Tolvaptan

Tolvaptan là thuốc uống đối kháng chọn lọc thụ thể vasopressin V2 tại thận. Thuốc làm tăng thải nước tự do, thường được gọi là tác dụng aquaresis, nhưng không trực tiếp làm tăng thải natri như thuốc lợi tiểu natri thông thường.[1][2] Tolvaptan có hai phạm vi sử dụng cần phân biệt rõ. JYNARQUE được FDA phê duyệt để làm chậm suy giảm chức năng thận ở người lớn mắc bệnh thận đa nang di truyền trội có nguy cơ tiến triển nhanh; điều trị kéo dài đòi hỏi xét nghiệm gan định kỳ do nguy cơ tổn thương gan nghiêm trọng.[1] SAMSCA được dùng cho một số trường hợp hạ natri máu tăng thể tích hoặc bình thể tích, phải khởi trị trong bệnh viện, giới hạn tối đa 30 ngày và không dùng để điều chỉnh natri khẩn cấp.[2] KDIGO năm 2025 khuyến nghị cân nhắc tolvaptan cho người lớn mắc ADPKD, eGFR từ 25 mL/phút/1,73 m² và có nguy cơ tiến triển nhanh.[3] Không tự chuyển đổi liều hoặc biệt dược giữa hai chỉ định.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Tolvaptan là thuốc đối kháng vasopressin V2, làm tăng bài tiết nước không kèm điện giải.
  • Thuốc liên quan đến điều trị hạ natri máu và một số trường hợp bệnh thận đa nang di truyền.
  • Cần dùng theo chỉ định; xét nghiệm natri máu, chức năng gan và tình trạng nước có thể cần theo dõi.
  • Nguy cơ gồm khát nhiều, tiểu nhiều, mất nước, tăng natri quá nhanh và độc tính gan.
  • Báo bác sĩ về bệnh gan, bệnh thận, thuốc đang dùng hoặc tình trạng nôn, tiêu chảy, uống ít nước.

Hoạt chất Tolvaptan là gì?

Tolvaptan là thuốc uống đối kháng thụ thể vasopressin V2 ở ống góp của thận. Thuốc làm giảm khả năng giữ nước do vasopressin, tăng lượng nước tiểu loãng và có thể làm tăng nồng độ natri huyết thanh.[1][2] Trong ADPKD, việc giảm tín hiệu V2 và cAMP tại tế bào ống thận góp phần làm chậm quá trình phát triển nang và suy giảm chức năng thận.[1][3]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Tolvaptan

CAS 150683-30-0

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Tolvaptan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Tolvaptan

Tên IUPAC

N-[4-(7-chloro-5-hydroxy-2,3,4,5-tetrahydro-1-benzazepine-1-carbonyl)-3-methylphenyl]-2-methylbenzamide

Tên hóa học khác

Benzamide, N-[4-[(7-chloro-2,3,4,5-tetrahydro-5-hydroxy-1H-1-benzazepin-1-yl)carbonyl]-3-methylphenyl]-2-methyl- | 7-Chloro-5-hydroxy-1-(2-methyl-4-(2-methylbenzoylamino)benzoyl)2,3,4,5-tetrahydro-1H-1-benzazepine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Không có tên INN khác được sử dụng phổ biến. JYNARQUE, Jinarc và SAMSCA là tên biệt dược; Ticvano là tên sản phẩm được ghi nhận tại Việt Nam.[1][2][4][6]

Tên viết tắt

TLV

Tên Latinh / tên dược điển

Tolvaptanum

Tên USAN

tolvaptan

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

150683-30-0

UNII

21G72T1950

PubChem CID

216237

RxNorm CUI

92107

Dược động học của Tolvaptan

Tolvaptan được hấp thu qua đường uống, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 2–4 giờ và có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 56% sau liều 30 mg. Thuốc liên kết protein huyết tương trên 98%, được chuyển hóa gần như hoàn toàn bởi CYP3A và bài tiết chủ yếu dưới dạng các chất chuyển hóa qua phân và nước tiểu. Thời gian bán thải biểu kiến phụ thuộc liều và có thể tăng từ khoảng 3 giờ ở liều 15 mg đến khoảng 12 giờ ở liều 120 mg.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường xuất hiện sau 2–4 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo có thể làm Cmax tăng khoảng gấp đôi nhưng không làm thay đổi AUC đáng kể; nhãn Hoa Kỳ cho phép uống cùng hoặc không cùng thức ăn.[1][2] SmPC châu Âu của Jinarc hướng dẫn dùng liều buổi sáng trước bữa ăn và liều thứ hai có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.[4]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối sau liều uống 30 mg khoảng 56%, với khoảng được báo cáo 42–80%. Sinh khả dụng giảm khi liều tăng.[1][2]

Giai đoạn II: Phân bố

Tolvaptan liên kết trên 98% với albumin và alpha-1-acid glycoprotein. Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 3 L/kg.[1][2]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Tolvaptan được chuyển hóa gần như hoàn toàn qua CYP3A. Nhiều chất chuyển hóa đã được xác định nhưng không được xem là có hoạt tính dược lực đáng kể.[1][2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 40% hoạt tính phóng xạ của liều được thu hồi trong nước tiểu, với dưới 1% dưới dạng tolvaptan không đổi; khoảng 59% được thu hồi trong phân, trong đó khoảng 19% là thuốc không đổi.[1][2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Sau liều uống đơn, thời gian bán thải ước tính khoảng 3 giờ với liều 15 mg và tăng đến khoảng 12 giờ ở liều 120 mg hoặc cao hơn, một phần do hấp thu kéo dài ở liều cao.[1][2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải biểu kiến khoảng 4 mL/phút/kg và không thay đổi rõ rệt khi tăng liều trong phạm vi được nghiên cứu. Thẩm tách khó loại bỏ tolvaptan hiệu quả do mức liên kết protein huyết tương cao.[1][2]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Chất ức chế CYP3A làm tăng rõ rệt mức phơi nhiễm tolvaptan; ketoconazole làm AUC tăng khoảng 5,4 lần và Cmax tăng khoảng 3,5 lần.[1][2]
  • Chất cảm ứng mạnh CYP3A làm giảm nồng độ và có thể giảm hiệu quả.[1][2]
  • Suy gan làm giảm độ thanh thải và tăng thể tích phân bố; ý nghĩa sử dụng bị giới hạn bởi nguy cơ độc tính gan.[1]
  • Ở người có CrCl dưới 30 mL/phút, AUC có thể tăng khoảng 90% so với người có CrCl trên 60 mL/phút.[1]
  • Tuổi, giới và chủng tộc không tạo khác biệt dược động học có ý nghĩa rõ ràng trên nhãn.[1]
  • Tác dụng tăng thải nước giảm khi chức năng thận rất thấp.[1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Tolvaptan

Tolvaptan thuộc nhóm “vaptan”, là các chất đối kháng thụ thể vasopressin. Thuốc có ái lực chọn lọc cao với thụ thể V2 hơn V1a và tạo tác dụng aquaresis, tức tăng thải nước tự do với ảnh hưởng trực tiếp tương đối nhỏ lên bài tiết điện giải.[1][2][5]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Arginine vasopressin gắn vào thụ thể V2 ở thận, kích hoạt adenylate cyclase, tăng cAMP và thúc đẩy tái hấp thu nước. Tolvaptan cạnh tranh tại thụ thể V2, làm giảm cAMP, giảm tái hấp thu nước và tăng bài tiết nước tiểu loãng.[1][2]

Ở ADPKD, tín hiệu vasopressin–V2–cAMP còn liên quan đến tăng sinh tế bào biểu mô nang và bài tiết dịch vào nang. Ức chế đường truyền này giúp làm chậm suy giảm chức năng thận, nhưng không loại bỏ nang hoặc chữa khỏi bệnh di truyền.[1][3]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng tăng thải nước có thể bắt đầu trong khoảng 1–4 giờ sau liều và đạt đỉnh trong khoảng 4–8 giờ. Nếu lượng nước uống không bù được lượng nước mất, natri huyết thanh có thể tăng và giảm thể tích tuần hoàn có thể xảy ra.[1][2]

Trong ADPKD, hai thử nghiệm TEMPO 3:4 và REPRISE cho thấy tolvaptan làm chậm tốc độ suy giảm chức năng thận ở các giai đoạn bệnh khác nhau. Trong TEMPO 3:4, chênh lệch ước tính về tốc độ giảm eGFR trong thời gian điều trị khoảng 1,0 mL/phút/1,73 m² mỗi năm so với giả dược.[1] Trong hạ natri máu, SALT-1 và SALT-2 cho thấy thuốc làm tăng natri trong thời gian điều trị, nhưng nhãn chưa xác lập rằng việc tăng natri tạo lợi ích triệu chứng cho mọi người bệnh.[2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Tolvaptan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Tolvaptan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Tolvaptan

  • Chất ức chế CYP3A mạnh như ketoconazole, itraconazole, clarithromycin và một số thuốc ức chế protease có thể làm tăng mạnh nồng độ tolvaptan; phối hợp bị chống chỉ định trên nhãn Hoa Kỳ.[1][2]
  • Chất ức chế CYP3A mức độ vừa yêu cầu giảm liều trong chế độ ADPKD và nên tránh với SAMSCA.[1][2]
  • Rifampin, carbamazepine, phenytoin và các chất cảm ứng CYP3A mạnh có thể làm giảm hiệu quả; nên tránh phối hợp.[1][2]
  • Nước bưởi có thể làm tăng mức phơi nhiễm và nên tránh.[1][2]
  • Tolvaptan đối kháng tác dụng của desmopressin và các chất chủ vận V2; tránh phối hợp.[1][2]
  • Phối hợp SAMSCA với lợi tiểu có thể tăng nguy cơ điều chỉnh natri quá nhanh và mất nước.[2]
  • Không khuyến nghị dùng SAMSCA cùng dung dịch muối ưu trương.[2]
  • Theo dõi kali khi phối hợp thuốc ức chế men chuyển, chẹn thụ thể angiotensin hoặc thuốc lợi tiểu giữ kali.[2]

Thắc mắc về hoạt chất Tolvaptan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *