Ung thư hậu môn là khối u ác tính phát sinh ở ống hậu môn hoặc da quanh hậu môn, thường là ung thư biểu mô tế bào vảy. Triệu chứng có thể giống trĩ hoặc nứt hậu môn, gồm chảy máu, đau hay đè ép, ngứa, tiết dịch, khối gần hậu môn và thay đổi đại tiện. Nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài là yếu tố quan trọng; nguy cơ tăng ở người nhiễm HIV, suy giảm miễn dịch, hút thuốc hoặc có tổn thương tiền ung thư do HPV. Chẩn đoán dựa trên khám hậu môn – trực tràng, nội soi và sinh thiết, sau đó chụp hình để xác định giai đoạn. Với ung thư tế bào vảy ống hậu môn còn khu trú, hóa xạ trị đồng thời thường giúp bảo tồn cơ thắt; phẫu thuật dùng cho tổn thương bờ hậu môn chọn lọc hoặc bệnh tồn tại, tái phát. Phát hiện sớm giúp kiểm soát bệnh và giảm tổn thương chức năng.
Ung thư hậu môn là bệnh gì?
Ung thư hậu môn (Anal cancer) là sự tăng sinh ác tính của tế bào tại ống hậu môn hoặc vùng da quanh lỗ hậu môn. Đa số trường hợp là ung thư biểu mô tế bào vảy, thường phát triển qua giai đoạn tổn thương biểu mô vảy mức độ cao liên quan HPV. Một số loại ít gặp gồm ung thư tuyến, melanoma, ung thư tế bào đáy và u thần kinh nội tiết; các loại này có sinh học và điều trị khác.

Ranh giới giải phẫu quan trọng vì ung thư ống hậu môn thường được điều trị ưu tiên bằng hóa xạ trị để bảo tồn cơ thắt, còn một số u nhỏ ở bờ hậu môn có thể cắt tại chỗ. Ung thư hậu môn không giống ung thư trực tràng, dù hai vùng sát nhau. Chảy máu hoặc khối hậu môn thường do bệnh lành tính, nhưng không thể phân biệt chắc chắn bằng triệu chứng. Chỉ sinh thiết mới xác nhận ung thư và xác định mô học.
| Tên bệnh | Ung thư hậu môn |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Anal cancer |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ung thư ống hậu môn; ung thư bờ hậu môn; anal canal cancer; perianal cancer |
| Mã ICD-10 | C21 – U ác tính hậu môn và ống hậu môn; dùng C21.0 khi vị trí hậu môn không xác định rõ hoặc C21.1 khi xác định ống hậu môn. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Ung thư đường tiêu hóa dưới; ung thư hậu môn – trực tràng; chuyên khoa ung bướu, ngoại đại trực tràng và xạ trị |
| Cơ quan ảnh hưởng | Ống hậu môn hoặc da quanh hậu môn; có thể lan vào cơ thắt, trực tràng, âm đạo, tuyến tiền liệt, hạch bẹn – chậu và cơ quan xa. |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính, không lây trực tiếp giữa người với người; phần lớn ung thư biểu mô tế bào vảy liên quan nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm trong dân số chung nhưng nguy cơ cao hơn ở người nhiễm HIV, suy giảm miễn dịch, hút thuốc hoặc có tiền sử tổn thương tiền ung thư liên quan HPV. |
| Bệnh có lây không? | Không; HPV là tác nhân lây truyền có thể làm tăng nguy cơ nhưng ung thư không lây. |
| Đường lây | Ung thư hậu môn không truyền từ người sang người. HPV nguy cơ cao có thể lây qua tiếp xúc da – niêm mạc trong hoạt động tình dục, kể cả khi không có triệu chứng; nhiễm HPV thường tự hết nhưng nhiễm kéo dài ở một số người có thể dẫn đến tổn thương tiền ung thư. |
Tổng quan chuyên môn về Ung thư hậu môn
HPV nguy cơ cao, đặc biệt khi tồn tại kéo dài, tạo các protein làm mất kiểm soát chu kỳ tế bào và bất hoạt cơ chế chống khối u. Tế bào biểu mô tích lũy biến đổi từ loạn sản mức độ cao thành ung thư xâm lấn. Suy giảm miễn dịch làm giảm khả năng kiểm soát HPV và tế bào bất thường; hút thuốc góp phần gây tổn thương DNA và giảm đáp ứng miễn dịch tại chỗ. Khi u xuyên qua màng đáy, tế bào có thể xâm lấn cơ thắt, cơ quan lân cận, lan theo bạch huyết tới hạch quanh trực tràng, chậu hoặc bẹn và sau đó di căn xa.
Phân loại mô học gồm ung thư biểu mô tế bào vảy là chủ yếu, ung thư tuyến, melanoma, tế bào đáy và các u hiếm khác. Về vị trí, phân biệt ống hậu môn và bờ hậu môn vì ảnh hưởng đường dẫn lưu hạch và lựa chọn điều trị. Giai đoạn TNM dựa trên kích thước, xâm lấn cơ quan lân cận, hạch vùng và di căn. Tổn thương tiền ung thư được gọi là tổn thương biểu mô vảy hậu môn mức độ cao, không đồng nghĩa đã là ung thư xâm lấn.
Ung thư hậu môn hiếm trong dân số chung nhưng tỷ lệ đang tăng tại một số quốc gia. Bệnh thường gặp ở người lớn tuổi, song nhóm nhiễm HIV và suy giảm miễn dịch có thể mắc sớm hơn. Nguy cơ không phân bố đều: cao hơn ở người có HIV, nam quan hệ tình dục đồng giới, người ghép tạng và phụ nữ có tiền sử ung thư hoặc tiền ung thư âm hộ, cổ tử cung hay âm đạo. Dữ liệu toàn quốc của Việt Nam theo vị trí hậu môn còn hạn chế và thường gộp với ung thư hậu môn – trực tràng.
HPV tiếp xúc với biểu mô hậu môn qua tiếp xúc da – niêm mạc, thường trong hoạt động tình dục. Phần lớn nhiễm trùng được miễn dịch loại bỏ; ở một số người, virus tồn tại và gây loạn sản. Tế bào bất thường tích lũy thay đổi di truyền, xâm lấn mô sâu và lan theo bạch huyết. Đây là quá trình kéo dài, không phải việc “lây ung thư” từ bạn tình.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Ung thư hậu môn
Nguyên nhân sinh học chính của phần lớn ung thư biểu mô tế bào vảy hậu môn là nhiễm HPV nguy cơ cao kéo dài. Không phải mọi người nhiễm HPV đều phát triển ung thư; tiến triển phụ thuộc miễn dịch, thời gian nhiễm và các đồng yếu tố. Một số ung thư hiếm không liên quan HPV rõ ràng. Hút thuốc, HIV, thuốc ức chế miễn dịch, tiền sử tổn thương liên quan HPV và viêm mạn có thể thúc đẩy quá trình nhưng không phải lúc nào xác định được một nguyên nhân cá thể.
Yếu tố khó thay đổi gồm tuổi, tiền sử tổn thương hoặc ung thư liên quan HPV và tình trạng miễn dịch do HIV hoặc ghép tạng. Yếu tố có thể thay đổi gồm hút thuốc, chưa tiêm vaccine HPV ở độ tuổi còn chỉ định, kiểm soát HIV chưa tối ưu và bỏ qua theo dõi tổn thương tiền ung thư. Số bạn tình và quan hệ hậu môn tiếp nhận có thể tăng phơi nhiễm HPV nhưng không nên dùng để kỳ thị hay suy đoán hành vi cá nhân.
Nhóm nguy cơ cao gồm người nhiễm HIV, nam quan hệ tình dục đồng giới và phụ nữ chuyển giới có HIV, người ghép tạng, người từng bị tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư âm hộ, cổ tử cung, âm đạo, dương vật và người có mụn cóc quanh hậu môn kéo dài. Người hút thuốc và dùng thuốc ức chế miễn dịch cũng cần cảnh giác. Tầm soát theo nguy cơ chỉ nên triển khai khi có hệ thống nội soi độ phân giải cao và chuyên môn xử trí bất thường.
Triệu chứng và dấu hiệu của Ung thư hậu môn
Một số u nhỏ không gây triệu chứng. Khi xuất hiện, chảy máu thường là dấu hiệu sớm nhưng dễ bị quy cho trĩ. Đau, áp lực hoặc khối tăng dần có thể xuất hiện; u cao trong ống hậu môn đôi khi gây thay đổi khuôn phân hoặc cảm giác đi chưa hết. Hạch bẹn to có thể là biểu hiện lan hạch. Triệu chứng tiến triển chậm hoặc từng đợt không loại trừ ung thư, đặc biệt ở người nguy cơ cao.
- Chảy máu đỏ tươi từ hậu môn hoặc trực tràng, có thể chỉ thấy trên giấy hoặc lẫn phân.
- Khối, vùng dày cứng hoặc vết loét gần hậu môn không lành.
- Đau, tức hoặc cảm giác áp lực quanh hậu môn, tăng khi ngồi hoặc đại tiện.
- Ngứa và tiết dịch bất thường gây ẩm, kích ứng da quanh hậu môn.
- Thay đổi thói quen đại tiện, khuôn phân hẹp hơn, mót rặn hoặc cảm giác đi chưa hết.
- Hạch bẹn to, cứng hoặc đau, cần được bác sĩ đánh giá.
- Mất kiểm soát phân hoặc khí khi u ảnh hưởng cơ thắt.
- Đau vùng chậu, đau lưng hoặc triệu chứng tiết niệu – sinh dục khi u xâm lấn lân cận.
- Sụt cân, mệt mỏi hoặc thiếu máu ở bệnh tiến triển.
- Phù chân do hạch chậu lớn chèn ép đường bạch huyết hoặc tĩnh mạch.
Nên đặt lịch khám: khi chảy máu hậu môn lặp lại, có khối, đau, ngứa, tiết dịch hoặc thay đổi đại tiện kéo dài trên vài tuần. Cần khám trong ngày: khi đau tăng nhanh, bí đại tiện, khối loét nhiễm trùng, chảy máu đáng kể hoặc hạch bẹn to kèm sốt. Cần tái khám sớm: trong và sau điều trị nếu sốt, tiêu chảy mất nước, tổn thương da nặng, đau không kiểm soát, giảm ăn uống hoặc xuất hiện khối mới.
- Chảy máu hậu môn nhiều kèm choáng, ngất, tim đập nhanh hoặc tụt huyết áp.
- Đau dữ dội, sốt cao, rét run, vùng hậu môn sưng đỏ hoặc tiết mủ, gợi ý nhiễm trùng nặng.
- Bụng chướng, nôn, không trung tiện hay đại tiện, có thể do tắc nghẽn.
- Khó thở, đau ngực, lơ mơ hoặc yếu liệt mới xuất hiện trong khi điều trị.
- Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu; không tự lái xe khi yếu choáng và không trì hoãn để tự cầm máu hay dùng thuốc không kê đơn.
Chẩn đoán Ung thư hậu môn
Bác sĩ khai thác triệu chứng, nguy cơ HPV và HIV, khám da quanh hậu môn, thăm trực tràng và sờ hạch bẹn. Nội soi hậu môn hoặc trực tràng giúp xác định vị trí và lấy sinh thiết; mô bệnh học xác nhận loại ung thư. Sau chẩn đoán, MRI chậu, CT ngực – bụng – chậu hoặc PET/CT được chọn để đánh giá xâm lấn, hạch và di căn. Xét nghiệm HIV và đánh giá cơ quan nền hỗ trợ lập kế hoạch điều trị. Không nên bắt đầu hóa xạ trị chỉ dựa trên hình ảnh hoặc triệu chứng mà chưa có mô bệnh học.
Khám gồm quan sát toàn bộ bờ hậu môn, đo kích thước tổn thương, đánh giá liên quan cơ thắt và thăm trực tràng. Bác sĩ sờ hạch bẹn hai bên và có thể khám phụ khoa, âm đạo hoặc tuyến tiền liệt để đánh giá xâm lấn. Ở người có triệu chứng nhưng khám thường quy chưa rõ, nội soi hậu môn độ phân giải cao hoặc khám dưới gây mê có thể cần thiết. Cần ghi nhận chức năng giữ phân trước điều trị.
Sinh thiết là xét nghiệm quyết định, cho biết mô học và mức độ biệt hóa. Công thức máu, chức năng gan thận, điện giải và xét nghiệm HIV giúp đánh giá sức khỏe nền và khả năng chịu hóa xạ trị. Xét nghiệm HPV hoặc p16 có thể hỗ trợ phân loại sinh học nhưng không thay thế chẩn đoán mô học. Xét nghiệm thai trước điều trị được thực hiện khi phù hợp. Các dấu ấn khối u trong máu không đủ độ chính xác để chẩn đoán hoặc tầm soát thường quy.
MRI chậu đánh giá chiều dài u, cơ thắt và cơ quan lân cận. CT ngực, bụng và chậu khảo sát hạch cùng di căn xa; PET/CT có thể làm rõ hạch hoặc tổn thương nghi ngờ và hỗ trợ lập trường xạ. Siêu âm nội hậu môn hữu ích ở một số u nhỏ nhưng phụ thuộc kỹ thuật. Hình ảnh sau điều trị cần diễn giải thận trọng vì viêm và xơ hóa có thể giống u còn sót.
Chẩn đoán xác định cần mô bệnh học ác tính từ sinh thiết. Giai đoạn sử dụng hệ TNM theo loại u và vị trí, kết hợp kích thước, xâm lấn cơ quan lân cận, hạch vùng và di căn. Đối với ung thư biểu mô tế bào vảy, đánh giá đáp ứng sau hóa xạ trị không nên quá sớm vì u có thể tiếp tục thoái triển trong nhiều tháng. Không có tiêu chuẩn triệu chứng nào cho phép tự chẩn đoán.
Điều trị Ung thư hậu môn
Điều trị được quyết định bởi hội đồng đa chuyên khoa dựa trên mô học, vị trí, giai đoạn, chức năng cơ thắt, HIV, bệnh nền và mong muốn người bệnh. Phần lớn ung thư tế bào vảy ống hậu môn giai đoạn I–III được hóa xạ trị đồng thời nhằm kiểm soát u và bảo tồn hậu môn. Một số u rất nhỏ ở bờ hậu môn có thể cắt rộng tại chỗ. Bệnh còn sót hoặc tái phát khu trú được cân nhắc phẫu thuật cứu vãn; bệnh di căn cần điều trị toàn thân và chăm sóc giảm nhẹ. Nhập viện khi có nhiễm trùng, mất nước, chảy máu hoặc độc tính nặng.
Trong hóa xạ trị, fluoropyrimidine như fluorouracil hoặc capecitabine thường phối hợp mitomycin; cisplatin là phương án trong một số bối cảnh chuyên môn. Bệnh tái phát hoặc di căn có thể dùng hóa trị phối hợp và liệu pháp miễn dịch ở người phù hợp, tùy hướng dẫn, điều trị trước và dấu ấn sinh học. Thuốc chống nôn, giảm đau, chống tiêu chảy và chăm sóc da hỗ trợ được cá thể hóa. Không tự mua hóa chất, thuốc miễn dịch hoặc ngừng thuốc vì độc tính mà chưa liên hệ đội ung bướu.
Xạ trị ngoài, thường với kỹ thuật điều biến liều, là thành phần chính của điều trị bảo tồn cơ thắt. Lập kế hoạch cần bao phủ u và vùng hạch nguy cơ trong khi giảm liều cho ruột, bàng quang, cơ quan sinh dục và da. Nội soi hậu môn độ phân giải cao được dùng trong tầm soát nhóm nguy cơ và xử trí tổn thương tiền ung thư tại cơ sở có năng lực. Can thiệp dẫn lưu, đặt stent hoặc làm hậu môn nhân tạo chỉ cần trong biến chứng chọn lọc.
Cắt rộng tại chỗ có thể phù hợp với một số u bờ hậu môn nhỏ, nông, không liên quan cơ thắt và có thể đạt diện cắt an toàn. Phẫu thuật cắt trực tràng qua đường bụng – tầng sinh môn kèm hậu môn nhân tạo vĩnh viễn thường dành cho ung thư ống hậu môn không đáp ứng hoặc tái phát sau hóa xạ trị. Nạo hạch, tái tạo tầng sinh môn và phẫu thuật cơ quan lân cận được cân nhắc khi bệnh phức tạp. Rủi ro gồm chậm liền vết thương, nhiễm trùng, rối loạn tiểu – sinh dục và biến chứng hậu môn nhân tạo.
Chăm sóc hỗ trợ bao gồm kiểm soát đau, tiêu chảy, buồn nôn, mệt mỏi và viêm da do xạ trị; dinh dưỡng đủ năng lượng – đạm; vệ sinh nhẹ vùng hậu môn; hỗ trợ tâm lý và tư vấn sức khỏe tình dục. Người bệnh HIV cần tiếp tục điều trị kháng virus theo phối hợp chuyên khoa. Chăm sóc giảm nhẹ có thể tham gia từ sớm để kiểm soát triệu chứng, không chỉ ở giai đoạn cuối.
Trong điều trị cần theo dõi công thức máu, chức năng gan thận, cân nặng, mức ăn uống, tiêu chảy, viêm da và dấu hiệu nhiễm trùng. Sau hóa xạ trị, bác sĩ khám hậu môn – trực tràng và hạch bẹn định kỳ; nội soi và sinh thiết khi còn tổn thương nghi ngờ. Đáp ứng có thể tiếp tục trong nhiều tháng nên thời điểm đánh giá phẫu thuật cứu vãn phải do đội chuyên môn quyết định. Chụp hình theo giai đoạn và nguy cơ tái phát.
Hóa xạ trị thường diễn ra trong nhiều tuần, sau đó cơ thể cần thêm thời gian để viêm da, tiêu chảy và mệt mỏi hồi phục. Khối u có thể tiếp tục nhỏ lại trong những tháng sau điều trị, vì vậy chưa thể kết luận thất bại quá sớm nếu không có tiến triển rõ. Theo dõi kéo dài nhiều năm do nguy cơ tái phát và tác dụng muộn. Thời gian cụ thể phụ thuộc phác đồ, gián đoạn điều trị và thể trạng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Bệnh có thể gây chảy máu, đau, tắc nghẽn, phá hủy cơ thắt, rò vào âm đạo hoặc cơ quan lân cận, hạch bẹn – chậu và di căn gan, phổi hoặc xương. Hóa xạ trị có thể gây viêm da hậu môn – sinh dục, tiêu chảy, suy tủy, nhiễm trùng, hẹp hậu môn, rối loạn chức năng ruột, tình dục, tiểu tiện và mãn kinh sớm. Phẫu thuật có nguy cơ chậm liền vết thương và biến chứng hậu môn nhân tạo.
Ung thư hậu môn thường có khả năng điều trị khỏi khi còn khu trú hoặc tại vùng, đặc biệt với u nhỏ và không có hạch. Kích thước u, tình trạng hạch, mô học, đáp ứng hóa xạ trị, miễn dịch và khả năng hoàn thành điều trị ảnh hưởng kết quả. Bệnh tái phát vẫn có thể được phẫu thuật cứu vãn ở một số người. Thống kê quần thể không dự đoán chính xác cho cá nhân và cần được bác sĩ giải thích theo giai đoạn cụ thể.
Tái phát có thể xảy ra tại hậu môn, hạch bẹn – chậu hoặc cơ quan xa. Nguy cơ cao hơn khi u lớn, có hạch, gián đoạn điều trị hoặc đáp ứng không hoàn toàn. Theo dõi định kỳ giúp phát hiện khối, hạch, đau hoặc chảy máu mới. Không nên tự chờ triệu chứng rõ vì một số tái phát ban đầu ít biểu hiện; phẫu thuật cứu vãn có hiệu quả tốt hơn khi bệnh còn khu trú và người bệnh đủ thể trạng.
Tiêm vaccine HPV theo chương trình và chỉ định độ tuổi giúp phòng các nhiễm HPV gây ung thư nhưng không điều trị nhiễm đã có. Không hút thuốc, điều trị HIV hiệu quả, sử dụng biện pháp giảm nguy cơ lây HPV và theo dõi tổn thương tiền ung thư ở nhóm nguy cơ cao đều quan trọng. Tầm soát không áp dụng đại trà cho toàn dân; khuyến cáo IANS 2024 hướng tới các nhóm nguy cơ cao khi có khả năng nội soi hậu môn độ phân giải cao.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Ung thư hậu môn
Không có thực phẩm chữa ung thư hậu môn. Trước và trong hóa xạ trị, mục tiêu là duy trì cân nặng, năng lượng, đạm và đủ dịch; tiêu chảy hoặc đau khi đại tiện có thể cần chế độ ít cặn tạm thời dưới hướng dẫn. Sau khi triệu chứng ổn, trở lại chế độ đa dạng với rau, quả, ngũ cốc nguyên hạt và protein phù hợp. Tránh kiêng cực đoan, nhịn ăn hoặc dùng thực phẩm bổ sung tương tác hóa trị.
Vận động nhẹ như đi bộ giúp duy trì thể lực và giảm mệt mỏi nếu người bệnh chịu được. Trong giai đoạn viêm da hoặc suy tủy, cần giảm cọ xát, tránh bơi ở nguồn nước không đảm bảo và nghỉ khi chóng mặt. Bài tập sàn chậu, tình dục và quay lại lao động được cá thể hóa theo đau, tổn thương da và chức năng cơ thắt. Không ép tập khi sốt, mất nước hoặc thiếu máu nặng.
Người bệnh có thể ghi nhiệt độ, số lần tiêu chảy, lượng dịch uống, đau, chảy máu, tình trạng da, cân nặng và thuốc hỗ trợ đã dùng. Quan sát hạch bẹn hoặc khối mới nhưng không bóp, chọc hay bôi chất ăn mòn. Liên hệ đội điều trị khi sốt, không uống được, tiêu chảy nhiều, tiểu ít, chảy máu tăng hoặc đau vượt kế hoạch kiểm soát.
- Không tự coi chảy máu kéo dài là trĩ và trì hoãn sinh thiết khi bác sĩ chỉ định.
- Không tự bôi axit, thuốc nam, chất ăn mòn hoặc đốt tổn thương hậu môn.
- Không tự ngừng hóa trị, xạ trị hoặc thuốc kháng virus vì tác dụng phụ mà chưa báo đội điều trị.
- Không hút thuốc và không dùng thực phẩm bổ sung liều cao khi chưa kiểm tra tương tác.
- Không bỏ lịch theo dõi sau điều trị dù triệu chứng đã hết.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ung thư hậu môn cực kỳ hiếm ở trẻ em. Khối, chảy máu hoặc đau hậu môn ở trẻ thường do nguyên nhân khác nhưng vẫn cần khám nhi khoa. Nếu nghi ung thư, chẩn đoán và điều trị phải tại trung tâm ung thư nhi, với mô bệnh học và kế hoạch giảm độc tính lâu dài. Không áp dụng phác đồ người lớn hoặc thông tin tầm soát HPV của người lớn cho trẻ ngoài chỉ định vaccine theo chương trình.
Tuổi cao không tự động loại trừ hóa xạ trị, nhưng cần đánh giá chức năng, dinh dưỡng, nhận thức, hỗ trợ xã hội, tim thận và đa thuốc. Giảm dự trữ tủy, nguy cơ mất nước, té ngã và chăm sóc da có thể làm độc tính nặng hơn. Hội đồng đa chuyên khoa cân bằng khả năng chữa bệnh với chất lượng sống; điều chỉnh kế hoạch dựa trên thể trạng chứ không chỉ tuổi theo năm.
Ung thư hậu môn trong thai kỳ hiếm và cần hội đồng gồm sản khoa nguy cơ cao, ung bướu, xạ trị và ngoại khoa. Sinh thiết vẫn có thể cần để xác nhận bệnh; lựa chọn hình ảnh và thời điểm điều trị phụ thuộc tuổi thai và giai đoạn. Xạ trị vùng chậu chống chỉ định trong thai kỳ vì nguy cơ cho thai, còn hóa trị hoặc phẫu thuật phải cân nhắc riêng. Không trì hoãn đánh giá chỉ vì chảy máu có thể giống trĩ thai kỳ.
Nhiều thuốc hóa trị và một số thuốc miễn dịch có thể vào sữa hoặc gây nguy cơ cho trẻ, nên thường phải tạm ngừng cho bú trong điều trị và một thời gian sau liều cuối theo từng thuốc. Xạ trị ngoài vùng chậu không làm sữa nhiễm xạ, nhưng thuốc đi kèm và thể trạng mẹ vẫn cần đánh giá. Quyết định phải do bác sĩ ung bướu và nhi khoa tư vấn, không tự vắt bỏ sữa rồi tiếp tục cho bú khi chưa rõ thời gian an toàn.
Người nhiễm HIV, ghép tạng hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ ung thư hậu môn cao hơn và có thể gặp độc tính điều trị phức tạp. Cần phối hợp kiểm soát HIV, số lượng tế bào miễn dịch, tương tác thuốc và dự phòng nhiễm trùng. Giảm miễn dịch không có nghĩa phải giảm mục tiêu điều trị trong mọi trường hợp; nhiều người vẫn có thể nhận hóa xạ trị với theo dõi sát.
Bệnh thận, gan, tim, ruột viêm, bệnh mạch máu, đái tháo đường và HIV ảnh hưởng lựa chọn hóa chất, xạ trị, phẫu thuật và chăm sóc vết thương. Thuốc chống đông làm tăng nguy cơ chảy máu khi sinh thiết; thuốc ức chế miễn dịch và kháng virus có thể tương tác điều trị. Đội đa chuyên khoa cần cân bằng kiểm soát ung thư với ổn định bệnh nền, không tự ngừng thuốc mạn tính.
Sau cắt rộng tại chỗ hoặc phẫu thuật cứu vãn, cần theo dõi vết thương tầng sinh môn, nhiễm trùng, dịch dẫn lưu, tiểu tiện, dinh dưỡng và chức năng hậu môn nhân tạo nếu có. Chậm liền vết thương thường gặp hơn ở vùng đã xạ trị. Sốt, mùi hôi, đau tăng, vết thương tách, giảm lượng nước tiểu hoặc stoma đổi màu cần liên hệ khẩn. Phục hồi chức năng và hỗ trợ hình ảnh cơ thể có vai trò quan trọng.
Câu hỏi thường gặp về Ung thư hậu môn
Nhiều trường hợp có thể điều trị khỏi, nhất là ung thư biểu mô tế bào vảy còn khu trú hoặc lan vùng và người bệnh hoàn thành hóa xạ trị. U nhỏ, không có hạch thường có tiên lượng thuận lợi hơn. Nếu bệnh còn sót hoặc tái phát tại chỗ, một số người có thể được phẫu thuật cứu vãn. Bệnh di căn thường khó chữa khỏi nhưng vẫn có các phương án kiểm soát. Bác sĩ cần dựa trên mô học, giai đoạn, đáp ứng và sức khỏe tổng thể; không thể suy ra kết quả cá nhân chỉ từ một tỷ lệ trên mạng.
Ung thư không lây từ người này sang người khác. Tuy nhiên, HPV nguy cơ cao — tác nhân liên quan phần lớn ung thư tế bào vảy hậu môn — có thể lây qua tiếp xúc da và niêm mạc trong hoạt động tình dục. Nhiễm HPV rất phổ biến và đa số tự hết; chỉ một tỷ lệ nhỏ tồn tại lâu rồi tiến triển thành tổn thương tiền ung thư. Tiêm vaccine HPV, không hút thuốc, quan hệ an toàn hơn và theo dõi nhóm nguy cơ giúp giảm nguy cơ, nhưng không nên kỳ thị người bệnh hoặc suy đoán hành vi tình dục.
Không. Trĩ, nứt hậu môn, viêm, polyp và nhiều bệnh lành tính cũng gây chảy máu. Tuy vậy, chảy máu lặp lại, khối cứng, đau tăng, tiết dịch, thay đổi đại tiện hoặc hạch bẹn không nên tự điều trị kéo dài. Khám trực tiếp và nội soi giúp xác định tổn thương; sinh thiết chỉ được thực hiện khi có vùng nghi ngờ. Việc triệu chứng giảm với thuốc trĩ không loại trừ hoàn toàn ung thư, nên người có dấu hiệu kéo dài hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần đánh giá chuyên khoa.
Phần lớn ung thư tế bào vảy ống hậu môn giai đoạn I–III được điều trị bằng hóa xạ trị nhằm bảo tồn cơ thắt, nên không mặc định phải làm hậu môn nhân tạo. Hậu môn nhân tạo có thể cần tạm thời khi tắc nghẽn, nhiễm trùng hoặc biến chứng nặng. Phẫu thuật cắt trực tràng qua đường bụng – tầng sinh môn với hậu môn nhân tạo vĩnh viễn thường dành cho bệnh không đáp ứng hoặc tái phát tại chỗ. Nguy cơ cụ thể phụ thuộc vị trí u, chức năng cơ thắt và đáp ứng điều trị.
Khối u hậu môn có thể tiếp tục nhỏ lại trong nhiều tháng sau khi kết thúc hóa xạ trị. Bác sĩ sẽ khám định kỳ, đánh giá hạch và chỉ sinh thiết hoặc chụp thêm khi tổn thương vẫn đáng nghi hoặc tiến triển. Đánh giá quá sớm có thể nhầm viêm, phù và xơ hóa với u còn sót. Thời điểm kết luận đáp ứng hoặc cân nhắc phẫu thuật cứu vãn do hội đồng chuyên môn quyết định dựa trên diễn tiến liên tiếp, không chỉ một lần khám hoặc một hình ảnh.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

