Xanh methylen

Xanh methylen, tên quốc tế là methylthioninium chloride hoặc methylene blue, là thuốc giải độc có đặc tính oxy hóa – khử. Dạng tiêm tĩnh mạch được FDA phê duyệt để điều trị methemoglobin huyết mắc phải ở người lớn và trẻ em; EMA chỉ định thuốc cho methemoglobin huyết cấp có triệu chứng do thuốc hoặc hóa chất. Thuốc giúp chuyển sắt trong methemoglobin từ dạng Fe3+ không vận chuyển oxy hiệu quả về dạng Fe2+ của hemoglobin bình thường.

Xanh methylen phải được dùng tại cơ sở y tế vì có thể gây tan máu, phản vệ, rối loạn thị giác và hội chứng serotonin nghiêm trọng khi phối hợp với thuốc tác động lên serotonin. Người thiếu men G6PD không được dùng theo nhãn FDA và EMA do nguy cơ tan máu nặng và thuốc có thể kém hiệu quả. Các cách dùng ngoài da, uống để tăng trí nhớ hoặc dùng sản phẩm cấp công nghiệp không thuộc chỉ định tiêm đã được phê duyệt.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Xanh methylen là gì?: Thuốc nhuộm thiazine có đặc tính oxy hóa – khử, đồng thời là thuốc giải độc.
  • Chỉ định được phê duyệt: Điều trị methemoglobin huyết mắc phải; EMA giới hạn rõ cho trường hợp do thuốc hoặc hóa chất.
  • Mã ATC: V03AB17 – methylthioninium chloride, nhóm thuốc giải độc.
  • Cơ chế: Được chuyển thành leucomethylene blue, sau đó khử Fe3+ trong methemoglobin thành Fe2+ của hemoglobin.
  • Liều FDA tham khảo: 1 mg/kg truyền tĩnh mạch trong 5–30 phút; có thể lặp lại một lần sau 1 giờ nếu đáp ứng chưa đủ.
  • Chống chỉ định nổi bật: Quá mẫn nặng và thiếu men G6PD; EMA bổ sung một số nguyên nhân methemoglobin huyết đặc biệt.
  • Tương tác nghiêm trọng: Có thể gây hội chứng serotonin khi dùng với SSRI, SNRI, MAOI, opioid, dextromethorphan và thuốc liên quan.
  • Không tự sử dụng: Không uống, tiêm hoặc bôi sản phẩm công nghiệp, thuốc thử hay thuốc dành cho thủy sinh lên người.

Hoạt chất Xanh methylen là gì?

Xanh methylen là thuốc nhuộm thiazine có đặc tính oxy hóa – khử, được sử dụng trong y khoa chủ yếu như một thuốc giải độc điều trị methemoglobin huyết mắc phải.

Methemoglobin chứa sắt ở trạng thái Fe3+ nên không vận chuyển oxy hiệu quả. Xanh methylen giúp chuyển dạng hemoglobin bất thường này trở lại hemoglobin chứa Fe2+, qua đó phục hồi khả năng vận chuyển oxy.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Xanh methylen

INN Methylene blue; INN: methylthioninium chloride

CAS 61-73-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Xanh methylen

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Methylene blue; INN: methylthioninium chloride

Tên IUPAC

[7-(dimethylamino)phenothiazin-3-ylidene]-dimethylazanium chloride

Tên hóa học khác

Phenothiazin-5-ium, 3,7-bis(dimethylamino)-, chloride (1:1)

Tên khác / tên đồng nghĩa

Methylthioninium chloride; methylene blue trihydrate; methylthionine chloride; xanh metylen; xanh methylene.

Tên viết tắt

MB

Tên Latinh / tên dược điển

Methylthioninii chloridum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

61-73-4

UNII

8NAP7L377O

PubChem CID

6099

RxNorm CUI

6809

Dược động học của Xanh methylen

Sau khi tiêm tĩnh mạch, xanh methylen nhanh chóng phân bố vào mô và tế bào máu. Thuốc có thể tích phân bố lớn, gắn protein huyết tương cao, được chuyển hóa chủ yếu qua liên hợp bởi các enzym UGT và thải trừ qua nước tiểu.

Thời gian bán thải cuối khoảng 24 giờ. Suy thận làm tăng đáng kể nồng độ và mức phơi nhiễm thuốc, vì vậy nhãn FDA quy định giảm số liều ở người suy thận mức độ vừa hoặc nặng.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau tiêm tĩnh mạch, thuốc hiện diện ngay trong tuần hoàn và nhanh chóng được mô hấp thu.

Xanh methylen cũng được hấp thu qua đường uống, nhưng đường uống không phải đường dùng được phê duyệt trong các nhãn điều trị methemoglobin huyết đang tham khảo.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Với đường tiêm tĩnh mạch, thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn hệ thống.

EMA ghi nhận methylthioninium chloride được hấp thu tốt qua đường uống, nhưng sinh khả dụng tuyệt đối bằng số của đường uống không được nêu trong các nhãn tham khảo.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau liều tiêm tĩnh mạch 2 mg/kg, thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 255 ± 58 lít. Mức gắn protein huyết tương in vitro khoảng 94%.

Thuốc phân bố phụ thuộc nồng độ vào tế bào máu và có thể nhuộm xanh da, niêm mạc, mô cũng như dịch cơ thể.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Xanh methylen được chuyển hóa in vitro bởi CYP1A2, CYP2C19 và CYP2D6. Con đường chiếm ưu thế được cho là liên hợp qua nhiều enzym UGT, bao gồm UGT1A4 và UGT1A9.

Azure B được hình thành ở người như một chất chuyển hóa hoặc thành phần liên quan, nhưng có hoạt lực thấp hơn xanh methylen.

Trong cơ chế giải độc, xanh methylen được NADPH reductase chuyển thành leucomethylene blue có hoạt tính khử methemoglobin.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 40% xanh methylen được bài tiết qua nước tiểu ở dạng không đổi theo nhãn FDA.

EMA ghi nhận phần lớn liều được thải qua nước tiểu, thường dưới dạng leucomethylthioninium chloride. Sự khác biệt về cách mô tả có thể liên quan đến phương pháp phân tích và dạng chất được định lượng.

Thuốc làm nước tiểu có màu xanh hoặc xanh lục và có thể ảnh hưởng đến một số xét nghiệm nước tiểu dùng chỉ thị màu xanh.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của xanh methylen ở người khoảng 24 giờ. EMA báo cáo thời gian bán thải cuối trung bình 24,7 ± 7,2 giờ sau tiêm tĩnh mạch.

Người suy thận nặng có thể có thời gian bán thải kéo dài, với giá trị trung bình khoảng 33 giờ được ghi nhận trong dữ liệu EMA.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Suy thận làm tăng nồng độ và AUC của xanh methylen; mức tăng rõ hơn khi chức năng thận giảm.
  • Nhãn FDA yêu cầu điều chỉnh số liều ở người có eGFR 15–59 mL/phút/1,73 m².
  • Xanh methylen được chuyển hóa nhiều tại gan; nhãn FDA yêu cầu theo dõi độc tính và tương tác lâu hơn ở người suy gan.
  • EMA nhận thấy các thay đổi dược động học ở người suy gan không hoàn toàn nhất quán, nên chưa xác lập mối liên hệ rõ ràng giữa mức độ suy gan và mức phơi nhiễm.
  • Thuốc là cơ chất và chất ức chế P-glycoprotein trong các nghiên cứu in vitro.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Xanh methylen

Xanh methylen thuộc nhóm thuốc giải độc đặc hiệu và chất oxy hóa – khử. Trong hệ thống ATC, methylthioninium chloride được xếp mã V03AB17.

Ngoài tác dụng trên methemoglobin, xanh methylen còn ức chế monoamine oxidase có hồi phục và ảnh hưởng đến con đường nitric oxide–guanylate cyclase. Các đặc tính này giải thích cả nguy cơ hội chứng serotonin và việc thuốc đang được nghiên cứu trong sốc giãn mạch.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trong cơ thể, xanh methylen được NADPH reductase chuyển thành leucomethylene blue. Chất này cung cấp electron để khử sắt Fe3+ của methemoglobin thành Fe2+ trong hemoglobin bình thường.

Cơ chế cần nguồn NADPH đầy đủ. Người thiếu men G6PD có khả năng tạo NADPH kém, nên thuốc có thể không đạt hiệu quả và làm tăng nguy cơ tan máu.

Ở liều hoặc nồng độ cao, xanh methylen có thể gây tác dụng ngược, oxy hóa hemoglobin và làm tăng methemoglobin.

Thuốc cũng là chất ức chế monoamine oxidase có hồi phục, tạo cơ sở cho tương tác nghiêm trọng với thuốc tăng dẫn truyền serotonin.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ở nồng độ thấp, xanh methylen thúc đẩy chuyển methemoglobin thành hemoglobin và cải thiện khả năng vận chuyển oxy.

Nhãn FDA chưa xác lập đầy đủ mối quan hệ giữa mức phơi nhiễm với hiệu quả hoặc độ an toàn. Nghiên cứu điện sinh lý tim cho thấy liều tĩnh mạch 2 mg/kg truyền trong 5 phút không ảnh hưởng đáng kể đến khoảng QT, PR hoặc QRS.

Ở liều tích lũy cao, thuốc có thể gây methemoglobin huyết nghịch lý, tan máu và độc tính tim phổi hoặc thần kinh.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Xanh methylen

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Xanh methylen

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Xanh methylen

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Desipramine

Desipramine không được khởi trị ở người đang dùng methylene blue đường tĩnh mạch vì tăng nguy cơ hội chứng serotonin.

Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Methylene blue đường tĩnh mạch có hoạt tính ức chế MAO; phối hợp với desipramine làm tăng quá mức hoạt tính serotonergic.

Ảnh hưởng:

Có thể gây hội chứng serotonin đe dọa tính mạng, gồm kích động, tăng thân nhiệt, huyết áp dao động, clonus, tăng phản xạ, co giật hoặc hôn mê.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp. Nếu methylene blue tĩnh mạch là cần thiết, ngừng desipramine trước khi sử dụng và theo dõi tại cơ sở y tế.

Theo dõi liên tục dấu hiệu thần kinh, nhiệt độ, huyết áp, nhịp tim và co giật trong giai đoạn nguy cơ.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Xanh methylen

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 9 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *