatonin có thể ảnh hưởng tác dụng chống đông của warfarin.
  • Rượu làm giảm hiệu quả đối với giấc ngủ và có thể làm tăng suy giảm khả năng hoạt động.

Người đang dùng thuốc chống đông, thuốc động kinh, thuốc tâm thần hoặc thuốc ngủ phải trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Thắc mắc về hoạt chất Melatonin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *