Acid pantothenic (Vitamin B5)

Acid pantothenic, còn gọi là pantothenic acid hoặc Vitamin B5, là một vitamin nhóm B tan trong nước và là chất dinh dưỡng thiết yếu. Vai trò chính của vitamin này là tham gia tổng hợp coenzym A và protein mang nhóm acyl, hai thành phần cần thiết cho chuyển hóa acid béo, sản xuất năng lượng và nhiều phản ứng đồng hóa, dị hóa khác. Vitamin B5 hiện diện trong hầu hết thực phẩm nên thiếu hụt đơn độc rất hiếm, thường chỉ gặp trong suy dinh dưỡng nặng hoặc điều kiện thực nghiệm. Mức tiêu thụ đầy đủ theo Hội đồng Thực phẩm và Dinh dưỡng Hoa Kỳ là 5 mg/ngày cho người từ 14 tuổi, 6 mg/ngày khi mang thai và 7 mg/ngày khi cho con bú. Chưa thiết lập giới hạn dung nạp tối đa vì dữ liệu độc tính còn hạn chế; tuy nhiên, liều rất cao như 10.000 mg/ngày có thể gây tiêu chảy và khó chịu tiêu hóa. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Tên hoạt chất: Acid pantothenic, còn gọi là pantothenic acid hoặc Vitamin B5
  • Nhóm: Vitamin nhóm B tan trong nước, chất dinh dưỡng thiết yếu
  • Vai trò chính: Tiền chất để tổng hợp coenzym A và protein mang nhóm acyl, tham gia chuyển hóa năng lượng và acid béo
  • Thiếu hụt: Rất hiếm vì Vitamin B5 có trong hầu hết thực phẩm
  • Nhu cầu người lớn: 5 mg/ngày theo mức tiêu thụ đầy đủ của Hoa Kỳ
  • Thai kỳ: Hoa Kỳ: 6 mg/ngày; EFSA: 5 mg/ngày cho phụ nữ mang thai trưởng thành
  • Cho con bú: 7 mg/ngày theo cả Hoa Kỳ và EFSA
  • Giới hạn trên: Chưa thiết lập do thiếu dữ liệu để xác định mức gây độc
  • Liều rất cao: Khoảng 10 g/ngày có thể gây tiêu chảy và khó chịu tiêu hóa
  • Dạng bổ sung: Thường là calcium pantothenate; pantethine và dexpanthenol là các dẫn xuất khác, không đồng nhất về mục đích sử dụng

Hoạt chất Acid pantothenic là gì?

Acid pantothenic là Vitamin B5, một vitamin tan trong nước cần thiết để cơ thể tổng hợp coenzym A và protein mang nhóm acyl. Các cofactor này tham gia sản xuất năng lượng, tổng hợp và phân giải acid béo cũng như nhiều phản ứng chuyển hóa khác.

Vitamin B5 có trong gần như tất cả nhóm thực phẩm, vì vậy thiếu hụt đơn độc ở người ăn uống bình thường rất hiếm. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Acid pantothenic

INN Pantothenic acid

CAS 79-83-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Acid pantothenic

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Pantothenic acid

Tên IUPAC

3-[[(2R)-2,4-dihydroxy-3,3-dimethylbutanoyl]amino]propanoic acid

Tên hóa học khác

D(+)-N-(2,4-Dihydroxy-3,3-dimethylbutyryl)-beta-alanine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Vitamin B5; D-pantothenic acid; pantothenate. Trong sản phẩm bổ sung, Vitamin B5 thường được cung cấp dưới dạng calcium pantothenate hoặc D-calcium pantothenate . ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Tên viết tắt

PA

Tên Latinh / tên dược điển

Acidum pantothenicum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

79-83-4

UNII

19F5HK2737

PubChem CID

6613

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Dược động học của Acid pantothenic

Acid pantothenic trong thực phẩm phần lớn tồn tại dưới dạng coenzym A hoặc phosphopantetheine. Các dạng liên hợp được enzym tiêu hóa chuyển thành acid pantothenic tự do trước khi hấp thu.

Acid pantothenic được hấp thu tại ruột bằng vận chuyển chủ động và có thể thêm khuếch tán đơn giản ở liều cao. Sau hấp thu, vitamin đi vào máu, được hồng cầu vận chuyển và hiện diện trong mô chủ yếu dưới dạng coenzym A, protein mang nhóm acyl hoặc acid pantothenic tự do. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Giai đoạn I: Hấp thu

Các dạng coenzym A và phosphopantetheine trong thức ăn được thủy phân qua nhiều bước thành acid pantothenic tự do. Vitamin sau đó được hấp thu tại ruột bằng cơ chế vận chuyển chủ động; khuếch tán đơn giản có thể đóng góp khi dùng liều cao. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Dữ liệu hạn chế cho thấy cơ thể hấp thu khoảng 40–61% acid pantothenic từ thực phẩm.

Chưa có nghiên cứu so sánh trực tiếp sinh khả dụng tương đối giữa acid pantothenic, calcium pantothenate, pantethine và các dạng bổ sung khác. Sinh khả dụng tuyệt đối của acid pantothenic đơn thành phần. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Giai đoạn II: Phân bố

Hồng cầu vận chuyển acid pantothenic trong tuần hoàn. Trong mô, phần lớn Vitamin B5 tồn tại dưới dạng coenzym A; lượng nhỏ hơn tồn tại trong protein mang nhóm acyl hoặc dưới dạng acid pantothenic tự do.

Thể tích phân bố biểu kiến ở người. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Acid pantothenic được sử dụng trong con đường tổng hợp coenzym A và thành phần 4’-phosphopantetheine của protein mang nhóm acyl. Coenzym A sau đó tham gia vận chuyển nhóm acetyl và acyl trong nhiều phản ứng chuyển hóa.

Vitamin B5 không được “chuyển hóa thành năng lượng” trực tiếp; vitamin hoạt động như tiền chất của các cofactor cần thiết để cơ thể chuyển hóa carbohydrate, chất béo và protein. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Giai đoạn IV: Thải trừ

Acid pantothenic là vitamin tan trong nước và được bài tiết qua nước tiểu. Ở người dùng chế độ ăn thông thường, lượng bài tiết qua nước tiểu trung bình được NIH ghi nhận khoảng 2,6 mg/ngày; lượng bài tiết dưới 1 mg/ngày có thể gợi ý thiếu hụt.

Tỷ lệ phần trăm của một liều bổ sung được thải trừ dưới dạng không đổi. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Liều cao có thể làm tăng phần hấp thu bằng khuếch tán đơn giản .
  • Chế biến thực phẩm có thể làm mất khoảng 20% đến gần 80% hàm lượng acid pantothenic, tùy loại thực phẩm và phương pháp chế biến .
  • Suy dinh dưỡng nặng làm tăng nguy cơ thiếu hụt, thường kèm thiếu nhiều chất dinh dưỡng khác .
  • Đột biến PANK2 làm giảm khả năng sử dụng pantothenate để tổng hợp coenzym A, nhưng lợi ích của việc bổ sung Vitamin B5 trong bệnh này chưa được xác lập .
  • Ảnh hưởng định lượng của suy gan và suy thận đến dược động học liều bổ sung cao.

([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Acid pantothenic

Acid pantothenic thuộc nhóm vitamin B tan trong nước. Về mặt ATC, muối calcium pantothenate được xếp trong nhóm “các chế phẩm vitamin đơn thành phần khác” với mã A11HA31.

Vitamin B5 là chất dinh dưỡng và cofactor chuyển hóa, không phải thuốc kích thích, thuốc tạo năng lượng tức thời hoặc chất chống oxy hóa được phê duyệt để điều trị một bệnh cụ thể. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Phần III: Cơ chế tác dụng

Acid pantothenic là tiền chất bắt buộc trong quá trình tổng hợp coenzym A và 4’-phosphopantetheine. Coenzym A liên kết với các nhóm acyl để tạo acetyl-CoA, succinyl-CoA và các dẫn xuất khác, nhờ đó hỗ trợ:

  • Chuyển hóa carbohydrate, chất béo và acid amin.
  • Tổng hợp và phân giải acid béo.
  • Chu trình acid citric.
  • Tổng hợp cholesterol, hormon steroid, acetylcholine và heme.
  • Chuyển hóa một số thuốc và độc chất tại gan .

([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng sinh học của Acid pantothenic chủ yếu xuất phát từ vai trò cấu trúc trong coenzym A và protein mang nhóm acyl, không phải từ tác dụng chủ vận hoặc đối kháng một thụ thể cụ thể.

Ở người không thiếu Vitamin B5, việc dùng liều cao chưa được chứng minh tạo ra lợi ích chuyển hóa hoặc điều trị tỷ lệ thuận với liều. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Acid pantothenic

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Acid pantothenic

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Acid pantothenic

NIH không ghi nhận tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng đã được xác lập đối với acid pantothenic.

Điều này không có nghĩa mọi sản phẩm “Vitamin B5” đều không tương tác. Sản phẩm đa vitamin, vitamin nhóm B hoặc sản phẩm chứa pantethine có thể tương tác do các thành phần khác. Cần cung cấp cho bác sĩ hoặc dược sĩ danh sách đầy đủ thuốc và sản phẩm bổ sung đang dùng. ([Văn phòng Bổ sung Chế độ ăn uống])

Thắc mắc về hoạt chất Acid pantothenic

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *