Ergotamine

Ergotamine là một ergot alkaloid có tác dụng co mạch mạnh, từng được sử dụng để cắt cơn migraine và một số dạng đau đầu mạch máu. Tại Hoa Kỳ, nhãn ERGOMAR ngậm dưới lưỡi và nhãn viên ergotamine tartrate phối hợp caffeine vẫn ghi chỉ định cắt hoặc dự phòng ngắn hạn đau đầu mạch máu, bao gồm migraine.[1][2] Tuy nhiên, vị trí của thuốc trong hướng dẫn hiện đại rất hạn chế. NICE khuyến nghị không dùng ergot để điều trị cơn migraine; hướng dẫn VA/DoD năm 2023 ưu tiên triptan, thuốc chống viêm không steroid, paracetamol và một số thuốc đặc hiệu mới thay vì ergotamine.[3][4] Ergotamine có khoảng an toàn hẹp và có thể gây co thắt mạch, thiếu máu não hoặc chi, hoại tử và mất chi, đặc biệt khi phối hợp thuốc ức chế mạnh CYP3A4.[1][2] Thuốc chống chỉ định trong thai kỳ, bệnh mạch ngoại vi, bệnh mạch vành, tăng huyết áp và suy gan hoặc suy thận.[1][2] Không tự mua, tự dùng hoặc dùng hằng ngày.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Ergotamine là hoạt chất nhóm ergot alkaloid, có tác dụng co mạch và ảnh hưởng serotonin.
  • Hoạt chất này liên quan đến xử trí cơn migraine ở một số trường hợp được bác sĩ lựa chọn.
  • Cần dùng theo đơn; không dùng lặp lại tùy ý hoặc phối hợp thuốc trị migraine khác khi chưa được hướng dẫn.
  • Cảnh báo gồm co mạch mạnh, tê lạnh đầu chi, buồn nôn và tương tác với thuốc ức chế CYP3A.
  • Báo bác sĩ nếu có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, bệnh mạch máu, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Ergotamine là gì?

Ergotamine là thuốc co mạch thuộc nhóm ergot alkaloid. Thuốc tác động lên cơ trơn mạch máu ngoại vi và mạch sọ, đồng thời có hoạt tính tại các hệ thụ thể serotonin và alpha-adrenergic. Đây không phải thuốc giảm đau thông thường và không phù hợp cho mọi loại đau đầu.[1][2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ergotamine

CAS 113-15-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ergotamine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ergotamine

Tên IUPAC

(6aR,9R)-N-[(1S,2S,4R,7S)-7-benzyl-2-hydroxy-4-methyl-5,8-dioxo-3-oxa-6,9-diazatricyclo[7.3.0.0^{2,6}]dodecan-4-yl]-7-methyl-6,6a,8,9-tetrahydro-4H-indolo[4,3-fg]quinoline-9-carboxamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ergotamine tartrate là dạng muối phổ biến trong chế phẩm. Ergomar là biệt dược chứa ergotamine tartrate đơn chất; Cafergot và một số sản phẩm generic là phối hợp ergotamine tartrate với caffeine.[1][2]

Tên Latinh / tên dược điển

Ergotaminum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

113-15-5

UNII

PR834Q503T

PubChem CID

8223

RxNorm CUI

4025

Dược động học của Ergotamine

Dược động học của ergotamine có độ biến thiên lớn. Sinh khả dụng đường uống và trực tràng rất thấp do hấp thu không ổn định và chuyển hóa bước đầu mạnh. Một tổng quan dược động học báo cáo sinh khả dụng đường uống hoặc trực tràng thường không quá 5%, thời gian bán thải khoảng 2–2,5 giờ và độ thanh thải khoảng 0,68 L/giờ/kg.[7] Một nghiên cứu gốc ước tính sinh khả dụng tối đa khoảng 2% với viên uống và 5% với thuốc đạn.[8] Các thông số lịch sử này không nên được dùng để tự quy đổi liều giữa các đường dùng.

Giai đoạn I: Hấp thu

Ergotamine được hấp thu không ổn định qua đường tiêu hóa và trực tràng. Hấp thu có thể chịu ảnh hưởng bởi dạng bào chế, chuyển hóa bước đầu và tình trạng nhu động tiêu hóa trong cơn migraine. Thời gian đạt nồng độ đỉnh đáng tin cậy cho từng dạng hiện hành.[7][8]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng ergotamine thấp và biến thiên lớn. Dữ liệu nghiên cứu cũ ước tính tối đa khoảng 2% với viên uống, 5% với thuốc đạn và 6% với dung dịch trực tràng; tổng quan dược động học ghi nhận sinh khả dụng đường uống hoặc trực tràng thường không quá 5%.[7][8]

Giai đoạn II: Phân bố

Các thông số phân bố chuẩn hóa như thể tích phân bố và tỷ lệ liên kết protein trên nhãn hiện hành.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ergotamine được chuyển hóa qua CYP3A. Việc phối hợp với thuốc ức chế CYP3A4 có thể làm nồng độ ergotamine tăng mạnh và gây ergotism, co thắt mạch, thiếu máu não hoặc thiếu máu chi.[1][2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Đường thải trừ và tỷ lệ bài tiết chính xác của ergotamine trên các nhãn hiện hành.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải thải trừ được báo cáo khoảng 2–2,5 giờ trong tổng quan dược động học. Tác dụng co mạch và nguy cơ thiếu máu cục bộ có thể không tương ứng trực tiếp với nồng độ huyết tương đo được.[7]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Một tổng quan dược động học báo cáo độ thanh thải ergotamine khoảng 0,68 L/giờ/kg, nhưng dữ liệu có nguồn gốc từ các nghiên cứu cũ và có độ biến thiên cao.[7]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Thuốc ức chế CYP3A4 làm tăng nồng độ và độc tính ergotamine.[1][2]
  • Sinh khả dụng thay đổi theo đường dùng và dạng bào chế.[7][8]
  • Chuyển hóa bước đầu làm sinh khả dụng đường uống thấp.[7][8]
  • Suy gan hoặc suy thận làm tăng nguy cơ độc tính và được liệt kê là chống chỉ định trên nhãn.[1][2]
  • Caffeine được phối hợp để tăng tác dụng co mạch của chế phẩm, nhưng không được phép tự bổ sung thêm caffeine để thay đổi hiệu quả thuốc.[2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ergotamine

Ergotamine thuộc nhóm ergot alkaloid chống migraine, mã ATC N02CA02. Tác dụng dược lý phức tạp, gồm hoạt tính co mạch trực tiếp và tác động lên các thụ thể serotonin, adrenergic và dopaminergic. Tác dụng co mạch mạnh cũng là nguyên nhân của nhiều chống chỉ định và độc tính nghiêm trọng.[1][5]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ergotamine kích thích trực tiếp cơ trơn của mạch máu ngoại vi và mạch sọ, đồng thời điều biến các thụ thể serotonin và alpha-adrenergic. Hiệu quả chống migraine được cho là liên quan đến giảm giãn mạch sọ và điều biến dẫn truyền sinh ba–mạch máu. Do thuốc không chọn lọc hoàn toàn, co mạch có thể xảy ra tại tim, não và các chi, dẫn đến thiếu máu cục bộ.[1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ergotamine tạo tác dụng co mạch kéo dài hơn mức có thể dự đoán chỉ từ thời gian bán thải huyết tương. Caffeine trong chế phẩm phối hợp cũng có tác dụng co mạch sọ và được thêm để tăng hiệu lực mà không cần tăng lượng ergotamine.[2] Hiệu quả trong điều trị migraine đã được ghi nhận trong các nghiên cứu cũ, nhưng độ an toàn và tính chọn lọc kém hơn nhiều lựa chọn hiện đại; NICE hiện khuyến nghị không sử dụng ergot cho cơn migraine.[2][3]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ergotamine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ergotamine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ergotamine

  • Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 có thể gây ergotism đe dọa tính mạng và bị chống chỉ định. Ví dụ gồm clarithromycin, erythromycin, ritonavir, nelfinavir, indinavir, ketoconazole và itraconazole.[1][2]
  • Các thuốc ức chế CYP3A4 khác như fluconazole, nefazodone, fluvoxamine và nước bưởi vẫn có thể làm tăng nguy cơ co thắt mạch.[1][2]
  • Không dùng cùng thuốc co mạch khác; thuốc cường giao cảm có thể gây tăng huyết áp quá mức.[1][2]
  • Propranolol đã được báo cáo làm tăng tác dụng co mạch của ergotamine ở một số trường hợp.[1][2]
  • Nicotine có thể làm tăng co mạch và nguy cơ thiếu máu cục bộ.[1][2]
  • Không tự phối hợp với triptan hoặc thuốc trị migraine khác; cần bác sĩ xác định khoảng cách dùng an toàn.
  • Chế phẩm phối hợp chứa caffeine; cần tính tổng lượng caffeine từ đồ uống và thuốc khác để hạn chế bồn chồn, tim nhanh hoặc mất ngủ.[2]

Thắc mắc về hoạt chất Ergotamine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *