Viêm gân Achilles, thường được gọi chính xác hơn là bệnh gân Achilles, là tình trạng gân lớn nối cơ bắp chân với xương gót bị đau, cứng và giảm khả năng chịu tải. Triệu chứng thường tăng khi chạy, nhảy, lên cầu thang hoặc bước những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy; gân có thể dày và nhạy đau ở phần giữa hoặc ngay điểm bám vào gót. Bệnh hay xuất hiện sau khi tăng cường độ vận động quá nhanh, nhưng cũng liên quan tuổi, sức cơ, cân nặng, bệnh chuyển hóa và một số thuốc. Chẩn đoán phần lớn dựa vào bệnh sử và khám, không phải lúc nào cũng cần chụp. Điều trị ưu tiên quản lý tải và bài tập tăng sức mạnh gân tiến triển; đau đột ngột kèm tiếng “bốp” hoặc không thể nhón chân cần khám ngay để loại trừ đứt gân.
Viêm gân Achilles là bệnh gì?
Viêm gân Achilles là cách gọi phổ biến cho bệnh lý đau và suy giảm chức năng của gân Achilles. Gân này truyền lực từ cơ sinh đôi và cơ dép xuống xương gót để bàn chân đạp xuống khi đi, chạy và nhảy. Ở nhiều trường hợp kéo dài, mô học cho thấy rối loạn cấu trúc collagen và đáp ứng sửa chữa hơn là viêm cấp đơn thuần, nên thuật ngữ “bệnh gân Achilles” được ưu tiên. Bệnh được phân biệt với đứt gân, là tổn thương mất liên tục gân thường xảy ra đột ngột; với viêm bao hoạt dịch sau gót, đau gót chân do cân gan chân và đau lan từ cột sống. Người bệnh có thể đau ở đoạn giữa gân hoặc tại điểm bám vào xương gót. Việc xác định vị trí quan trọng vì cách giảm chèn ép và lựa chọn bài tập có khác nhau.
| Tên bệnh | Viêm gân Achilles |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Achilles tendinopathy |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bệnh gân Achilles; Achilles tendinitis; Achilles tendonitis; bệnh gân gót |
| Mã ICD-10 | M76.6 (nhóm ICD-10); ICD-10-CM dùng M76.60 khi chưa xác định chân, M76.61 chân phải và M76.62 chân trái |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh lý gân do quá tải; chuyên khoa Cơ xương khớp, Chấn thương chỉnh hình, Phục hồi chức năng và Y học thể thao |
| Cơ quan ảnh hưởng | Gân Achilles nối cơ bụng chân với xương gót; có thể liên quan điểm bám gân, phần giữa gân, mô quanh gân, cơ bắp chân và bao hoạt dịch sau gót |
| Tính chất bệnh | Thường là bệnh không lây, bán cấp hoặc mạn do mất cân bằng giữa tải và khả năng thích nghi của gân; thuật ngữ “tendinopathy” chính xác hơn viêm đơn thuần ở nhiều trường hợp mạn |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở người chạy bộ và các môn bật nhảy, nhưng cũng xuất hiện ở người ít vận động, trung niên hoặc có yếu tố chuyển hóa |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng; đây là tổn thương do tải và thoái hóa vi thể, không phải bệnh truyền nhiễm |
Tổng quan chuyên môn về Viêm gân Achilles
Khi tải cơ học tăng nhanh hoặc lặp lại vượt khả năng thích nghi, tế bào gân thay đổi hoạt động, chất nền ngoại bào mất tổ chức và collagen type I bị thay thế một phần bởi collagen kém bền hơn. Gân dày, giữ nước, xuất hiện mạch máu và sợi thần kinh mới, làm tăng nhạy cảm đau. Ở thể điểm bám, gân còn chịu lực nén giữa xương gót và giày hoặc khi gấp cổ chân sâu. Đau làm giảm lực cơ bắp chân, thay đổi dáng đi và tạo vòng xoắn giảm khả năng chịu tải.
Phân loại giải phẫu gồm bệnh gân Achilles đoạn giữa và bệnh gân tại điểm bám xương gót. Có thể kèm viêm mô quanh gân hoặc bao hoạt dịch sau gót. Theo diễn tiến, triệu chứng có thể phản ứng cấp sau tăng tải, rối loạn sửa chữa hoặc thoái hóa mạn, nhưng các giai đoạn chồng lấp và không thể xác định chỉ bằng thời gian. Phân loại giúp lựa chọn biên độ tập, tránh chèn ép ở thể điểm bám và đánh giá nhu cầu hình ảnh.
Bệnh thường gặp ở người chạy bộ, vận động viên các môn bật nhảy và người trung niên chơi thể thao không thường xuyên. Tuy nhiên, một tỷ lệ đáng kể người bệnh không tham gia thể thao. Tuổi tăng, nam giới trong một số quần thể, thừa cân, đái tháo đường và rối loạn lipid có liên quan nguy cơ. Tỷ lệ thay đổi theo định nghĩa và nhóm nghiên cứu; dữ liệu dân số Việt Nam còn hạn chế, nên không nên áp dụng trực tiếp con số của vận động viên nước ngoài.
Không có đường lây. Bệnh phát triển khi liều tải lên gân vượt quá khả năng phục hồi: mỗi lần đi, chạy hoặc nhảy tạo lực kéo, còn các yếu tố như tăng tải quá nhanh, sức cơ kém, tuổi hoặc bệnh chuyển hóa làm giảm khả năng thích nghi. Ở thể điểm bám, lực kéo kết hợp lực nén làm tổn thương vùng tiếp giáp gân–xương.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Viêm gân Achilles
- Quá tải: tăng đột ngột quãng chạy, tốc độ, dốc, sân cứng hoặc số buổi tập.
- Khả năng chịu tải giảm: yếu cơ bắp chân, cứng cổ chân, tuổi, ít vận động kéo dài.
- Cơ học điểm bám: giày cọ sau gót, biến dạng Haglund hoặc gấp cổ chân sâu lặp lại.
- Yếu tố toàn thân: béo phì, đái tháo đường, rối loạn lipid và bệnh viêm.
- Thuốc: một số fluoroquinolone và corticosteroid toàn thân có thể làm tăng nguy cơ tổn thương gân ở người nhạy cảm.
Yếu tố có thể thay đổi gồm tăng tải quá nhanh, thiếu ngày hồi phục, giày không phù hợp, thừa cân, hút thuốc, sức cơ bắp chân kém và kiểm soát đường huyết hoặc lipid chưa tốt. Yếu tố khó thay đổi gồm tuổi, tiền sử bệnh gân, hình thái xương gót và một số bệnh hệ thống. Việc dùng fluoroquinolone, corticosteroid hoặc phối hợp cả hai cần được bác sĩ xem xét khi xuất hiện đau gân.
Người chạy bộ, vận động viên bóng rổ, cầu lông, bóng đá, người mới trở lại tập sau thời gian nghỉ, nam và nữ trung niên chơi thể thao cuối tuần, người thừa cân hoặc mắc đái tháo đường đều có nguy cơ. Người cao tuổi, ghép tạng, suy thận hoặc đang dùng fluoroquinolone/corticosteroid có thể có nguy cơ tổn thương gân và đứt gân cao hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Viêm gân Achilles
Đau thường bắt đầu từ từ, lúc đầu chỉ sau vận động rồi xuất hiện trong khi hoạt động hoặc cả khi đi bộ. Cứng buổi sáng và đau những bước đầu tiên là đặc trưng; triệu chứng có thể dịu sau khởi động nhưng tăng lại sau tải lớn. Gân có thể dày hoặc có nốt. Thể điểm bám đau sát xương gót và dễ bị giày cọ. Đau đột ngột, tiếng bật và mất chức năng không phù hợp bệnh gân thông thường, cần loại trừ đứt gân.
- Đau khi chịu tải: tăng khi chạy, nhảy, lên dốc, cầu thang hoặc nhón chân.
- Cứng buổi sáng: những bước đầu thường khó chịu rồi giảm dần khi vận động nhẹ.
- Đau khi ấn: khu trú ở đoạn giữa gân hoặc ngay chỗ bám vào xương gót.
- Dày gân: có thể thấy gân to hình thoi hoặc có nốt so với bên còn lại.
- Giảm sức bắp chân: khó thực hiện nhiều lần nâng gót hoặc đẩy chân khi chạy.
- Sưng nhẹ: tăng sau hoạt động, đôi khi kèm đau do giày ép vùng sau gót.
- Tiếng lạo xạo quanh gân có thể gặp khi mô quanh gân bị kích thích.
- Đỏ nóng lan rộng hoặc sốt không điển hình và cần tìm nhiễm trùng hay bệnh viêm khác.
- Tê hoặc đau bỏng rát gợi ý chèn ép thần kinh hơn là bệnh gân đơn thuần.
- Đau hai bên khởi phát sau dùng thuốc mới cần trao đổi bác sĩ về yếu tố toàn thân hoặc tác dụng phụ.
Nên đặt lịch khám: đau kéo dài hơn một đến hai tuần, tái phát, cản trở đi lại hoặc tập luyện. Cần khám trong ngày: đau tăng nhanh, sưng nhiều, không nhón chân được, vừa dùng fluoroquinolone hoặc có bệnh nền nguy cơ cao. Cần tái khám sớm: đã tập phục hồi nhưng chức năng giảm, đau về đêm tăng, xuất hiện tê, hoặc triệu chứng không cải thiện theo kế hoạch.
Đến cơ sở cấp cứu hoặc khám chấn thương khẩn nếu có tiếng “bốp”, cảm giác bị đá vào sau cổ chân, lõm trên gân, không thể đẩy mũi chân hoặc đứng nhón sau một động tác đột ngột. Gọi 115 khi chấn thương kèm vết thương hở, chảy máu nhiều, biến dạng, bàn chân lạnh tái hoặc tê yếu tiến triển. Không tự lái xe khi không kiểm soát được chân và không cố thử chạy để “kiểm tra” gân.
Chẩn đoán Viêm gân Achilles
Bác sĩ hỏi vị trí đau, thời gian, thay đổi tập luyện, giày, bệnh nền và thuốc, sau đó khám cấu trúc gân, sức cơ và khả năng chịu tải. Ca điển hình thường chẩn đoán được không cần chụp. Siêu âm hoặc MRI dùng khi nghi rách, triệu chứng không điển hình, không cải thiện hoặc chuẩn bị can thiệp. X-quang hỗ trợ đánh giá xương gót và vôi hóa ở thể điểm bám. Không nên tự dựa vào hình ảnh vì nhiều bất thường gân không tương ứng trực tiếp mức đau.
Bác sĩ quan sát dáng đi, dày gân, sưng và biến dạng sau gót; sờ điểm đau và so sánh hai bên. Biên độ cổ chân, sức cơ bắp chân, nâng gót một chân và đau khi nhảy nhẹ có thể được đánh giá khi an toàn. Nghiệm pháp Royal London, painful arc hoặc các test tải gân hỗ trợ chẩn đoán đoạn giữa. Nghi đứt gân cần nghiệm pháp Thompson và đánh giá khoảng khuyết, nhưng người bệnh không nên tự thực hiện.
Không có xét nghiệm máu xác định bệnh gân Achilles. Bác sĩ có thể kiểm tra đường huyết, lipid, chức năng tuyến giáp hoặc chỉ dấu viêm khi bệnh hai bên, tái phát, có dấu hiệu hệ thống hoặc yếu tố chuyển hóa. Xét nghiệm thuốc và chức năng thận có thể liên quan ở người dùng fluoroquinolone. Kết quả xét nghiệm bình thường không loại trừ bệnh gân và không thay thế khám chức năng.
X-quang cho thấy gai xương, biến dạng Haglund hoặc vôi hóa nhưng không đánh giá tốt sợi gân. Siêu âm động có thể thấy dày gân, mất cấu trúc sợi, tăng mạch và rách; độ chính xác phụ thuộc kỹ thuật. MRI thể hiện mức tổn thương và mô lân cận, hữu ích khi chẩn đoán khó hoặc lập kế hoạch phẫu thuật. Hướng dẫn 2024 nhấn mạnh hình ảnh không cần thiết để xác định ca đoạn giữa điển hình.
Đối với bệnh gân Achilles đoạn giữa, hướng dẫn thực hành 2024 đề xuất chẩn đoán dựa trên đau khu trú liên quan hoạt động tải gân, đau khi sờ và có thể dày gân, kết hợp các test lâm sàng phù hợp. Đánh giá chức năng gồm đau khi tải và sức bền nâng gót. Không có một điểm cắt hình ảnh dùng độc lập. Thể điểm bám cần xác định đau ở vùng tiếp giáp gân–xương và loại trừ bệnh khác tại gót.
Điều trị Viêm gân Achilles
Mục tiêu là kiểm soát đau, duy trì hoạt động, phục hồi sức mạnh và khả năng tích trữ–giải phóng năng lượng của gân, đồng thời điều chỉnh yếu tố tải. Giáo dục và tập chịu tải tiến triển là nền tảng. Không cần nghỉ hoàn toàn trừ khi đau nặng hoặc nghi đứt gân. Thể điểm bám cần hạn chế tạm thời động tác gấp cổ chân sâu gây nén. Phẫu thuật chỉ xem xét sau điều trị bảo tồn kéo dài, chẩn đoán rõ và chức năng vẫn hạn chế.
Paracetamol hoặc thuốc chống viêm không steroid có thể giảm đau ngắn hạn nếu không có chống chỉ định, nhưng không phục hồi cấu trúc và sức gân. Không nên dùng kéo dài để cố tập vượt đau. Tiêm corticosteroid vào hoặc sát gân Achilles thường tránh do nguy cơ làm yếu và đứt gân; nếu cân nhắc bất kỳ tiêm nào cần chuyên gia và hướng dẫn hình ảnh. Kháng sinh không có vai trò. Người đau gân khi dùng fluoroquinolone cần liên hệ bác sĩ thay vì tự ngừng hoặc đổi thuốc.
Sóng xung kích ngoài cơ thể có thể được cân nhắc ở một số ca mạn không đáp ứng tập, đặc biệt thể điểm bám, nhưng hiệu quả thay đổi. PRP, tiêm thể tích lớn, nitroglycerin tại chỗ và các kỹ thuật qua da chưa có bằng chứng nhất quán để thay thế tập tải. Mỗi thủ thuật có rủi ro chảy máu, đau tăng, nhiễm trùng hoặc tổn thương gân. Quyết định cần dựa trên vị trí bệnh, bằng chứng cập nhật và mục tiêu người bệnh.
Phẫu thuật được cân nhắc khi đau và hạn chế kéo dài dù đã thực hiện chương trình phục hồi đầy đủ trong nhiều tháng. Tùy vị trí, bác sĩ có thể cắt lọc mô thoái hóa, xử lý xương gót, giải phóng mô quanh gân hoặc tái tạo/chuyển gân nếu tổn thương lớn. Phẫu thuật không bảo đảm hết đau và cần phục hồi lâu. Rủi ro gồm nhiễm trùng, tổn thương thần kinh, cứng, huyết khối, yếu bắp chân và vết mổ chậm lành.
Điều chỉnh tạm thời tần suất, quãng đường và địa hình; ưu tiên giày thoải mái, tránh gót giày cọ vùng điểm bám. Miếng nâng gót ngắn hạn có thể giảm kéo căng ở một số người nhưng cần phối hợp kế hoạch tập. Bài tập tăng sức mạnh có thể dùng nâng gót chậm, đẳng trường hoặc kháng lực nặng–chậm tùy giai đoạn và hướng dẫn. Ngủ đủ, duy trì dinh dưỡng và kiểm soát bệnh chuyển hóa hỗ trợ hồi phục.
Theo dõi đau buổi sáng, đau khi hoạt động, số lần nâng gót, chiều cao nâng, quãng đi/chạy và phản ứng 24 giờ sau tải. Các thang như VISA-A có thể hỗ trợ nhưng không thay thế đánh giá lâm sàng. Nếu đau hoặc cứng sáng tăng liên tục, cần giảm liều tải; nếu ổn định, tải có thể tăng dần. Đau đột ngột, bầm lan hoặc mất lực phải dừng tập và khám ngay.
Bệnh gân thường cần nhiều tháng để phục hồi khả năng chịu tải, dù đau có thể giảm sớm hơn. Nhiều chương trình tập kéo dài ít nhất 12 tuần và tiếp tục tiến triển sau đó. Triệu chứng mạn, thể điểm bám, tuổi cao, bệnh chuyển hóa hoặc yêu cầu thể thao cao làm thời gian dài hơn. Không có mốc khỏi cố định; trở lại chạy, nhảy cần dựa trên sức mạnh, chức năng và phản ứng sau tải.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng chính là đau mạn, giảm sức bắp chân, giảm vận động và đứt gân một phần hoặc hoàn toàn. Bất động kéo dài có thể làm cơ teo và gân giảm khả năng chịu lực. Thuốc hoặc thủ thuật không phù hợp có thể gây tác dụng phụ dạ dày, thận, tim mạch, nhiễm trùng hoặc tổn thương gân. Sau phẫu thuật có nguy cơ chậm lành vết mổ, dính, cứng, huyết khối và yếu kéo dài.
Nhiều người cải thiện đáng kể khi quản lý tải và kiên trì tập sức mạnh, nhưng tiến triển thường không tuyến tính và có thể có đợt bùng đau. Mức độ dày gân trên hình ảnh không quyết định hoàn toàn kết quả. Tiên lượng phụ thuộc thời gian triệu chứng, sức cơ, bệnh chuyển hóa, hút thuốc, tuân thủ tập và mục tiêu thể thao. Một số người còn triệu chứng nhẹ khi tải cao dù chức năng sinh hoạt đã tốt.
Tái phát thường liên quan tăng tải quá nhanh sau khi hết đau, bỏ bài tập duy trì hoặc chưa phục hồi đủ sức bắp chân. Kế hoạch tăng quãng chạy, tốc độ và bật nhảy nên từng bước, chỉ thay đổi một yếu tố mỗi lần. Duy trì tập sức mạnh, ngày hồi phục và kiểm soát cân nặng, đường huyết, lipid giúp giảm nguy cơ. Đau tái phát đột ngột cần loại trừ rách gân.
Tăng khối lượng tập từ từ, khởi động phù hợp, xen kẽ môn ít tác động và dành thời gian hồi phục. Củng cố cơ bắp chân, hông và thân mình, thay giày mòn, tránh tăng đồng thời tốc độ, dốc và quãng đường. Kiểm soát bệnh chuyển hóa, không hút thuốc và trao đổi bác sĩ về thuốc nguy cơ cao khi xuất hiện đau gân. Phòng đứt gân bằng cách không cố tập qua đau đột ngột hoặc yếu rõ.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Viêm gân Achilles
Không có thực phẩm đặc hiệu chữa bệnh gân. Chế độ ăn đủ năng lượng và protein giúp duy trì cơ, trong khi kiểm soát cân nặng giảm tải lên chi dưới. Người đái tháo đường hoặc rối loạn lipid nên theo kế hoạch dinh dưỡng phù hợp bệnh nền. Vitamin hoặc collagen bổ sung chưa thay thế được tập tải và không nên dùng liều cao tùy tiện. Hạn chế rượu và hút thuốc vì có thể ảnh hưởng phục hồi mô.
Duy trì hoạt động dưới ngưỡng làm đau tăng kéo dài, có thể thay chạy bằng đạp xe hoặc bơi tạm thời. Bài tập nâng gót cần tiến triển từ hai chân sang một chân, từ mặt phẳng sang tải thể thao theo hướng dẫn. Với thể điểm bám, ban đầu tránh hạ gót sâu dưới mặt bậc. Không cố kéo giãn mạnh nếu đau tăng. Trở lại chạy theo thời gian, quãng đường và phản ứng hôm sau.
Ghi mức đau và cứng buổi sáng, số lần nâng gót, quãng đi/chạy cùng triệu chứng ngày kế tiếp. Quan sát sưng và dày gân nhưng không cần ấn kiểm tra liên tục. Nhật ký giúp xác định liều tải phù hợp. Theo dõi tại nhà không đủ để loại trừ đứt gân; tiếng bật, bầm, lõm hoặc mất lực cần khám ngay. Không tự dùng siêu âm cầm tay hay ứng dụng để xác định tổn thương.
- Không nghỉ bất động hoàn toàn nhiều tuần nếu chưa có chỉ định vì cơ và gân sẽ yếu thêm.
- Không tăng đồng thời quãng đường, tốc độ, dốc và số buổi tập.
- Không hạ gót sâu trên bậc ở thể điểm bám khi động tác làm đau tăng.
- Không tiêm corticosteroid vào gân hoặc tự tìm thủ thuật chưa được đánh giá.
- Không cố chạy sau tiếng bật, bầm hoặc mất khả năng nhón chân.
- Không tự ngừng kháng sinh fluoroquinolone; hãy liên hệ bác sĩ ngay khi đau gân xuất hiện.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Bệnh gân Achilles thực sự ít gặp ở trẻ nhỏ; đau gót ở trẻ hoạt động nhiều thường cần phân biệt với viêm mỏm xương gót, chấn thương hoặc bệnh viêm. Trẻ đau kéo dài, sưng, sốt, khập khiễng hoặc không chịu lực cần khám. Bài tập người lớn không nên áp dụng nguyên mẫu vì xương và vùng tăng trưởng còn phát triển.
Gân lão hóa giảm đàn hồi và phục hồi chậm, trong khi bệnh tim mạch, thận, đái tháo đường và đa thuốc ảnh hưởng lựa chọn điều trị. Người cao tuổi có nguy cơ đứt gân cao hơn, đặc biệt khi dùng fluoroquinolone hoặc corticosteroid. Bài tập cần tăng tải chậm, chú ý thăng bằng và nguy cơ té ngã. Đau đột ngột hoặc mất lực cần khám khẩn dù chấn thương nhẹ.
Tăng cân, phù và thay đổi dáng đi có thể làm đau gân, nhưng cần phân biệt với huyết khối tĩnh mạch khi bắp chân sưng đau bất thường. Ưu tiên điều chỉnh tải, giày và bài tập an toàn. Thuốc giảm đau và chẩn đoán hình ảnh cần cân nhắc theo thai kỳ; không tự dùng thuốc chống viêm. Đau kèm khó thở, đau ngực hoặc sưng một chân đột ngột là tình trạng cấp cứu.
Có thể tiếp tục tập phục hồi và điều chỉnh hoạt động, nhưng thiếu ngủ và tư thế bế trẻ làm tăng mệt cơ. Thuốc giảm đau hoặc phương pháp bôi cần được đánh giá về bài tiết qua sữa. Không mặc định ngừng cho bú khi cần điều trị. Nếu đau gân xuất hiện sau thuốc mới, người mẹ nên trao đổi bác sĩ và dược sĩ trước khi thay đổi thuốc.
Bệnh gân cơ học vẫn có thể xảy ra, nhưng người suy giảm miễn dịch cần được đánh giá kỹ khi gân đỏ nóng, sưng nhanh, có vết thương hoặc sốt để loại trừ nhiễm trùng. Khả năng lành mô sau thủ thuật hoặc phẫu thuật có thể kém hơn. Kế hoạch tải, thuốc và can thiệp cần phối hợp với chuyên khoa đang quản lý tình trạng miễn dịch.
Đái tháo đường, rối loạn lipid, béo phì, viêm khớp, bệnh thận và bệnh tuyến giáp có thể liên quan bệnh gân hoặc làm phục hồi chậm. Kiểm soát bệnh nền là một phần của kế hoạch, không chỉ tập tại chỗ. Thuốc chống đông, bệnh dạ dày và tim mạch ảnh hưởng lựa chọn giảm đau; corticosteroid và fluoroquinolone cần được rà soát khi có triệu chứng gân.
Sau phẫu thuật cổ chân, gối hoặc thay đổi thời gian chịu lực, gân Achilles có thể bị quá tải khi trở lại đi bộ. Cần tuân thủ lộ trình phục hồi và không tăng tải đột ngột. Đau kèm đỏ vết mổ, rỉ dịch, sốt, sưng bắp chân hoặc khó thở cần liên hệ cơ sở phẫu thuật ngay để loại trừ nhiễm trùng hay huyết khối.
Câu hỏi thường gặp về Viêm gân Achilles
Phần lớn người bệnh có thể giảm đau rõ và trở lại sinh hoạt hoặc thể thao khi thực hiện quản lý tải và tập sức mạnh đủ lâu. Tuy nhiên, gân thích nghi chậm nên điều trị thường tính bằng tháng, không phải vài ngày. Hình ảnh gân có thể vẫn dày dù chức năng đã tốt, vì vậy mục tiêu là giảm đau, tăng sức và chịu tải chứ không nhất thiết làm gân “trở lại hoàn toàn như mới”. Bệnh nền, thời gian đau và yêu cầu vận động ảnh hưởng kết quả.
Không phải lúc nào cũng phải ngừng chạy hoàn toàn. Nếu đau nhẹ, dáng chạy không thay đổi và triệu chứng không tăng kéo dài đến hôm sau, bác sĩ hoặc chuyên viên có thể cho phép giảm quãng, tốc độ hoặc số buổi. Khi đau tăng, khập khiễng, sức bắp chân giảm hoặc cứng sáng nặng hơn, cần giảm tải và chuyển sang hoạt động ít tác động. Tiếng bật, bầm hoặc không nhón được là lý do dừng ngay và khám khẩn.
Không có một bài duy nhất phù hợp cho mọi người. Nền tảng là bài tập chịu tải gân tăng dần, thường gồm nâng gót chậm, kháng lực nặng–chậm hoặc chương trình eccentric tùy vị trí và khả năng. Thể điểm bám cần tránh hạ gót sâu trong giai đoạn đầu để giảm lực nén. Liều tập được điều chỉnh theo đau, sức mạnh và phản ứng ngày hôm sau. Kỹ thuật đúng và duy trì nhiều tuần quan trọng hơn việc chọn tên một phác đồ cụ thể.
Đa số trường hợp điển hình không cần MRI vì bệnh sử và khám đã đủ định hướng. Siêu âm hoặc MRI được cân nhắc khi đau không điển hình, kéo dài dù điều trị phù hợp, nghi rách gân, có khối bất thường hoặc chuẩn bị phẫu thuật. Hình ảnh có thể thấy dày và thoái hóa ở người ít hoặc không đau, nên kết quả phải được giải thích cùng triệu chứng và chức năng. Chụp sớm không tự động làm điều trị hiệu quả hơn.
Một số thuốc nhóm fluoroquinolone có cảnh báo về viêm và đứt gân, nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi, bệnh thận, ghép tạng hoặc dùng corticosteroid. Biến cố vẫn không xảy ra ở đa số người dùng, nhưng đau, sưng hoặc yếu gân mới xuất hiện trong hoặc sau điều trị cần được báo ngay cho bác sĩ. Không tự ngừng kháng sinh vì nhiễm trùng chưa điều trị cũng nguy hiểm; bác sĩ sẽ đánh giá và quyết định có đổi thuốc, giảm tải hay kiểm tra gân.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

