Tắc ruột già là tình trạng dòng phân và khí qua đại tràng bị cản trở, thường do ung thư đại trực tràng, hẹp sau viêm, xoắn đại tràng hoặc khối phân; một số trường hợp có biểu hiện giống tắc nhưng không có vật cản cơ học. Người bệnh thường chướng bụng tăng dần, đau quặn, bí trung đại tiện và có thể nôn muộn. Áp lực trong lòng ruột kéo dài làm giảm tưới máu thành đại tràng, gây hoại tử, thủng, viêm phúc mạc, nhiễm trùng huyết và mất nước. Vì triệu chứng ban đầu có thể diễn tiến từ từ, đặc biệt ở người cao tuổi, không nên tự dùng thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo khi bụng chướng và không trung tiện. Chụp CT bụng–chậu thường giúp xác định vị trí, nguyên nhân và biến chứng. Điều trị cần hồi sức sớm và giải quyết nguyên nhân bằng nội soi, đặt stent hoặc phẫu thuật tùy tình huống.
Tắc ruột già là bệnh gì?
Tắc ruột già (Large bowel obstruction) là hội chứng trong đó đại tràng bị bít hoặc hẹp đến mức phân, dịch và khí không thể đi qua bình thường. Tắc cơ học có một tổn thương cụ thể như khối u, đoạn hẹp, xoắn hoặc khối phân. Tắc giả đại tràng cấp lại gây giãn đại tràng do rối loạn vận động mà không có vật cản, nên cần phân biệt vì cách điều trị khác. Khi van hồi–manh tràng đóng kín, đại tràng trở thành một quai kín: dịch và khí tiếp tục tích tụ, manh tràng giãn nhanh và có nguy cơ thủng. Tắc có thể hoàn toàn hoặc không hoàn toàn, cấp tính hoặc tiến triển bán cấp. Đây là chẩn đoán mô tả tình trạng, không phải nguyên nhân cuối cùng; việc tìm căn nguyên quyết định điều trị và tiên lượng.

| Tên bệnh | Tắc ruột già |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Large bowel obstruction |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tắc đại tràng; tắc ruột thấp; bít tắc đại tràng |
| Mã ICD-10 | K56.6 thuộc nhóm tắc ruột khác hoặc không đặc hiệu khi chưa xác định nguyên nhân; mã cuối cùng cần phản ánh nguyên nhân như u, xoắn hoặc hẹp |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cấp cứu ngoại tiêu hóa; tình trạng tắc nghẽn đại tràng |
| Cơ quan ảnh hưởng | Đại tràng và manh tràng; có thể ảnh hưởng ruột non, phúc mạc, tuần hoàn, thận và toàn thân khi thiếu máu hoặc nhiễm trùng |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp hoặc bán cấp, không lây; có thể do nguyên nhân lành tính, ác tính hoặc rối loạn chức năng |
| Mức độ phổ biến | Ít gặp hơn tắc ruột non nhưng thường xuất hiện ở người lớn tuổi và có tỷ lệ biến chứng đáng kể nếu chẩn đoán muộn |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Tắc ruột già
Phía trên chỗ tắc, khí từ nuốt vào, vi khuẩn và dịch ruột tích tụ làm tăng áp lực lòng đại tràng. Ruột giãn gây phù thành, cản trở hồi lưu tĩnh mạch rồi giảm tưới máu động mạch. Hàng rào niêm mạc suy yếu cho phép vi khuẩn và độc tố đi qua, dẫn đến nhiễm trùng và rối loạn toàn thân. Nôn, giảm ăn và dịch bị giữ trong lòng ruột gây mất nước, rối loạn điện giải và suy thận. Nếu áp lực vượt sức chịu của thành ruột, đặc biệt ở manh tràng hoặc tại khối u, có thể xảy ra hoại tử và thủng. Tắc quai kín do van hồi–manh tràng không thông làm nguy cơ tăng nhanh hơn.
Tắc ruột già được phân thành cơ học và giả tắc; hoàn toàn và bán phần; tắc bên phải, bên trái hoặc trực tràng; có hay không có thiếu máu, thủng và nhiễm trùng. Theo nguyên nhân có nhóm ác tính, hẹp lành tính, xoắn, lồng ruột, khối phân và chèn ép từ ngoài. Phân tầng này có ý nghĩa trực tiếp: tắc có biến chứng cần phẫu thuật khẩn, trong khi một số tắc ác tính ổn định có thể đặt stent hoặc tạo stoma làm cầu nối.
Tắc ruột già chiếm tỷ lệ nhỏ hơn tắc ruột non nhưng thường gặp ở người lớn tuổi, nơi ung thư và bệnh túi thừa phổ biến hơn. Các tổng quan ngoại khoa ghi nhận ung thư đại trực tràng là nguyên nhân hàng đầu, tiếp theo là hẹp lành tính và xoắn tùy khu vực. Xoắn đại tràng có tỷ lệ cao hơn ở một số vùng địa lý. Dữ liệu Việt Nam không đồng nhất giữa bệnh viện và thường chịu ảnh hưởng mô hình chuyển tuyến cấp cứu, nên không nên dùng một tỷ lệ đơn lẻ cho toàn dân.
Tình trạng không có đường lây. Vật cản có thể phát triển từ trong thành ruột như u và sẹo hẹp, nằm trong lòng như phân cứng, hoặc tạo ra do ruột tự xoắn trên mạc treo. Một số bệnh làm thành ruột dày và mất đàn hồi qua thời gian, khiến lòng ruột hẹp dần. Khi tắc trở nên khít, áp lực phía trên tăng và chuyển một vấn đề khu trú thành cấp cứu toàn thân.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tắc ruột già
Nguyên nhân ác tính gồm ung thư đại tràng, trực tràng hoặc khối u chèn ép từ cơ quan khác. Nguyên nhân lành tính gồm hẹp do viêm túi thừa, bệnh viêm ruột, thiếu máu cục bộ, xạ trị hoặc sau phẫu thuật; xoắn đại tràng sigma hay manh tràng; khối phân; lồng ruột ở người lớn; và thoát vị hiếm gặp. Tắc giả đại tràng cấp không có vật cản nhưng có thể mô phỏng tắc, thường xuất hiện ở người bệnh nặng, sau mổ hoặc dùng thuốc ảnh hưởng nhu động. Việc gọi chung “tắc ruột” mà không tìm nguyên nhân có thể bỏ lỡ ung thư hoặc thiếu máu.
- Tuổi cao, tiền sử polyp hoặc ung thư đại trực tràng, thiếu máu thiếu sắt và chưa được sàng lọc làm tăng nguy cơ tắc do u.
- Bệnh túi thừa tái diễn, viêm ruột, xạ trị bụng chậu hoặc phẫu thuật đại tràng có thể để lại hẹp.
- Táo bón mạn, ít vận động, bệnh thần kinh–tâm thần, dùng opioid hoặc thuốc kháng cholinergic làm tăng nguy cơ khối phân và giảm nhu động.
- Đại tràng sigma dài, megacolon, nằm viện lâu và bất động liên quan nguy cơ xoắn hoặc giả tắc ở một số nhóm.
Người cao tuổi có chướng bụng và bí đại tiện mới xuất hiện; người có tiền sử ung thư, bệnh túi thừa, viêm ruột hoặc xạ trị; người suy yếu, nằm lâu, mắc bệnh thần kinh và dùng nhiều thuốc cần được đánh giá sớm. Nguy cơ biến chứng cao hơn ở người mất nước, suy thận, bệnh tim phổi, suy giảm miễn dịch hoặc đến viện muộn. Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có nhóm nguyên nhân bẩm sinh khác với người lớn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tắc ruột già
Triệu chứng có thể khởi phát đột ngột trong xoắn hoặc tiến triển nhiều ngày đến tuần khi khối u hẹp dần. Chướng bụng thường nổi bật, đau ban đầu dạng cơn rồi có thể trở thành liên tục nếu thiếu máu. Bí trung tiện thường đáng tin hơn chỉ bí đại tiện, vì phân còn lại phía dưới chỗ tắc vẫn có thể được thải. Nôn xuất hiện muộn, nhưng có thể sớm nếu van hồi–manh tràng không kín và ruột non cũng giãn. Người già đôi khi chỉ có chán ăn, lú lẫn hoặc suy thận.
- Chướng bụng tăng dần, căng tức và vòng bụng lớn hơn bình thường.
- Đau quặn từng cơn, thường đi cùng nhu động tăng ở giai đoạn đầu.
- Không trung tiện và không đại tiện, hoặc chỉ ra ít phân lỏng quanh chỗ tắc bán phần.
- Buồn nôn, nôn và ăn uống kém; nôn phân là dấu hiệu muộn, nặng.
- Táo bón mới xuất hiện, phân nhỏ hoặc thay đổi thói quen đi tiêu trước đợt cấp.
- Đi ngoài ra máu hoặc thiếu máu khi nguyên nhân là khối u hay tổn thương niêm mạc.
- Khối bụng, đau khu trú hố chậu hoặc trực tràng rỗng khi thăm khám tùy nguyên nhân.
- Tiêu chảy tràn quanh khối phân, dễ bị hiểu nhầm là không có tắc.
- Khó thở do bụng chướng đẩy cơ hoành trong tắc nặng.
Nên khám sớm: táo bón mới, chướng tái diễn, thay đổi khuôn phân hoặc sụt cân. Cần khám trong ngày: không trung tiện kèm đau quặn, bụng chướng, nôn hoặc không ăn uống được. Cần tái khám sớm: sau can thiệp nếu chướng trở lại, stoma ngừng hoạt động, sốt, vết mổ đau hoặc lượng nước tiểu giảm.
- Đau chuyển từ từng cơn sang liên tục, đau khi chạm hoặc bụng cứng.
- Sốt, rét run, mạch nhanh, thở nhanh, lơ mơ hoặc huyết áp thấp.
- Chướng bụng tiến triển kèm nôn liên tục, không tiểu hoặc kiệt sức.
- Đi ngoài ra máu sẫm, ngất hoặc đau đột ngột sau giai đoạn chướng kéo dài.
Chẩn đoán Tắc ruột già
Chẩn đoán cần xác nhận có tắc, xác định vị trí và nguyên nhân, đồng thời tìm thiếu máu hoặc thủng. Bác sĩ đánh giá thời điểm bí trung tiện, tiền sử mổ, ung thư, táo bón và thuốc; khám bụng, thoát vị, trực tràng và dấu mất nước. Xét nghiệm máu phản ánh hậu quả nhưng có thể bình thường sớm. X-quang giúp nhận biết giãn đại tràng, còn CT có cản quang ở người ổn định thường cung cấp thông tin đầy đủ nhất. Nội soi chỉ dùng khi có chỉ định cụ thể và không được trì hoãn phẫu thuật nếu có viêm phúc mạc.
Khám tập trung vào mạch, huyết áp, nhiệt độ, tri giác, dấu mất nước và nhiễm trùng. Bụng được quan sát mức chướng, sẹo mổ, thoát vị; nghe nhu động; sờ đau, khối và phản ứng phúc mạc. Thăm trực tràng tìm phân cứng, máu, khối thấp và đánh giá bóng trực tràng. Khám tim phổi, khả năng chịu phẫu thuật và thuốc chống đông rất quan trọng. Không tự sờ nắn sâu hoặc cố lấy phân nếu không được đào tạo.
Công thức máu tìm thiếu máu, tăng bạch cầu và cô đặc máu; điện giải, ure, creatinine đánh giá mất nước và suy thận; chức năng gan và đông máu hỗ trợ chuẩn bị can thiệp. Khí máu và lactate có thể gợi ý giảm tưới máu nhưng lactate bình thường không loại trừ thiếu máu ruột sớm. CRP và cấy máu được cân nhắc khi nghi nhiễm trùng. CEA hoặc xét nghiệm ung thư không được ưu tiên trước ổn định cấp cứu và không xác định nguyên nhân đơn độc.
CT bụng–chậu, thường với thuốc cản quang tĩnh mạch nếu không chống chỉ định, xác định điểm chuyển tiếp, chiều dài đoạn hẹp, khối u, xoắn, giãn manh tràng, khí trong thành, khí tĩnh mạch cửa và thủng. X-quang bụng có thể cho thấy đại tràng giãn và ít hơi trực tràng nhưng khó xác định nguyên nhân. Thuốc cản quang đường trực tràng tan trong nước đôi khi hữu ích dưới hướng dẫn chuyên khoa; bari chống chỉ định khi nghi thủng. Nội soi chẩn đoán cấp cứu phải được lựa chọn thận trọng vì ruột giãn dễ tổn thương.
Không có một tiêu chuẩn điểm số duy nhất cho mọi nguyên nhân. Chẩn đoán dựa trên hội chứng lâm sàng phù hợp và bằng chứng hình ảnh về đại tràng giãn phía trên một điểm tắc hoặc đoạn chuyển tiếp. Tắc cơ học phải được phân biệt với giả tắc bằng việc tìm tổn thương bít tắc. Dấu viêm phúc mạc, khí tự do, giảm ngấm thuốc thành ruột, khí trong thành hoặc rối loạn huyết động chỉ ra biến chứng và làm thay đổi mức khẩn cấp. Nguyên nhân mô học như ung thư được xác nhận bằng sinh thiết khi tình trạng cho phép.
Điều trị Tắc ruột già
Ưu tiên đầu tiên là ổn định đường thở, tuần hoàn, truyền dịch, sửa điện giải, nhịn ăn và hội chẩn ngoại khoa sớm. Giảm áp dạ dày được dùng khi nôn hoặc ruột non giãn. Kháng sinh được chỉ định khi nghi thiếu máu, thủng, nhiễm trùng hoặc chuẩn bị mổ theo quy trình. Giải quyết tắc phụ thuộc nguyên nhân: tháo xoắn nội soi, stent cho tắc ác tính chọn lọc, lấy khối phân an toàn, tạo stoma hoặc cắt đoạn ruột. Có viêm phúc mạc, thiếu máu, thủng hoặc thất bại điều trị ít xâm lấn thường cần phẫu thuật khẩn.
Không có thuốc uống tại nhà nào làm hết một tắc cơ học thực sự. Trong bệnh viện, dịch truyền và điện giải điều trị giảm thể tích; thuốc giảm đau và chống nôn cải thiện triệu chứng nhưng không được che lấp diễn tiến; kháng sinh được dùng khi có nguy cơ nhiễm khuẩn hoặc thủng. Thuốc nhuận tràng, thuốc kích thích nhu động và opioid có thể gây hại trong nhiều tình huống. Neostigmine chỉ liên quan giả tắc đại tràng cấp sau khi loại trừ tắc cơ học và phải dùng dưới theo dõi tim mạch.
Nội soi có thể tháo xoắn đại tràng sigma khi chưa có dấu thiếu máu hoặc thủng. Stent kim loại tự giãn có thể giải áp tắc do ung thư đại tràng trái làm cầu nối đến mổ hoặc giảm nhẹ, nhưng đòi hỏi ê-kíp có kinh nghiệm và đánh giá nguy cơ thủng. Lấy phân bằng tay hoặc thụt được thực hiện khi xác định khối phân thấp và không có chống chỉ định. Các thủ thuật không phù hợp nếu người bệnh sốc, viêm phúc mạc hoặc ruột không còn sống.
Phẫu thuật có thể cắt đoạn ruột gây tắc, nối ruột, làm hậu môn nhân tạo, mở thông giảm áp hoặc xử lý theo chiến lược kiểm soát tổn thương ở người không ổn định. Tắc đại tràng phải thường được cân nhắc cắt phải; tắc trái có nhiều lựa chọn hơn tùy nguyên nhân, mức giãn và nguy cơ rò. Nếu ruột hoại tử hoặc thủng, phần không sống phải được loại bỏ và nhiễm bẩn ổ bụng được kiểm soát. Quyết định nối ngay hay làm stoma dựa trên tưới máu, huyết động, bệnh nền và kinh nghiệm phẫu thuật.
Hỗ trợ gồm cân bằng dịch, kiểm soát đau, dự phòng huyết khối, chăm sóc da và miệng, dinh dưỡng sau khi tắc được giải quyết, vật lý trị liệu hô hấp và chăm sóc stoma. Người suy yếu có thể cần đánh giá dinh dưỡng và phục hồi chức năng. Giải thích nguyên nhân và kế hoạch kiểm tra toàn bộ đại tràng sau giai đoạn cấp giúp tránh bỏ sót khối u đồng thời hoặc hẹp khác.
Theo dõi sát mạch, huyết áp, nhiệt độ, nước tiểu, mức đau, vòng bụng, nôn, trung tiện và xét nghiệm điện giải–lactate. Sau giải áp, đau giảm và có hơi không đảm bảo nguyên nhân đã được điều trị dứt điểm. Cần quan sát dấu thủng, tái tắc và biến chứng stent hoặc stoma. Sau xuất viện, lịch nội soi, giải phẫu bệnh hoặc phẫu thuật tiếp theo được xác định theo căn nguyên.
Tắc không biến chứng có thể được giải áp trong giờ đầu đến vài ngày, nhưng điều trị dứt điểm và hồi phục phụ thuộc nguyên nhân. Phẫu thuật cấp cứu thường cần nằm viện lâu hơn và thời gian phục hồi kéo dài nhiều tuần. Stent làm cầu nối cho phép tối ưu dinh dưỡng và chuẩn bị mổ sau đó ở trường hợp chọn lọc. Tắc do ung thư hoặc hẹp mạn cần theo dõi dài hạn; không thể dự báo thời gian chỉ từ mức chướng bụng.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng nguy hiểm gồm thiếu máu và hoại tử thành đại tràng, thủng, viêm phúc mạc, áp-xe, nhiễm trùng huyết, sốc, suy thận, rối loạn điện giải và hít sặc. Sau can thiệp có thể xảy ra thủng nội soi, di lệch stent, rò miệng nối, nhiễm trùng vết mổ, tắc tái phát, biến chứng stoma và dính ruột. Manh tràng giãn nhiều đặc biệt dễ thủng. Tử vong tăng khi điều trị chậm và người bệnh có nhiều bệnh nền.
Kết quả phụ thuộc nguyên nhân, thời gian tắc, có thiếu máu hoặc thủng hay không, mức ổn định và bệnh nền. Tắc do khối phân được giải quyết sớm có tiên lượng khác hẳn tắc do ung thư tiến xa hoặc thủng. Người đến viện trước khi có hoại tử thường có nhiều lựa chọn và phục hồi tốt hơn. Tuy nhiên, giảm đau tạm thời không loại trừ nguy cơ; tiên lượng chỉ được xác định sau khi biết nguyên nhân và mức tổn thương ruột.
Tắc có thể tái phát nếu nguyên nhân chưa được loại bỏ, như khối u, hẹp, xoắn hoặc táo bón gây khối phân. Stent có thể tái tắc do u phát triển hoặc di lệch. Sau mổ, hẹp miệng nối và dính ruột là nguyên nhân khác của triệu chứng trở lại. Phòng tái phát đòi hỏi điều trị căn nguyên, nội soi hoặc phẫu thuật theo kế hoạch, quản lý thuốc và táo bón sau khi bác sĩ xác nhận ruột thông.
Không thể phòng mọi trường hợp, nhưng sàng lọc ung thư đại trực tràng giúp giảm tắc do u; điều trị bệnh túi thừa và viêm ruột đúng; vận động, uống đủ nước và kế hoạch phòng táo bón phù hợp giúp giảm khối phân. Người có hẹp hoặc xoắn trước đây cần tuân thủ phẫu thuật dứt điểm khi được khuyến nghị. Không tự dùng nhuận tràng kéo dài mà không tìm nguyên nhân táo bón mới ở người lớn tuổi.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tắc ruột già
Trong đợt nghi tắc, người bệnh thường phải nhịn ăn theo chỉ định và không tự cố ăn chất xơ. Sau khi thông ruột, chế độ ăn được khởi động từng bước từ lỏng đến mềm, dựa trên nhu động, nguyên nhân và loại can thiệp. Người có hẹp chưa giải quyết có thể cần khẩu phần ít bã tạm thời; sau điều trị dứt điểm mới tăng chất xơ từ từ nếu phù hợp. Cần đủ protein, năng lượng và nước, nhưng bệnh tim thận hoặc stoma đòi hỏi điều chỉnh riêng.
Trong giai đoạn cấp, nghỉ và theo dõi tại bệnh viện quan trọng hơn vận động. Sau mổ hoặc giải áp, ngồi dậy và đi lại sớm có giám sát giúp giảm huyết khối và biến chứng phổi. Tăng vận động từ từ, tránh nâng nặng khi vết mổ chưa lành. Về lâu dài, hoạt động đều và lịch đi tiêu ổn định có thể hỗ trợ táo bón, nhưng không thay thế điều trị hẹp hoặc khối u.
Sau xuất viện, theo dõi trung tiện, đại tiện, chướng, đau, nôn, nhiệt độ, lượng nước tiểu và hoạt động stoma. Ghi lại thời gian cuối cùng có hơi hoặc phân giúp bác sĩ đánh giá. Tái khám ngay khi bụng chướng trở lại, không trung tiện, đau tăng, sốt, nôn hoặc stoma đổi màu. Không dùng việc “đã đi ngoài một ít” để loại trừ tái tắc bán phần.
- Không ăn thêm nhiều rau, cám hoặc chất xơ khi đang chướng và bí trung đại tiện.
- Không tự dùng nhuận tràng kích thích, thụt tháo hoặc thuốc nam để cố thông ruột.
- Không uống thuốc giảm đau mạnh rồi ở nhà khi đau tăng hoặc bụng cứng.
- Không trì hoãn cấp cứu vì vẫn còn đi ngoài được ít phân lỏng.
- Không bỏ đánh giá nguyên nhân sau khi đã được giải áp tạm thời.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Tắc ruột già ở trẻ có nguyên nhân khác người lớn, gồm bệnh Hirschsprung, dị tật hậu môn–trực tràng, xoắn hoặc lồng ruột. Trẻ có bụng chướng, nôn xanh, chậm đi phân su, không tăng cân hoặc sốt cần khám nhi cấp cứu. Không tự thụt hoặc dùng thuốc nhuận tràng cho trẻ sơ sinh. Điều trị cần ngoại nhi và có thể yêu cầu xét nghiệm chuyên biệt.
Người cao tuổi thường có ung thư, hẹp túi thừa, khối phân hoặc xoắn và có thể đến viện với lú lẫn, yếu, suy thận hơn là đau dữ dội. Thuốc opioid, kháng cholinergic và bất động góp phần làm nặng táo bón. Dự trữ tim phổi thấp làm nguy cơ mổ cao, nhưng trì hoãn khi có thiếu máu còn nguy hiểm hơn. Cần đánh giá mục tiêu chăm sóc và hỗ trợ sau xuất viện.
Tắc ruột già trong thai kỳ hiếm nhưng khó nhận biết vì buồn nôn và chướng có thể bị nhầm với thai nghén. Đau tăng, bí trung tiện, nôn và dấu viêm phúc mạc cần đánh giá khẩn với nhóm sản–ngoại khoa. Siêu âm, MRI và CT được lựa chọn theo câu hỏi lâm sàng; nguy cơ trì hoãn chẩn đoán có thể vượt nguy cơ bức xạ. Phẫu thuật không nên bị trì hoãn khi có thiếu máu hoặc thủng.
Tình trạng cấp cứu và phẫu thuật được xử trí trước tiên. Việc cho bú sau chụp cản quang, gây mê, giảm đau hoặc kháng sinh phụ thuộc từng thuốc, nhưng nhiều trường hợp không cần ngừng kéo dài. Người mẹ nên được hướng dẫn cụ thể bởi bác sĩ và dược sĩ thay vì tự bỏ sữa. Mất nước và nhịn ăn có thể làm giảm nguồn sữa tạm thời.
Người suy giảm miễn dịch có thể không sốt hoặc không tăng bạch cầu dù đã thủng hay nhiễm trùng. Ngưỡng chụp CT, nhập viện và dùng kháng sinh thường thấp hơn. Viêm đại tràng do nhiễm trùng, thuốc hoặc bệnh ghép chống chủ cũng có thể gây hẹp và giả tắc. Điều trị phải cân bằng nguy cơ nhiễm trùng, lành vết mổ và thuốc ức chế miễn dịch.
Suy tim, suy thận và bệnh gan làm việc bù dịch phức tạp; COPD tăng nguy cơ hô hấp khi bụng chướng; đái tháo đường và bệnh mạch máu làm tăng nguy cơ thiếu máu, nhiễm trùng. Thuốc chống đông ảnh hưởng quyết định nội soi và mổ. Nhóm đa chuyên khoa cần tối ưu nhưng không trì hoãn kiểm soát nguồn khi có thủng hoặc hoại tử.
Sau phẫu thuật bụng, tắc có thể do liệt ruột, dính, hẹp miệng nối hoặc biến chứng kỹ thuật. Việc phân biệt cần dựa trên thời điểm, loại mổ, CT và diễn tiến. Người bệnh nên báo khi không trung tiện sau khi trước đó đã có, chướng tăng, nôn hoặc sốt. Vận động sớm và hạn chế opioid giúp nhu động nhưng không thể ngăn hoàn toàn tắc cơ học.
Câu hỏi thường gặp về Tắc ruột già
Một số triệu chứng táo bón nhẹ có thể cải thiện, nhưng tắc ruột già cơ học không nên chờ tự hết. Khối u, đoạn hẹp hoặc xoắn có thể làm áp lực trong ruột tăng dù đau tạm giảm. Khi có chướng bụng, đau quặn và không trung tiện, cần khám trong ngày; nếu đau liên tục, sốt, nôn hoặc choáng phải cấp cứu. Tự dùng nhuận tràng hoặc thụt tháo có thể làm tăng áp lực, gây thủng hoặc trì hoãn điều trị căn nguyên.
Không. Ung thư đại trực tràng là nguyên nhân quan trọng, đặc biệt ở người lớn tuổi, nhưng hẹp do viêm túi thừa, xoắn đại tràng, khối phân, bệnh viêm ruột, thiếu máu cục bộ và hẹp sau xạ trị hoặc phẫu thuật cũng có thể gây tắc. Tắc giả đại tràng cấp tạo triệu chứng tương tự mà không có vật cản. CT, nội soi hoặc phẫu thuật giúp xác định nguyên nhân; không thể kết luận ung thư chỉ từ bí đại tiện.
Không nên tự dùng. Thuốc nhuận tràng làm tăng nước hoặc co bóp trong lòng ruột, có thể làm đau và giãn nặng hơn khi có vật cản kín. Một số loại còn gây mất nước hoặc rối loạn điện giải. Nếu chỉ táo bón thông thường, bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch khác; nhưng khi kèm chướng bụng, đau, nôn hoặc không trung tiện, ưu tiên là đánh giá tắc bằng khám và hình ảnh trước khi dùng thuốc.
Stent có thể mở lòng ruột trong một số tắc do ung thư, dùng làm cầu nối để chuẩn bị phẫu thuật có kế hoạch hoặc giảm nhẹ khi không phù hợp mổ triệt căn. Tuy nhiên, stent không điều trị hết ung thư, có thể thủng, di lệch hoặc tái tắc và không phù hợp với mọi vị trí. Quyết định phụ thuộc kinh nghiệm cơ sở, tình trạng người bệnh, mục tiêu ung thư học và dấu hiệu thiếu máu; có viêm phúc mạc thường cần mổ.
Thường cần đánh giá nguyên nhân đầy đủ sau khi tình trạng cấp ổn định, đặc biệt nếu chưa nhìn được toàn bộ đại tràng hoặc chưa loại trừ ung thư. Thời điểm nội soi phụ thuộc loại can thiệp, nguy cơ thủng, stent, phẫu thuật và sức khỏe. Một số người được nội soi trong đợt nằm viện; người khác cần chờ ruột lành. Bỏ bước này có thể làm sót tổn thương đồng thời, polyp hoặc đoạn hẹp cần điều trị.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

