Glyceryl trinitrat (Nitroglycerin)

Glyceryl trinitrat, còn gọi là nitroglycerin hoặc GTN, là nitrat hữu cơ có tác dụng giãn mạch thông qua con đường nitric oxide–cGMP. Thuốc làm giảm lượng máu trở về tim, giảm tiền tải và nhu cầu oxy cơ tim; vì vậy dạng ngậm hoặc xịt dưới lưỡi được dùng để cắt cơn đau thắt ngực hoặc phòng cơn trước hoạt động gắng sức. Các dạng tác dụng kéo dài như miếng dán hoặc thuốc mỡ chủ yếu dùng dự phòng; dạng truyền tĩnh mạch chỉ sử dụng tại cơ sở y tế trong một số tình trạng tim mạch và phẫu thuật; thuốc mỡ đặt hậu môn có thể được chỉ định cho đau do nứt kẽ hậu môn mạn. Đau đầu, chóng mặt, đỏ bừng và hạ huyết áp là tác dụng không mong muốn thường gặp. Không phối hợp GTN với thuốc ức chế PDE5 hoặc riociguat vì có thể gây tụt huyết áp nghiêm trọng. Liều dùng phụ thuộc dạng bào chế và phải theo chỉ định chuyên môn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Hoạt chất: Glyceryl trinitrat, còn gọi là nitroglycerin hoặc GTN
  • Nhóm thuốc: Nitrat hữu cơ, thuốc giãn mạch
  • Tác dụng chính: Giãn tĩnh mạch nhiều hơn động mạch, giảm tiền tải và nhu cầu oxy cơ tim
  • Dùng cắt cơn đau thắt ngực: Viên ngậm hoặc thuốc xịt dưới lưỡi tác dụng nhanh
  • Chỉ định khác: Dự phòng đau thắt ngực, một số chỉ định truyền tĩnh mạch tại bệnh viện và đau do nứt kẽ hậu môn mạn
  • Tương tác đặc biệt nguy hiểm: Thuốc ức chế PDE5 như sildenafil, tadalafil, vardenafil, avanafil và chất kích thích guanylate cyclase như riociguat
  • Tác dụng phụ thường gặp: Đau đầu, chóng mặt, đỏ bừng, hạ huyết áp
  • Lưu ý khẩn cấp: Đau ngực không giảm, đau khác thường hoặc nặng hơn cần được đánh giá cấp cứu, không tiếp tục tự dùng thuốc để trì hoãn cấp cứu

Hoạt chất Glyceryl trinitrat là gì?

Glyceryl trinitrat là thuốc giãn mạch thuộc nhóm nitrat hữu cơ. Hoạt chất tạo nitric oxide, làm thư giãn cơ trơn mạch máu và giảm gánh nặng huyết động cho tim. Dạng tác dụng nhanh được sử dụng chủ yếu để giảm hoặc phòng cơn đau thắt ngực; các dạng khác có chỉ định riêng tùy nhãn sản phẩm. 14

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Glyceryl trinitrat

INN Glyceryl trinitrate

CAS 55-63-0 Công thức C3H5N3O9

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Glyceryl trinitrat

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Glyceryl trinitrate

Tên IUPAC

1,3-dinitrooxypropan-2-yl nitrate

Tên hóa học khác

1,2,3-Propanetriol, trinitrate | Glycerol, nitric acid triester

Tên khác / tên đồng nghĩa

Nitroglycerin; glycerol trinitrate; trinitroglycerin; GTN; nitroglycerine; 1,2,3-propanetriol trinitrate. 1

Tên viết tắt

GTN | NTG

Tên Latinh / tên dược điển

Glyceryli trinitras

Tên USAN

nitroglycerin

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

55-63-0

UNII

G59M7S0WS3

PubChem CID

4510

RxNorm CUI

4917

Công thức phân tử

C3H5N3O9

Dược động học của Glyceryl trinitrat

Dược động học thay đổi đáng kể theo đường dùng. Nitroglycerin được hấp thu nhanh qua niêm mạc dưới lưỡi, có thể đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 6–7 phút. Thuốc phân bố rộng, chuyển hóa nhanh tại gan và ngoài gan, bao gồm hồng cầu và thành mạch. Nồng độ trong huyết tương giảm nhanh với thời gian bán thải trung bình khoảng 2–3 phút; các chất chuyển hóa dinitrat tồn tại lâu hơn. 1

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi ngậm dưới lưỡi, nitroglycerin được hấp thu nhanh; tác dụng giãn mạch có thể bắt đầu sau khoảng 1–3 phút và đạt tối đa khoảng 5 phút. Nồng độ đỉnh trong huyết tương trung bình xuất hiện sau khoảng 6–7 phút. Độ ẩm niêm mạc và chuyển hóa tại niêm mạc có thể ảnh hưởng đến hấp thu. Thuốc mỡ bôi da có tốc độ hấp thu chậm hơn và không phù hợp để cắt cơn đau thắt ngực cấp. 1

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của viên ngậm dưới lưỡi khoảng 40% nhưng có biến thiên giữa các cá thể. Trong một nghiên cứu nhỏ, thuốc mỡ nitroglycerin 0,2% dùng trong hậu môn có sinh khả dụng trung bình khoảng 50%. Đường truyền tĩnh mạch có sinh khả dụng về lý thuyết là 100%, nhưng lượng thuốc thực tế được truyền có thể giảm nếu bị hấp phụ vào dây truyền PVC. 1

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố sau tiêm tĩnh mạch khoảng 3–3,3 L/kg. Ở nồng độ huyết tương 50–500 ng/mL, tỷ lệ liên kết protein huyết tương của nitroglycerin khoảng 60%. 1

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Nitroglycerin được chuyển hóa chủ yếu nhờ enzym reductase thành các chất chuyển hóa glycerol di- và mononitrat, sau đó thành glycerol và nitrat hữu cơ hoặc carbon dioxide. Ngoài gan, chuyển hóa còn xảy ra tại hồng cầu và thành mạch. Hai chất chuyển hóa chính trong huyết tương là 1,2-dinitroglycerin và 1,3-dinitroglycerin. 1

Giai đoạn IV: Thải trừ

Chuyển hóa là con đường thải trừ chính. Nồng độ nitroglycerin trong huyết tương giảm rất nhanh; các chất chuyển hóa dinitrat tiếp tục được chuyển thành mononitrat không còn hoạt tính giãn mạch. Tỷ lệ bài tiết qua từng đường cụ thể ở người. 1

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của nitroglycerin trung bình khoảng 2–3 phút, với khoảng được ghi nhận từ 1,5–7,5 phút. Thời gian bán thải của 1,2-dinitroglycerin và 1,3-dinitroglycerin lần lượt khoảng 36 phút và 32 phút.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân được ghi nhận khoảng 13,6 L/phút, cao hơn lưu lượng máu qua gan, phù hợp với sự tham gia của chuyển hóa ngoài gan. 1

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Dạng bào chế và đường dùng.
  • Độ ẩm niêm mạc dưới lưỡi.
  • Chuyển hóa tại niêm mạc.
  • Vị trí và diện tích da bôi thuốc mỡ.
  • Loại dây và bộ lọc dùng khi truyền tĩnh mạch; PVC có thể hấp phụ thuốc.
  • Tần suất dùng và tiếp xúc liên tục, có thể dẫn đến dung nạp dược lực học.
  • Tình trạng giảm thể tích tuần hoàn và huyết áp thấp có thể làm tăng hậu quả huyết động dù không nhất thiết thay đổi nồng độ thuốc. 1

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Glyceryl trinitrat

Glyceryl trinitrat thuộc nhóm nitrat hữu cơ chống đau thắt ngực và là chất cho nitric oxide. Tác dụng giãn tĩnh mạch thường nổi bật hơn giãn động mạch ở liều điều trị; khi tăng liều, thuốc cũng làm giảm sức cản mạch hệ thống và huyết áp. 1

Phần III: Cơ chế tác dụng

Nitroglycerin tạo nitric oxide tự do. Nitric oxide hoạt hóa guanylate cyclase, làm tăng cyclic GMP trong cơ trơn. Quá trình này dẫn đến khử phosphoryl chuỗi nhẹ myosin, giảm co cơ trơn và gây giãn mạch. Khi dùng trong hậu môn, tác dụng giãn cơ trơn giúp giảm trương lực cơ thắt hậu môn trong và giảm áp lực hậu môn lúc nghỉ. 1

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Thuốc làm giãn các tĩnh mạch lớn, tăng ứ máu ngoại vi, giảm máu trở về tim và giảm áp lực cuối tâm trương thất trái, qua đó giảm tiền tải. Thuốc cũng có thể giãn tiểu động mạch, giảm sức cản ngoại vi và hậu tải. Tổng hợp các tác dụng này giúp giảm nhu cầu oxy cơ tim. Nitroglycerin còn làm giãn động mạch vành lớn, nhưng mức độ đóng góp của tác dụng này đối với giảm đau thắt ngực khi gắng sức chưa được xác định hoàn toàn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Glyceryl trinitrat

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Glyceryl trinitrat

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Glyceryl trinitrat

Các tương tác quan trọng:

  • Thuốc ức chế PDE5 như sildenafil, tadalafil, vardenafil và avanafil: chống chỉ định vì có thể gây tụt huyết áp nặng, ngất hoặc thiếu máu cơ tim.
  • Riociguat và các chất kích thích soluble guanylate cyclase: chống chỉ định do tăng nguy cơ hạ huyết áp.
  • Thuốc hạ huyết áp, thuốc chẹn beta, thuốc chẹn kênh calci và các nitrat khác: tác dụng hạ huyết áp có thể cộng hợp.
  • Rượu: tăng giãn mạch, chóng mặt và hạ huyết áp.
  • Aspirin liều cao: có thể làm tăng nồng độ và tác dụng huyết động của nitroglycerin.
  • t-PA: nitroglycerin truyền tĩnh mạch có thể làm giảm nồng độ và tác dụng tiêu sợi huyết của t-PA.
  • Heparin: đã ghi nhận khả năng giảm tác dụng chống đông, đặc biệt khi cả hai được truyền tĩnh mạch; cần theo dõi.
  • Ergotamine hoặc dihydroergotamine: nitroglycerin có thể làm tăng sinh khả dụng của ergotamine và nguy cơ co mạch do ergot. 1

Thắc mắc về hoạt chất Glyceryl trinitrat

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *