Xanh methylen, tên quốc tế là methylthioninium chloride hoặc methylene blue, là thuốc giải độc có đặc tính oxy hóa – khử. Dạng tiêm tĩnh mạch được FDA phê duyệt để điều trị methemoglobin huyết mắc phải ở người lớn và trẻ em; EMA chỉ định thuốc cho methemoglobin huyết cấp có triệu chứng do thuốc hoặc hóa chất. Thuốc giúp chuyển sắt trong methemoglobin từ dạng Fe3+ không vận chuyển oxy hiệu quả về dạng Fe2+ của hemoglobin bình thường.
Xanh methylen phải được dùng tại cơ sở y tế vì có thể gây tan máu, phản vệ, rối loạn thị giác và hội chứng serotonin nghiêm trọng khi phối hợp với thuốc tác động lên serotonin. Người thiếu men G6PD không được dùng theo nhãn FDA và EMA do nguy cơ tan máu nặng và thuốc có thể kém hiệu quả. Các cách dùng ngoài da, uống để tăng trí nhớ hoặc dùng sản phẩm cấp công nghiệp không thuộc chỉ định tiêm đã được phê duyệt.
Nội dung chính
- Xanh methylen là gì?: Thuốc nhuộm thiazine có đặc tính oxy hóa – khử, đồng thời là thuốc giải độc.
- Chỉ định được phê duyệt: Điều trị methemoglobin huyết mắc phải; EMA giới hạn rõ cho trường hợp do thuốc hoặc hóa chất.
- Mã ATC: V03AB17 – methylthioninium chloride, nhóm thuốc giải độc.
- Cơ chế: Được chuyển thành leucomethylene blue, sau đó khử Fe3+ trong methemoglobin thành Fe2+ của hemoglobin.
- Liều FDA tham khảo: 1 mg/kg truyền tĩnh mạch trong 5–30 phút; có thể lặp lại một lần sau 1 giờ nếu đáp ứng chưa đủ.
- Chống chỉ định nổi bật: Quá mẫn nặng và thiếu men G6PD; EMA bổ sung một số nguyên nhân methemoglobin huyết đặc biệt.
- Tương tác nghiêm trọng: Có thể gây hội chứng serotonin khi dùng với SSRI, SNRI, MAOI, opioid, dextromethorphan và thuốc liên quan.
- Không tự sử dụng: Không uống, tiêm hoặc bôi sản phẩm công nghiệp, thuốc thử hay thuốc dành cho thủy sinh lên người.
Hoạt chất Xanh methylen là gì?
Xanh methylen là thuốc nhuộm thiazine có đặc tính oxy hóa – khử, được sử dụng trong y khoa chủ yếu như một thuốc giải độc điều trị methemoglobin huyết mắc phải.
Methemoglobin chứa sắt ở trạng thái Fe3+ nên không vận chuyển oxy hiệu quả. Xanh methylen giúp chuyển dạng hemoglobin bất thường này trở lại hemoglobin chứa Fe2+, qua đó phục hồi khả năng vận chuyển oxy.
Xanh methylen
INN Methylene blue; INN: methylthioninium chloride
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Xanh methylen |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Methylene blue; INN: methylthioninium chloride |
| Tên IUPAC | [7-(dimethylamino)phenothiazin-3-ylidene]-dimethylazanium chloride |
| Tên hóa học khác | Phenothiazin-5-ium, 3,7-bis(dimethylamino)-, chloride (1:1) |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Methylthioninium chloride; methylene blue trihydrate; methylthionine chloride; xanh metylen; xanh methylene. |
| Tên viết tắt | MB |
| Tên Latinh / tên dược điển | Methylthioninii chloridum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 61-73-4 |
|---|---|
| UNII | 8NAP7L377O |
| PubChem CID | 6099 |
| RxNorm CUI | 6809 |
Dược động học của Xanh methylen
Sau khi tiêm tĩnh mạch, xanh methylen nhanh chóng phân bố vào mô và tế bào máu. Thuốc có thể tích phân bố lớn, gắn protein huyết tương cao, được chuyển hóa chủ yếu qua liên hợp bởi các enzym UGT và thải trừ qua nước tiểu.
Thời gian bán thải cuối khoảng 24 giờ. Suy thận làm tăng đáng kể nồng độ và mức phơi nhiễm thuốc, vì vậy nhãn FDA quy định giảm số liều ở người suy thận mức độ vừa hoặc nặng.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau tiêm tĩnh mạch, thuốc hiện diện ngay trong tuần hoàn và nhanh chóng được mô hấp thu.
Xanh methylen cũng được hấp thu qua đường uống, nhưng đường uống không phải đường dùng được phê duyệt trong các nhãn điều trị methemoglobin huyết đang tham khảo.
| F · Sinh khả dụng | Với đường tiêm tĩnh mạch, thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn hệ thống. EMA ghi nhận methylthioninium chloride được hấp thu tốt qua đường uống, nhưng sinh khả dụng tuyệt đối bằng số của đường uống không được nêu trong các nhãn tham khảo. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau liều tiêm tĩnh mạch 2 mg/kg, thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 255 ± 58 lít. Mức gắn protein huyết tương in vitro khoảng 94%.
Thuốc phân bố phụ thuộc nồng độ vào tế bào máu và có thể nhuộm xanh da, niêm mạc, mô cũng như dịch cơ thể.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Xanh methylen được chuyển hóa in vitro bởi CYP1A2, CYP2C19 và CYP2D6. Con đường chiếm ưu thế được cho là liên hợp qua nhiều enzym UGT, bao gồm UGT1A4 và UGT1A9.
Azure B được hình thành ở người như một chất chuyển hóa hoặc thành phần liên quan, nhưng có hoạt lực thấp hơn xanh methylen.
Trong cơ chế giải độc, xanh methylen được NADPH reductase chuyển thành leucomethylene blue có hoạt tính khử methemoglobin.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 40% xanh methylen được bài tiết qua nước tiểu ở dạng không đổi theo nhãn FDA.
EMA ghi nhận phần lớn liều được thải qua nước tiểu, thường dưới dạng leucomethylthioninium chloride. Sự khác biệt về cách mô tả có thể liên quan đến phương pháp phân tích và dạng chất được định lượng.
Thuốc làm nước tiểu có màu xanh hoặc xanh lục và có thể ảnh hưởng đến một số xét nghiệm nước tiểu dùng chỉ thị màu xanh.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của xanh methylen ở người khoảng 24 giờ. EMA báo cáo thời gian bán thải cuối trung bình 24,7 ± 7,2 giờ sau tiêm tĩnh mạch. Người suy thận nặng có thể có thời gian bán thải kéo dài, với giá trị trung bình khoảng 33 giờ được ghi nhận trong dữ liệu EMA. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Suy thận làm tăng nồng độ và AUC của xanh methylen; mức tăng rõ hơn khi chức năng thận giảm.
- Nhãn FDA yêu cầu điều chỉnh số liều ở người có eGFR 15–59 mL/phút/1,73 m².
- Xanh methylen được chuyển hóa nhiều tại gan; nhãn FDA yêu cầu theo dõi độc tính và tương tác lâu hơn ở người suy gan.
- EMA nhận thấy các thay đổi dược động học ở người suy gan không hoàn toàn nhất quán, nên chưa xác lập mối liên hệ rõ ràng giữa mức độ suy gan và mức phơi nhiễm.
- Thuốc là cơ chất và chất ức chế P-glycoprotein trong các nghiên cứu in vitro.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Xanh methylen
Xanh methylen thuộc nhóm thuốc giải độc đặc hiệu và chất oxy hóa – khử. Trong hệ thống ATC, methylthioninium chloride được xếp mã V03AB17.
Ngoài tác dụng trên methemoglobin, xanh methylen còn ức chế monoamine oxidase có hồi phục và ảnh hưởng đến con đường nitric oxide–guanylate cyclase. Các đặc tính này giải thích cả nguy cơ hội chứng serotonin và việc thuốc đang được nghiên cứu trong sốc giãn mạch.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong cơ thể, xanh methylen được NADPH reductase chuyển thành leucomethylene blue. Chất này cung cấp electron để khử sắt Fe3+ của methemoglobin thành Fe2+ trong hemoglobin bình thường.
Cơ chế cần nguồn NADPH đầy đủ. Người thiếu men G6PD có khả năng tạo NADPH kém, nên thuốc có thể không đạt hiệu quả và làm tăng nguy cơ tan máu.
Ở liều hoặc nồng độ cao, xanh methylen có thể gây tác dụng ngược, oxy hóa hemoglobin và làm tăng methemoglobin.
Thuốc cũng là chất ức chế monoamine oxidase có hồi phục, tạo cơ sở cho tương tác nghiêm trọng với thuốc tăng dẫn truyền serotonin.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở nồng độ thấp, xanh methylen thúc đẩy chuyển methemoglobin thành hemoglobin và cải thiện khả năng vận chuyển oxy.
Nhãn FDA chưa xác lập đầy đủ mối quan hệ giữa mức phơi nhiễm với hiệu quả hoặc độ an toàn. Nghiên cứu điện sinh lý tim cho thấy liều tĩnh mạch 2 mg/kg truyền trong 5 phút không ảnh hưởng đáng kể đến khoảng QT, PR hoặc QRS.
Ở liều tích lũy cao, thuốc có thể gây methemoglobin huyết nghịch lý, tan máu và độc tính tim phổi hoặc thần kinh.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Xanh methylen
Chỉ định đã được phê duyệt theo FDA:
- Điều trị methemoglobin huyết mắc phải ở người lớn và trẻ em.
Chỉ định theo EMA:
- Điều trị cấp có triệu chứng đối với methemoglobin huyết do thuốc hoặc hóa chất ở người lớn, trẻ em và thanh thiếu niên từ 0–17 tuổi.
WHO công nhận methylthioninium chloride là thuốc thiết yếu cho methemoglobin huyết mắc phải.
Không mặc định áp dụng chỉ định trên cho dung dịch xanh methylen dùng ngoài, thuốc thử, thuốc nhuộm công nghiệp hoặc sản phẩm dành cho động vật.
Các ứng dụng ngoài chỉ định đang được nghiên cứu hoặc đã được báo cáo gồm:
- Sốc nhiễm khuẩn và các dạng sốc giãn mạch: một thử nghiệm ngẫu nhiên đơn trung tâm năm 2023 ghi nhận việc dùng xanh methylen bổ trợ sớm làm giảm thời gian cần thuốc vận mạch, nhưng nghiên cứu chưa đủ mạnh để xác lập lợi ích tử vong và cần thử nghiệm đa trung tâm lớn hơn.
- Hội chứng liệt mạch sau phẫu thuật tim hoặc tuần hoàn ngoài cơ thể: bằng chứng gồm nghiên cứu nhỏ và dữ liệu quan sát.
- Bệnh não do ifosfamide: xanh methylen đã được sử dụng ngoài chỉ định dựa trên báo cáo ca và chuỗi ca; chưa có phác đồ được FDA hoặc EMA phê duyệt cho mục đích này.
- Nhuộm mô và hỗ trợ nhận diện cấu trúc trong một số thủ thuật: cách sử dụng phụ thuộc chế phẩm và quy trình chuyên khoa.
Không tự áp dụng liều từ các nghiên cứu này.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo nhãn FDA hiện hành:
- Tiêm truyền tĩnh mạch 1 mg/kg trong 5–30 phút.
- Nếu methemoglobin vẫn trên 30% hoặc dấu hiệu, triệu chứng còn tồn tại, có thể dùng thêm một liều 1 mg/kg sau liều đầu 1 giờ.
- Nếu không đáp ứng sau hai liều, cần cân nhắc biện pháp điều trị thay thế.
- Người suy thận vừa hoặc nặng, eGFR 15–59 mL/phút/1,73 m²: chỉ dùng một liều 1 mg/kg; nếu không đáp ứng, cân nhắc biện pháp khác.
Theo nhãn EMA:
- Người lớn và trẻ trên 3 tháng: 1–2 mg/kg tiêm tĩnh mạch chậm trong 5 phút; có thể lặp lại sau 1 giờ.
- Trẻ từ 3 tháng tuổi trở xuống: liều thấp hơn 0,3–0,5 mg/kg; có thể lặp lại sau 1 giờ.
- Tổng liều tích lũy thông thường không vượt quá 7 mg/kg.
- Với methemoglobin huyết do aniline hoặc dapsone, EMA giới hạn tổng liều ở 4 mg/kg.
Hai nhãn có khác biệt về khoảng liều và giới hạn tích lũy. Nhân viên y tế phải sử dụng đúng nhãn của sản phẩm thực tế và tình trạng người bệnh. Đây không phải hướng dẫn để tự tiêm hoặc tự tính liều.
- Chỉ nhân viên y tế được đào tạo mới sử dụng thuốc tiêm xanh methylen.
- Phải bảo đảm đường truyền tĩnh mạch thông trước khi tiêm.
- Truyền chậm theo thời gian quy định; tiêm quá nhanh có thể tạo nồng độ tại chỗ cao và làm tăng methemoglobin.
- Không tiêm dưới da hoặc vào khoang dưới nhện.
- Thuốc có tính nhược trương. Khi cần, có thể pha trong 50 mL dung dịch glucose 5% để giảm đau tại chỗ, nhất là ở trẻ em.
- Không pha bằng dung dịch natri clorid vì ion chloride có thể làm giảm độ tan của xanh methylen.
- Dung dịch sau pha phải được sử dụng ngay; bỏ phần thừa.
- Không dùng thuốc thử phòng thí nghiệm, phẩm nhuộm công nghiệp hoặc sản phẩm thủy sinh cho người.
Trong và sau điều trị cần theo dõi:
- Triệu chứng tím tái, khó thở, rối loạn ý thức và mức methemoglobin bằng co-oximetry.
- Huyết áp và điện tâm đồ vì có thể xảy ra hạ huyết áp hoặc rối loạn nhịp.
- Dấu hiệu hội chứng serotonin: kích động, lú lẫn, sốt, vã mồ hôi, tăng phản xạ, rung giật cơ, cứng cơ, tiêu chảy hoặc co giật.
- Dấu hiệu phản vệ.
- Công thức máu, bilirubin gián tiếp, haptoglobin và dấu hiệu tan máu; thiếu máu có thể xuất hiện muộn từ một ngày trở lên.
- Đáp ứng kéo dài hoặc tái phát, đặc biệt khi nguyên nhân là dapsone hoặc aniline.
- Chức năng thận, gan và tương tác thuốc.
Máy đo SpO2 đầu ngón tay có thể đánh giá thấp độ bão hòa oxy trong hoặc ngay sau truyền thuốc. Khi cần đánh giá chính xác, nên sử dụng mẫu máu động mạch và phương pháp thay thế.
Cảnh báo và lưu ý về Xanh methylen
Theo nhãn FDA, chống chỉ định trong các trường hợp:
- Tiền sử phản vệ hoặc quá mẫn nghiêm trọng với xanh methylen hay thuốc nhuộm thiazine.
- Thiếu glucose-6-phosphate dehydrogenase, còn gọi là thiếu men G6PD, do nguy cơ tan máu nặng.
Nhãn EMA còn chống chỉ định:
- Thiếu NADPH reductase.
- Methemoglobin huyết do nitrite xuất hiện trong quá trình điều trị ngộ độc cyanide.
- Methemoglobin huyết do ngộ độc chlorate.
Danh sách chống chỉ định có khác biệt giữa các cơ quan quản lý. Cần áp dụng tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm được sử dụng.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Đau đầu.
- Chóng mặt.
- Dị cảm.
- Thay đổi vị giác.
- Buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy.
- Run giật cơ hoặc hiện tượng giống co giật.
- Đánh trống ngực, nhịp tim nhanh hoặc tăng huyết áp.
- Nhìn mờ, kích ứng mắt.
- Đau, sưng hoặc kích ứng tại vị trí truyền.
- Ra mồ hôi.
- Da, niêm mạc, nước tiểu và phân chuyển màu xanh hoặc xanh lục.
- Tăng enzym gan.
- Nhạy cảm với ánh sáng.
Nước tiểu xanh sau dùng thuốc là hiện tượng có thể xảy ra, nhưng vẫn cần báo nhân viên y tế nếu kèm tiểu đau, tiểu ít hoặc triệu chứng bất thường khác.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Hội chứng serotonin, có thể gây tử vong khi phối hợp với thuốc tác động lên serotonin hoặc opioid.
- Phản vệ, phù mạch, co thắt phế quản hoặc mày đay nặng.
- Tan máu và thiếu máu tan máu, đặc biệt nghiêm trọng ở người thiếu men G6PD.
- Co giật hoặc hiện tượng giống co giật.
- Methemoglobin huyết nghịch lý khi dùng liều cao.
- Hạ huyết áp, giảm oxy hóa, khó thở và bất thường điện tâm đồ khi quá liều.
- Tổn thương thai và phản ứng bất lợi ở trẻ sơ sinh khi phơi nhiễm trong thai kỳ.
- Kiểm tra tiền sử thiếu men G6PD khi hoàn cảnh lâm sàng cho phép.
- Liều cao có thể làm nặng methemoglobin huyết thay vì cải thiện.
- Đáp ứng có thể kém hoặc bệnh tái phát khi nguyên nhân là dapsone hay aniline.
- Không đáp ứng có thể gợi ý thiếu cytochrome b5 reductase, thiếu G6PD hoặc sulfhemoglobin huyết; cần cân nhắc phương pháp điều trị khác.
- Máy đo SpO2 và chỉ số BIS trong gây mê có thể cho kết quả sai lệch.
- Thuốc có thể ảnh hưởng đến xét nghiệm nước tiểu sử dụng chỉ thị màu.
- Có nguy cơ nhạy cảm ánh sáng; nên áp dụng biện pháp bảo vệ khỏi nguồn sáng mạnh theo hướng dẫn chuyên môn.
- Theo dõi lâu hơn ở người suy gan và điều chỉnh số liều ở người suy thận.
- Không tự uống xanh methylen với mục đích tăng trí nhớ, tăng năng lượng hoặc chống lão hóa vì đây không phải chỉ định được phê duyệt và có nguy cơ tương tác nghiêm trọng.
- Không bôi thuốc tiêm, thuốc thử hoặc phẩm nhuộm không đạt tiêu chuẩn dược dụng lên da hay niêm mạc.
Liều đơn từ 3 mg/kg trở lên đã liên quan đến hạ huyết áp, thở khò khè và giảm oxy hóa.
Liều tích lũy từ 7 mg/kg trở lên có thể gây:
- Buồn nôn, nôn.
- Đau trước tim, tức ngực hoặc khó thở.
- Thở nhanh, nhịp tim nhanh.
- Lo âu, run, giãn đồng tử.
- Đau bụng, chóng mặt, dị cảm, đau đầu hoặc lú lẫn.
- Nhuộm xanh da, niêm mạc và nước tiểu.
- Methemoglobin huyết nhẹ và biến đổi sóng T trên điện tâm đồ.
Liều đơn từ 20 mg/kg trở lên đã gây tan máu nội mạch nặng, tăng bilirubin và tử vong.
Xử trí gồm ngừng thuốc, theo dõi tim phổi, thần kinh, huyết học và methemoglobin; điều trị hỗ trợ, truyền máu hoặc sử dụng biện pháp thay thế khi cần. Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều xanh methylen được nêu trong nhãn.
Theo nhãn FDA:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Có thể dao động trong khoảng 15–30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng được kiểm soát.
- Không để trong tủ lạnh và không đông lạnh.
- Giữ lọ thuốc trong bao bì gốc để tránh ánh sáng.
- Dung dịch đã pha loãng phải dùng ngay.
- Bỏ phần thuốc thừa theo quy định xử lý chất thải y tế.
Cần ưu tiên điều kiện bảo quản ghi trên nhãn của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
FDA xác nhận tính an toàn và hiệu quả của methylene blue trong điều trị methemoglobin huyết mắc phải ở trẻ em dựa trên dữ liệu chuỗi ca, bao gồm trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ, trẻ em và thanh thiếu niên.
EMA áp dụng liều 1–2 mg/kg cho trẻ trên 3 tháng tuổi nhưng khuyến cáo liều thấp hơn, 0,3–0,5 mg/kg, cho trẻ từ 3 tháng tuổi trở xuống.
Trẻ sơ sinh có khả năng khử methemoglobin chưa trưởng thành và dễ bị tăng bilirubin, tan máu hoặc độc tính hơn. Việc điều trị phải được thực hiện tại cơ sở y tế và không tự tính liều tại nhà.
Các nghiên cứu không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để kết luận họ đáp ứng khác người trẻ hay không.
Do thuốc được thải trừ đáng kể qua thận và chức năng thận thường giảm theo tuổi, người cao tuổi có thể có nguy cơ phản ứng bất lợi cao hơn. Nhãn FDA khuyến cáo sử dụng số liều thấp nhất cần thiết để đạt đáp ứng và đánh giá chức năng thận.
Xanh methylen có thể gây hại cho thai. Việc tiêm một thuốc cùng nhóm vào buồng ối trong tam cá nguyệt thứ hai từng liên quan đến teo ruột ở trẻ sơ sinh và tử vong thai; các nghiên cứu trên động vật cũng ghi nhận độc tính phát triển.
FDA khuyến cáo chỉ sử dụng trong thai kỳ khi lợi ích tiềm năng vượt trội nguy cơ đối với thai. EMA không khuyến cáo dùng trong thai kỳ trừ khi thật sự cần thiết, chẳng hạn tình trạng đe dọa tính mạng.
Nếu sử dụng gần thời điểm sinh, trẻ sơ sinh cần được theo dõi tăng bilirubin, tan máu, methemoglobin huyết, suy hô hấp, nhuộm màu da và nhạy cảm ánh sáng.
Chưa có dữ liệu xác định xanh methylen có hiện diện trong sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến sản xuất sữa hay không.
Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng, gồm khả năng gây độc gen, FDA và EMA khuyến cáo ngừng cho con bú trong thời gian điều trị và đến 8 ngày sau khi dùng thuốc.
Cần trao đổi với bác sĩ về vắt bỏ sữa và phương án nuôi trẻ trong thời gian này.
Xanh methylen được chuyển hóa nhiều tại gan. Nhãn FDA yêu cầu theo dõi người suy gan lâu hơn về độc tính và tương tác thuốc do khả năng thanh thải chậm.
EMA ghi nhận một số thay đổi AUC theo mức độ suy gan nhưng tổng thể chưa cho thấy ảnh hưởng rõ ràng và nhất quán của suy gan đối với dược động học của xanh methylen và Azure B.
Chưa có phác đồ hiệu chỉnh liều riêng theo từng mức Child–Pugh được thống nhất giữa các nhãn. Không tự điều chỉnh liều.
Chưa có phác đồ liều chuẩn riêng cho người đồng thời suy gan và suy thận.
Ở nhóm này, mức phơi nhiễm có thể tăng do giảm thải trừ qua thận và thay đổi chuyển hóa tại gan. Cần dùng tại cơ sở có khả năng theo dõi methemoglobin, huyết học, gan, thận, thần kinh và tương tác thuốc.
Liều cá nhân hóa.
Xanh methylen có thể gây lú lẫn, chóng mặt và rối loạn thị giác. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy móc hoặc làm công việc nguy hiểm cho đến khi các phản ứng này hết hoàn toàn.
Tương tác thuốc của Xanh methylen
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Desipramine không được khởi trị ở người đang dùng methylene blue đường tĩnh mạch vì tăng nguy cơ hội chứng serotonin. | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Methylene blue đường tĩnh mạch có hoạt tính ức chế MAO; phối hợp với desipramine làm tăng quá mức hoạt tính serotonergic. Ảnh hưởng: Có thể gây hội chứng serotonin đe dọa tính mạng, gồm kích động, tăng thân nhiệt, huyết áp dao động, clonus, tăng phản xạ, co giật hoặc hôn mê. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp. Nếu methylene blue tĩnh mạch là cần thiết, ngừng desipramine trước khi sử dụng và theo dõi tại cơ sở y tế. | Theo dõi liên tục dấu hiệu thần kinh, nhiệt độ, huyết áp, nhịp tim và co giật trong giai đoạn nguy cơ. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Xanh methylen
Xanh methylen là thuốc giải độc có đặc tính oxy hóa – khử. Dạng tiêm tĩnh mạch được phê duyệt chủ yếu để điều trị methemoglobin huyết mắc phải, tình trạng hemoglobin bị oxy hóa thành dạng không vận chuyển oxy hiệu quả.
Thuốc không phải sản phẩm bổ sung dùng hằng ngày và không nên tự uống hoặc tự tiêm.
Các nhãn FDA và EMA được tham khảo chỉ phê duyệt dạng tiêm để điều trị methemoglobin huyết, không phê duyệt thuốc tiêm xanh methylen để bôi thủy đậu, chốc lở hoặc vết thương.
Một số chế phẩm dùng ngoài có thể có hồ sơ riêng tại từng quốc gia, nhưng phải sử dụng đúng sản phẩm dành cho người và đúng chỉ định trên nhãn. Không bôi thuốc tiêm, thuốc thử phòng thí nghiệm, phẩm nhuộm công nghiệp hoặc sản phẩm dùng cho cá cảnh lên da.
Nốt thủy đậu thường không cần tự bôi chất nhuộm màu; cần khám nếu có mủ, đỏ lan, đau tăng, sốt kéo dài hoặc nghi nhiễm khuẩn.
Không nên phối hợp nếu có lựa chọn khác. Xanh methylen có thể ức chế monoamine oxidase và gây hội chứng serotonin nghiêm trọng khi dùng với SSRI, SNRI, MAOI, buspirone, một số thuốc chống trầm cảm khác, opioid hoặc dextromethorphan.
Trong tình trạng cấp cứu, bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích–nguy cơ và theo dõi chặt chẽ. Người bệnh không tự ngừng hoặc tự dùng lại thuốc tâm thần.
Xanh methylen là thuốc nhuộm và được thải một phần qua nước tiểu. Vì vậy, nước tiểu có thể chuyển sang màu xanh hoặc xanh lục; da, niêm mạc và phân cũng có thể đổi màu tạm thời.
Thuốc còn có thể làm sai lệch một số xét nghiệm nước tiểu, máy đo SpO2 và chỉ số BIS trong gây mê. Nhân viên y tế cần biết người bệnh đã dùng xanh methylen.
Không nên tự uống. Các mục đích tăng trí nhớ, tăng năng lượng hoặc chống lão hóa không phải chỉ định được FDA hoặc EMA phê duyệt cho xanh methylen.
Thuốc có thể gây tan máu, methemoglobin huyết nghịch lý, chóng mặt, rối loạn thị giác và tương tác gây hội chứng serotonin. Sản phẩm bán dưới dạng thuốc thử, phẩm nhuộm hoặc hóa chất công nghiệp không được bảo đảm phù hợp để sử dụng cho người.

