Hẹp niệu đạo là tình trạng lòng niệu đạo bị thu hẹp do mô sẹo, làm cản trở dòng nước tiểu từ bàng quang ra ngoài. Người bệnh thường nhận thấy tia tiểu yếu, tiểu lâu, phải rặn, tiểu rắt hoặc cảm giác bàng quang chưa hết nước tiểu; một số trường hợp biểu hiện bằng nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn hay bí tiểu. Tình trạng này thường liên quan đến chấn thương, đặt ống thông hoặc thủ thuật qua niệu đạo, viêm nhiễm, bệnh da xơ hóa như lichen sclerosus, hoặc không xác định được nguyên nhân. Hẹp nặng và kéo dài có thể làm ứ nước tiểu, tổn thương bàng quang và hiếm hơn là ảnh hưởng chức năng thận. Đánh giá đúng vị trí, chiều dài và mức độ xơ sẹo giúp bác sĩ lựa chọn theo dõi, nong hoặc xẻ hẹp nội soi, hay phẫu thuật tạo hình niệu đạo phù hợp.
Hẹp niệu đạo là bệnh gì?
Hẹp niệu đạo là sự giảm khẩu kính cố định của một đoạn niệu đạo do xơ hóa niêm mạc và mô xung quanh. Ở niệu đạo trước của nam, quá trình này thường kèm xơ hóa thể xốp; ở niệu đạo sau hoặc cổ bàng quang, thuật ngữ “hẹp” hay “stenosis” có thể được dùng chính xác hơn tùy vị trí. Tình trạng này khác với co thắt cơ tạm thời hoặc triệu chứng tiểu khó do phì đại tuyến tiền liệt: hẹp niệu đạo là tổn thương cấu trúc của ống dẫn nước tiểu. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc khẩu kính còn lại, chiều dài đoạn hẹp, vị trí và chức năng bàng quang. Một số hẹp rộng, phát hiện tình cờ có thể ít triệu chứng; ngược lại, hẹp khít có thể gây bí tiểu, nhiễm trùng hoặc tổn thương đường tiết niệu trên. Việc xác định hình thái tổn thương trước can thiệp là yếu tố quan trọng để tránh điều trị lặp lại không phù hợp.
| Tên bệnh | Hẹp niệu đạo |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Urethral stricture |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Chít hẹp niệu đạo; sẹo hẹp niệu đạo; urethral stenosis trong một số vị trí |
| Mã ICD-10 | N35.9 – Hẹp niệu đạo, không đặc hiệu; mã chi tiết có thể thay đổi theo nguyên nhân và vị trí. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Bệnh đường tiết niệu dưới; chuyên khoa Tiết niệu và Tiết niệu tái tạo |
| Cơ quan ảnh hưởng | Niệu đạo là cơ quan bị ảnh hưởng chính; bàng quang, niệu quản và thận có thể bị ảnh hưởng thứ phát khi tắc nghẽn kéo dài. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng hẹp do xơ sẹo, thường diễn tiến mạn tính, không lây; có thể tái phát sau điều trị. |
| Mức độ phổ biến | Gặp chủ yếu ở nam giới; hẹp niệu đạo thật sự ở nữ ít gặp hơn. Tần suất thay đổi theo tuổi, tiền sử thủ thuật và nguyên nhân. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hẹp niệu đạo
Tổn thương niêm mạc niệu đạo do va đập, dụng cụ, viêm hoặc bệnh da mạn tính kích hoạt quá trình lành thương. Collagen lắng đọng quá mức tạo sẹo co kéo, làm lòng niệu đạo hẹp dần; ở nam, xơ có thể lan vào thể xốp quanh niệu đạo. Khi sức cản tăng, bàng quang phải co mạnh hơn để tống nước tiểu, ban đầu gây tia yếu và thời gian tiểu kéo dài. Về sau, cơ bàng quang có thể dày, giảm đàn hồi hoặc co bóp kém, khiến nước tiểu tồn lưu tăng. Nước tiểu ứ đọng tạo điều kiện cho nhiễm trùng và sỏi; tắc nghẽn nặng kéo dài có thể làm tăng áp lực ngược lên niệu quản và thận.
Hẹp niệu đạo được mô tả theo vị trí, nguyên nhân, chiều dài, mức độ bít tắc và tiền sử điều trị. Ở nam có thể chia thành hẹp lỗ tiểu, hố thuyền, niệu đạo dương vật, niệu đạo hành hoặc hẹp niệu đạo sau. Theo nguyên nhân, bệnh có thể do chấn thương, do can thiệp y tế, viêm, lichen sclerosus, sau xạ trị, bẩm sinh hiếm gặp hoặc vô căn. Hẹp ngắn, đơn độc, không bít tắc có lựa chọn điều trị khác với hẹp dài, nhiều đoạn, bít tắc hoàn toàn hay đã tái phát sau nhiều thủ thuật. Phân loại giúp dự đoán khả năng thành công của nội soi và lập kế hoạch tạo hình.
Hẹp niệu đạo gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở nam trưởng thành và tăng theo tuổi, một phần do tích lũy thủ thuật tiết niệu, bệnh tuyến tiền liệt và chấn thương. Ở nữ, hẹp niệu đạo thật sự hiếm và triệu chứng dễ bị nhầm với rối loạn chức năng bàng quang hoặc sàn chậu. Cơ cấu nguyên nhân khác nhau giữa các khu vực: nơi có nhiều can thiệp nội soi thường gặp hẹp do thủ thuật, trong khi chấn thương và viêm vẫn đóng vai trò đáng kể ở một số quần thể. Chưa có số liệu đại diện toàn quốc đáng tin cậy cho Việt Nam.
Bệnh hình thành qua tổn thương trực tiếp hoặc viêm mạn của thành niệu đạo, sau đó là sẹo co rút. Đây không phải quá trình lây truyền giữa người với người. Nếu hẹp xuất hiện sau viêm niệu đạo do tác nhân lây qua đường tình dục, tác nhân nhiễm trùng có thể lây nhưng mô sẹo hẹp thì không.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hẹp niệu đạo
- Can thiệp y tế: đặt ống thông khó, nội soi, phẫu thuật tuyến tiền liệt, phẫu thuật niệu đạo hoặc xạ trị vùng chậu.
- Chấn thương: ngã dạng chân, tai nạn gây tổn thương tầng sinh môn hoặc gãy khung chậu.
- Viêm và bệnh da: lichen sclerosus, viêm niệu đạo nặng hoặc tái diễn; một số nhiễm trùng lây qua đường tình dục có thể để lại sẹo nếu không điều trị.
- Dị tật hay phẫu thuật từ nhỏ: lỗ tiểu thấp và các lần sửa chữa có thể tạo hẹp phức tạp về sau.
- Vô căn: không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng dù đã khai thác đầy đủ.
- Không thay đổi được: nam giới, tuổi cao, tiền sử lỗ tiểu thấp hoặc chấn thương khung chậu.
- Có thể giảm được: tránh đặt ống thông không cần thiết, dùng cỡ ống phù hợp và kỹ thuật nhẹ nhàng khi có chỉ định.
- Yếu tố bệnh lý: lichen sclerosus, viêm niệu đạo, phẫu thuật hoặc xạ trị vùng chậu, nhiều lần nội soi qua niệu đạo.
- Yếu tố tái phát: đoạn hẹp dài, hẹp niệu đạo dương vật, xơ sẹo nặng và nhiều lần nong hoặc xẻ trước đó.
Người từng đặt ống thông khó hoặc kéo dài, đã nội soi hay phẫu thuật qua niệu đạo, từng chấn thương tầng sinh môn hoặc gãy khung chậu, có lichen sclerosus, lỗ tiểu thấp đã phẫu thuật, hoặc xạ trị vùng chậu có nguy cơ cao hơn. Người có tia tiểu yếu mới xuất hiện sau một thủ thuật tiết niệu nên được đánh giá sớm. Ở nữ, triệu chứng tắc nghẽn kéo dài không đáp ứng điều trị thông thường cũng cần loại trừ hẹp thật sự.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hẹp niệu đạo
Triệu chứng thường tiến triển từ từ nhưng có thể xuất hiện rõ sau thủ thuật hoặc chấn thương. Mức độ khó chịu không luôn tương ứng tuyệt đối với độ hẹp vì bàng quang có thể bù trừ trong một thời gian. Một số người chỉ có nhiễm trùng tái diễn hoặc phát hiện tình cờ khi không đưa được ống thông. Nam giới thường mô tả tia tiểu yếu, xòe hoặc lệch; phụ nữ có thể có hỗn hợp tiểu gấp, tiểu nhiều lần và khó làm rỗng bàng quang. Hẹp khít có thể dẫn đến bí tiểu cấp.
- Tia tiểu yếu hoặc nhỏ dần: dòng nước tiểu mất lực so với trước.
- Tiểu lâu và phải rặn: bàng quang cần tạo áp lực cao hơn để vượt qua đoạn hẹp.
- Tiểu ngắt quãng, tia xòe hoặc lệch: thường rõ khi hẹp gần lỗ tiểu.
- Cảm giác tiểu không hết: có thể liên quan lượng nước tiểu tồn lưu.
- Tiểu rắt, tiểu gấp hoặc tiểu đêm: bàng quang bị kích thích do tắc nghẽn.
- Nhỏ giọt sau tiểu: nước tiểu còn đọng trong niệu đạo phía trên đoạn hẹp.
- Đau khi tiểu hoặc đau vùng niệu đạo, tầng sinh môn.
- Máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch, nhất là khi có viêm hay chấn thương.
- Xuất tinh yếu hoặc đau khi xuất tinh ở một số nam giới.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm mào tinh hoàn hoặc áp xe quanh niệu đạo.
- Rò nước tiểu qua da khi tắc nghẽn và nhiễm trùng kéo dài.
Nên đặt lịch khám: khi tia tiểu yếu kéo dài, tiểu lâu, phải rặn, tia bị xòe hoặc thường xuyên cảm thấy tiểu không hết. Cần khám trong ngày: khi có sốt kèm tiểu buốt, đau hông lưng, lượng nước tiểu giảm rõ, tiểu ra máu nhiều hoặc sau chấn thương vùng chậu có khó tiểu. Cần tái khám sớm: sau nong, xẻ hẹp hoặc tạo hình nếu dòng tiểu giảm lại, đau tăng, vết mổ chảy dịch, hoặc không thực hiện được kế hoạch chăm sóc ống thông.
- Không thể tiểu dù bàng quang căng đau: đến cơ sở cấp cứu để dẫn lưu an toàn.
- Sốt cao, rét run, lơ mơ hoặc tụt huyết áp kèm tắc tiểu: gọi 115 vì có thể là nhiễm trùng nặng.
- Chấn thương khung chậu kèm máu ở lỗ tiểu hoặc bí tiểu: không tự đưa ống thông, cần cấp cứu chuyên khoa.
- Chảy máu nhiều, đau tăng nhanh hoặc sưng tầng sinh môn sau thủ thuật: đến cấp cứu, không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
- Tình trạng nặng không nên tự lái xe; cần người hỗ trợ hoặc gọi cấp cứu.
Chẩn đoán Hẹp niệu đạo
Bác sĩ kết hợp triệu chứng, tiền sử chấn thương và thủ thuật với đánh giá dòng tiểu và hình ảnh giải phẫu. Phân tích nước tiểu giúp phát hiện nhiễm trùng; đo lưu lượng dòng tiểu và siêu âm lượng tồn lưu gợi ý mức tắc nghẽn. Chụp niệu đạo ngược dòng, đôi khi phối hợp phim khi đi tiểu, xác định vị trí và chiều dài. Nội soi cho phép nhìn trực tiếp khẩu kính nhưng không luôn mô tả đầy đủ xơ quanh niệu đạo. Không nên tự kết luận chỉ dựa trên tia tiểu yếu vì phì đại tuyến tiền liệt và rối loạn bàng quang có thể gây biểu hiện tương tự.
Bác sĩ hỏi thời điểm khởi phát, thay đổi tia tiểu, nhiễm trùng, chấn thương, đặt ống thông, phẫu thuật, xạ trị và bệnh da vùng sinh dục. Khám bụng tìm bàng quang căng; khám lỗ tiểu, dương vật, tầng sinh môn để nhận biết sẹo, lichen sclerosus, lỗ rò hoặc dấu chấn thương. Ở nam lớn tuổi có thể đánh giá tuyến tiền liệt; ở nữ có thể khám vùng chậu và sàn chậu để loại trừ nguyên nhân khác. Việc đưa dụng cụ vào niệu đạo chỉ do nhân viên được đào tạo thực hiện.
- Phân tích nước tiểu và cấy nước tiểu: tìm nhiễm trùng, đặc biệt trước can thiệp; kết quả âm tính không loại trừ hẹp.
- Creatinin máu và điện giải: cân nhắc khi bí tiểu kéo dài, ứ nước thận hoặc nghi suy giảm chức năng thận.
- Đo lưu lượng dòng tiểu: đường cong dạng bình nguyên và lưu lượng thấp gợi ý tắc nghẽn nhưng không xác định nguyên nhân.
- Đo nước tiểu tồn lưu sau tiểu: đánh giá khả năng làm rỗng bàng quang; giá trị có thể thay đổi theo lượng nước tiểu ban đầu.
- Xét nghiệm tác nhân lây truyền qua đường tình dục: chỉ định khi bệnh sử và biểu hiện gợi ý viêm niệu đạo.
Chụp niệu đạo ngược dòng là phương tiện chủ lực để xác định vị trí, chiều dài và mức độ hẹp ở nam; phim bàng quang-niệu đạo khi đi tiểu có thể bổ sung thông tin đoạn niệu đạo sau và bàng quang. Siêu âm niệu đạo có thể ước lượng chiều dài và độ sâu xơ thể xốp tại nơi có kinh nghiệm. Siêu âm thận-bàng quang đánh giá nước tiểu tồn lưu, sỏi và ứ nước đường niệu trên. Nội soi niệu đạo xác nhận trực tiếp chỗ hẹp nhưng có thể không đi qua được đoạn khít và không thay thế hoàn toàn chụp lập bản đồ.
Không có một ngưỡng triệu chứng đơn lẻ đủ để chẩn đoán mọi trường hợp. Chẩn đoán được xác lập khi chứng minh có đoạn hẹp giải phẫu phù hợp với bệnh cảnh bằng chụp niệu đạo, nội soi hoặc phương tiện tương đương, đồng thời đánh giá chức năng tiểu tiện. Ở nữ, cần thận trọng vì định nghĩa khẩu kính chưa hoàn toàn thống nhất và phải loại trừ co thắt sàn chậu, bàng quang giảm co bóp cùng các nguyên nhân tắc nghẽn khác.
Điều trị Hẹp niệu đạo
Mục tiêu là khôi phục dòng tiểu an toàn, giảm triệu chứng, bảo vệ bàng quang và thận, đồng thời hạn chế tái phát và biến chứng tình dục. Lựa chọn phụ thuộc vị trí, chiều dài, mức độ bít tắc, nguyên nhân, lần điều trị trước, chất lượng mô và mong muốn người bệnh. Hẹp rộng ít triệu chứng có thể theo dõi chọn lọc; bí tiểu hoặc nhiễm trùng cần dẫn lưu và ổn định trước. Nội soi phù hợp cho một số tổn thương ngắn, còn tạo hình niệu đạo thường cho kiểm soát bền hơn ở hẹp dài, phức tạp hoặc tái phát.
Không có thuốc uống làm tan mô sẹo đã hình thành. Kháng sinh được dùng khi có nhiễm trùng hoặc theo chỉ định quanh thủ thuật, dựa trên cấy nước tiểu và nguy cơ cá thể. Thuốc giảm đau và thuốc kiểm soát triệu chứng bàng quang có thể được dùng ngắn hạn trong một số giai đoạn nhưng không thay thế giải quyết tắc nghẽn. Người bệnh không nên tự dùng kháng sinh, thuốc giãn cơ trơn hoặc thuốc thảo dược để trì hoãn đánh giá chuyên khoa.
Nong niệu đạo và xẻ hẹp niệu đạo trong qua nội soi có thể được cân nhắc ở hẹp niệu đạo hành nguyên phát, đơn độc, ngắn và không bít tắc, hoặc một số tái hẹp dạng màng sau tạo hình. Hiệu quả giảm khi đoạn hẹp dài, ở niệu đạo dương vật, xơ nặng hoặc đã thất bại nhiều lần. Tự nong ngắt quãng chỉ áp dụng cho người được lựa chọn và huấn luyện, vì có nguy cơ chảy máu, nhiễm trùng, đường giả và làm phức tạp mô sẹo.
Tạo hình niệu đạo được cân nhắc khi hẹp dài, bít tắc, tái phát, do lichen sclerosus, sau lỗ tiểu thấp hoặc khi điều trị nội soi khó đạt kết quả bền. Kỹ thuật có thể cắt nối tận-tận, mở rộng bằng niêm mạc miệng, vạt mô hoặc phẫu thuật nhiều thì; lựa chọn tùy đoạn niệu đạo và mô tại chỗ. Trường hợp rất phức tạp hoặc người không phù hợp tái tạo có thể cân nhắc mở niệu đạo tầng sinh môn. Rủi ro gồm chảy máu, nhiễm trùng, tái hẹp, rò, thay đổi xuất tinh hoặc rối loạn cương tùy bối cảnh.
Uống đủ nước theo bệnh nền, tránh táo bón và điều trị nhiễm trùng đúng chỉ định giúp giảm khó chịu nhưng không mở được đoạn hẹp. Sau can thiệp, chăm sóc ống thông, vệ sinh vùng sinh dục và hạn chế hoạt động theo hướng dẫn của phẫu thuật viên rất quan trọng. Hỗ trợ tâm lý và tư vấn chức năng tình dục nên được đề cập khi bệnh hoặc phẫu thuật ảnh hưởng chất lượng sống.
Theo dõi tập trung vào mức cải thiện triệu chứng, hình dạng tia tiểu, lưu lượng dòng tiểu, lượng nước tiểu tồn lưu, nhiễm trùng và biến chứng thủ thuật. Sau tạo hình, bác sĩ có thể dùng bảng câu hỏi, đo dòng tiểu và đánh giá giải phẫu bằng nội soi hoặc chụp theo nguy cơ. Dòng tiểu giảm đáng kể so với mốc sau mổ, nhiễm trùng tái diễn hoặc khó đặt ống thông là lý do đánh giá tái hẹp.
Dẫn lưu bí tiểu và điều trị nhiễm trùng cần thực hiện ngay. Nong hoặc xẻ nội soi thường là thủ thuật ngắn nhưng thời gian hồi phục và lưu ống thông tùy tổn thương. Tạo hình niệu đạo cần chuẩn bị, thời gian lành mô và theo dõi lâu hơn; một số phẫu thuật nhiều thì cách nhau vài tháng. Khả năng ổn định không nên đánh giá chỉ trong vài tuần vì tái hẹp có thể xuất hiện muộn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
- Bí tiểu cấp hoặc tồn lưu mạn, làm bàng quang căng và suy chức năng.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu, viêm tuyến tiền liệt, viêm mào tinh hoàn hoặc áp xe quanh niệu đạo.
- Sỏi bàng quang do ứ đọng nước tiểu.
- Rò niệu đạo-da và tổn thương mô quanh niệu đạo trong bệnh nặng.
- Ứ nước thận và suy giảm chức năng thận khi tắc nghẽn nghiêm trọng kéo dài.
- Biến chứng điều trị gồm chảy máu, nhiễm trùng, đường giả, tái hẹp và rối loạn chức năng tình dục tùy thủ thuật.
Nhiều người cải thiện rõ dòng tiểu và chất lượng sống khi lựa chọn đúng phương pháp. Hẹp ngắn nguyên phát có thể đáp ứng nội soi, nhưng kết quả bền kém hơn khi hẹp dài hoặc đã tái phát. Tạo hình niệu đạo thường có khả năng thông thoáng lâu dài cao hơn, song vẫn cần theo dõi. Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân, vị trí, chiều dài, mức xơ, bệnh da kèm theo, số lần can thiệp trước và kinh nghiệm trung tâm điều trị.
Hẹp niệu đạo có thể tái phát sau bất kỳ phương pháp nào. Nguy cơ tăng ở đoạn hẹp dài, hẹp niệu đạo dương vật, lichen sclerosus, xạ trị, nhiều lần can thiệp và mô tại chỗ kém. Tái phát có thể biểu hiện bằng dòng tiểu yếu dần hoặc được phát hiện khi kiểm tra dù ít triệu chứng. Điều trị sớm nhiễm trùng, tuân thủ lịch theo dõi và tránh thủ thuật niệu đạo không cần thiết giúp giảm biến chứng, nhưng không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn nguy cơ.
Không phải mọi trường hợp đều phòng được. Cơ sở y tế có thể giảm hẹp do thủ thuật bằng cách chỉ đặt ống thông khi cần, chọn cỡ phù hợp, bôi trơn và thực hiện nhẹ nhàng, đồng thời xử trí sớm chấn thương niệu đạo. Người bệnh nên điều trị viêm niệu đạo và bệnh da vùng sinh dục đúng chuyên khoa, thực hành tình dục an toàn để giảm nhiễm trùng, và báo tiền sử hẹp trước mọi lần đặt ống thông. Phòng tái phát dựa chủ yếu vào lựa chọn điều trị thích hợp và theo dõi.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hẹp niệu đạo
Không có chế độ ăn làm hết mô sẹo niệu đạo. Nên duy trì lượng nước phù hợp để nước tiểu không quá cô đặc, trừ khi bác sĩ hạn chế dịch vì suy tim hoặc bệnh thận. Tăng chất xơ và rau quả giúp phòng táo bón, tránh phải rặn nhiều sau phẫu thuật. Hạn chế rượu bia và đồ uống gây kích thích bàng quang nếu chúng làm tăng tiểu gấp hoặc đau. Không nên dùng sản phẩm quảng cáo “thông niệu đạo” thay điều trị chuyên khoa.
Trước điều trị, vận động bình thường theo sức nhưng tránh hoạt động gây va đập tầng sinh môn khi đang đau hoặc sau chấn thương. Sau nội soi hay tạo hình, thời điểm lái xe, quan hệ tình dục, đi xe đạp, nâng nặng và trở lại lao động phụ thuộc loại thủ thuật và vết mổ. Người bệnh nên đi lại nhẹ để giảm nguy cơ huyết khối nhưng không tự rút ngắn thời gian hạn chế hoạt động mà phẫu thuật viên đã dặn.
Có thể ghi lại lực và hình dạng tia tiểu, thời gian đi tiểu, số lần tiểu đêm, cảm giác còn nước tiểu, sốt và đau. Sau mổ, theo dõi lượng nước tiểu qua ống, màu nước tiểu, tình trạng vết mổ và dấu tắc ống. Không nên tự đo khẩu kính niệu đạo hoặc đưa dụng cụ vào đường tiểu. Bất kỳ giảm dòng tiểu tiến triển, sốt hoặc bí tiểu nào cũng cần liên hệ cơ sở y tế.
- Không tự mua que nong, ống thông hoặc cố đưa vật vào niệu đạo.
- Không lặp lại nong hoặc xẻ hẹp nhiều lần chỉ vì tiện lợi nếu bác sĩ đánh giá khả năng thành công thấp.
- Không tự dùng kháng sinh khi chưa lấy mẫu và chưa có chỉ định.
- Không trì hoãn cấp cứu khi bí tiểu, sốt rét run hoặc có chấn thương khung chậu.
- Không tự rút ống thông, đổi túi dẫn lưu sai kỹ thuật hoặc ngâm vết mổ khi chưa được phép.
- Không dùng bài thuốc truyền miệng thay cho đánh giá vị trí và chiều dài đoạn hẹp.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Ở trẻ em, hẹp niệu đạo hiếm hơn và thường liên quan chấn thương, can thiệp, lỗ tiểu thấp đã sửa hoặc dị tật. Trẻ có thể tiểu yếu, rặn, nhiễm trùng, tiểu són hoặc chậm kiểm soát tiểu. Cần phân biệt với van niệu đạo sau và rối loạn chức năng đi tiểu. Chẩn đoán, kích thước dụng cụ và phẫu thuật phải do nhóm tiết niệu nhi thực hiện để bảo vệ sự phát triển của niệu đạo.
Ở người cao tuổi, tiểu yếu thường có nhiều nguyên nhân cùng lúc như phì đại tuyến tiền liệt, bàng quang giảm co bóp và hẹp niệu đạo. Bệnh tim phổi, thuốc chống đông, suy thận và khả năng tự chăm sóc ống thông ảnh hưởng lựa chọn can thiệp. Mục tiêu điều trị nên cân bằng độ bền, nguy cơ gây mê, chất lượng sống và mong muốn cá nhân.
Hẹp niệu đạo trong thai kỳ hiếm nhưng bí tiểu hoặc nhiễm trùng cần xử trí sớm để bảo vệ mẹ và thai. Chẩn đoán ưu tiên phương pháp ít bức xạ khi có thể; thời điểm nội soi hay phẫu thuật được cá thể hóa cùng bác sĩ sản khoa và tiết niệu. Không tự ngừng thuốc hoặc trì hoãn dẫn lưu khi không tiểu được.
Việc đánh giá hẹp không buộc phải ngừng cho con bú. Nếu cần kháng sinh, giảm đau, thuốc gây mê hoặc chụp có thuốc cản quang, bác sĩ sẽ cân nhắc loại thuốc, thời điểm dùng và tình trạng trẻ. Người mẹ không nên tự ngưng cho bú hoặc bỏ thuốc được kê mà chưa trao đổi với nhân viên y tế.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng đường tiết niệu và nhiễm trùng quanh thủ thuật cao hơn, đôi khi biểu hiện sốt không rõ. Cần ngưỡng đi khám thấp hơn, lấy mẫu cấy thích hợp và phối hợp bác sĩ đang quản lý bệnh nền. Kế hoạch can thiệp, kháng sinh dự phòng và chăm sóc ống thông phải cá thể hóa.
Đái tháo đường, bệnh thận mạn, bệnh tim mạch, rối loạn đông máu, bệnh thần kinh bàng quang và bệnh da xơ hóa có thể làm tăng nguy cơ biến chứng hoặc ảnh hưởng lành vết thương. Thuốc chống đông, thuốc ức chế miễn dịch và khả năng co bóp bàng quang cần được rà soát trước điều trị. Giải quyết hẹp không phải lúc nào cũng làm hết triệu chứng nếu đồng thời có rối loạn bàng quang.
Sau phẫu thuật niệu đạo, cần giữ hệ thống dẫn lưu thông suốt, tránh kéo căng ống, dùng thuốc đúng đơn và dự tái khám theo lịch. Vết mổ sưng nhẹ hoặc nước tiểu hồng có thể gặp trong giai đoạn đầu, nhưng sốt, đau tăng, chảy máu nhiều, ống không ra nước tiểu hoặc dịch mủ cần đánh giá ngay. Không tự tháo ống hay quan hệ tình dục trước thời điểm được cho phép.
Câu hỏi thường gặp về Hẹp niệu đạo
Hẹp niệu đạo có thể chỉ gây bất tiện nhẹ, nhưng hẹp khít hoặc kéo dài có thể dẫn đến bí tiểu, nhiễm trùng tái diễn, sỏi bàng quang và tổn thương chức năng bàng quang. Ảnh hưởng lên thận ít gặp hơn nhưng có thể xảy ra khi tắc nghẽn nặng không được giải quyết. Mức nguy hiểm không thể đánh giá chỉ bằng cảm giác tia tiểu; bác sĩ cần xem lượng nước tiểu tồn lưu, nhiễm trùng, chức năng thận và hình thái đoạn hẹp. Không tiểu được, sốt rét run hoặc đau căng bụng dưới là lý do đi cấp cứu.
Mô sẹo niệu đạo thường không tự biến mất. Điều trị có thể khôi phục dòng tiểu và kiểm soát bệnh lâu dài, nhưng không phương pháp nào bảo đảm không tái phát. Nong hoặc xẻ nội soi phù hợp với một số hẹp ngắn, trong khi tạo hình niệu đạo thường được cân nhắc cho hẹp dài, phức tạp hoặc tái phát. Khả năng thành công phụ thuộc vị trí, chiều dài, nguyên nhân, chất lượng mô và các lần điều trị trước. Sau khi triệu chứng cải thiện, người bệnh vẫn nên theo dõi vì tái hẹp đôi khi xuất hiện âm thầm.
Hiện không có thuốc uống hay thuốc nam nào làm tan chắc chắn mô sẹo đã thu hẹp niệu đạo. Kháng sinh chỉ điều trị nhiễm trùng kèm theo; thuốc giảm đau hoặc thuốc tác động lên bàng quang có thể giảm một phần triệu chứng nhưng không mở đoạn hẹp. Vì vậy, dùng thuốc kéo dài mà không đánh giá giải phẫu có thể làm chậm điều trị cần thiết. Người bệnh nên được bác sĩ tiết niệu xác định vị trí và chiều dài tổn thương trước khi lựa chọn theo dõi, nội soi hay phẫu thuật.
Có. Tái hẹp có thể xảy ra sau nong, xẻ nội soi và cả tạo hình, nhưng nguy cơ khác nhau giữa từng loại tổn thương và kỹ thuật. Hẹp dài, hẹp niệu đạo dương vật, lichen sclerosus, xạ trị và nhiều lần can thiệp trước đó thường khó kiểm soát hơn. Tái phát thường biểu hiện bằng tia tiểu yếu dần, tiểu lâu hoặc nhiễm trùng trở lại. Tái khám định kỳ và đánh giá sớm khi dòng tiểu giảm giúp chọn xử trí trước khi tắc nghẽn trở nên nghiêm trọng.
Có thể trở lại vận động và sinh hoạt tình dục, nhưng thời điểm phụ thuộc thủ thuật. Sau nong hoặc nội soi, thời gian hạn chế thường ngắn hơn so với tạo hình niệu đạo. Sau phẫu thuật, đi xe đạp, nâng nặng, chạy cường độ cao và quan hệ tình dục có thể tạo áp lực lên tầng sinh môn hoặc vết mổ nên cần chờ hướng dẫn cụ thể. Đi bộ nhẹ thường được khuyến khích khi an toàn. Không nên dựa vào mốc thời gian của người khác vì loại hẹp và cách phẫu thuật không giống nhau.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

