Tắc nghẽn đường thở do dị vật xảy ra khi thức ăn, đồ vật nhỏ hoặc vật chất khác mắc ở hầu, thanh quản, khí quản hay phế quản và cản luồng khí. Tắc nghẽn hoàn toàn có thể làm người bệnh không nói, không ho hiệu quả, tím tái, mất ý thức và tử vong trong vài phút; đây là cấp cứu cần gọi 115 và sơ cứu đúng kỹ thuật. Tắc nghẽn một phần hoặc dị vật đi sâu vào phế quản có thể gây ho sặc đột ngột, khò khè một bên, khó thở, viêm phổi tái diễn hoặc xẹp phổi. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người rối loạn nuốt và người ăn uống khi giảm tỉnh táo có nguy cơ cao hơn. Sau khi dị vật được tống ra, người bệnh vẫn có thể cần khám để phát hiện tổn thương đường thở hoặc phần dị vật còn sót.
Tắc nghẽn đường thở do dị vật là bệnh gì?
Tắc nghẽn đường thở do dị vật (Foreign-body airway obstruction) là sự cản trở luồng khí bởi một vật từ bên ngoài cơ thể, thường là thức ăn, đồ chơi nhỏ, hạt, xương hoặc răng giả. Dị vật có thể mắc ở đường thở trên và gây nghẹt thở tức thì, hoặc đi xuống khí quản–phế quản tạo hội chứng hít sặc dị vật. Đây không giống sặc chất lỏng đơn thuần hay phù nề đường thở do dị ứng, dù biểu hiện ban đầu có thể tương tự.

Tắc nghẽn được chia thực hành thành nhẹ khi người bệnh vẫn ho hiệu quả, nói hoặc thở được; và nặng khi ho yếu, không phát âm, không trao đổi khí hoặc giảm ý thức. Dị vật phế quản có thể không gây tắc hoàn toàn nên triệu chứng giảm sau cơn hóc, nhưng vẫn cần được nghĩ tới nếu ho hoặc khò khè dai dẳng.
| Tên bệnh | Tắc nghẽn đường thở do dị vật |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Foreign-body airway obstruction |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hóc dị vật đường thở; sặc dị vật; nghẹt thở do dị vật; foreign-body aspiration khi dị vật đi sâu vào khí phế quản |
| Mã ICD-10 | Nhóm T17 (ICD-10/ICD-10-CM: dị vật trong đường hô hấp); mã cụ thể phụ thuộc vị trí, biến chứng và lần khám |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Cấp cứu hô hấp và bệnh đường thở; chuyên khoa Cấp cứu, Hô hấp, Tai Mũi Họng hoặc Nhi |
| Cơ quan ảnh hưởng | Hầu, thanh quản, khí quản và phế quản; não và tim có thể bị tổn thương nhanh nếu oxy bị cắt đứt. |
| Tính chất bệnh | Tình trạng cấp tính, không lây; có thể tắc nghẽn một phần hoặc hoàn toàn. Dị vật lưu lại trong phế quản cũng có thể gây bệnh kéo dài. |
| Mức độ phổ biến | Gặp ở mọi lứa tuổi nhưng nguy cơ cao ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, người rối loạn nuốt, giảm ý thức hoặc mang răng giả. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Dị vật mắc ở thanh môn hoặc khí quản làm giảm tiết diện đường thở; khi tắc hoàn toàn, oxy không vào phổi và carbon dioxide nhanh chóng tích tụ. Thiếu oxy gây lú lẫn, mất ý thức, rối loạn nhịp rồi ngừng tim. Nếu vật tạo cơ chế “van một chiều”, không khí vào được khi hít vào nhưng khó thoát ra, phổi phía sau dị vật có thể căng quá mức.
Khi dị vật bít phế quản hoàn toàn, khí ở phần phổi phía xa được hấp thu dần và gây xẹp phổi. Dị vật lưu lại kích thích viêm, phù nề, tạo mô hạt và nhiễm trùng, dẫn đến viêm phổi tái diễn hoặc giãn phế quản. Việc cố móc mù có thể đẩy vật sâu hơn hoặc làm tổn thương niêm mạc.
Có thể phân loại theo mức độ tắc nghẽn nhẹ hoặc nặng; theo vị trí ở hầu–thanh quản, khí quản, phế quản gốc hay phế quản thùy; và theo thời gian cấp tính hoặc dị vật bỏ quên. Dị vật hữu cơ như hạt có thể hút nước, trương lên và gây viêm mạnh; vật sắc nhọn có nguy cơ thủng hoặc chảy máu. Phân loại định hướng sơ cứu, lựa chọn nội soi và mức độ theo dõi.
Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm nguy cơ nổi bật vì đường thở nhỏ, thói quen cho đồ vật vào miệng và kỹ năng nhai chưa hoàn thiện. Ở người lớn, nguy cơ tăng ở người cao tuổi, đột quỵ, Parkinson, sa sút trí tuệ, bệnh thần kinh–cơ, rối loạn nuốt, say rượu hoặc dùng thuốc an thần. Thực phẩm là nguyên nhân thường gặp ở người lớn; hạt, đồ chơi nhỏ và mảnh thức ăn thường gặp ở trẻ. Số liệu Việt Nam thay đổi theo tuyến bệnh viện và chưa có ước tính cộng đồng thống nhất.
Dị vật đi từ miệng hoặc mũi qua thanh quản vào khí quản–phế quản trong lúc hít vào, thường khi phối hợp nuốt–thở bị rối loạn. Không có đường lây. Vật lớn mắc ở đường thở trên gây nghẹt thở; vật nhỏ hơn có thể đi sâu, thường vào phế quản và gây tắc khu trú.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Nguyên nhân thường là nuốt hoặc hít nhầm thức ăn khi cười nói, ăn nhanh, nhai không kỹ hoặc giảm phản xạ bảo vệ. Trẻ có thể hít hạt, đồng xu nhỏ, chi tiết đồ chơi, nắp bút hoặc bóng cao su. Người lớn có thể mắc thịt, xương, viên thuốc, răng giả hoặc mảnh nha khoa. Thủ thuật răng miệng, đặt nội khí quản và chấn thương mặt hiếm khi làm dị vật lọt đường thở. Rối loạn nuốt là nguyên nhân nền quan trọng cần đánh giá sau cấp cứu.
Yếu tố có thể thay đổi: ăn nhanh, nói cười khi nhai, cho trẻ ăn thực phẩm không phù hợp tuổi, để đồ nhỏ trong tầm với, uống rượu hoặc dùng thuốc an thần khi ăn. Yếu tố khó thay đổi: tuổi nhỏ, tuổi cao, bệnh thần kinh, bất thường sọ mặt, răng kém và rối loạn nuốt. Răng giả lỏng và khó tự xúc ăn cũng làm tăng nguy cơ.
Trẻ dưới 5 tuổi, người già yếu, người đột quỵ, Parkinson, sa sút trí tuệ, bệnh thần kinh–cơ, giảm ý thức, động kinh, rối loạn tâm thần hoặc đang làm thủ thuật nha khoa là nhóm dễ hóc dị vật. Người có ho yếu hoặc phụ thuộc người chăm sóc dễ diễn tiến nặng và chậm được nhận biết.
Triệu chứng và dấu hiệu của Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Khởi phát thường đột ngột trong lúc ăn hoặc chơi. Tắc nhẹ gây ho mạnh, khò khè hoặc khó chịu nhưng người bệnh còn nói được. Tắc nặng gây im lặng, ho yếu, không thể thở, ôm cổ, tím tái và mất ý thức. Dị vật phế quản có thể để lại ho dai dẳng, tiếng thở giảm một bên, sốt hoặc viêm phổi tái diễn; đôi khi khoảng không triệu chứng khiến chẩn đoán bị trì hoãn.
- Cơn ho sặc đột ngột khi đang ăn, uống hoặc ngậm đồ vật.
- Không thể nói hoặc phát ra âm thanh khi tắc nghẽn nặng.
- Ho yếu, thở rít, khó thở hoặc cử động ngực kém.
- Dấu hiệu ôm cổ, hoảng loạn, tím môi rồi giảm ý thức.
- Khò khè khu trú hoặc giảm thông khí một bên khi dị vật ở phế quản.
- Ho kéo dài và viêm phổi lặp lại nếu dị vật bị bỏ quên.
- Ho ra máu do vật sắc hoặc niêm mạc bị tổn thương.
- Khí phế thũng khu trú, tràn khí màng phổi hoặc khí trung thất.
- Áp xe phổi hoặc giãn phế quản sau dị vật tồn tại lâu.
- Triệu chứng giống hen nhưng chỉ khu trú một bên và đáp ứng thuốc kém.
Nên đặt lịch khám: khi đã từng hóc nhưng còn ho, khò khè, đau ngực hoặc sốt. Cần khám trong ngày: khi nghi đã hít dị vật dù hiện vẫn thở được, đặc biệt ở trẻ nhỏ, hoặc có tiếng thở giảm một bên. Cần tái khám sớm: sau lấy dị vật nếu xuất hiện sốt, khó thở tăng, ho máu, đau ngực hoặc triệu chứng không hết.
Gọi 115 ngay nếu người bệnh không thể nói, không thể ho hiệu quả, không thở được, tím tái hoặc giảm ý thức. Với người lớn và trẻ trên một tuổi còn tỉnh bị tắc nghẽn nặng, thực hiện luân phiên 5 vỗ lưng và 5 ép bụng theo đào tạo sơ cứu; với trẻ dưới một tuổi, luân phiên 5 vỗ lưng và 5 ép ngực, không ép bụng. Nếu bất tỉnh, bắt đầu hồi sinh tim phổi và dùng AED khi có. Không móc mù trong miệng, không treo ngược trẻ và không trì hoãn để cho uống nước.
Chẩn đoán Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Tắc nghẽn nặng được chẩn đoán lâm sàng và xử trí ngay, không chờ xét nghiệm. Với dị vật phế quản, bác sĩ dựa vào cơn hóc điển hình, ho hoặc khò khè khu trú, khám phổi và hình ảnh. X-quang bình thường không loại trừ vì nhiều dị vật không cản quang. Nội soi phế quản là phương pháp xác định trực tiếp và có thể lấy dị vật.
Trong cấp cứu, đánh giá nhanh khả năng nói, ho, thở, màu da và ý thức. Khi ổn định, bác sĩ nghe phổi tìm giảm rì rào, khò khè một bên hoặc thở rít; kiểm tra miệng–hầu chỉ để lấy vật nhìn thấy rõ. Ở trường hợp kéo dài, cần đánh giá nuốt, răng miệng, thần kinh và tình trạng dinh dưỡng để tìm nguyên nhân nền.
Đo SpO2 hỗ trợ đánh giá thiếu oxy nhưng có thể còn bình thường lúc đầu. Khí máu được dùng khi suy hô hấp hoặc cần thông khí. Công thức máu và chỉ dấu viêm chỉ hữu ích khi nghi nhiễm trùng thứ phát. Không có xét nghiệm máu nào loại trừ dị vật; lịch sử cơn hóc và nội soi quan trọng hơn.
X-quang ngực và cổ có thể thấy dị vật cản quang, xẹp phổi, bẫy khí hoặc lệch trung thất. Phim thì thở ra hoặc tư thế nằm nghiêng hỗ trợ trẻ không phối hợp. CT ngực nhạy hơn cho dị vật không cản quang và biến chứng nhưng không được làm chậm nội soi khi nghi ngờ cao. Hình ảnh bình thường không bảo đảm không có dị vật.
Không có một thang điểm duy nhất. Tắc nghẽn nặng được nhận diện khi người bệnh không thể nói hoặc ho hiệu quả, không trao đổi khí, tím hoặc giảm ý thức. Chẩn đoán dị vật phế quản xác định bằng nhìn thấy và lấy được dị vật qua nội soi, hoặc bằng bằng chứng lâm sàng–hình ảnh rất thuyết phục khi nội soi chưa thực hiện. Quyết định nội soi dựa trên xác suất và nguy cơ trì hoãn.
Điều trị Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Ưu tiên là khôi phục luồng khí và gọi hỗ trợ cấp cứu. Sơ cứu khác nhau theo tuổi và mức độ tắc; khi bất tỉnh cần CPR. Tại bệnh viện, đảm bảo oxy hóa, gây mê an toàn và lấy dị vật bằng nội soi. Sau đó điều trị phù nề, chảy máu, nhiễm trùng hoặc xẹp phổi nếu có và đánh giá rối loạn nuốt để phòng tái diễn.
Thuốc không thể làm tan hoặc đẩy dị vật cơ học. Oxy, thuốc giãn phế quản, corticosteroid hoặc kháng sinh chỉ được dùng khi có chỉ định cụ thể như co thắt phế quản, phù nề đáng kể hoặc nhiễm trùng thứ phát; không thay thế lấy dị vật. Không tự cho thuốc ho, thuốc an thần hay thức ăn để “đẩy vật xuống”.
Nội soi phế quản cứng thường được ưu tiên ở trẻ và trong dị vật đường thở lớn vì kiểm soát đường thở tốt; nội soi mềm có thể hữu ích ở người lớn hoặc dị vật ngoại vi. Kẹp, rọ hoặc bóng được chọn theo hình dạng vật. Thủ thuật có nguy cơ chảy máu, phù nề, đẩy dị vật sâu, tràn khí hoặc cần đặt nội khí quản nên phải thực hiện bởi ekip có kinh nghiệm.
Phẫu thuật mở hiếm khi cần, chỉ cân nhắc khi nội soi thất bại, dị vật xuyên thành, gây tổn thương phổi không hồi phục hoặc nằm ở vị trí không thể tiếp cận. Lựa chọn có thể từ mở khí quản khẩn đến phẫu thuật lồng ngực. Đây là quyết định chuyên khoa sau khi cân bằng nguy cơ với việc để dị vật tồn tại.
Sau lấy dị vật, người bệnh có thể cần oxy, hút đờm, vật lý trị liệu hô hấp, giảm đau và theo dõi phù nề thanh quản. Đánh giá nuốt, điều chỉnh kết cấu thức ăn, phục hồi chức năng và hướng dẫn người chăm sóc giúp phòng tái diễn. Trẻ cần được kiểm tra xem còn mảnh vật khác hoặc biến chứng phổi hay không.
Tắc nghẽn hoàn toàn phải được xử trí trong vài phút. Sau lấy dị vật đơn giản, triệu chứng có thể cải thiện nhanh nhưng viêm và ho cần vài ngày. Dị vật bỏ quên có thể cần điều trị biến chứng nhiều tuần hoặc lâu hơn. Thời gian hồi phục phụ thuộc vị trí, thời gian tồn tại, tổn thương niêm mạc và bệnh nền.
Tắc nghẽn hoàn toàn phải được xử trí trong vài phút. Sau lấy dị vật đơn giản, triệu chứng có thể cải thiện nhanh nhưng viêm và ho cần vài ngày. Dị vật bỏ quên có thể cần điều trị biến chứng nhiều tuần hoặc lâu hơn. Thời gian hồi phục phụ thuộc vị trí, thời gian tồn tại, tổn thương niêm mạc và bệnh nền.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng cấp gồm thiếu oxy não, ngừng tim, phù nề thanh quản, chảy máu, tràn khí màng phổi và tử vong. Dị vật phế quản kéo dài có thể gây xẹp phổi, viêm phổi tái phát, áp xe, mô hạt và giãn phế quản. Sơ cứu sai hoặc móc mù có thể đẩy vật sâu và làm chậm thông khí.
Tiên lượng rất tốt nếu tắc nghẽn được nhận biết sớm và luồng khí phục hồi trước khi thiếu oxy kéo dài. Nguy cơ di chứng thần kinh tăng khi ngừng tim hoặc chậm cấp cứu. Dị vật lưu lâu thường vẫn có thể lấy được nhưng tổn thương phổi có thể mất nhiều thời gian hồi phục. Tuổi, loại vật và bệnh nền ảnh hưởng kết quả.
Hóc có thể tái diễn nếu rối loạn nuốt, răng giả lỏng, sa sút trí tuệ hoặc cách chuẩn bị thức ăn chưa được xử lý. Trẻ tiếp tục tiếp cận hạt và đồ nhỏ cũng có nguy cơ lặp lại. Sau một sự cố, cần đánh giá nguyên nhân và thay đổi môi trường, không chỉ dựa vào may mắn vì vật đã được tống ra.
Cắt thức ăn phù hợp tuổi, cho trẻ ngồi yên khi ăn, tránh hạt cứng, nho nguyên quả, xúc xích miếng tròn và đồ chơi có chi tiết nhỏ. Người lớn nên ăn chậm, nhai kỹ, sửa răng giả và hạn chế rượu khi ăn. Người rối loạn nuốt cần đánh giá chuyên môn, điều chỉnh tư thế và kết cấu thức ăn. Học sơ cứu và CPR giúp phản ứng đúng khi tai nạn xảy ra.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Sau đánh giá nuốt, thức ăn có thể cần mềm, băm nhỏ hoặc làm đặc chất lỏng theo chỉ định. Không tự áp dụng chế độ xay nhuyễn lâu dài vì có thể làm giảm dinh dưỡng và chất lượng sống. Trẻ cần thực phẩm phù hợp kỹ năng nhai; người cao tuổi cần đủ năng lượng, đạm và nước trong giới hạn an toàn nuốt.
Không ăn khi đang chạy, nằm, cười lớn hoặc mất tập trung. Sau nội soi, trở lại ăn uống và vận động theo hướng dẫn gây mê. Người có nguy cơ sặc nên ngồi thẳng trong bữa và một khoảng thời gian sau ăn. Trẻ chơi đồ nhỏ phải được giám sát liên tục.
Người chăm sóc có thể theo dõi ho, khò khè, sốt, ăn uống và nhịp thở sau sự cố. Không dùng ngón tay dò miệng khi không nhìn thấy vật. Nếu từng có cơn hóc và sau đó còn ho một bên, khó thở hoặc sốt, cần khám dù trẻ có vẻ chơi bình thường. Học kỹ thuật sơ cứu từ khóa huấn luyện trực tiếp là biện pháp chuẩn bị tốt nhất.
- Không móc mù trong miệng hoặc dùng dụng cụ gắp khi không nhìn thấy dị vật.
- Không cho uống nước, nuốt cơm, ăn chuối hoặc dùng mẹo dân gian để đẩy vật.
- Không treo ngược, lắc mạnh trẻ hoặc ép bụng cho trẻ dưới một tuổi.
- Không trì hoãn gọi 115 khi người bệnh không nói hoặc không thở được.
- Không bỏ qua ho kéo dài sau cơn hóc chỉ vì X-quang ban đầu bình thường.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Trẻ nhỏ có đường thở hẹp và thường không kể được cơn hóc. Tắc nghẽn nặng ở trẻ trên một tuổi xử trí bằng vỗ lưng và ép bụng; nhũ nhi dùng vỗ lưng và ép ngực. Dị vật hạt có thể trương lên và gây viêm. Ho khởi phát đột ngột, khò khè một bên hoặc viêm phổi lặp lại cần nghĩ đến dị vật ngay cả khi không ai chứng kiến.
Người cao tuổi dễ hóc do răng kém, răng giả, giảm phản xạ ho, đột quỵ, Parkinson và sa sút trí tuệ. Biểu hiện có thể ít kịch tính nhưng nhanh giảm oxy. Cần đánh giá nuốt, tư thế ăn, người hỗ trợ và thuốc an thần. Sơ cứu phải tính đến thai kỳ, béo phì hoặc không thể ôm bụng, khi đó dùng ép ngực theo hướng dẫn.
Tắc nghẽn nặng ở thai phụ là cấp cứu. Do tử cung lớn, ép ngực thay cho ép bụng khi không thể thực hiện ép bụng an toàn, đồng thời gọi 115. Sau khi thông đường thở, cần đánh giá mẹ và thai nếu có thiếu oxy, ngã hoặc CPR. Không trì hoãn sơ cứu vì lo sợ gây ảnh hưởng thai.
Cho con bú không làm thay đổi xử trí tắc nghẽn. Nếu người mẹ cần gây mê, kháng sinh hoặc giảm đau sau nội soi, quyết định tiếp tục cho bú phụ thuộc từng thuốc và tình trạng lâm sàng; không mặc định phải bỏ sữa kéo dài. Người chăm sóc em bé cũng nên được huấn luyện sơ cứu hóc ở nhũ nhi.
Người suy giảm miễn dịch có nguy cơ nhiễm trùng nặng hơn nếu dị vật lưu lại hoặc gây viêm phổi. Ngưỡng khám và nội soi nên thấp hơn khi có sốt, khó thở hoặc tổn thương phổi mới. Kháng sinh dự phòng không dùng thường quy; lựa chọn phụ thuộc bằng chứng nhiễm trùng và vi sinh.
Đột quỵ, Parkinson, sa sút trí tuệ, bệnh thần kinh–cơ, COPD và bệnh răng miệng làm tăng nguy cơ sặc và biến chứng. Cần điều chỉnh thuốc, phục hồi nuốt và hỗ trợ bữa ăn. Hen không giải thích được khò khè khu trú khởi phát sau cơn hóc; dị vật cần được loại trừ.
Sau gây mê hoặc phẫu thuật vùng đầu cổ, phản xạ nuốt có thể giảm và răng–dụng cụ có thể trở thành dị vật. Cần kiểm tra răng giả, tuân thủ thời điểm ăn lại và theo dõi ho sặc. Tắc nghẽn cấp tại bệnh viện cần kích hoạt đội cấp cứu ngay; không chờ bác sĩ điều trị chính đến.
Câu hỏi thường gặp về Tắc nghẽn đường thở do dị vật
Gọi 115 ngay và bắt đầu sơ cứu tắc nghẽn nặng. Theo hướng dẫn AHA 2025, với người lớn và trẻ trên một tuổi còn tỉnh, luân phiên 5 vỗ lưng với 5 ép bụng cho đến khi vật ra hoặc người bệnh bất tỉnh. Với trẻ dưới một tuổi, luân phiên 5 vỗ lưng và 5 ép ngực, không ép bụng. Nếu người bệnh bất tỉnh, bắt đầu CPR và dùng AED khi có. Chỉ lấy vật trong miệng khi nhìn thấy rõ.
Khi người bệnh còn nói, thở và ho mạnh, hãy khuyến khích tiếp tục ho và theo dõi sát vì ho là cơ chế tống dị vật hiệu quả. Can thiệp mạnh không đúng lúc có thể làm vật di chuyển sâu hơn. Gọi hỗ trợ nếu tình trạng xấu đi. Khi ho trở nên yếu, không thể nói, tím hoặc không thở được, chuyển sang xử trí tắc nghẽn nặng và gọi cấp cứu ngay.
Có thể cần, nhất là khi từng tím, mất ý thức, được ép bụng–ép ngực, còn ho, khò khè, đau ngực, nuốt đau hoặc sốt. Một phần dị vật có thể còn lại hoặc đường thở bị tổn thương. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người rối loạn nuốt nên được đánh giá kỹ hơn. Nếu hoàn toàn hết triệu chứng sau cơn nhẹ, vẫn nên theo dõi và đi khám nếu ho hoặc khó thở xuất hiện lại.
Không. Nhiều dị vật như hạt, thịt, nhựa và gỗ không cản quang nên không hiện trực tiếp trên phim. X-quang có thể chỉ cho thấy dấu gián tiếp như bẫy khí hoặc xẹp phổi, và đôi khi vẫn hoàn toàn bình thường. Nếu cơn hóc điển hình hoặc có khò khè khu trú, bác sĩ có thể chỉ định CT hoặc nội soi phế quản dù phim ban đầu không bất thường.
Cho trẻ ngồi yên khi ăn, cắt thức ăn thành hình và kích thước phù hợp, tránh hạt cứng, bỏng ngô, kẹo cứng, nho nguyên quả và miếng xúc xích tròn ở trẻ nhỏ. Giữ pin cúc áo, bóng cao su và chi tiết đồ chơi ngoài tầm với; kiểm tra nhãn độ tuổi đồ chơi. Người chăm sóc nên học sơ cứu và CPR trực tiếp. Giám sát vẫn cần ngay cả khi thực phẩm đã được chuẩn bị đúng.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

