Thận ứ nước là tình trạng đài và bể thận giãn ra vì nước tiểu không thoát xuống bàng quang bình thường hoặc bị trào ngược trở lại. Người bệnh có thể không có triệu chứng, nhưng cũng có thể đau hông lưng, tiểu khó, tiểu máu, buồn nôn hoặc sốt nếu kèm nhiễm trùng đường tiết niệu. Nguyên nhân thường gặp gồm sỏi tiết niệu, hẹp niệu quản, phì đại tuyến tiền liệt, bất thường bẩm sinh và khối u chèn ép. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào bên bị ảnh hưởng, mức tắc nghẽn, thời gian kéo dài và chức năng của thận còn lại. Siêu âm, xét nghiệm chức năng thận và các kỹ thuật hình ảnh chuyên sâu giúp xác định nguyên nhân. Phát hiện sớm và giải phóng cản trở đúng thời điểm có thể giảm đau, kiểm soát nhiễm trùng và hạn chế tổn thương thận không hồi phục.
Thận ứ nước là bệnh gì?
Thận ứ nước mô tả sự giãn của bể thận và các đài thận do nước tiểu tích tụ. Tình trạng này có thể xuất hiện khi dòng tiểu bị cản ở bất kỳ vị trí nào từ chỗ nối bể thận–niệu quản đến niệu đạo, hoặc khi nước tiểu đi ngược từ bàng quang lên niệu quản. Thận ứ nước không đồng nghĩa tuyệt đối với tắc nghẽn: một số trường hợp giãn tồn tại sau khi tắc đã hết, do thai kỳ hoặc do trào ngược mà không có cản trở cơ học. Ngược lại, tắc nghẽn sớm hoặc nhẹ đôi khi chưa tạo hình ảnh giãn rõ. Vì vậy, bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, chức năng thận và hình ảnh động để xác định liệu thận đang chịu áp lực có ý nghĩa hay chỉ có biến đổi giải phẫu.
| Tên bệnh | Thận ứ nước |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hydronephrosis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ứ nước thận; giãn đài bể thận do ứ đọng nước tiểu |
| Mã ICD-10 | N13.3 – Mã nhóm cho thận ứ nước khác và không xác định; mã cụ thể có thể thay đổi theo nguyên nhân tắc nghẽn hoặc trào ngược. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Thận – Tiết niệu; tình trạng giãn hệ thống thu thập nước tiểu của thận |
| Cơ quan ảnh hưởng | Bể thận, đài thận và nhu mô thận; niệu quản, bàng quang hoặc niệu đạo có thể liên quan tùy vị trí cản trở dòng tiểu. |
| Tính chất bệnh | Có thể cấp hoặc mạn, một bên hoặc hai bên; không lây. Đây là hậu quả của tắc nghẽn hoặc dòng tiểu trào ngược, không phải một chẩn đoán nguyên nhân duy nhất. |
| Mức độ phổ biến | Gặp ở mọi lứa tuổi; có thể được phát hiện trước sinh, tình cờ khi siêu âm hoặc khi người lớn có sỏi, bệnh tuyến tiền liệt hay khối chèn ép. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Thận ứ nước
Khi nước tiểu không thoát thuận lợi, áp lực phía trên vị trí cản tăng lên và truyền ngược vào bể thận, đài thận rồi các ống thận. Giai đoạn đầu, hệ thống thu thập giãn để chứa lượng nước tiểu ứ. Nếu áp lực kéo dài, tưới máu thận giảm, khả năng cô đặc nước tiểu suy yếu và mô kẽ–ống thận bị viêm, teo. Tắc nghẽn hai bên hoặc ở thận đơn độc có thể làm giảm nhanh mức lọc cầu thận. Nhiễm trùng trong một hệ thống đang bị tắc còn làm tăng nguy cơ mủ thận, nhiễm khuẩn huyết và mất chức năng thận.
Thận ứ nước thường được mô tả theo bên tổn thương, thời gian và mức độ. Phân loại thực hành gồm một bên hoặc hai bên; cấp tính hoặc mạn tính; có triệu chứng hoặc không triệu chứng; do tắc nghẽn, do trào ngược hoặc không xác định. Hình ảnh có thể ghi nhận mức nhẹ, vừa hoặc nặng dựa trên độ giãn đài bể thận và độ mỏng nhu mô. Ở thai nhi và trẻ nhỏ, hệ thống phân độ chuyên biệt được dùng để quyết định lịch siêu âm, xạ hình hoặc đánh giá trào ngược.
Thận ứ nước có thể gặp từ giai đoạn bào thai đến tuổi già. Ở trẻ em, nguyên nhân thường liên quan bất thường bẩm sinh như hẹp chỗ nối bể thận–niệu quản hoặc trào ngược bàng quang–niệu quản. Ở người trưởng thành trẻ, sỏi niệu quản là nguyên nhân quan trọng; ở nam lớn tuổi, tắc nghẽn đường tiểu dưới do tuyến tiền liệt thường được xem xét. Dữ liệu về tỷ lệ chung tại Việt Nam chưa đồng nhất vì thận ứ nước là biểu hiện của nhiều bệnh khác nhau và nhiều ca được phát hiện tình cờ.
Quá trình hình thành bắt đầu bằng sự cản trở dòng tiểu hoặc dòng tiểu ngược. Cản trở có thể xuất hiện đột ngột, như sỏi kẹt niệu quản, hoặc tiến triển chậm, như u chèn ép và phì đại tuyến tiền liệt. Nước tiểu tích tụ phía trên vị trí bất thường, làm niệu quản và hệ thống đài bể thận giãn. Nếu nguyên nhân kéo dài, nhu mô thận mỏng dần và chức năng lọc có thể giảm.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Thận ứ nước
- Tắc trong lòng đường tiểu: sỏi, cục máu, mô hoại tử hoặc hiếm hơn là khối nấm.
- Hẹp hoặc bất thường cấu trúc: hẹp chỗ nối bể thận–niệu quản, sẹo niệu quản, van niệu đạo sau hoặc hẹp niệu đạo.
- Chèn ép từ bên ngoài: thai kỳ, u vùng chậu–sau phúc mạc, xơ hóa sau phúc mạc hoặc mạch máu bất thường.
- Tắc đường tiểu dưới: phì đại tuyến tiền liệt, bàng quang thần kinh, sa tạng chậu hoặc rối loạn co bóp bàng quang.
- Trào ngược bàng quang–niệu quản, khiến nước tiểu đi ngược lên thận mà không nhất thiết có tắc cơ học.
Yếu tố khó thay đổi: dị tật bẩm sinh đường tiết niệu, tiền sử phẫu thuật hoặc xạ trị vùng chậu, tuổi cao và thai kỳ. Yếu tố có thể can thiệp: sỏi tái phát, mất nước ở người có nguy cơ sỏi, kiểm soát kém bệnh tuyến tiền liệt, trì hoãn điều trị nhiễm trùng hoặc bỏ theo dõi sau đặt stent–ống dẫn lưu.
Nhóm cần lưu ý gồm trẻ có giãn đài bể thận trước sinh, người từng sỏi niệu, nam lớn tuổi có triệu chứng tiểu khó, người có bàng quang thần kinh, ung thư vùng chậu, xơ hóa sau phúc mạc, thận đơn độc hoặc đã ghép thận. Người mang thai có thể có giãn sinh lý nhưng vẫn cần phân biệt với sỏi và nhiễm trùng khi đau hoặc sốt.
Triệu chứng và dấu hiệu của Thận ứ nước
Biểu hiện thay đổi theo tốc độ tắc và vị trí. Tắc cấp ở niệu quản thường gây đau dữ dội theo cơn; tắc tiến triển chậm có thể âm thầm cho đến khi siêu âm phát hiện hoặc chức năng thận giảm. Tắc đường tiểu dưới thường đi kèm tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng hoặc cảm giác còn nước tiểu. Trẻ nhỏ có thể chỉ sốt, bú kém, chậm tăng cân hoặc nhiễm trùng tiểu tái diễn.
- Đau hông lưng hoặc đau quặn lan xuống bụng dưới–bẹn, đặc biệt khi sỏi gây tắc cấp.
- Tiểu khó, tia tiểu yếu, tiểu ngắt quãng hoặc cảm giác bàng quang không hết khi nguyên nhân ở đường tiểu dưới.
- Tiểu nhiều lần, tiểu gấp hoặc đau buốt nếu có kích thích bàng quang hay nhiễm trùng phối hợp.
- Buồn nôn và nôn có thể đi cùng cơn đau quặn thận.
- Tiểu máu đại thể hoặc vi thể, thường gặp khi có sỏi, tổn thương niêm mạc hoặc khối u.
- Không có triệu chứng dù hình ảnh cho thấy giãn đáng kể, nhất là tắc mạn một bên.
- Giảm lượng nước tiểu hoặc vô niệu khi tắc hai bên, tắc ở thận đơn độc hoặc tắc niệu đạo hoàn toàn.
- Khối vùng hông có thể sờ thấy trong thận ứ nước rất lớn, thường gặp hơn ở trẻ nhỏ.
- Tăng huyết áp hoặc mệt mỏi do tổn thương thận kéo dài.
Nên đặt lịch khám: khi đau hông lưng tái diễn, tiểu máu, tiểu khó hoặc siêu âm tình cờ thấy giãn thận. Cần khám trong ngày: khi đau tăng, nôn nhiều, tiểu rất ít, có thai kèm đau hông lưng hoặc xuất hiện triệu chứng nhiễm trùng tiểu. Cần tái khám sớm: sau đặt stent, mở thận ra da hoặc điều trị nguyên nhân nếu sốt, ống dẫn lưu giảm chảy, đau trở lại hay xét nghiệm chức năng thận xấu đi.
- Sốt cao, rét run, lơ mơ hoặc thở nhanh kèm đau hông lưng, gợi ý nhiễm trùng trên nền tắc nghẽn.
- Vô niệu, tiểu giảm rõ hoặc phù–khó thở, đặc biệt ở người chỉ có một thận hoạt động.
- Đau dữ dội không giảm, nôn liên tục hoặc không thể uống nước và dùng thuốc.
- Choáng, tụt huyết áp, da lạnh hoặc rối loạn ý thức.
Chẩn đoán Thận ứ nước
Chẩn đoán cần trả lời ba câu hỏi: có giãn thật hay không, có tắc nghẽn chức năng hay không và nguyên nhân nằm ở đâu. Bác sĩ kết hợp bệnh sử, lượng nước tiểu, khám bàng quang–tuyến tiền liệt, xét nghiệm máu–nước tiểu và hình ảnh. Một hình ảnh thận ứ nước đơn độc chưa đủ quyết định can thiệp; chức năng từng thận, triệu chứng, nhiễm trùng và diễn tiến qua thời gian đều quan trọng.
Bác sĩ thường đánh giá dấu sinh tồn, mức mất nước, đau góc sườn–cột sống, khối vùng hông và độ căng bàng quang. Ở nam có triệu chứng đường tiểu dưới có thể khám tuyến tiền liệt; ở nữ có thể đánh giá sa tạng chậu khi phù hợp. Khám bụng–chậu giúp tìm khối chèn ép, còn khám thần kinh được cân nhắc nếu nghi bàng quang thần kinh.
Tổng phân tích nước tiểu giúp phát hiện hồng cầu, bạch cầu và nitrit; cấy nước tiểu được làm khi nghi nhiễm trùng. Creatinin, ure và điện giải đánh giá ảnh hưởng lên chức năng thận, nhưng tắc một bên có thể vẫn cho kết quả máu gần bình thường. Công thức máu và chỉ dấu viêm hữu ích khi sốt hoặc nghi biến chứng. Sau giải phóng tắc, điện giải và lượng nước tiểu cần được theo dõi vì có thể xuất hiện lợi niệu sau tắc.
Siêu âm thận–bàng quang là phương tiện đầu tay trong nhiều tình huống vì không dùng tia xạ và phát hiện giãn, bàng quang căng hoặc nhu mô mỏng. CT giúp tìm sỏi, khối u và mức tắc; CT niệu, cộng hưởng từ niệu hoặc MRI được chọn theo câu hỏi lâm sàng và khả năng dùng thuốc cản quang. Xạ hình lợi tiểu như MAG3 đánh giá khả năng thoát nước và chức năng từng thận khi hình ảnh giãn chưa chứng minh được tắc có ý nghĩa.
Không có một ngưỡng hình ảnh duy nhất áp dụng cho mọi tuổi và nguyên nhân. Chẩn đoán thận ứ nước dựa trên sự giãn đài bể thận trên siêu âm, CT hoặc MRI, sau đó xác định ý nghĩa bằng triệu chứng, chức năng thận, mức độ mỏng nhu mô và bằng chứng cản trở trên hình ảnh động hoặc xạ hình lợi tiểu. Ở trẻ em, kích thước bể thận và phân độ giãn được diễn giải theo tuổi thai hoặc tuổi sau sinh.
Điều trị Thận ứ nước
Mục tiêu là giải phóng cản trở khi có nguy cơ tổn thương, kiểm soát đau–nhiễm trùng và xử lý nguyên nhân để dòng tiểu bền vững. Trường hợp nhẹ, không triệu chứng và chức năng ổn định có thể theo dõi bằng hình ảnh. Dẫn lưu khẩn được ưu tiên khi có nhiễm trùng trong hệ thống tắc, suy thận, vô niệu, thận đơn độc bị ảnh hưởng hoặc đau không kiểm soát.
Thuốc không làm hết mọi nguyên nhân thận ứ nước. Bác sĩ có thể dùng giảm đau, thuốc chống nôn và kháng sinh khi có nhiễm trùng dựa trên cấy–kháng sinh đồ. Một số nguyên nhân đường tiểu dưới có thể đáp ứng với thuốc tác động lên tuyến tiền liệt hoặc bàng quang, nhưng cần đánh giá nguy cơ tụt huyết áp, bí tiểu và tương tác thuốc. Không tự dùng thuốc lợi tiểu để “đẩy nước tiểu” qua chỗ tắc.
Các biện pháp dẫn lưu tạm thời gồm đặt sonde bàng quang khi tắc thấp, đặt stent niệu quản hoặc mở thận ra da khi tắc đường tiểu trên. Lựa chọn phụ thuộc vị trí cản, tình trạng nhiễm trùng, giải phẫu và khả năng thực hiện. Ống dẫn lưu cần được chăm sóc, theo dõi lượng nước tiểu và thay hoặc rút đúng lịch để tránh tắc, đóng cặn hay nhiễm trùng.
Phẫu thuật được cân nhắc khi cần sửa hẹp bẩm sinh, cắt đoạn niệu quản hẹp, điều trị khối u, xử lý tuyến tiền liệt hoặc tái tạo đường tiểu. Sỏi có thể cần nội soi, tán sỏi hoặc can thiệp qua da. Quyết định dựa trên mức độ tắc, chức năng thận còn lại, khả năng hồi phục và nguy cơ của thủ thuật; thận mất chức năng nặng chỉ hiếm khi cần cắt bỏ sau đánh giá chuyên khoa.
Uống đủ nước theo hướng dẫn, nghỉ ngơi trong giai đoạn đau và dùng thuốc đúng kê đơn giúp hỗ trợ hồi phục, nhưng lượng dịch phải cá thể hóa nếu có suy tim, suy thận hoặc đang tắc hoàn toàn. Người có ống thông cần giữ hệ thống kín, túi thấp hơn bàng quang hoặc thận và quan sát màu–lượng nước tiểu. Hỗ trợ tâm lý và hướng dẫn dấu hiệu báo động đặc biệt quan trọng với gia đình có trẻ được phát hiện trước sinh.
Theo dõi gồm mức đau, sốt, lượng nước tiểu, creatinin, điện giải và dấu hiệu nhiễm trùng. Siêu âm hoặc hình ảnh khác được lặp lại để xác nhận giãn giảm và nhu mô ổn định. Sau can thiệp, bác sĩ kiểm tra vị trí stent–ống dẫn lưu, lịch thay rút và tình trạng nguyên nhân nền. Thận ứ nước hai bên, thận đơn độc hoặc trẻ có dị tật cần kế hoạch theo dõi dài hạn.
Thời gian xử trí thay đổi từ vài giờ đối với dẫn lưu cấp cứu đến nhiều tuần hoặc tháng để điều trị dứt điểm nguyên nhân. Giãn nhẹ do thai kỳ hoặc một số bất thường ở trẻ có thể được theo dõi lâu hơn trước khi can thiệp. Khả năng hồi phục chức năng phụ thuộc mức độ và thời gian tắc, nên không thể hẹn một mốc khỏi chung cho mọi người.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn, viêm bể thận, mủ thận, sỏi do ứ đọng, tăng huyết áp và tổn thương ống–mô kẽ. Tắc nặng kéo dài có thể làm nhu mô mỏng, giảm chức năng một thận hoặc gây suy thận cấp khi ảnh hưởng hai bên. Sau giải phóng tắc có thể xuất hiện lợi niệu nhiều, mất nước và rối loạn điện giải cần giám sát.
Tiên lượng tốt khi nguyên nhân được phát hiện và giải phóng trước khi nhu mô tổn thương lâu dài. Tắc cấp do sỏi thường có khả năng phục hồi cao nếu xử trí kịp thời. Tắc mạn, nhiễm trùng kéo dài, giãn hai bên và nhu mô đã mỏng làm khả năng hồi phục hạn chế hơn. Kết quả của một cá nhân cần dựa trên chức năng từng thận và đáp ứng sau dẫn lưu.
Thận ứ nước có thể tái phát nếu sỏi hình thành lại, sẹo hẹp tiến triển, tuyến tiền liệt tiếp tục lớn hoặc stent–ống dẫn lưu bị tắc. Sau điều trị, tái khám theo lịch và xử lý nguyên nhân nền quan trọng hơn việc chỉ theo dõi triệu chứng. Người từng có tắc nghẽn không nên bỏ qua đau hông lưng hoặc giảm lượng nước tiểu mới xuất hiện.
Không phải mọi trường hợp đều phòng được, đặc biệt dị tật bẩm sinh. Có thể giảm nguy cơ bằng cách phòng sỏi theo thành phần sỏi, điều trị sớm bí tiểu và nhiễm trùng, kiểm soát bệnh tuyến tiền liệt, tái khám sau phẫu thuật vùng chậu và tuân thủ lịch thay stent. Người có nguy cơ cao cần siêu âm hoặc xét nghiệm chức năng thận theo kế hoạch chuyên khoa.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Thận ứ nước
Không có chế độ ăn chung chữa thận ứ nước. Chế độ ăn phụ thuộc nguyên nhân: người có sỏi cần tư vấn theo loại sỏi, còn người suy thận có thể phải điều chỉnh muối, kali, đạm hoặc lượng dịch. Không nên uống quá nhiều nước để cố “thông tắc” khi đang đau, nôn, bí tiểu hoặc được dặn hạn chế dịch.
Trong cơn đau cấp nên nghỉ, tránh lái xe và vận động mạnh. Khi đã dẫn lưu ổn định, có thể trở lại hoạt động theo mức chịu đựng và hướng dẫn chăm sóc ống. Người mang stent niệu quản đôi khi tiểu gấp hoặc đau khi vận động; triệu chứng kéo dài, sốt hoặc tiểu máu nhiều cần liên hệ cơ sở điều trị.
Có thể ghi lượng nước tiểu, nhiệt độ, cường độ đau và màu nước tiểu; người có túi dẫn lưu theo dõi dòng chảy và vị trí ống. Theo dõi tại nhà không thay thế xét nghiệm chức năng thận hoặc siêu âm. Giảm lượng nước tiểu, sốt, rét run, ống tuột–tắc hoặc đau tăng là lý do liên hệ ngay với nhân viên y tế.
- Không tự uống thuốc lợi tiểu, thuốc nam hoặc lượng nước quá mức với mục đích đẩy qua chỗ tắc.
- Không tự rút, kẹp hoặc bơm rửa stent, sonde hay ống mở thận nếu chưa được hướng dẫn.
- Không trì hoãn cấp cứu khi sốt kèm đau hông lưng, vô niệu hoặc tình trạng toàn thân xấu.
- Không tự dùng kháng sinh cũ vì có thể che lấp nhiễm trùng và làm tăng kháng thuốc.
- Không bỏ lịch thay stent hoặc tái khám hình ảnh dù triệu chứng đã giảm.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, thận ứ nước thường được phát hiện khi siêu âm thai hoặc sau nhiễm trùng tiểu có sốt. Nhiều trường hợp nhẹ tự cải thiện, nhưng giãn hai bên, nhu mô bất thường, niệu quản giãn hoặc nhiễm trùng tái diễn cần đánh giá chuyên khoa tiết niệu nhi. Cha mẹ cần tuân thủ lịch siêu âm, xét nghiệm trào ngược hoặc xạ hình khi được chỉ định và đưa trẻ khám sớm khi sốt không rõ nguyên nhân.
Người cao tuổi có thể ít đau dù tắc đáng kể và biểu hiện bằng lú lẫn, suy thận, té ngã hoặc nhiễm trùng. Phì đại tuyến tiền liệt, ung thư, táo bón nặng và thuốc có tác dụng kháng cholinergic là yếu tố thường gặp. Điều trị cần cân nhắc bệnh tim, thuốc chống đông, nguy cơ mê sảng và khả năng tự chăm sóc ống dẫn lưu.
Thai kỳ thường làm hệ thống thu thập nước tiểu giãn, nhất là bên phải, nhưng đau hông lưng, sốt, tiểu máu hoặc suy thận không nên quy đơn giản cho thay đổi sinh lý. Siêu âm là lựa chọn đầu; MRI không tiêm thuốc có thể được cân nhắc khi cần. Can thiệp chỉ thực hiện khi lợi ích vượt nguy cơ và cần phối hợp sản khoa–tiết niệu.
Thận ứ nước không mặc định yêu cầu ngừng cho con bú. Thuốc giảm đau, kháng sinh và thuốc dùng quanh thủ thuật cần được chọn theo mức độ bài tiết vào sữa, tuổi của trẻ và chức năng thận của mẹ. Người mẹ không nên tự ngừng thuốc hoặc ngừng cho bú; bác sĩ và dược sĩ có thể điều chỉnh kế hoạch an toàn.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng trên nền tắc nghẽn tiến triển nhanh và triệu chứng sốt có thể không rõ. Ngưỡng làm cấy, chụp hình và dẫn lưu thường thấp hơn. Cần báo đầy đủ thuốc ức chế miễn dịch, tiền sử vi khuẩn kháng thuốc và các thiết bị đường tiểu đang có để lựa chọn xử trí phù hợp.
Đái tháo đường, bệnh thận mạn, suy tim, bệnh thần kinh và ung thư làm tăng nguy cơ biến chứng hoặc hạn chế lựa chọn dịch truyền–thuốc cản quang. Người dùng thuốc chống đông cần kế hoạch riêng trước thủ thuật. Kiểm soát bệnh nền và điều chỉnh liều thuốc theo chức năng thận là phần thiết yếu của điều trị.
Sau phẫu thuật bụng–chậu hoặc thủ thuật tiết niệu, thận ứ nước có thể do phù nề tạm thời, cục máu, sẹo hẹp hoặc tổn thương niệu quản. Đau tăng, sốt, rò nước tiểu, giảm nước tiểu hay creatinin tăng cần được báo ngay. Hình ảnh sớm giúp phân biệt biến đổi hậu phẫu dự kiến với tắc cần dẫn lưu.
Câu hỏi thường gặp về Thận ứ nước
Thận ứ nước có thể nhẹ và chỉ cần theo dõi, nhưng cũng có thể gây mất chức năng thận nếu tắc nặng hoặc kéo dài. Nguy cơ cao hơn khi giãn hai bên, người chỉ có một thận hoạt động, kèm nhiễm trùng, creatinin tăng hoặc nhu mô thận đã mỏng. Vì hình ảnh giãn không phản ánh đầy đủ mức độ tắc, bác sĩ thường đánh giá thêm nguyên nhân, chức năng từng thận và diễn tiến trước khi quyết định can thiệp.
Một số trường hợp nhẹ có thể giảm khi nguyên nhân tạm thời qua đi, chẳng hạn giãn sinh lý trong thai kỳ hoặc một số dạng giãn trước sinh. Tuy nhiên, thận ứ nước do sỏi kẹt, hẹp niệu quản, tuyến tiền liệt hoặc khối chèn ép thường không nên chờ tự hết nếu có đau, nhiễm trùng hay ảnh hưởng chức năng. Theo dõi chỉ an toàn khi đã được đánh giá và có lịch tái khám rõ ràng.
Không phải tất cả người bệnh đều cần phẫu thuật. Điều trị có thể chỉ là theo dõi, dùng thuốc cho nguyên nhân đường tiểu dưới, dẫn lưu tạm thời hoặc can thiệp lấy sỏi. Phẫu thuật được cân nhắc khi có hẹp cấu trúc, khối u, tắc tái diễn hoặc chức năng thận bị đe dọa. Bác sĩ chọn phương pháp dựa trên vị trí tắc, mức độ giãn, nhiễm trùng và sức khỏe tổng thể.
Không có lượng nước cố định cho mọi trường hợp. Người có nguy cơ sỏi thường cần duy trì đủ dịch sau khi tình trạng tắc cấp đã được xử lý, nhưng uống thật nhiều khi đang bí tiểu, đau quặn, nôn hoặc suy tim–suy thận có thể không phù hợp. Lượng dịch nên dựa trên nguyên nhân, lượng nước tiểu, điện giải và hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi có ống dẫn lưu.
Có thể tái phát nếu nguyên nhân nền còn tồn tại hoặc quay lại, ví dụ sỏi mới, sẹo hẹp, phì đại tuyến tiền liệt hay stent bị đóng cặn. Giảm nguy cơ bằng cách điều trị dứt điểm nguyên nhân khi có thể, phòng sỏi theo đánh giá chuyển hóa, tuân thủ lịch thay stent và tái khám hình ảnh. Đau hông lưng, tiểu ít hoặc sốt xuất hiện lại cần được kiểm tra sớm.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

