Acid Ioxaglic là hoạt chất cản quang chứa iod, thường hiện diện dưới dạng muối ioxaglate meglumine và ioxaglate sodium trong dung dịch tiêm dùng cho một số thủ thuật chẩn đoán hình ảnh bằng tia X. Hoạt chất này không phải thuốc điều trị bệnh, mà giúp làm rõ cấu trúc mạch máu, đường tiết niệu, khớp hoặc một số vùng cơ thể trong thăm khám hình ảnh. Việc dùng Acid Ioxaglic cần do nhân viên y tế thực hiện tại cơ sở có khả năng theo dõi và xử trí phản ứng bất lợi, vì thuốc cản quang iod có thể gây phản ứng quá mẫn, ảnh hưởng thận, tuyến giáp hoặc tim mạch ở một số người. Người bệnh không nên tự ý sử dụng, tự mua hoặc yêu cầu dùng thuốc cản quang khi chưa có chỉ định chuyên môn. ([FDA Access Data][1])
Nội dung chính
- Acid Ioxaglic là gì?: Thuốc cản quang iod dùng trong chẩn đoán hình ảnh X-quang/CT, không phải thuốc điều trị bệnh. ([FDA Access Data][1])
- Dạng thường dùng: Dung dịch tiêm; Hexabrix 320 chứa Acid Ioxaglic 53,33% w/v, tương đương 320 mg iod/mL, dưới dạng ioxaglate meglumine và ioxaglate sodium. ([HPRA Assets][2])
- Đường dùng: Chủ yếu dùng nội mạch; cũng được nêu trong chỉ định chụp khớp và chụp tử cung vòi trứng. Không dùng đường nội tủy/ngoài màng cứng. ([FDA Access Data][1])
- Chỉ định: Chụp mạch, niệu đồ bài xuất, tăng tương phản CT đầu/thân, chụp khớp, chụp tử cung vòi trứng theo nhãn/SmPC. ([FDA Access Data][1])
- Cảnh báo chính: Có thể xảy ra phản ứng quá mẫn, phản vệ, rối loạn thận, rối loạn tuyến giáp, biến cố tim mạch/thần kinh; cần theo dõi và có phương tiện cấp cứu. ([HPRA Assets][2])
- Tự dùng tại nhà?: Không. Acid Ioxaglic chỉ nên được dùng trong thủ thuật chẩn đoán hình ảnh theo chỉ định và giám sát của nhân viên y tế.
Hoạt chất Acid Ioxaglic là gì?
Acid Ioxaglic là hoạt chất cản quang iod dùng để tăng độ cản tia X, giúp bác sĩ quan sát rõ hơn mạch máu, đường tiết niệu, khớp hoặc một số cấu trúc giải phẫu trong thủ thuật chẩn đoán hình ảnh. Đây không phải thuốc điều trị bệnh. ([FDA Access Data][1])
Acid Ioxaglic
INN Ioxaglic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid Ioxaglic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ioxaglic acid |
| Tên IUPAC | 3-[[2-[[3-[acetyl(methyl)amino]-2,4,6-triiodo-5-(methylcarbamoyl)benzoyl]amino]acetyl]amino]-5-(2-hydroxyethylcarbamoyl)-2,4,6-triiodobenzoic acid |
| Tên hóa học khác | N-(2-Hydroxyethyl)-2,4,6-triiodo-5-(2-(2,4,6-triiodo-3-(N-methylacetamido)-5-(methylcarbamoyl)benzamido)acetamido)isophthalamic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ioxaglate; meglumine ioxaglate; sodium ioxaglate; Acid Ioxaglic hiện diện trong chế phẩm dưới dạng muối meglumine ioxaglate và sodium ioxaglate. ([HPRA Assets][2]) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum ioxaglicum |
| Tên USAN | ioxaglic acid |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 59017-64-0 |
|---|---|
| UNII | Z40X7EI2AF |
| PubChem CID | 3742 |
| RxNorm CUI | 1426458 |
| Công thức phân tử | C24H21I6N5O8 |
Dược động học của Acid Ioxaglic
Sau tiêm nội mạch, ioxaglate được vận chuyển nhanh trong tuần hoàn đến thận và thải trừ không đổi qua nước tiểu. Nhãn FDA mô tả dược động học theo mô hình 2 ngăn với pha phân bố nhanh và pha thải trừ chậm hơn. ([FDA Access Data][1])
Giai đoạn I: Hấp thu
Với đường dùng nội mạch, thuốc vào trực tiếp tuần hoàn. Khi dùng tại một số khoang cơ thể như khớp, đường mật hoặc buồng tử cung, SmPC ghi nhận có thể có khuếch tán toàn thân ở các mức độ khác nhau; dữ liệu định lượng hấp thu. ([HPRA Assets][2])
| F · Sinh khả dụng | . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau tiêm nội mạch, thuốc nhanh chóng được vận chuyển trong tuần hoàn. Nhãn FDA cho biết ioxaglate ít gắn với albumin huyết thanh và chủ yếu được thải trừ qua thận; thông số thể tích phân bố cụ thể.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Không chuyển hóa đáng kể; SmPC ghi “the compound is not metabolised”. ([HPRA Assets][2])
Giai đoạn IV: Thải trừ
Chủ yếu thải trừ qua thận dưới dạng không đổi. Nhãn FDA ghi khoảng 50% liều tiêm tĩnh mạch được thu hồi trong nước tiểu sau 2 giờ và 90% sau 24 giờ ở 10 người tình nguyện; SmPC ghi 99% liều được thải trong 24 giờ. Bài tiết qua mật có thể tăng khi suy thận. ([FDA Access Data][1])
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn FDA ghi thời gian bán thải pha alpha khoảng 12 phút và pha beta khoảng 92 phút ở người có chức năng thận bình thường; SmPC ghi thời gian bán thải khoảng 90 phút. ([FDA Access Data][1]) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận nặng có thể làm tăng bài tiết qua mật/ruột; đồng thời cần đặc biệt thận trọng ở người suy thận, đái tháo đường, mất nước, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có đồng thời suy gan và suy thận vì nguy cơ tích lũy hoặc biến cố bất lợi tăng. ([FDA Access Data][1])
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid Ioxaglic
Thuốc cản quang X-quang iod, tan trong nước, áp lực thẩm thấu thấp; mã ATC V08AB03 thuộc nhóm V08AB — watersoluble, nephrotropic, low osmolar X-ray contrast media. ([FHI][3])
Phần III: Cơ chế tác dụng
Acid Ioxaglic chứa iod nên hấp thu/cản tia X, tạo sự khác biệt đậm độ giữa vùng có thuốc cản quang và mô xung quanh. Sau tiêm nội mạch, thuốc làm mờ đục đường đi của mạch máu, cho phép thấy cấu trúc bên trong cơ thể trên hình ảnh X-quang/CT cho đến khi bị pha loãng đáng kể. ([FDA Access Data][1])
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng chính là làm cản quang hệ mạch, đường tiết niệu hoặc vùng được khảo sát. SmPC ghi các ảnh hưởng dược lý trên hệ thần kinh trung ương, tim mạch và hô hấp thường nhỏ và ngắn hạn, và không chứng minh hoạt tính dược lý đáng kể khác. ([HPRA Assets][2])
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid Ioxaglic
Theo nhãn FDA và SmPC, Acid Ioxaglic/ioxaglate được dùng trong các thủ thuật như chụp mạch, chụp mạch vành chọn lọc, chụp động mạch ngoại biên, chụp động mạch não, chụp mạch số hóa xóa nền, chụp tĩnh mạch ngoại biên, niệu đồ bài xuất, tăng tương phản CT đầu/thân, chụp khớp và chụp tử cung vòi trứng. ([FDA Access Data][1])
. Lưu ý: chụp tủy/myelography và dùng nội tủy không phải chỉ định của Hexabrix/ioxaglate và được nêu là chống chỉ định hoặc cảnh báo nghiêm trọng. ([FDA Access Data][1])
Liều dùng và cách sử dụng
Liều Acid Ioxaglic phụ thuộc thủ thuật, đường dùng, tuổi, cân nặng, tình trạng thận, tình trạng tim mạch và kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh. Ví dụ trong SmPC Hexabrix 320: chụp động mạch ngoại biên 15–20 mL; chụp động mạch não 6–8 mL mỗi lần tiêm; chụp mạch tim người lớn 30–50 mL mỗi lần tiêm; niệu đồ tĩnh mạch người lớn 20–80 mL; chụp tử cung vòi trứng thường 10–20 mL. Đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn, không dùng để tự quyết định liều. ([HPRA Assets][2])
Chỉ dùng bởi nhân viên y tế trong thủ thuật chẩn đoán hình ảnh. Trước dùng cần kiểm tra dung dịch bằng mắt để phát hiện tiểu phân hoặc đổi màu; nhãn FDA khuyến cáo thuốc nên ở gần nhiệt độ cơ thể khi tiêm và không dùng chung với thuốc khác trong cùng bơm tiêm hoặc bộ dây truyền do nguy cơ không tương hợp hóa học. ([FDA Access Data][1])
Cần theo dõi phản ứng tức thì trong và sau khi dùng; SmPC khuyến cáo theo dõi ít nhất 30 phút sau dùng vì phần lớn phản ứng nghiêm trọng xảy ra trong giai đoạn này, đồng thời thông báo cho người bệnh về phản ứng muộn có thể xuất hiện đến 7 ngày. Ở người có nguy cơ thận, cần đánh giá/hydrat hóa và theo dõi chức năng thận theo chỉ định chuyên môn. ([HPRA Assets][2])
Cảnh báo và lưu ý về Acid Ioxaglic
Chống chỉ định hoặc không nên thực hiện trong các tình huống: quá mẫn với Acid Ioxaglic hoặc tá dược; tiền sử phản ứng da tức thì hoặc muộn nặng với Hexabrix; cường giáp rõ hoặc nhiễm độc giáp; chụp tử cung vòi trứng khi mang thai hoặc có viêm cấp vùng chậu; dùng ngoài màng cứng hoặc nội tủy; chụp khớp khi có nhiễm trùng trong hoặc gần khớp. ([HPRA Assets][2])
Các phản ứng thường được ghi nhận gồm cảm giác nóng, buồn nôn, nôn, mày đay và đau tại vị trí tiêm. Phản ứng quá mẫn có thể biểu hiện ở da, hô hấp hoặc tim mạch và có thể xảy ra ngay hoặc muộn sau thủ thuật. ([HPRA Assets][2])
Cần lưu ý phản vệ/sốc phản vệ, co thắt phế quản, phù thanh quản, suy hô hấp, tụt huyết áp, loạn nhịp, ngừng tim, nhồi máu cơ tim, co giật, hôn mê, suy thận cấp, phản ứng da nặng như Stevens-Johnson/toxic epidermal necrolysis, và Torsade de Pointes đã được báo cáo sau lưu hành với sodium/meglumine ioxaglate. ([HPRA Assets][2])
Acid Ioxaglic cần dùng thận trọng ở người có tiền sử dị ứng/hen, phản ứng với thuốc cản quang iod trước đó, suy thận, đái tháo đường, mất nước, đa u tủy, bệnh tim mạch nặng, rối loạn tuyến giáp, bệnh thần kinh trung ương, u tủy thượng thận, nhược cơ, trẻ nhỏ và người cao tuổi. Cần có đường truyền tĩnh mạch, giám sát y tế và phương tiện hồi sức sẵn sàng khi thực hiện thủ thuật. ([HPRA Assets][2])
Quá liều có thể đe dọa tính mạng, chủ yếu ảnh hưởng hệ hô hấp và tim mạch; biểu hiện có thể gồm tím tái, nhịp chậm, toan máu, xuất huyết phổi, co giật, hôn mê và ngừng tim. Xử trí tập trung hỗ trợ chức năng sống, điều trị triệu chứng; ioxaglate có thể thẩm tách được, và SmPC nêu có thể cân nhắc thẩm tách máu nếu cần. ([FDA Access Data][1])
Theo nhãn FDA: bảo quản dưới 30°C, không để đông băng; nếu đông băng hoặc kết tinh cần kiểm tra hư hại, đưa về nhiệt độ phòng và lắc để hòa tan tinh thể trước khi dùng nếu phù hợp; tránh ánh sáng ban ngày mạnh hoặc ánh nắng trực tiếp. SmPC cũng khuyến cáo giữ chai trong hộp ngoài. ([FDA Access Data][1])
Đối tượng đặc biệt
Cần đặc biệt chú ý vị trí tiêm ở trẻ sơ sinh và nhũ nhi, dùng liều thấp nhất phù hợp. Nhãn FDA ghi tính an toàn và hiệu quả ở trẻ em đã được xác lập cho chụp mạch tim nhi khoa và niệu đồ bài xuất tĩnh mạch; dữ liệu cho chỉ định khác chưa được nộp. ([HPRA Assets][2])
Người cao tuổi có thể suy giảm chức năng sinh lý; SmPC khuyến cáo theo dõi kỹ tình trạng lâm sàng, đảm bảo đủ nước và giảm liều đến mức tối thiểu phù hợp. ([HPRA Assets][2])
Nên tránh phơi nhiễm tia X trong thai kỳ khi không cần thiết; dữ liệu sử dụng Acid Ioxaglic ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. SmPC khuyến cáo không dùng trong thai kỳ trừ khi tình trạng lâm sàng cần thiết; chụp tử cung vòi trứng trong thai kỳ là chống chỉ định. Quá tải iod tạm thời sau dùng cho mẹ có thể gây rối loạn tuyến giáp thai nhi nếu thăm khám sau 14 tuần vô kinh. ([HPRA Assets][2])
Acid Ioxaglic/ioxaglate được bài tiết vào sữa mẹ; SmPC và nhãn FDA nêu nên ngừng cho bú hoặc thay thế bằng bú bình trong 24 giờ sau khi dùng thuốc. Người bệnh cần hỏi bác sĩ về kế hoạch cho bú cụ thể. ([HPRA Assets][2])
Riêng suy gan. Khi có đồng thời suy gan và suy thận, SmPC khuyến cáo đặc biệt thận trọng vì nguy cơ giữ lại thuốc cản quang tăng. ([HPRA Assets][2])
Iodinated contrast agents có thể gây thay đổi tạm thời chức năng thận hoặc làm nặng suy thận có sẵn. Ở người suy thận nặng hoặc đái tháo đường, SmPC khuyến cáo dùng thận trọng, đảm bảo đủ nước và giảm liều đến mức tối thiểu phù hợp; cần theo dõi chức năng thận theo chỉ định. ([HPRA Assets][2])
Ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy móc chưa được nghiên cứu theo SmPC. Sau thủ thuật có dùng thuốc cản quang, người bệnh nên làm theo hướng dẫn của cơ sở y tế, đặc biệt nếu có chóng mặt, khó chịu hoặc được dùng thuốc an thần. ([HPRA Assets][2])
Tương tác thuốc của Acid Ioxaglic
Các tương tác/lưu ý quan trọng gồm: metformin ở bệnh nhân đái tháo đường, thuốc phóng xạ và điều trị iod phóng xạ, thuốc chẹn beta, thuốc vận mạch, thuốc ức chế men chuyển, thuốc đối kháng thụ thể angiotensin, thuốc lợi tiểu và interleukin-2. Thuốc cản quang iod cũng có thể ảnh hưởng một số xét nghiệm bilirubin, protein, khoáng chất và xét nghiệm tuyến giáp trong một thời gian sau dùng. ([HPRA Assets][2])
Thắc mắc về hoạt chất Acid Ioxaglic
Acid Ioxaglic là thuốc cản quang chứa iod dùng trong chẩn đoán hình ảnh X-quang/CT. Thuốc giúp làm rõ mạch máu, đường tiết niệu, khớp hoặc vùng cần khảo sát; không phải thuốc điều trị bệnh. ([FDA Access Data][1])
Không. Acid Ioxaglic phải được dùng trong thủ thuật chẩn đoán hình ảnh bởi nhân viên y tế, tại nơi có theo dõi và phương tiện xử trí phản ứng bất lợi. Người bệnh không nên tự mua, tự tiêm hoặc tự yêu cầu dùng thuốc cản quang khi chưa có chỉ định.
Người quá mẫn với Acid Ioxaglic hoặc tá dược, có tiền sử phản ứng da nặng với Hexabrix, cường giáp rõ/nhiễm độc giáp, phụ nữ mang thai cần chụp tử cung vòi trứng, người có viêm cấp vùng chậu trong bối cảnh chụp tử cung vòi trứng, hoặc nhiễm trùng trong/gần khớp khi chụp khớp là các nhóm chống chỉ định hoặc cần tránh theo nhãn/SmPC. ([HPRA Assets][2])
Có. Thuốc cản quang iod có thể gây phản ứng quá mẫn tức thì hoặc muộn, từ nổi mày đay/ngứa/ban da đến phản vệ, khó thở, tụt huyết áp hoặc sốc trong trường hợp hiếm. Người từng dị ứng thuốc cản quang, hen hoặc có tiền sử dị ứng cần báo trước cho bác sĩ. ([HPRA Assets][2])
Có thể cần, đặc biệt ở người suy thận, đái tháo đường, mất nước, người cao tuổi hoặc dùng thuốc có nguy cơ ảnh hưởng thận. Bác sĩ sẽ quyết định xét nghiệm, bù dịch, trì hoãn thủ thuật hoặc biện pháp theo dõi phù hợp. ([HPRA Assets][2])

