Meclofenoxate, còn gọi là centrophenoxine, là một hợp chất hướng thần được phân loại trong nhóm thuốc kích thích tâm thần và nootropic khác, mã ATC N06BX01. Tại Việt Nam, quyết định của Cục Quản lý Dược năm 2025 ghi nhận Tarviluci chứa Meclofenoxate hydrochloride 500 mg, dạng bột pha tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch, được gia hạn giấy đăng ký lưu hành trong ba năm. Tuy nhiên, dữ liệu lâm sàng hiện có về khả năng cải thiện trí nhớ và nhận thức chủ yếu đến từ các nghiên cứu cũ, quy mô nhỏ và có kết quả không đồng nhất. Meclofenoxate không được FDA Hoa Kỳ phê duyệt cho bất kỳ chỉ định nào và bị cấm trong thi đấu thể thao theo danh mục chất kích thích của WADA. Thuốc không nên được tự mua, tự tiêm hoặc sử dụng như sản phẩm “tăng cường trí não” khi chưa có đánh giá của bác sĩ.
Nội dung chính
- Meclofenoxate là gì?: Hợp chất hướng thần/nootropic, còn gọi là centrophenoxine, mã ATC N06BX01.
- Tình trạng tại Việt Nam: Tarviluci 500 mg dạng bột pha tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch được Cục Quản lý Dược ghi nhận gia hạn đăng ký năm 2025.
- Bằng chứng cải thiện nhận thức: Có một số nghiên cứu cũ ghi nhận tác động lên một số phép thử trí nhớ, nhưng bằng chứng ở người còn hạn chế và không đồng nhất.
- Dược động học đường uống: Meclofenoxate bị thủy phân nhanh; hoạt chất mẹ không phát hiện được trong huyết tương ở nghiên cứu liều đơn 200 mg.
- Liều điều trị: Liều theo tờ hướng dẫn sử dụng hiện hành tại Việt Nam.
- Cảnh báo thể thao: Bị cấm trong thi đấu theo quy định chống doping.
- Lưu ý: Không tự dùng dạng tiêm và không sử dụng các sản phẩm bổ sung chứa centrophenoxine không rõ nguồn gốc.
Hoạt chất Meclofenoxate là gì?
Meclofenoxate là một hoạt chất hướng thần còn gọi là centrophenoxine. Hoạt chất được xếp vào nhóm “thuốc kích thích tâm thần và nootropic khác” với mã ATC N06BX01.
Meclofenoxate không phải vitamin, dưỡng chất thiết yếu hoặc thuốc đã được chứng minh giúp mọi người tăng trí nhớ. Hiệu quả trên nhận thức ở người chưa được xác lập đầy đủ bằng các thử nghiệm hiện đại, quy mô lớn.
Meclofenoxate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Meclofenoxate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Meclofenoxate |
| Tên IUPAC | 2-(dimethylamino)ethyl 2-(4-chlorophenoxy)acetate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Centrophenoxine; Meclofenoxate hydrochloride; Meclofenoxate HCl; Meclofenoxane hydrochloride; centrophenoxine hydrochloride.; Không nhầm Meclofenoxate với meclofenamate hoặc meclofenamic acid, là các hoạt chất khác về cấu trúc, nhóm dược lý và mục đích sử dụng. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Meclofenoxatum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 51-68-3 |
|---|---|
| UNII | C76QQ2I0RG |
| PubChem CID | 4039 |
| RxNorm CUI | 2228 |
Dược động học của Meclofenoxate
Dữ liệu dược động học ở người còn hạn chế. Trong nghiên cứu bắt chéo liều đơn trên 24 nam giới khỏe mạnh tại Trung Quốc, người tham gia uống một liều Meclofenoxate hydrochloride 200 mg dưới dạng viên nang hoặc viên nén. Meclofenoxate được mô tả là tiền chất bị thủy phân nhanh thành acid 4-chlorophenoxyacetic; hoạt chất mẹ không phát hiện được trong huyết tương. Hai dạng bào chế được đánh giá tương đương sinh học dựa trên Cmax và AUC của chất chuyển hóa được định lượng.
Kết quả từ nghiên cứu nhỏ, liều đơn ở nam giới trẻ khỏe mạnh không thể được ngoại suy trực tiếp cho người cao tuổi, trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc người suy gan, suy thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Meclofenoxate được hấp thu sau khi uống nhưng bị thủy phân nhanh, đến mức hoạt chất mẹ không phát hiện được trong huyết tương ở nghiên cứu dược động học liều đơn 200 mg.
Thời gian đạt nồng độ tối đa và các thông số hấp thu áp dụng cho từng sản phẩm hiện hành.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Meclofenoxate. Một nghiên cứu liều đơn 200 mg cho thấy viên nang và viên nén đường uống có mức phơi nhiễm với chất chuyển hóa acid 4-chlorophenoxyacetic đáp ứng tiêu chuẩn tương đương sinh học, nhưng nghiên cứu không xác định sinh khả dụng tuyệt đối. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein huyết tương và mức độ phân bố vào hệ thần kinh trung ương ở người.
Các kết quả trên động vật không được sử dụng để kết luận chắc chắn về phân bố hoặc hiệu quả lâm sàng ở người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Meclofenoxate bị thủy phân nhanh thành acid 4-chlorophenoxyacetic. Nghiên cứu dược động học đường uống sử dụng acid 4-chlorophenoxyacetic làm chất phân tích thay thế vì không phát hiện được Meclofenoxate nguyên dạng trong huyết tương.
Đường chuyển hóa đầy đủ, enzyme tham gia và số phận chuyển hóa của thành phần dimethylaminoethanol ở người.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường bài tiết chính và tỷ lệ bài tiết qua nước tiểu, phân của Meclofenoxate và các chất chuyển hóa ở người.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của Meclofenoxate nguyên dạng và các chất chuyển hóa chính. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Trong một nghiên cứu nhỏ, viên nang và viên nén 200 mg cho mức phơi nhiễm acid 4-chlorophenoxyacetic tương đương nhau.
Ảnh hưởng của tuổi, giới, thức ăn, suy gan, suy thận, đa hình di truyền và các thuốc dùng kèm đến dược động học.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Meclofenoxate
Meclofenoxate thuộc nhóm N06BX — các thuốc kích thích tâm thần và nootropic khác. Mã riêng của hoạt chất trong hệ thống ATC là N06BX01.
Việc được phân loại trong nhóm nootropic không đồng nghĩa hoạt chất đã được chứng minh có hiệu quả phòng ngừa sa sút trí tuệ hoặc tăng cường nhận thức ở người khỏe mạnh.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tạo tác dụng lâm sàng của Meclofenoxate chưa được xác định đầy đủ.
Hoạt chất là một ester bị thủy phân nhanh thành acid 4-chlorophenoxyacetic và các thành phần liên quan đến dimethylaminoethanol. Một số giả thuyết tiền lâm sàng đề cập ảnh hưởng lên hệ cholinergic, chuyển hóa tế bào thần kinh, stress oxy hóa và sự tích tụ lipofuscin. Tuy nhiên, những cơ chế này chủ yếu dựa trên nghiên cứu động vật hoặc phòng thí nghiệm và chưa chứng minh được lợi ích lâm sàng chắc chắn ở người.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Một thử nghiệm mù đôi cũ trên người cao tuổi ghi nhận Meclofenoxate có thể tác động đến quá trình củng cố thông tin mới vào trí nhớ dài hạn nhưng không cải thiện các khía cạnh khác của khả năng ghi nhớ.
Các tác giả của nghiên cứu năm 2022 về sản phẩm bổ sung nhận định bằng chứng thử nghiệm trên người còn hạn chế do phương pháp nghiên cứu yếu, cỡ mẫu nhỏ và kết quả không đồng nhất. Vì vậy, chưa đủ căn cứ để coi Meclofenoxate là thuốc tăng trí nhớ đã được chứng minh.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Meclofenoxate
Chỉ định được phê duyệt theo tờ hướng dẫn sử dụng hiện hành của sản phẩm Meclofenoxate tại Việt Nam.
Quyết định gia hạn đăng ký của Cục Quản lý Dược xác nhận tên thuốc, hoạt chất, hàm lượng và dạng bào chế của Tarviluci nhưng không công bố nội dung chỉ định điều trị.
Một bài báo dược động học năm 2008 mô tả viên nang và viên nén Meclofenoxate tại Trung Quốc khi đó được phê duyệt cho một số tình trạng như giảm tỉnh táo sau chấn thương, ngộ độc rượu, thiếu oxy sơ sinh và đái dầm ở trẻ em. Đây là thông tin theo thị trường Trung Quốc tại thời điểm nghiên cứu, không phải chỉ định hiện hành tại Việt Nam.
Các tài liệu khác ghi nhận việc sử dụng lịch sử trong sa sút trí tuệ, chấn thương não và độc tính do ethanol, nhưng hiệu quả và phạm vi phê duyệt thay đổi giữa quốc gia và thời kỳ.
Các hướng nghiên cứu từng được đánh giá gồm:
- Suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.
- Hội chứng sau chấn thương đầu.
- Loạn vận động muộn do thuốc chống loạn thần.
- Tiểu không tự chủ sau đột quỵ.
- Cơ chế lão hóa tế bào thần kinh và các mô hình bệnh Parkinson.
Đối với loạn vận động muộn, tổng quan Cochrane năm 2018 kết luận bằng chứng về các thuốc cholinergic, bao gồm Meclofenoxate, có chất lượng thấp hoặc rất thấp và không đủ để khuyến cáo sử dụng thường quy.
Các phát hiện trên động vật hoặc trong ống nghiệm không được coi là chỉ định điều trị ở người.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều điều trị theo tờ hướng dẫn sử dụng hiện hành đã được phê duyệt tại Việt Nam.
Cục Quản lý Dược ghi nhận Tarviluci có hàm lượng 500 mg mỗi lọ, nhưng hàm lượng của lọ thuốc không đồng nghĩa với liều dùng cho mỗi lần tiêm.
Liều đơn 200 mg được sử dụng trong nghiên cứu tương đương sinh học đường uống chỉ là liều nghiên cứu trên người khỏe mạnh, không phải khuyến cáo điều trị.
Không tự áp dụng liều từ nghiên cứu, tài liệu cũ hoặc sản phẩm có dạng bào chế khác. Liều tiêm phải được bác sĩ chỉ định theo sản phẩm cụ thể và tình trạng người bệnh.
Sản phẩm Tarviluci được ghi nhận là bột pha tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch. Thuốc phải được pha và sử dụng bởi nhân viên y tế có chuyên môn.
Không được:
- Tự pha hoặc tự tiêm thuốc.
- Dùng dung môi ngoài hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Trộn chung với thuốc khác trong cùng bơm tiêm hoặc chai truyền khi chưa có dữ liệu tương hợp.
- Sử dụng lọ thuốc đổi màu, vón cục, hư hỏng hoặc quá hạn.
- Chuyển đổi tùy ý giữa dạng uống và dạng tiêm.
- Sử dụng sản phẩm bổ sung chứa centrophenoxine để thay thế thuốc đã được bác sĩ chỉ định.
Chưa xác định được hướng dẫn theo dõi xét nghiệm chuẩn áp dụng cho mọi sản phẩm Meclofenoxate.
Trong nghiên cứu liều đơn 200 mg, người tham gia được theo dõi dấu hiệu sinh tồn, huyết học, sinh hóa máu, chức năng gan và xét nghiệm nước tiểu; các triệu chứng như kích thích, mất ngủ, mệt và đau đầu cũng được chủ động khảo sát. Việc theo dõi trong nghiên cứu không đồng nghĩa tất cả xét nghiệm này đều bắt buộc khi điều trị thường quy.
Với dạng tiêm, cần theo dõi đáp ứng lâm sàng, phản ứng tại vị trí tiêm và bất kỳ biểu hiện thần kinh, tim mạch hoặc dị ứng nào xuất hiện sau dùng thuốc.
Cảnh báo và lưu ý về Meclofenoxate
Chống chỉ định cụ thể theo tờ hướng dẫn sử dụng hiện hành tại Việt Nam.
Không sử dụng khi chưa xác minh được thành phần, nguồn gốc, tình trạng lưu hành và hướng dẫn của sản phẩm. Người có tiền sử dị ứng với thuốc hoặc tá dược phải thông báo cho bác sĩ trước khi dùng.
Hồ sơ đầy đủ về tần suất tác dụng không mong muốn theo nhãn hiện hành.
Trong nghiên cứu tương đương sinh học trên 24 nam giới khỏe mạnh, không ghi nhận biến cố bất lợi sau một liều uống 200 mg; quy mô và thời gian theo dõi của nghiên cứu quá nhỏ để kết luận thuốc an toàn khi sử dụng điều trị dài ngày.
Một nghiên cứu cũ gồm 10 người dùng liều cao trong 12 tháng ghi nhận đau dạ dày nhẹ ở 4 người và cảm giác bồn chồn nhẹ ở 5 người. Đây là nghiên cứu rất nhỏ, không đủ để xác định tỷ lệ tác dụng phụ trong thực hành.
Cần báo cho nhân viên y tế khi xuất hiện đau đầu, mất ngủ, kích thích, bồn chồn, chóng mặt, khó chịu tiêu hóa hoặc phản ứng bất thường sau tiêm.
Dữ liệu đáng tin cậy về các phản ứng nghiêm trọng đặc hiệu của Meclofenoxate và tần suất xảy ra.
Sau khi tiêm, cần được cấp cứu nếu xuất hiện khó thở, sưng mặt hoặc cổ họng, phát ban lan rộng, tụt huyết áp, rối loạn ý thức, co giật hoặc triệu chứng tim mạch nghiêm trọng.
- Dữ liệu hiệu quả và an toàn hiện đại của Meclofenoxate còn hạn chế; không sử dụng chỉ dựa trên quảng cáo “tăng trí nhớ” hoặc “chống lão hóa não”.
- Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ phát hiện cả bảy sản phẩm bổ sung được xét nghiệm đều chứa centrophenoxine, nhưng chỉ một sản phẩm có hàm lượng ghi nhãn nằm trong khoảng ±10% so với lượng thực tế.
- Dạng tiêm chỉ được sử dụng khi có chỉ định và sự thực hiện của nhân viên y tế.
- Triệu chứng giảm trí nhớ, lú lẫn, thay đổi hành vi, chóng mặt hoặc suy giảm ý thức cần được chẩn đoán nguyên nhân thay vì tự dùng thuốc nootropic.
- Vận động viên phải lưu ý Meclofenoxate bị cấm trong thi đấu.
- Không nhầm Meclofenoxate với meclofenamate hoặc meclofenamic acid.
Biểu hiện, ngưỡng độc và phác đồ xử trí quá liều đặc hiệu.
Nếu dùng quá liều, tiêm nhầm liều hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường:
- Ngừng sử dụng thuốc.
- Liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc.
- Mang theo vỏ hộp, lọ thuốc và thông tin về liều, đường dùng, thời điểm dùng.
- Không tự gây nôn và không tự dùng thuốc an thần hoặc thuốc giải độc.
Điều trị tại cơ sở y tế chủ yếu dựa trên đánh giá đường thở, tuần hoàn, thần kinh và xử trí triệu chứng.
Điều kiện nhiệt độ, ánh sáng và thời gian sử dụng sau pha của từng sản phẩm Meclofenoxate.
Bảo quản đúng thông tin trên hộp và tờ hướng dẫn của sản phẩm. Không sử dụng thuốc tiêm đã quá hạn, bị ẩm, đổi màu, mất nhãn hoặc có dấu hiệu hư hỏng. Dung dịch sau pha không được giữ lại để dùng lần sau nếu nhà sản xuất không cho phép.
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu an toàn, hiệu quả và liều dùng hiện hành cho trẻ em tại Việt Nam.
Việc một số tài liệu cũ hoặc nghiên cứu tại quốc gia khác đề cập thiếu oxy sơ sinh hoặc đái dầm ở trẻ em không chứng minh mọi chế phẩm Meclofenoxate đều được phép hoặc phù hợp cho trẻ.
Không sử dụng cho trẻ em nếu chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa và hướng dẫn rõ ràng của sản phẩm.
Nhiều nghiên cứu cũ về Meclofenoxate được thực hiện ở người cao tuổi có vấn đề về trí nhớ, nhưng cỡ mẫu nhỏ và kết quả không đồng nhất.
Người cao tuổi có nguy cơ bệnh lý kèm theo, suy giảm chức năng gan thận và dùng nhiều thuốc; do đó cần đánh giá nguyên nhân suy giảm nhận thức và nguy cơ tương tác trước khi điều trị.
Liều riêng cho người cao tuổi theo nhãn hiện hành.
Dữ liệu sử dụng Meclofenoxate trong thai kỳ và nghiên cứu độc tính sinh sản đáng tin cậy.
Không tự dùng trong thời kỳ mang thai. Chỉ cân nhắc khi bác sĩ xác định lợi ích tiềm năng lớn hơn nguy cơ và có thông tin sản phẩm phù hợp.
Chưa xác định Meclofenoxate hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hay không.
Khuyến cáo theo nhãn hiện hành. Không tự sử dụng khi đang cho con bú.
Dữ liệu dược động học, độ an toàn và yêu cầu hiệu chỉnh liều ở người suy gan.
Do quá trình thủy phân và chuyển hóa chưa được mô tả đầy đủ ở nhóm này, việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá riêng.
Dữ liệu dược động học, độ an toàn và yêu cầu hiệu chỉnh liều ở người suy thận.
Không tự suy luận rằng không cần hiệu chỉnh liều khi chưa có dữ liệu từ nhãn sản phẩm hoặc nghiên cứu chuyên biệt.
Ảnh hưởng chính thức của Meclofenoxate đến khả năng lái xe và vận hành máy theo nhãn hiện hành.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện đau đầu, chóng mặt, bồn chồn, kích thích, mất ngủ, mệt hoặc giảm khả năng tập trung sau khi dùng thuốc.
Tương tác thuốc của Meclofenoxate
Các nghiên cứu tương tác thuốc có hệ thống và danh sách tương tác được xác nhận theo nhãn hiện hành.
Trước khi dùng, cần thông báo cho bác sĩ về:
- Thuốc kích thích hệ thần kinh trung ương.
- Thuốc điều trị tâm thần hoặc thần kinh.
- Thuốc điều trị Parkinson hoặc sa sút trí tuệ.
- Thuốc chống động kinh.
- Rượu và các chất tác động thần kinh.
- Thực phẩm bổ sung hoặc sản phẩm được quảng bá là nootropic.
Không tự phối hợp Meclofenoxate với các thuốc hoặc chất “tăng cường nhận thức” khác.
Thắc mắc về hoạt chất Meclofenoxate
Meclofenoxate, còn gọi là centrophenoxine, là một hợp chất hướng thần thuộc nhóm thuốc kích thích tâm thần và nootropic khác, mã ATC N06BX01. Thuốc không phải vitamin hoặc thực phẩm bổ sung thông thường.
Một số nghiên cứu cũ ghi nhận cải thiện ở một vài phép thử trí nhớ, nhưng không cải thiện tất cả khía cạnh nhận thức. Các nghiên cứu trên người nhìn chung có cỡ mẫu nhỏ, phương pháp hạn chế và kết quả không đồng nhất. Vì vậy, chưa đủ bằng chứng để khẳng định Meclofenoxate giúp tăng trí nhớ cho người khỏe mạnh hoặc phòng ngừa sa sút trí tuệ.
Quyết định của Cục Quản lý Dược năm 2025 ghi nhận Tarviluci chứa Meclofenoxate hydrochloride 500 mg, dạng bột pha tiêm bắp hoặc tiêm tĩnh mạch, được gia hạn giấy đăng ký lưu hành trong ba năm.
Tình trạng cung ứng thực tế và các sản phẩm khác tại từng thời điểm.
Không nên. Một nghiên cứu tại Hoa Kỳ phát hiện các sản phẩm bổ sung chứa centrophenoxine có hàm lượng thực tế thay đổi đáng kể so với nhãn và hoạt chất này chưa được FDA phê duyệt cho bất kỳ chỉ định nào. Việc tự dùng có thể che lấp bệnh lý thần kinh cần được chẩn đoán và làm tăng nguy cơ tương tác hoặc tác dụng không mong muốn.
Meclofenoxate bị cấm trong thi đấu theo Danh mục chất cấm của WADA và được phân loại là chất kích thích. Vận động viên cần kiểm tra quy định miễn trừ điều trị và tham vấn tổ chức chống doping trước khi sử dụng bất kỳ thuốc hoặc sản phẩm nào chứa hoạt chất này.

