Hội chứng cơ nâng hậu môn là dạng đau hậu môn – trực tràng chức năng, thường liên quan tăng trương lực hoặc co thắt kéo dài của nhóm cơ nâng đỡ sàn chậu. Người bệnh có cảm giác đau âm ỉ, nặng, căng hoặc như đang ngồi trên một vật trong trực tràng; cơn thường kéo dài từ 30 phút trở lên, nặng khi ngồi lâu và giảm khi đứng hoặc nằm. Bệnh không lây và không đe dọa tính mạng, nhưng có thể ảnh hưởng đại tiện, quan hệ tình dục, giấc ngủ và tinh thần. Không có xét nghiệm đơn lẻ xác nhận bệnh. Bác sĩ cần loại trừ nứt hậu môn, trĩ huyết khối, áp xe, viêm ruột, bệnh tuyến tiền liệt, bệnh phụ khoa và ung thư trước khi áp dụng tiêu chuẩn Rome IV. Điều trị thường phối hợp giáo dục, vật lý trị liệu sàn chậu, biofeedback, điều chỉnh táo bón và quản lý đau; hiệu quả thay đổi theo từng người.
Hội chứng cơ nâng hậu môn là bệnh gì?
Hội chứng cơ nâng hậu môn (Levator ani syndrome) là một rối loạn đau hậu môn – trực tràng chức năng. “Chức năng” nghĩa là người bệnh có triệu chứng thật nhưng không tìm thấy một tổn thương cấu trúc, viêm, nhiễm trùng hoặc khối u đủ giải thích sau đánh giá phù hợp. Nhóm cơ nâng hậu môn tạo nên phần lớn sàn chậu, hỗ trợ các tạng và phối hợp với cơ mu – trực tràng khi đại tiện.

Ở hội chứng này, cơ có thể duy trì trạng thái tăng trương lực, xuất hiện điểm đau cơ – cân mạc và không thả lỏng đúng lúc. Rome IV phân biệt hội chứng cơ nâng hậu môn với đau hậu môn – trực tràng chức năng không đặc hiệu bằng dấu hiệu đau khi bác sĩ kéo cơ mu – trực tràng trong thăm khám. Bệnh cũng khác đau hậu môn thoáng qua, vì các cơn của đau thoáng qua chỉ kéo dài vài giây đến tối đa khoảng 30 phút và giữa các cơn thường hoàn toàn hết đau. Chẩn đoán đúng giúp tránh điều trị nhầm trĩ hoặc nhiễm trùng và tập trung phục hồi chức năng sàn chậu.
| Tên bệnh | Hội chứng cơ nâng hậu môn |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Levator ani syndrome |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Đau hậu môn – trực tràng chức năng mạn; co thắt cơ nâng hậu môn; pelvic floor myalgia; pelvic floor myofascial pain |
| Mã ICD-10 | K59.4 – Co thắt hậu môn; đây là mã gần nhất thường dùng cho hội chứng cơ nâng hậu môn và cần đối chiếu quy ước mã hóa tại cơ sở. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Rối loạn đau hậu môn – trực tràng chức năng; rối loạn sàn chậu; chuyên khoa tiêu hóa, ngoại đại trực tràng và phục hồi chức năng |
| Cơ quan ảnh hưởng | Cơ nâng hậu môn, đặc biệt vùng cơ mu – trực tràng, các mô cân mạc và thần kinh cảm giác vùng sàn chậu; đau có thể lan tới trực tràng, âm đạo, tầng sinh môn hoặc mông. |
| Tính chất bệnh | Hội chứng đau chức năng mạn tính, không lây, không phải ung thư và không do một tổn thương cấu trúc duy nhất; chẩn đoán chỉ đặt ra sau khi loại trừ nguyên nhân thực thể. |
| Mức độ phổ biến | Tần suất thực tế chưa xác định chắc chắn vì bệnh dễ bị bỏ sót và tiêu chuẩn nghiên cứu khác nhau; có thể gặp ở cả nam và nữ trưởng thành. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng cơ nâng hậu môn
Cơ sàn chậu tăng hoạt có thể co liên tục hoặc không thả lỏng khi ngồi, đại tiện và phản ứng với đau. Co kéo kéo dài làm giảm tưới máu cục bộ, hình thành điểm kích hoạt cơ – cân mạc và tăng tín hiệu đau lên hệ thần kinh trung ương. Táo bón và rặn làm cơ mu – trực tràng hoạt động nghịch thường, duy trì vòng xoắn đau – lo lắng – co cơ. Ở một số người, hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn với áp lực bình thường trong trực tràng; stress, chấn thương hoặc thủ thuật vùng chậu có thể khuếch đại quá trình này. Tuy nhiên, cơ chế không đồng nhất và không nên quy mọi đau vùng chậu cho co thắt cơ khi chưa loại trừ bệnh thực thể.
Rome IV xếp bệnh trong nhóm đau hậu môn – trực tràng chức năng. Hội chứng cơ nâng hậu môn có đau mạn hoặc tái diễn, cơn từ 30 phút trở lên và đau khi kéo cơ mu – trực tràng. Đau hậu môn – trực tràng chức năng không đặc hiệu có kiểu đau tương tự nhưng không có điểm đau khi khám. Đau hậu môn thoáng qua tạo các cơn ngắn, tách biệt và không đau giữa cơn. Phân loại có ý nghĩa vì dấu đau cơ giúp chọn người có khả năng đáp ứng tốt hơn với biofeedback và vật lý trị liệu.
Bệnh được cho là không hiếm nhưng số liệu cộng đồng dao động do nhiều người không đi khám hoặc bị gán nhầm là trĩ, đau xương cụt hay bệnh phụ khoa. Cả nam và nữ đều có thể mắc, thường ở tuổi trưởng thành. Dữ liệu riêng cho Việt Nam còn hạn chế, chưa đủ để đưa ra tỷ lệ chính xác hoặc kết luận khác biệt theo giới. Chẩn đoán ngày càng được nhận biết hơn tại các đơn vị sàn chậu và thần kinh tiêu hóa.
Không có đường lây hoặc tác nhân xâm nhập. Triệu chứng hình thành khi cơ sàn chậu co quá mức, phối hợp sai và hệ thống cảm nhận đau trở nên nhạy. Tư thế ngồi, áp lực trong trực tràng, đại tiện khó hoặc stress có thể kích hoạt cơn. Quá trình này thường tái diễn, khiến người bệnh vô thức siết cơ để tránh đau và làm cơn kéo dài hơn.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng cơ nâng hậu môn
Nguyên nhân trực tiếp thường không xác định. Các yếu tố liên quan gồm tăng trương lực cơ sàn chậu, rối loạn phối hợp đại tiện, táo bón, stress kéo dài, đau vùng chậu khác, chấn thương, sinh nở hoặc phẫu thuật vùng chậu. Một số người khởi phát sau nhiễm trùng hoặc viêm đã khỏi, nhưng hội chứng không đồng nghĩa còn nhiễm trùng. Bác sĩ cần phân biệt yếu tố duy trì như ngồi lâu, rặn, mất ngủ và lo âu với nguyên nhân thực thể cần điều trị riêng.
Yếu tố có thể điều chỉnh gồm táo bón, rặn, ngồi kéo dài, ít vận động, stress, giấc ngủ kém và thói quen tự tập Kegel quá mức. Yếu tố khó thay đổi gồm tiền sử chấn thương, sinh nở khó, phẫu thuật hoặc xạ trị vùng chậu và các hội chứng đau mạn. Mối liên quan không chứng minh chắc chắn quan hệ nhân quả ở mọi người, nên đánh giá phải cá thể hóa.
Người có đau vùng chậu mạn, táo bón tống xuất, rối loạn đại tiện chức năng, tiền sử phẫu thuật hậu môn – trực tràng, phụ khoa hoặc tiết niệu và người làm việc ngồi lâu dễ được ghi nhận hơn. Người có lo âu, trầm cảm hoặc đau mạn nhiều vị trí có thể chịu gánh nặng triệu chứng lớn, nhưng đây không phải bằng chứng rằng đau “chỉ do tâm lý”.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng cơ nâng hậu môn
Đau thường âm ỉ, cảm giác nặng hoặc áp lực sâu hơn là đau sắc tại rìa hậu môn. Cơn kéo dài hàng chục phút đến nhiều giờ, có thể tăng dần trong ngày và rõ khi ngồi. Một số người đau khi đại tiện hoặc quan hệ, cảm giác có vật trong trực tràng, tiểu khó hoặc đau lan tầng sinh môn. Triệu chứng có thể thành từng đợt và giữa các đợt vẫn còn khó chịu nhẹ. Chảy máu, sốt, sụt cân và khối lồi không phải biểu hiện điển hình và cần tìm bệnh khác.
- Đau âm ỉ hoặc tức sâu trong trực tràng, thường khó chỉ đúng một điểm ngoài da.
- Cảm giác như ngồi trên quả bóng hoặc có vật mắc trong hậu môn dù không có khối thật.
- Đau tăng khi ngồi lâu, lái xe hoặc làm việc bàn giấy và giảm khi đứng hoặc nằm.
- Cơn kéo dài từ 30 phút đến nhiều giờ, có thể tăng về chiều hoặc sau căng thẳng.
- Khó thả lỏng khi đại tiện, phải rặn hoặc cảm giác đi chưa hết nếu có rối loạn tống xuất kèm theo.
- Đau khi quan hệ hoặc căng vùng chậu ở một số người do các cơ lân cận cùng tăng trương lực.
- Đau lan xuống mông, xương cụt, âm đạo, bìu hoặc mặt trong đùi.
- Co thắt xuất hiện sau đại tiện, sau thủ thuật vùng chậu hoặc sau thời gian ngồi rất dài.
- Tiểu gấp hoặc khó bắt đầu tiểu khi sàn chậu không thả lỏng đồng bộ.
- Rối loạn giấc ngủ và giảm tập trung do đau kéo dài, không phải do tổn thương thần kinh đặc hiệu.
Nên đặt lịch khám: khi đau hậu môn – trực tràng kéo dài trên vài tuần, tái diễn, ảnh hưởng ngồi, đại tiện, quan hệ hoặc giấc ngủ. Cần khám trong ngày: khi đau mới tăng nhanh, kèm chảy máu, dịch mủ, sốt, khối sưng, bí tiểu hoặc thay đổi đại tiện rõ. Cần tái khám sớm: khi vật lý trị liệu làm đau tăng kéo dài, thuốc gây buồn ngủ hoặc triệu chứng không cải thiện sau kế hoạch điều trị ban đầu.
- Đau hậu môn hoặc vùng chậu dữ dội đột ngột kèm sốt, rét run hoặc khối sưng nóng, có thể gợi ý áp xe.
- Chảy máu nhiều, choáng, ngất hoặc phân đen.
- Bí tiểu cấp, yếu hoặc tê hai chân, mất cảm giác vùng yên ngựa hay mất kiểm soát đại tiểu tiện mới xuất hiện.
- Đau bụng tăng, nôn, bụng chướng và không trung tiện.
- Gọi 115 hoặc đến cấp cứu; không tự lái xe khi yếu choáng và không trì hoãn bằng cách tự xoa bóp sâu hay dùng thuốc an thần.
Chẩn đoán Hội chứng cơ nâng hậu môn
Chẩn đoán bắt đầu bằng mô tả thời gian cơn, vị trí, liên quan tư thế, đại tiện, quan hệ và dấu hiệu cảnh báo. Bác sĩ khám hậu môn, trực tràng và cơ sàn chậu để tìm điểm đau, tăng trương lực hoặc tổn thương khác. Rome IV chỉ được áp dụng sau khi loại trừ nứt hậu môn, trĩ huyết khối, áp xe, viêm trực tràng, bệnh ruột viêm, bệnh tuyến tiền liệt, đau xương cụt, bệnh phụ khoa và biến đổi lớn của sàn chậu. Xét nghiệm hoặc hình ảnh được chọn theo triệu chứng chứ không làm đồng loạt. Người bệnh không nên tự chẩn đoán dựa vào đau khi ngồi.
Bác sĩ quan sát da quanh hậu môn, tìm nứt, lỗ rò, trĩ, tổn thương da và khối. Thăm trực tràng đánh giá trương lực nghỉ, khả năng siết – thả, điểm đau và phản ứng khi kéo cơ mu – trực tràng. Ở phụ nữ có thể cần khám âm đạo hoặc sàn chậu; ở nam có thể đánh giá tuyến tiền liệt khi phù hợp. Khám cột sống, hông và thần kinh được bổ sung nếu đau lan hoặc có tê yếu.
Không có xét nghiệm đặc hiệu xác nhận hội chứng. Công thức máu, chỉ dấu viêm, xét nghiệm nước tiểu, phân hoặc bệnh lây truyền qua đường tình dục chỉ dùng khi bệnh sử gợi ý viêm, nhiễm trùng hoặc chảy máu. Đo áp lực hậu môn – trực tràng và nghiệm pháp tống bóng có thể phát hiện rối loạn phối hợp đại tiện, qua đó định hướng biofeedback. Kết quả bình thường không phủ nhận đau chức năng và kết quả bất thường cần được diễn giải cùng triệu chứng.
Nội soi, siêu âm nội hậu môn, MRI hoặc CT không chẩn đoán trực tiếp hội chứng cơ nâng hậu môn. Chúng được dùng để loại trừ khối u, áp xe, lỗ rò, viêm, sa trong hoặc bệnh phụ khoa – tiết niệu khi có dấu hiệu phù hợp. Chụp tống phân có thể hữu ích nếu nổi bật rặn khó hoặc cảm giác tắc nghẽn. Tránh lặp lại hình ảnh không cần thiết khi đã đánh giá đầy đủ và không có dấu hiệu mới.
Theo Rome IV, cần có đau hoặc nhức trực tràng mạn hay tái diễn; mỗi cơn kéo dài từ 30 phút trở lên; khám gây đau khi kéo cơ mu – trực tràng; và đã loại trừ các nguyên nhân khác như viêm ruột, áp xe, nứt hậu môn, trĩ huyết khối, viêm tuyến tiền liệt, đau xương cụt hoặc bất thường lớn sàn chậu. Tiêu chuẩn triệu chứng được đáp ứng trong 3 tháng gần đây, với khởi phát ít nhất 6 tháng trước chẩn đoán. Đây là tiêu chuẩn chuyên môn, không phải bảng tự chẩn đoán.
Điều trị Hội chứng cơ nâng hậu môn
Mục tiêu là giảm đau, dạy cơ sàn chậu thả lỏng, sửa rối loạn đại tiện và giảm các yếu tố kích hoạt. Điều trị thường theo bậc: giải thích bệnh và loại trừ nguyên nhân nguy hiểm; điều chỉnh phân và tư thế; vật lý trị liệu sàn chậu hoặc biofeedback; sau đó cân nhắc phương pháp chuyên sâu nếu đáp ứng kém. Kế hoạch cần tránh làm người bệnh tập siết cơ nhiều hơn khi cơ đang tăng trương lực. Nhập viện chỉ cần khi nghi bệnh cấp tính khác, không phải vì hội chứng ổn định.
Thuốc không phải nền tảng duy nhất. Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc giảm đau thông thường, thuốc giãn cơ hoặc thuốc điều biến đau thần kinh trong trường hợp chọn lọc, đồng thời điều trị táo bón nếu có. Lợi ích và buồn ngủ, chóng mặt, lệ thuộc hoặc tương tác thuốc phải được cân nhắc. Không nên tự dùng diazepam, thuốc giãn cơ, opioid, thuốc đặt hậu môn hoặc phối hợp nhiều thuốc vì có thể gây lệ thuộc, táo bón và che lấp nguyên nhân thực thể.
Biofeedback dùng tín hiệu áp lực hoặc điện cơ để giúp người bệnh nhận biết và giảm co cơ không phù hợp. Vật lý trị liệu có thể gồm thả lỏng, kéo giãn, điều chỉnh tư thế, giải phóng điểm đau và huấn luyện đại tiện. Kích thích điện, tiêm điểm đau, phong bế thần kinh hoặc botulinum toxin chỉ được cân nhắc tại cơ sở chuyên môn vì bằng chứng không đồng đều và có nguy cơ đau, chảy máu hoặc rối loạn cơ thắt.
Không áp dụng
Tắm ngồi ấm, chườm ấm, đứng dậy vận động định kỳ, thở cơ hoành và điều chỉnh ghế có thể giảm cơn ở một số người. Giữ phân mềm và tránh rặn giúp giảm hoạt hóa cơ mu – trực tràng. Tư vấn tâm lý hoặc kỹ thuật quản lý stress hỗ trợ kiểm soát hệ thống đau mạn nhưng không hàm ý triệu chứng là tưởng tượng. Mọi bài tập nội vùng nên được hướng dẫn bởi chuyên viên sàn chậu.
Theo dõi cường độ đau, số ngày đau, thời gian ngồi, hoạt động kích hoạt, đại tiện, giấc ngủ và chức năng sinh hoạt. Chuyên viên vật lý trị liệu đánh giá khả năng thả lỏng và phối hợp cơ thay vì chỉ đo sức siết. Tái khám để điều chỉnh kế hoạch khi đau không giảm, xuất hiện chảy máu, sốt, sụt cân, khối bất thường hoặc tác dụng phụ thuốc. Đáp ứng thường được đánh giá theo xu hướng nhiều tuần, không chỉ một cơn.
Một đợt vật lý trị liệu hoặc biofeedback thường gồm nhiều buổi trong vài tuần đến vài tháng, sau đó duy trì kỹ năng tại nhà. Người có đau lâu năm, rối loạn tống xuất hoặc nhiều hội chứng đau có thể cần điều trị dài hơn. Cơn có thể giảm theo đợt rồi tái phát khi stress hoặc táo bón trở lại. Không có thời hạn khỏi cố định và mục tiêu thực tế là giảm tần suất, cường độ và ảnh hưởng chức năng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Hội chứng không gây ung thư hay hoại tử ruột, nhưng đau kéo dài có thể dẫn đến tránh ngồi, hạn chế vận động, khó đại tiện, đau khi quan hệ, mất ngủ, lo âu và giảm chất lượng sống. Tự dùng opioid hoặc thuốc an thần có thể gây táo bón, lệ thuộc và làm triệu chứng nặng hơn. Can thiệp nội vùng không đúng kỹ thuật có thể gây đau, chảy máu hoặc kích ứng. Biến chứng nghiêm trọng thường gợi ý một chẩn đoán khác.
Nhiều người cải thiện khi xác định đúng tăng trương lực sàn chậu và tham gia biofeedback hoặc vật lý trị liệu đều đặn. Kết quả tốt hơn khi có điểm đau cơ rõ và rối loạn phối hợp đại tiện có thể huấn luyện. Đau mạn lâu năm, stress chưa kiểm soát, táo bón hoặc bệnh đau vùng chậu đi kèm có thể làm phục hồi chậm. Bệnh không rút ngắn tuổi thọ, nhưng cần kế hoạch lâu dài để bảo vệ chức năng và chất lượng sống.
Triệu chứng có thể tái phát sau giai đoạn ổn định, nhất là khi ngồi kéo dài, táo bón, mất ngủ, căng thẳng hoặc ngừng thực hành thả lỏng. Tái phát không đồng nghĩa tổn thương mới, nhưng cơn có đặc điểm khác, chảy máu, sốt hoặc sụt cân phải được đánh giá lại. Duy trì kỹ thuật thở, vận động, tư thế đại tiện và lịch tập phù hợp giúp giảm đợt bùng phát.
Không có biện pháp phòng ngừa chắc chắn vì nguyên nhân chưa rõ. Có thể giảm nguy cơ bùng phát bằng cách tránh rặn và ngồi quá lâu, điều trị táo bón, duy trì vận động, nghỉ xen kẽ khi làm việc bàn giấy và quản lý stress. Sau sinh hoặc phẫu thuật vùng chậu, phục hồi chức năng đúng chỉ định có thể hỗ trợ. Không nên tự tập siết sàn chậu cường độ cao khi đang đau hoặc tăng trương lực.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng cơ nâng hậu môn
Không có chế độ ăn chữa hội chứng. Dinh dưỡng nên hướng tới đại tiện dễ: đủ nước, chất xơ tăng từ từ và hạn chế thực phẩm cá nhân nhận thấy làm táo bón hoặc tiêu chảy. Người mắc hội chứng ruột kích thích cần tránh kiêng khem quá mức và có thể được chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn. Rượu, nhiều caffeine hoặc bữa ăn kích thích đường ruột có thể làm một số người khó chịu nhưng không phải quy tắc cho tất cả.
Đứng dậy sau mỗi khoảng ngồi, đi bộ, kéo giãn hông và thở cơ hoành có thể giảm co cơ. Yoga nhẹ hoặc vận động dưới nước phù hợp với một số người, nhưng động tác làm tăng đau cần dừng và đánh giá. Tránh tự tập Kegel liên tục vì siết thêm cơ đang căng có thể làm triệu chứng nặng hơn. Chuyên viên sàn chậu sẽ chọn bài thả lỏng, phối hợp và tăng sức khi thực sự cần.
Nhật ký nên ghi thời gian cơn, mức đau 0–10, tư thế, thời gian ngồi, đại tiện, kinh nguyệt hoặc quan hệ nếu liên quan, giấc ngủ và biện pháp đã dùng. Theo dõi giúp nhận diện mẫu kích hoạt và đánh giá hiệu quả điều trị. Không nên tự thăm trực tràng, dùng dụng cụ massage sâu hoặc liên tục kiểm tra điểm đau vì có thể gây tổn thương và tăng chú ý vào đau.
- Không tự kết luận mọi đau hậu môn là co thắt cơ trước khi loại trừ áp xe, nứt, viêm hoặc khối u.
- Không tự dùng opioid, diazepam, thuốc giãn cơ hoặc thuốc đặt kéo dài.
- Không tập Kegel cường độ cao khi cơ sàn chậu đang tăng trương lực hoặc đau.
- Không massage nội trực tràng bằng dụng cụ không được hướng dẫn hay thực hiện khi chảy máu.
- Không bỏ qua sốt, sụt cân, dịch mủ, khối sưng hoặc thay đổi đại tiện mới.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Hội chứng cơ nâng hậu môn theo tiêu chuẩn người lớn hiếm khi được chẩn đoán ở trẻ. Đau hậu môn ở trẻ cần ưu tiên tìm táo bón, nứt hậu môn, nhiễm trùng, chấn thương, bệnh viêm hoặc vấn đề tâm lý – xã hội. Khám và vật lý trị liệu sàn chậu phải do đội nhi khoa có kinh nghiệm thực hiện. Không áp dụng thao tác nội vùng hoặc thuốc của người lớn cho trẻ.
Ở người cao tuổi, cần loại trừ ung thư, viêm, thiếu máu cục bộ, bệnh thần kinh và tác dụng phụ thuốc trước khi chẩn đoán đau chức năng. Đa thuốc làm tăng nguy cơ buồn ngủ, té ngã, bí tiểu và táo bón khi dùng thuốc giãn cơ hoặc điều biến đau. Vật lý trị liệu được điều chỉnh theo sức cơ, thăng bằng và bệnh khớp; mục tiêu ưu tiên chức năng và an toàn.
Đau sàn chậu trong thai kỳ có nhiều nguyên nhân, gồm thay đổi cơ học, táo bón, trĩ, bệnh phụ khoa và chuyển dạ sớm. Chẩn đoán hội chứng cơ nâng hậu môn cần phối hợp sản khoa. Ưu tiên biện pháp không dùng thuốc như tư thế, thở, làm mềm phân và vật lý trị liệu chuyên cho thai kỳ. Không tự dùng thuốc giãn cơ, thuốc đặt hoặc can thiệp nội vùng khi chưa được đánh giá.
Vật lý trị liệu, biofeedback và điều chỉnh tư thế thường tương thích với cho con bú. Nếu cần thuốc giảm đau, giãn cơ hoặc điều biến thần kinh, bác sĩ cân nhắc mức bài tiết vào sữa, tuổi trẻ và nguy cơ buồn ngủ. Không mặc định phải ngừng cho bú, nhưng cần theo dõi trẻ khi dùng thuốc có tác dụng an thần và tránh tự phối hợp thảo dược.
Ở người suy giảm miễn dịch, đau hậu môn có ngưỡng nghi ngờ nhiễm trùng, áp xe, loét do virus hoặc ung thư cao hơn. Chẩn đoán chức năng chỉ đặt ra sau đánh giá đầy đủ và thường cần khám sớm hơn khi có sốt, dịch mủ, loét hoặc đau tăng nhanh. Can thiệp nội vùng cần kiểm soát nhiễm trùng và nguy cơ chảy máu.
Bệnh ruột viêm, đái tháo đường, bệnh thần kinh, đau cơ xơ hóa, hội chứng ruột kích thích, lạc nội mạc tử cung và bệnh tuyến tiền liệt có thể tạo triệu chứng chồng lấp. Thuốc chống đông, opioid, thuốc an thần và thuốc gây táo bón ảnh hưởng lựa chọn điều trị. Kế hoạch nên phối hợp tiêu hóa, sàn chậu, tiết niệu, phụ khoa hoặc quản lý đau tùy bệnh nổi trội.
Đau sau phẫu thuật hậu môn, trực tràng, tiết niệu hoặc phụ khoa trước hết cần loại trừ nhiễm trùng, tụ máu, rò, hẹp và tổn thương thần kinh. Khi biến chứng cấu trúc đã được loại trừ, co thắt sàn chậu thứ phát có thể được điều trị bằng phục hồi chức năng. Không massage nội vùng hoặc bắt đầu tập mạnh khi vết mổ chưa lành và chưa có đồng ý của phẫu thuật viên.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng cơ nâng hậu môn
Bản thân hội chứng không phải ung thư, không lây và thường không đe dọa tính mạng. Vấn đề chính là đau kéo dài làm khó ngồi, đại tiện, ngủ hoặc quan hệ và có thể ảnh hưởng tâm trạng. Tuy nhiên, hội chứng là chẩn đoán loại trừ; đau hậu môn mới, sốt, chảy máu, khối sưng, dịch mủ, sụt cân hoặc thay đổi đại tiện không nên được xem là “co thắt cơ” cho đến khi bác sĩ loại trừ áp xe, nứt, viêm ruột, bệnh tiết niệu – phụ khoa và khối u.
Nhiều người kiểm soát tốt hoặc giảm rõ triệu chứng, đặc biệt khi khám xác định điểm đau cơ và điều trị bằng biofeedback hoặc vật lý trị liệu sàn chậu. Tuy vậy, đáp ứng không đồng đều và cơn có thể tái phát khi táo bón, stress hoặc ngồi lâu trở lại. Mục tiêu thường là giảm số ngày đau, hạ cường độ, khôi phục đại tiện và sinh hoạt, sau đó duy trì kỹ năng thả lỏng. Không có một thủ thuật hay thuốc duy nhất bảo đảm khỏi vĩnh viễn cho mọi trường hợp.
Hội chứng cơ nâng hậu môn thường gây đau âm ỉ hoặc tức sâu kéo dài ít nhất 30 phút, có thể hàng giờ, và khám kéo cơ mu – trực tràng gây đau. Đau hậu môn thoáng qua thường đến đột ngột, dữ dội nhưng chỉ kéo dài vài giây đến vài phút, tối đa khoảng 30 phút, rồi hết hoàn toàn giữa các cơn. Hai tình trạng đều cần loại trừ bệnh thực thể. Thời gian cơn là gợi ý quan trọng nhưng không đủ để tự chẩn đoán nếu có chảy máu, sốt hoặc khối bất thường.
Không nên mặc định tập Kegel. Kegel làm cơ sàn chậu co mạnh hơn, trong khi nhiều người mắc hội chứng đang có cơ tăng trương lực và khó thả lỏng. Tập sai có thể làm đau hoặc khó đại tiện tăng. Chuyên viên vật lý trị liệu sẽ đánh giá người bệnh cần thả lỏng, phối hợp hay tăng sức cơ, sau đó hướng dẫn thở, tư thế, kéo giãn và bài tập phù hợp. Nếu một bài tập làm đau kéo dài, nên dừng và báo lại thay vì cố tập qua đau.
Thời gian phụ thuộc mức độ đau, thời gian mắc bệnh, táo bón, rối loạn đại tiện và các bệnh đau vùng chậu đi kèm. Một chương trình biofeedback hoặc vật lý trị liệu thường cần nhiều buổi trong vài tuần đến vài tháng, kèm luyện tập tại nhà. Một số người cải thiện sớm, người khác cần điều chỉnh nhiều phương pháp. Đánh giá nên dựa vào xu hướng giảm số ngày đau và tăng khả năng sinh hoạt, không chỉ kỳ vọng hết đau sau một buổi hoặc một đơn thuốc.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

