U lympho tế bào T ở da là nhóm ung thư lympho không Hodgkin trong đó tế bào T ác tính tập trung ở da. Mycosis fungoides thường tiến triển chậm từ mảng đỏ đến mảng dày hoặc u; hội chứng Sézary có thể gây đỏ da lan tỏa, ngứa dữ dội và tế bào ác tính trong máu. Giai đoạn sớm dễ nhầm với chàm hoặc vảy nến nên chẩn đoán đôi khi cần nhiều lần sinh thiết, hóa mô miễn dịch và xét nghiệm dòng tế bào T. Bác sĩ còn đánh giá hạch, máu và hình ảnh để xác định mức độ bệnh. Điều trị tùy thể và giai đoạn: bệnh khu trú thường ưu tiên thuốc bôi, quang trị liệu hoặc xạ trị; bệnh lan rộng có thể cần liệu pháp toàn thân, quang hóa trị ngoài cơ thể hoặc ghép tế bào gốc ở người phù hợp. Theo dõi lâu dài giúp kiểm soát ngứa, nhiễm trùng da và phát hiện tiến triển.
U lympho tế bào T ở da là bệnh gì?
U lympho tế bào T ở da là một nhóm bệnh trong đó lympho T ác tính có ái lực với da và tại thời điểm chẩn đoán ban đầu không có bằng chứng lymphoma hệ thống là nguồn chính. Mycosis fungoides là thể phổ biến nhất, thường bắt đầu bằng các mảng giống viêm da; hội chứng Sézary là thể có đỏ da lan tỏa, hạch và tế bào Sézary trong máu. Nhóm CTCL còn gồm rối loạn tăng sinh CD30 dương tính, lymphoma tế bào T dưới da và các thể hiếm khác có sinh học rất khác. Vì vậy, “CTCL” là tên nhóm chứ không phải một phác đồ duy nhất. Cần phân biệt CTCL nguyên phát với lymphoma hệ thống lan thứ phát đến da, viêm da mạn và phản ứng thuốc. Chẩn đoán thường đòi hỏi đối chiếu diễn tiến lâm sàng, nhiều mẫu sinh thiết, kiểu hình miễn dịch và mức độ bệnh ngoài da.
| Tên bệnh | U lympho tế bào T ở da |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Cutaneous T-cell lymphoma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | CTCL; lymphoma tế bào T nguyên phát ở da; mycosis fungoides và hội chứng Sézary là hai thể chính |
| Mã ICD-10 | WHO ICD-10 thường dùng C84.0 cho mycosis fungoides và C84.1 cho bệnh Sézary; ICD-10-CM có nhóm C84.A cho CTCL |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | U lympho không Hodgkin nguyên phát ở da; Da liễu – Huyết học – Ung bướu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da là cơ quan khởi phát; bệnh tiến triển có thể ảnh hưởng máu, hạch bạch huyết và nội tạng |
| Tính chất bệnh | Bệnh ác tính, không lây, thường mạn tính; có thể tiến triển chậm hoặc nhanh tùy thể và giai đoạn |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp; mycosis fungoides là thể thường gặp nhất, chủ yếu ở người trung niên và lớn tuổi |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về U lympho tế bào T ở da
Các lympho T mang biến đổi di truyền, biểu sinh và tín hiệu tăng trưởng bất thường tích tụ trong da nhờ các phân tử định hướng cư trú da. Tế bào u tương tác với tế bào sừng, tế bào trình diện kháng nguyên và cytokine, gây viêm, ngứa và tổn thương hàng rào da. Ở mycosis fungoides, bệnh có thể tiến từ mảng nông sang mảng dày và u khi các dòng tế bào ác tính trội hơn. Trong hội chứng Sézary, tế bào u lưu hành trong máu, xâm nhập da và hạch. Khi hàng rào da suy yếu, vi khuẩn như tụ cầu có thể gây nhiễm trùng và kích thích thêm viêm, góp phần làm bệnh nặng.
- Mycosis fungoides: thể thường gặp nhất, gồm giai đoạn mảng, mảng dày và u; có các biến thể nang lông, pagetoid và da chùng hạt.
- Hội chứng Sézary: đỏ da lan tỏa, ngứa, hạch và gánh nặng tế bào u trong máu.
- Rối loạn tăng sinh CD30 dương tính: lymphomatoid papulosis và lymphoma tế bào lớn thoái sản nguyên phát ở da, có diễn tiến khác nhau.
- Các thể hiếm: lymphoma gamma/delta, CD8 độc tế bào, lymphoma giống viêm mô mỡ dưới da và các nhóm khác cần định danh chuyên sâu.
- Phân giai đoạn TNMB: đánh giá da, hạch, nội tạng và máu để chọn điều trị và theo dõi.
CTCL hiếm, chiếm một phần nhỏ lymphoma không Hodgkin. Mycosis fungoides thường được chẩn đoán ở tuổi trung niên hoặc cao tuổi và gặp ở nam nhiều hơn nữ trong nhiều quần thể. Bệnh có thể xảy ra ở người trẻ và trẻ em nhưng ít hơn. Tỷ lệ theo chủng tộc và mức độ nặng khác nhau giữa nghiên cứu. Việt Nam chưa có số liệu dân số toàn quốc đầy đủ, nên các tỷ lệ quốc tế chỉ dùng để hiểu tính hiếm, không dự đoán nguy cơ cá nhân.
Bệnh hình thành từ một hoặc nhiều dòng lympho T ác tính có khả năng di chuyển đến da. Ban đầu tế bào tập trung trong biểu bì và trung bì nông, tạo mảng viêm. Khi tiến triển, tế bào tích tụ sâu hơn thành mảng dày hoặc u, rồi có thể vào hạch, máu và nội tạng. Hội chứng Sézary có thành phần máu nổi bật ngay từ chẩn đoán. Không có đường lây qua tiếp xúc.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của U lympho tế bào T ở da
Nguyên nhân khởi phát CTCL chưa rõ. Bệnh liên quan sự tích lũy bất thường di truyền và biểu sinh trong lympho T, cùng tương tác vi môi trường da. Nhiều giả thuyết về virus, phơi nhiễm hóa chất hoặc kích thích miễn dịch mạn đã được nghiên cứu nhưng chưa chứng minh là nguyên nhân chung. CTCL không do vệ sinh kém và không lây. Một số thuốc có thể gây phát ban giống CTCL hoặc làm bộc lộ bệnh đã có; mối quan hệ nhân quả với từng thuốc cần đánh giá thận trọng.
- Không thay đổi được: tuổi tăng và giới nam được ghi nhận liên quan tần suất cao hơn trong một số nghiên cứu.
- Yếu tố chưa chắc chắn: chủng tộc, viêm da mạn, phơi nhiễm nghề nghiệp và thuốc đang được nghiên cứu nhưng chưa đủ để khẳng định nguyên nhân.
- Không có hành vi cụ thể nào được chứng minh chắc chắn là có thể phòng hoàn toàn CTCL.
Người có mảng da dai dẳng, ngứa, tái phát ở vùng thân mình hoặc vùng ít phơi nắng và không đáp ứng điều trị viêm da cần được đánh giá. Nguy cơ tiến triển cao hơn ở người có u da, đỏ da toàn thân, hạch bất thường, tế bào u trong máu hoặc các thể mô học hung hãn. Người suy giảm miễn dịch và người đang dùng thuốc gây phát ban kéo dài cần được phân biệt với nhiễm trùng và phản ứng thuốc.
Triệu chứng và dấu hiệu của U lympho tế bào T ở da
Mycosis fungoides thường khởi phát âm thầm với mảng đỏ, nâu hoặc giảm sắc tố, có vảy và ngứa, ưu thế vùng được quần áo che. Theo thời gian có thể thành mảng dày, u hoặc loét. Hội chứng Sézary gây đỏ da trên phần lớn cơ thể, bong vảy, ngứa dữ dội, dày lòng bàn tay bàn chân, rụng tóc và hạch. Một số thể CD30 tạo sẩn hoặc nốt tự thoái triển hoặc loét. Triệu chứng toàn thân thường xuất hiện khi bệnh tiến triển.
- Mảng đỏ, nâu hoặc giảm sắc tố kéo dài, có vảy mịn và ranh giới thay đổi theo thời gian.
- Ngứa mạn tính, đôi khi dữ dội và ảnh hưởng giấc ngủ trước khi chẩn đoán rõ.
- Mảng dày hoặc u da phát triển trên nền tổn thương cũ ở bệnh tiến triển.
- Tổn thương ưu thế ở mông, hông, thân mình hoặc vùng ít phơi nắng trong mycosis fungoides.
- Đỏ da lan tỏa, bong vảy và dày lòng bàn tay bàn chân trong hội chứng Sézary.
- Hạch to, rụng tóc hoặc móng biến dạng khi bệnh lan rộng.
- Mảng giảm sắc tố rõ, thường thấy ở người trẻ hoặc da sẫm màu.
- Tổn thương quanh nang lông kèm rụng lông và sẩn nang trong thể folliculotropic.
- Sẩn tái phát rồi tự lành để lại thâm hoặc sẹo trong lymphomatoid papulosis.
- Sốt, sụt cân hoặc vã mồ hôi đêm có thể gặp khi bệnh tiến triển nhưng cần tìm nguyên nhân khác.
Nên đặt lịch khám: khi mảng da kéo dài nhiều tháng, tái phát tại cùng vị trí hoặc không đáp ứng điều trị chàm. Cần khám sớm: khi xuất hiện u, loét, đỏ da lan rộng, hạch to, ngứa mất ngủ hoặc đau. Cần tái khám trong ngày: nếu đang điều trị mà sốt, da rỉ mủ, đỏ đau tăng, khó thở hoặc triệu chứng toàn thân mới.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi đỏ da toàn thân kèm sốt cao, rét run, tụt huyết áp, lơ mơ, khó thở, đau ngực hoặc dấu nhiễm trùng lan nhanh. Tổn thương u chảy máu không cầm hoặc mất nước do da bong rộng cũng cần xử trí khẩn. Không tự lái xe khi choáng và không trì hoãn để bôi thuốc hoặc tắm lá.
Chẩn đoán U lympho tế bào T ở da
Chẩn đoán cần sự phù hợp giữa lâm sàng và mô bệnh học. Bác sĩ có thể sinh thiết nhiều vị trí hoặc lặp lại theo thời gian vì giai đoạn sớm giống viêm da. Hóa mô miễn dịch đánh giá kiểu hình lympho T; xét nghiệm tái sắp xếp thụ thể tế bào T hỗ trợ chứng minh tính dòng nhưng không hoàn toàn đặc hiệu. Công thức máu, phết máu, flow cytometry, khám hạch và hình ảnh được chọn theo nghi ngờ giai đoạn. Không tự chẩn đoán từ phát ban mạn tính.
Bác sĩ hỏi thời gian tổn thương, vị trí khởi phát, ngứa, thuốc đã dùng, sốt, sụt cân và nhiễm trùng. Khám ghi diện tích da, loại tổn thương mảng, mảng dày hay u, loét, đỏ da, hạch, gan lách và dấu nhiễm trùng. Ảnh lâm sàng và sơ đồ cơ thể giúp theo dõi. Người bệnh có thể được khám bởi Da liễu, Huyết học và giải phẫu bệnh chuyên về lymphoma da.
- Sinh thiết da: lấy mẫu mảng hoặc u điển hình, đôi khi nhiều lần; nên ngừng thuốc bôi chống viêm trước sinh thiết nếu bác sĩ yêu cầu.
- Hóa mô miễn dịch: đánh giá CD3, CD4, CD8, CD30 và mất dấu ấn tế bào T; kết quả thay đổi theo thể và không dùng đơn độc.
- Tái sắp xếp thụ thể T: hỗ trợ phát hiện dòng tế bào, nhưng dòng giống nhau ở nhiều vị trí có giá trị hơn một kết quả đơn lẻ.
- Máu ngoại vi và flow cytometry: tìm gánh nặng tế bào Sézary, tỷ lệ CD4/CD8 và mất dấu ấn trong nghi hội chứng Sézary.
- Sinh thiết hạch: được cân nhắc khi hạch lớn, cứng hoặc hình ảnh bất thường để phân giai đoạn.
CT hoặc PET/CT thường dành cho người có u da, hạch, đỏ da toàn thân, bất thường máu hoặc triệu chứng gợi ý bệnh ngoài da. Siêu âm có thể đánh giá hạch nông. Hình ảnh học giúp chọn vị trí sinh thiết và phân giai đoạn nhưng viêm hoặc nhiễm trùng cũng có thể tăng bắt chất. Bệnh giai đoạn mảng giới hạn không phải lúc nào cần hình ảnh toàn thân.
Không có một tiêu chí đơn lẻ cho mọi CTCL. Mycosis fungoides được chẩn đoán bằng tổng hợp lâm sàng, mô học, kiểu hình và tính dòng; các thuật toán điểm chỉ hỗ trợ trường hợp sớm. Hội chứng Sézary cần đỏ da lan tỏa cùng tiêu chí máu được công nhận và bằng chứng dòng tế bào phù hợp. Phân giai đoạn TNMB đánh giá da, hạch, nội tạng và máu. Chẩn đoán nên được xác nhận bởi nhóm có kinh nghiệm lymphoma da.
Điều trị U lympho tế bào T ở da
Mục tiêu là kiểm soát tổn thương, giảm ngứa, duy trì hàng rào da, phòng nhiễm trùng và làm chậm tiến triển. Bệnh sớm thường ưu tiên điều trị hướng da để tránh độc tính toàn thân. Bệnh có u, hạch, máu hoặc nội tạng cần điều trị toàn thân theo thể và dấu ấn. Phối hợp tuần tự thường phù hợp hơn hóa trị mạnh sớm ở mycosis fungoides tiến triển chậm. Nhập viện khi nhiễm trùng nặng, đỏ da mất bù hoặc cần điều trị chuyên sâu.
Thuốc bôi corticosteroid, retinoid hoặc chlormethine có thể dùng trong bệnh giới hạn da tùy thể và khả năng tiếp cận. Điều trị toàn thân gồm interferon, retinoid, thuốc ức chế histone deacetylase, kháng thể nhắm CD30 hoặc CCR4 và các thuốc khác tùy giai đoạn, dấu ấn và quốc gia. Hóa trị đơn hoặc phối hợp thường dành cho bệnh tiến triển nhanh hoặc cần giảm u. Mỗi nhóm có độc tính về máu, gan, nhiễm trùng hoặc thần kinh và phải do chuyên khoa kê, không tự dùng.
Quang trị liệu UVB dải hẹp hoặc PUVA là lựa chọn hướng da cho mảng phù hợp; cần theo dõi bỏng, lão hóa da và ung thư da thứ hai. Quang hóa trị ngoài cơ thể có vai trò ở hội chứng Sézary và một số bệnh có máu. Xạ trị tại chỗ hoặc electron toàn thân có thể giảm mảng, u và ngứa. Phương pháp được chọn theo diện tích, độ dày, tiền sử điều trị và khả năng tiếp cận.
Phẫu thuật không phải điều trị chính vì CTCL thường đa ổ. Cắt bỏ có thể dùng cho một tổn thương đơn độc ở một số thể như lymphoma tế bào lớn thoái sản nguyên phát ở da hoặc để xử lý u gây triệu chứng, nhưng cần xác định đúng phân nhóm. Ghép tế bào gốc đồng loài là thủ thuật có khả năng tạo kiểm soát lâu dài ở một số bệnh tiến triển, song rủi ro cao và chỉ dành cho người được chọn kỹ.
Dưỡng ẩm đều, tắm nước ấm vừa, dùng chất làm sạch dịu và kiểm soát ngứa giúp phục hồi hàng rào da. Nhiễm tụ cầu và virus da cần được nhận diện sớm. Băng vết loét, chăm sóc u, hỗ trợ giấc ngủ và tâm lý quan trọng. Người đỏ da lan tỏa cần giữ ấm, bù nước và theo dõi nhiệt độ. Không tắm lá hoặc dùng chất kích ứng vì có thể làm viêm và nhiễm trùng nặng.
Bác sĩ theo dõi diện tích và loại tổn thương, ngứa, hạch, công thức máu, flow cytometry khi có bệnh máu và tác dụng phụ. Ảnh chuẩn hóa và công cụ điểm da giúp đánh giá đáp ứng. Mọi đợt đỏ đau, mủ, sốt hoặc vết loét mới cần đánh giá nhiễm trùng. Tần suất tái khám phụ thuộc giai đoạn; bệnh sớm ổn định có thể thưa hơn bệnh Sézary hoặc đang điều trị toàn thân.
CTCL thường là bệnh mạn cần điều trị theo đợt hoặc liên tục. Quang trị liệu và thuốc bôi có thể cần nhiều tuần đến tháng mới đánh giá đáp ứng; điều trị toàn thân tiếp tục khi còn hiệu quả và dung nạp. Lui bệnh không đồng nghĩa loại bỏ hoàn toàn dòng tế bào u. Thời gian được điều chỉnh theo đáp ứng, tái phát, độc tính và chất lượng sống, không có mốc khỏi cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Nhiễm trùng da, nhiễm khuẩn huyết và mất hàng rào da, đặc biệt ở đỏ da toàn thân hoặc u loét.
- Ngứa mạn, mất ngủ, đau, trầm cảm và giảm chất lượng sống.
- Chuyển dạng tế bào lớn hoặc tiến triển từ mảng sang u, hạch, máu và nội tạng.
- Rối loạn điều nhiệt, mất nước và phù ở hội chứng Sézary.
- Độc tính tích lũy từ quang trị liệu, xạ trị, thuốc toàn thân hoặc ghép tế bào gốc.
Tiên lượng rất khác nhau giữa các phân nhóm. Nhiều người mycosis fungoides giai đoạn mảng sớm có tuổi thọ gần bình thường nhưng cần kiểm soát triệu chứng lâu dài. U da, hạch bất thường, máu B2, chuyển dạng tế bào lớn và một số thể hiếm liên quan kết quả kém hơn. Hội chứng Sézary thường tiến triển hơn MF sớm. Dữ liệu quần thể không thể dự đoán chính xác một cá nhân; đáp ứng điều trị và bệnh nền cũng quan trọng.
CTCL thường tái phát trên da sau khi đáp ứng vì dòng tế bào u có thể tồn tại. Tái phát có thể là mảng cũ, tổn thương mới hoặc tiến triển sang u, hạch và máu. Dưỡng da, điều trị duy trì được chỉ định, tránh nhiễm trùng và tái khám giúp kéo dài kiểm soát nhưng không đảm bảo ngăn tái phát. Khi hình thái thay đổi nhanh, cần sinh thiết lại để tìm chuyển dạng.
Chưa có cách phòng mắc CTCL vì nguyên nhân chưa rõ. Phòng biến chứng tập trung vào chẩn đoán sớm phát ban dai dẳng, bảo vệ hàng rào da, kiểm soát nhiễm trùng và tuân thủ theo dõi. Không có vaccine CTCL. Người bệnh đang quang trị liệu cần bảo vệ mắt và vùng không điều trị theo hướng dẫn; không tự tăng liều tia cực tím tại nhà.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc U lympho tế bào T ở da
Không có chế độ ăn chữa CTCL. Khẩu phần cân bằng giúp duy trì cân nặng, liền vết loét và dung nạp điều trị. Người đỏ da rộng có thể mất nước và protein qua da nên cần đánh giá dinh dưỡng. Thuốc retinoid hoặc các thuốc toàn thân có thể ảnh hưởng lipid, gan hoặc đường huyết, vì vậy chế độ ăn được điều chỉnh theo xét nghiệm. Tránh thực phẩm bổ sung không rõ tương tác.
Vận động phù hợp giúp giảm mệt và duy trì chức năng, nhưng cần tránh mồ hôi, ma sát hoặc nhiệt làm ngứa nặng. Người có u đau, loét, thiếu máu hoặc nhiễm trùng nên giảm cường độ. Quần áo mềm, thoáng và tắm sau vận động bằng nước ấm vừa có thể dễ chịu hơn. Dừng tập khi sốt, choáng, khó thở hoặc đau ngực.
Ghi lại vị trí, kích thước mảng hoặc u, mức ngứa, giấc ngủ, sốt và dấu nhiễm trùng. Chụp ảnh theo ánh sáng giống nhau giúp so sánh. Kiểm tra da nứt, mủ, mùi, đau tăng và hạch mới. Người có hội chứng Sézary có thể theo dõi nhiệt độ, cân nặng và phù theo hướng dẫn. Không tự thay đổi thuốc bôi toàn thân dựa trên ảnh.
- Không tắm lá, chà xát, dùng acid hoặc sản phẩm có hương liệu mạnh lên vùng da tổn thương.
- Không tự mua đèn UV hoặc tăng thời gian phơi nắng thay quang trị liệu có kiểm soát.
- Không dùng corticosteroid toàn thân hoặc ngừng thuốc đột ngột khi chưa trao đổi với bác sĩ.
- Không bỏ qua sốt, đau da, mủ hoặc đỏ lan vì nhiễm trùng có thể tiến triển nhanh.
- Không kết luận một sinh thiết âm tính duy nhất loại trừ CTCL khi lâm sàng vẫn dai dẳng.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
CTCL hiếm ở trẻ em; mycosis fungoides giảm sắc tố là một biểu hiện được ghi nhận. Tiên lượng thường thuận lợi ở thể sớm nhưng cần loại trừ viêm da, nấm và rối loạn sắc tố. Sinh thiết và điều trị tia cực tím phải cân nhắc tuổi, liều tích lũy và tác động dài hạn. Trẻ cần được theo dõi bởi Da liễu nhi và Huyết học khi có bằng chứng lymphoma.
CTCL thường gặp ở người lớn tuổi, có thể đi kèm đa thuốc, giảm chức năng và bệnh tim mạch. Mục tiêu điều trị cần cân bằng kiểm soát da với độc tính và khả năng đi lại đến quang trị liệu. Ngứa, mất ngủ và nhiễm trùng dễ gây suy giảm chức năng. Các khuyến cáo EORTC gần đây nhấn mạnh chăm sóc hỗ trợ và lựa chọn tuần tự phù hợp cho người cao tuổi.
CTCL trong thai kỳ cần đánh giá thể và giai đoạn. Dưỡng ẩm và một số điều trị hướng da có thể được cân nhắc, nhưng retinoid và nhiều thuốc toàn thân có nguy cơ gây hại thai. Quang trị liệu UVB có thể phù hợp hơn PUVA trong một số bối cảnh, song phải do chuyên gia chỉ định. Không tự ngừng thuốc hoặc mang thai khi đang dùng thuốc gây quái thai mà chưa tư vấn.
Khả năng cho con bú phụ thuộc thuốc bôi hoặc toàn thân. Tránh bôi thuốc lên vùng trẻ tiếp xúc và rửa tay sau bôi. Retinoid, hóa trị và một số thuốc nhắm trúng đích thường cần đánh giá nghiêm ngặt hoặc tránh cho bú. Không mặc định ngừng cho bú chỉ vì có CTCL; quyết định dựa trên hoạt chất và mức độ bệnh.
CTCL là bệnh của hệ miễn dịch và có thể làm hàng rào da yếu, nhưng suy giảm miễn dịch do nguyên nhân khác cũng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và gây khó chẩn đoán. Người ghép tạng hoặc HIV có tổn thương da bất thường cần phân biệt lymphoma khác, nhiễm trùng và phản ứng thuốc. Điều trị phải phối hợp chuyên khoa để tránh làm miễn dịch suy yếu quá mức.
Bệnh gan, tim, rối loạn lipid, đái tháo đường, bệnh thần kinh và bệnh tự miễn ảnh hưởng lựa chọn thuốc. Một số thuốc CTCL kéo dài QT, gây tăng lipid, suy giáp, độc gan hoặc giảm tế bào máu. Danh sách thuốc đầy đủ và xét nghiệm nền giúp cá thể hóa. Bệnh da khác và dị ứng tiếp xúc có thể cùng tồn tại, cần điều trị riêng.
Phẫu thuật chỉ dùng trong một số tổn thương hoặc sinh thiết. Sau thủ thuật, chăm sóc vết mổ và theo dõi nhiễm trùng đặc biệt quan trọng do da bệnh và điều trị miễn dịch có thể làm liền chậm. Cắt một u không thay thế đánh giá toàn bộ da, máu và hạch. Nếu đã ghép tế bào gốc, cần theo dõi nhiễm trùng và bệnh ghép chống chủ.
Câu hỏi thường gặp về U lympho tế bào T ở da
Đây là ung thư có biểu hiện ở da, nhưng nguồn gốc là lympho T của hệ miễn dịch chứ không phải tế bào sừng như ung thư biểu mô hay tế bào hắc tố như melanoma. CTCL là nhóm bệnh gồm nhiều thể với diễn tiến khác nhau. Ban đầu bệnh có thể chỉ ở da, sau đó một số trường hợp lan đến máu, hạch hoặc nội tạng. Vì vậy, chẩn đoán và điều trị thường cần phối hợp Da liễu, Huyết học, Ung bướu và giải phẫu bệnh.
Nhiều trường hợp mycosis fungoides giai đoạn sớm được kiểm soát lâu dài bằng điều trị hướng da, nhưng bệnh có xu hướng tái phát và thường được xem là mạn tính. Một số thể khu trú có thể kiểm soát rất tốt bằng xạ trị hoặc phẫu thuật. Bệnh tiến triển có thể đáp ứng với thuốc toàn thân; ghép tế bào gốc có tiềm năng kiểm soát dài hạn ở người được chọn nhưng rủi ro cao. Không thể cam kết khỏi hoàn toàn cho mọi thể.
CTCL không lây qua tiếp xúc da, dùng chung quần áo, quan hệ tình dục, máu hoặc chăm sóc vết thương thông thường. Đây là sự tăng sinh ác tính của tế bào miễn dịch trong cơ thể người bệnh. Người sống cùng không cần cách ly. Tuy nhiên, da tổn thương có thể bị nhiễm vi khuẩn hoặc virus thứ phát; khi đó cần vệ sinh và xử trí theo hướng dẫn để tránh lây tác nhân nhiễm trùng, chứ không phải lây lymphoma.
Giai đoạn sớm của mycosis fungoides có thể rất giống chàm hoặc vảy nến cả về hình ảnh lẫn mô học. Tế bào u đôi khi ít, phân bố không đều và bị che bởi thuốc bôi chống viêm. Bác sĩ có thể chọn nhiều vị trí, ngừng thuốc bôi một thời gian phù hợp và lặp lại sinh thiết khi tổn thương tiến triển. So sánh kiểu hình và dòng tế bào T giữa các mẫu giúp tăng độ tin cậy. Sinh thiết lặp lại không có nghĩa bệnh chắc chắn nặng hơn.
Không nên tự tắm nắng hoặc mua đèn UV để điều trị. Quang trị liệu y khoa sử dụng bước sóng, liều và lịch tăng liều được kiểm soát, đồng thời bảo vệ mắt và vùng nhạy cảm. Tắm nắng khó định lượng, làm tăng nguy cơ bỏng, lão hóa da và ung thư da khác. Người đang quang trị liệu cần tuân thủ lịch của cơ sở chuyên môn và báo thuốc mới vì một số thuốc làm tăng nhạy cảm ánh sáng.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

