Selenium, tiếng Việt thường gọi là selen, là một khoáng chất vi lượng thiết yếu có trong thực phẩm, sản phẩm bổ sung và một số chế phẩm dùng trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch. Selenium tham gia cấu tạo 25 selenoprotein của người, bao gồm glutathione peroxidase, thioredoxin reductase, selenoprotein P và các enzym chuyển đổi hormone tuyến giáp. Những protein này có vai trò trong chuyển hóa hormone tuyến giáp, tổng hợp DNA, sinh sản và bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa.
Nhu cầu Selenium của người trưởng thành khỏe mạnh theo khuyến nghị của Hoa Kỳ là 55 microgam mỗi ngày; nhu cầu tăng lên 60 microgam khi mang thai và 70 microgam khi cho con bú. Bổ sung liều cao không đồng nghĩa với tăng lợi ích và có thể gây selenosis với biểu hiện hơi thở mùi tỏi, rụng tóc, móng giòn, buồn nôn, tiêu chảy và bất thường thần kinh. Không tự dùng Selenium liều cao để phòng ung thư, bệnh tim hoặc điều trị bệnh tuyến giáp khi chưa được đánh giá tình trạng Selenium.
Nội dung chính
- Selenium là khoáng chất vi lượng thiết yếu, ký hiệu hóa học Se.
- Tham gia cấu tạo selenoprotein liên quan đến chống oxy hóa, chuyển hóa hormone tuyến giáp, sinh sản và tổng hợp DNA.
- 55 microgam/ngày; thai kỳ 60 microgam/ngày; cho con bú 70 microgam/ngày theo DRI Hoa Kỳ.
- Hải sản, thịt, gia cầm, trứng, ngũ cốc, sữa và quả hạch Brazil; hàm lượng trong thực vật thay đổi theo đất.
- Selenomethionine, men giàu Selenium, sodium selenite và sodium selenate.
- Phòng hoặc điều trị thiếu Selenium được xác định; cung cấp Selenium trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch khi đường uống hoặc đường ruột không đáp ứng.
- Hơi thở mùi tỏi, vị kim loại, rụng tóc, móng giòn, phát ban, rối loạn tiêu hóa và thần kinh.
- Hoa Kỳ: 400 microgam/ngày ở người lớn; EFSA: 255 microgam/ngày, gồm cả phụ nữ mang thai và cho con bú.
- Giới hạn tối đa không phải liều điều trị và không thay thế đánh giá của bác sĩ khi có thiếu hụt hoặc cần dinh dưỡng tĩnh mạch.
Hoạt chất Selenium là gì?
Selenium là một khoáng chất vi lượng thiết yếu mà cơ thể chỉ cần với lượng microgam. Selenium không trực tiếp hoạt động như một thuốc chống oxy hóa đơn lẻ; hoạt chất được tích hợp vào selenoprotein, từ đó hỗ trợ các enzym liên quan đến kiểm soát stress oxy hóa, chuyển hóa hormone tuyến giáp, miễn dịch, tổng hợp DNA và sinh sản.
Selenium thiết yếu không đồng nghĩa với việc mọi người đều cần uống bổ sung. Phần lớn nhu cầu có thể được đáp ứng từ khẩu phần ăn đa dạng. Bổ sung vượt nhu cầu có thể gây độc.
Selenium
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Selenium |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Selenium |
| Tên IUPAC | selenium |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Selen; Se; Selenium nguyên tố. Các dạng cung cấp Selenium thường gặp gồm L-selenomethionine, selenocysteine, selenium-enriched yeast, sodium selenite, sodium selenate và selenious acid. Không được đồng nhất Selenium dinh dưỡng với selenium sulfide, một hợp chất dùng ngoài da trong một số thuốc điều trị gàu hoặc bệnh da. Hai chất có dạng dùng, công dụng và hồ sơ an toàn khác nhau. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 7782-49-2 |
|---|---|
| UNII | H6241UJ22B |
| PubChem CID | 6326970 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Selenium
Dược động học của Selenium phụ thuộc dạng hóa học, đường dùng, liều, tình trạng dinh dưỡng và khả năng tích hợp vào protein.
Sau khi được hấp thu, selenomethionine và Selenium vô cơ được chuyển hóa thành các chất trung gian chung. Selenium sau đó được sử dụng để tổng hợp selenocysteine và các selenoprotein. Khoảng 28–46% tổng lượng Selenium trong cơ thể được tìm thấy ở cơ xương.
Selenium được duy trì cân bằng chủ yếu qua bài tiết nước tiểu. Khi mức tiêu thụ tăng, thuốc còn có thể được đào thải qua phân và phổi. Đối với Selenium tiêm tĩnh mạch, 85% Selenium phóng xạ gắn protein sau 4–6 giờ và khoảng 95% gắn protein sau 24 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Selenium trong thực phẩm và các dạng bổ sung thông dụng được hấp thu tương đối tốt. Selenomethionine, men giàu Selenium, selenite và selenate có thể được hấp thu đến khoảng 90%.
Mức hấp thu Selenium từ khẩu phần nhìn chung không bị ảnh hưởng nhiều bởi tình trạng Selenium sẵn có của cơ thể. Tuy nhiên, tổng lượng Selenium được giữ lại, chuyển hóa và bài tiết thay đổi theo dạng hóa học và lượng sử dụng.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng phụ thuộc dạng Selenium. NIH ghi nhận cơ thể có thể hấp thu đến khoảng 90% Selenium từ selenomethionine, men giàu Selenium, sodium selenite và sodium selenate. Nhãn Selenious Acid Injection ước tính sinh khả dụng đường uống nói chung khoảng 70%, nhưng giá trị này không nên được áp dụng đồng nhất cho mọi dạng hóa học hoặc sản phẩm. Sinh khả dụng đường tĩnh mạch được xem là hoàn toàn đối với lượng Selenium đã được đưa trực tiếp vào tuần hoàn, nhưng việc sử dụng và tích hợp vào selenoprotein vẫn phụ thuộc chuyển hóa của cơ thể. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi hấp thu, Selenium được phân bố đến nhiều mô và được tích hợp vào các selenoprotein. Cơ xương chứa khoảng 28–46% tổng lượng Selenium của cơ thể.
Tuyến giáp có nồng độ Selenium cao hơn nhiều cơ quan khác. Các selenoprotein tại tuyến giáp tham gia chuyển đổi thyroxine T4 thành triiodothyronine T3 và bảo vệ mô tuyến giáp trước hydrogen peroxide tạo ra trong quá trình tổng hợp hormone. Đối với Selenium tiêm tĩnh mạch, tỷ lệ gắn protein tăng từ khoảng 85% sau 4–6 giờ lên 95% sau 24 giờ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Selenomethionine và Selenium vô cơ sau khi hấp thu được chuyển hóa nhanh đến một chất trung gian chung, sau đó được sử dụng để tổng hợp selenocysteine trong các selenoprotein.
Selenious acid được khử qua các phản ứng có sự tham gia của glutathione để tạo hydrogen selenide. Hydrogen selenide đóng vai trò nguồn Selenium cho quá trình tổng hợp glutathione peroxidase, iodothyronine deiodinase, thioredoxin và các selenoprotein khác. Khi lượng Selenium vượt nhu cầu, Selenium được chuyển thành các chất chuyển hóa methyl hóa để tăng đào thải qua nước tiểu, hơi thở hoặc phân.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Selenium được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Khi mức tiêu thụ cao, Selenium còn được thải qua phổi và phân.
Hơi thở có mùi tỏi trong ngộ độc Selenium liên quan đến các chất chuyển hóa Selenium dễ bay hơi được thải qua phổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Không có một thời gian bán thải duy nhất có thể áp dụng cho Selenium nguyên tố, selenomethionine, sodium selenite, sodium selenate và Selenium đã được tích hợp vào protein. Thời gian lưu giữ thay đổi theo dạng hóa học, mô phân bố, tình trạng Selenium ban đầu và quá trình luân chuyển của selenoprotein. Thời gian bán thải chuẩn hóa cho từng dạng. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không có một giá trị độ thanh thải chuẩn áp dụng cho mọi dạng Selenium vì Selenium được chuyển hóa và tích hợp vào nhiều protein, đồng thời độ thanh thải thay đổi theo dạng hóa học, lượng hấp thu, tình trạng dinh dưỡng và chức năng thận. Selenium được duy trì cân bằng chủ yếu thông qua bài tiết nước tiểu. Giá trị độ thanh thải định lượng theo từng dạng bổ sung. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đến hấp thu, phân bố hoặc thải trừ Selenium gồm:
- Dạng hóa học: selenomethionine có thể được đưa không đặc hiệu vào protein thay cho methionine, trong khi selenite và selenate đi qua các con đường chuyển hóa khác.
- Liều và thời gian sử dụng.
- Lượng Selenium từ thức ăn, sản phẩm đa vitamin và sản phẩm bổ sung riêng lẻ.
- Hàm lượng Selenium trong đất đối với thực phẩm nguồn gốc thực vật.
- Chức năng thận, vì nước tiểu là đường đào thải chính.
- Lọc máu, dinh dưỡng đường tĩnh mạch kéo dài hoặc rối loạn hấp thu.
- Tình trạng viêm, có thể ảnh hưởng giá trị selenoprotein P và glutathione peroxidase khi đánh giá tình trạng Selenium.
- Tuổi, thai kỳ, cho con bú và tốc độ tăng trưởng ở trẻ em.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Selenium
Selenium thuộc nhóm khoáng chất vi lượng thiết yếu. Tác dụng sinh học được thực hiện thông qua khoảng 25 selenoprotein của người, trong đó có:
- Glutathione peroxidase: tham gia khử peroxide và bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa.
- Thioredoxin reductase: tham gia điều hòa trạng thái oxy hóa–khử và nhiều quá trình tế bào.
- Iodothyronine deiodinase: chuyển đổi hormone tuyến giáp T4 thành dạng T3 có hoạt tính.
- Selenoprotein P: tham gia vận chuyển Selenium và bảo vệ chống oxy hóa.
Selenium không nên được phân loại đơn thuần như một “chất chống oxy hóa” để suy luận rằng liều càng cao càng tốt. Hoạt tính sinh học đạt trạng thái bão hòa và lượng dư có thể gây độc.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Selenium được chuyển hóa thành selenocysteine và tích hợp vào trung tâm hoạt động của các selenoprotein. Các selenoprotein thực hiện nhiều chức năng:
- Khử hydrogen peroxide và lipid hydroperoxide.
- Duy trì cân bằng oxy hóa–khử nội bào.
- Chuyển đổi T4 thành T3.
- Hỗ trợ tổng hợp DNA.
- Tham gia chức năng miễn dịch và sinh sản.
- Vận chuyển và phân phối Selenium giữa các mô.
Đối với selenious acid, cơ thể khử hợp chất thành hydrogen selenide qua con đường có glutathione, tạo nguồn Selenium để tổng hợp selenoprotein.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Đáp ứng sinh học của Selenium phụ thuộc tình trạng Selenium ban đầu. Ở người đã có đủ Selenium, bổ sung thêm thường không làm tăng đáng kể selenoprotein P hoặc hoạt tính glutathione peroxidase.
Mối liên hệ định lượng giữa nồng độ selenious acid, liều dùng và đáp ứng dược lực theo thời gian chưa được xác lập đầy đủ trong nhãn thuốc tiêm.
Điều này cho thấy việc tăng liều bổ sung ở người không thiếu Selenium không bảo đảm tạo thêm lợi ích sinh học, trong khi nguy cơ độc tính tăng theo mức phơi nhiễm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Selenium
Các ứng dụng có căn cứ rõ ràng gồm:
- Phòng hoặc điều trị thiếu Selenium đã được đánh giá bằng khẩu phần, yếu tố nguy cơ, biểu hiện lâm sàng và xét nghiệm khi phù hợp.
- Bổ sung Selenium trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch khi đường uống hoặc đường tiêu hóa không thể thực hiện, không đủ hoặc chống chỉ định.
- Đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng ở người có khẩu phần không cung cấp đủ Selenium, sau khi đã xem xét tổng lượng từ thực phẩm và sản phẩm bổ sung.
- Hỗ trợ điều chỉnh thiếu Selenium ở một số người nuôi dưỡng tĩnh mạch kéo dài, rối loạn hấp thu hoặc thuộc khu vực có hàm lượng Selenium trong đất rất thấp.
Thiếu Selenium đơn độc hiếm khi gây bệnh rõ ràng, nhưng có thể góp phần vào bệnh cơ tim Keshan tại những khu vực đặc hữu và làm nặng ảnh hưởng của thiếu iod.
Selenium đã được nghiên cứu trong:
- Phòng ngừa ung thư.
- Bệnh tim mạch.
- Suy giảm nhận thức và bệnh Alzheimer.
- Khả năng sinh sản nam.
- Bệnh tuyến giáp tự miễn.
- HIV.
- Giảm độc tính của hóa trị, bao gồm cisplatin.
Các thử nghiệm ngẫu nhiên quy mô lớn không chứng minh bổ sung Selenium làm giảm nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt hoặc các ung thư khác ở người nói chung. Một số dữ liệu còn gợi ý nguy cơ bất lợi ở người có tình trạng Selenium ban đầu cao.
Trong viêm tuyến giáp tự miễn, một số nghiên cứu ghi nhận giảm kháng thể tuyến giáp, nhưng lợi ích đối với TSH, cấu trúc tuyến giáp hoặc chất lượng cuộc sống chưa nhất quán; bằng chứng hiện không hỗ trợ bổ sung Selenium thường quy cho mọi bệnh nhân.
Các ứng dụng trên không được xem là chỉ định tự bổ sung Selenium.
Liều dùng và cách sử dụng
Nhu cầu dinh dưỡng tham khảo theo Food and Nutrition Board Hoa Kỳ:
| Nhóm tuổi hoặc tình trạng | Lượng Selenium mỗi ngày |
|---|---|
| Trẻ 0–6 tháng | 15 microgam, mức AI |
| Trẻ 7–12 tháng | 20 microgam, mức AI |
| Trẻ 1–3 tuổi | 20 microgam |
| Trẻ 4–8 tuổi | 30 microgam |
| Trẻ 9–13 tuổi | 40 microgam |
| Người từ 14 tuổi trở lên | 55 microgam |
| Phụ nữ mang thai | 60 microgam |
| Phụ nữ cho con bú | 70 microgam |
Các mức trên là tổng nhu cầu từ thực phẩm, đồ uống và sản phẩm bổ sung, không phải liều điều trị thiếu Selenium. Liều Selenious Acid Injection trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch theo nhãn tham khảo:
- Người lớn: 60 microgam Selenium mỗi ngày.
- Trẻ từ 7 kg trở lên: 2 microgam/kg/ngày, tối đa 60 microgam/ngày.
- Trẻ dưới 7 kg: 2–4 microgam/kg/ngày.
Liều tiêm phải được cá thể hóa theo tình trạng lâm sàng, nhu cầu dinh dưỡng, lượng Selenium từ đường uống hoặc đường ruột và kết quả theo dõi. Selenious Acid Injection chỉ được pha vào dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch, không truyền trực tiếp. Giới hạn dung nạp tối đa không phải mục tiêu bổ sung:
- Hoa Kỳ: 400 microgam/ngày đối với người trưởng thành.
- EFSA: 255 microgam/ngày đối với người trưởng thành, kể cả phụ nữ mang thai và cho con bú.
Không tự áp dụng liều tiêm hoặc dùng liều uống gần giới hạn tối đa hằng ngày khi chưa có chỉ định chuyên môn.
- Tính tổng lượng Selenium từ thực phẩm, đa vitamin, sản phẩm khoáng chất và sản phẩm Selenium riêng lẻ.
- Kiểm tra hàm lượng theo Selenium nguyên tố, không chỉ dựa vào khối lượng của sodium selenite, sodium selenate hoặc selenious acid.
- Không dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Selenium nếu chưa tính tổng liều.
- Ưu tiên đáp ứng nhu cầu bằng khẩu phần ăn cân đối khi có thể.
- Quả hạch Brazil có thể chứa lượng Selenium rất cao và hàm lượng biến thiên; ăn thường xuyên với số lượng lớn có thể vượt giới hạn an toàn.
- Không tự dùng Selenium liều cao để phòng ung thư, bệnh tim, tăng miễn dịch, hỗ trợ sinh sản hoặc điều trị bệnh tuyến giáp.
- Selenious Acid Injection phải do nhân viên y tế pha vào túi dinh dưỡng đường tĩnh mạch; không tiêm hoặc truyền trực tiếp.
- Không dùng microgam và miligam thay thế cho nhau: 1 miligam bằng 1.000 microgam.
- Trao đổi với bác sĩ khi có bệnh thận, bệnh gan, đang lọc máu, mang thai, cho con bú, điều trị ung thư hoặc dùng nhiều sản phẩm bổ sung.
Theo dõi phụ thuộc mục đích và đường dùng:
Đối với bổ sung đường uống:
- Tổng lượng Selenium hằng ngày từ mọi nguồn.
- Biểu hiện thừa Selenium như hơi thở mùi tỏi, vị kim loại, rụng tóc, móng giòn, phát ban, buồn nôn hoặc tê bì.
- Khẩu phần ăn và lý do cần bổ sung.
- Nồng độ Selenium huyết thanh hoặc huyết tương khi nghi ngờ thiếu, thừa hoặc có bệnh lý ảnh hưởng chuyển hóa.
Đối với dinh dưỡng đường tĩnh mạch:
- Nồng độ Selenium.
- Tình trạng dịch và điện giải.
- Đường huyết và áp lực thẩm thấu huyết thanh.
- Chức năng gan và thận.
- Công thức máu và thông số đông máu.
- Dấu hiệu viêm tĩnh mạch, huyết khối hoặc biến chứng do kết tủa trong dung dịch dinh dưỡng.
Nồng độ Selenium huyết thanh hoặc huyết tương từ 8 microgam/dL trở lên thường được xem là đủ cho tổng hợp selenoprotein ở người khỏe mạnh, nhưng kết quả phải được diễn giải theo phương pháp xét nghiệm, tình trạng viêm và bối cảnh lâm sàng.
Cảnh báo và lưu ý về Selenium
Nhãn Selenious Acid Injection được tham khảo không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối.
Đối với sản phẩm bổ sung đường uống, chống chỉ định phụ thuộc công thức và thành phần cụ thể. Không nên tự bổ sung Selenium trong các trường hợp:
- Đã có biểu hiện hoặc xét nghiệm gợi ý ngộ độc Selenium.
- Quá mẫn với thành phần của sản phẩm.
- Đang sử dụng nhiều sản phẩm khác chứa Selenium dẫn đến nguy cơ vượt tổng liều an toàn.
- Chưa xác định được hàm lượng Selenium thực tế của sản phẩm.
Chống chỉ định chính thức của từng sản phẩm đang lưu hành tại Việt Nam.
Ở mức đáp ứng nhu cầu dinh dưỡng, Selenium từ thực phẩm thường được dung nạp tốt.
Các phản ứng có thể xuất hiện khi dùng sản phẩm bổ sung hoặc khi tổng lượng Selenium tăng gồm:
- Buồn nôn.
- Đau bụng hoặc tiêu chảy.
- Vị kim loại trong miệng.
- Hơi thở mùi tỏi.
- Mệt mỏi.
- Dễ kích thích.
- Phát ban.
- Rụng tóc.
- Móng tay, móng chân giòn hoặc biến dạng.
- Tê bì hoặc các bất thường thần kinh.
Trong các nghiên cứu và báo cáo hậu mãi của selenious acid dùng đúng liều trong dinh dưỡng tĩnh mạch, chưa ghi nhận phản ứng bất lợi liên quan trực tiếp đến Selenium. Tuy nhiên, dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch có thể gây biến chứng do kết tủa, tổn thương tĩnh mạch, huyết khối hoặc phơi nhiễm nhôm.
Ngộ độc Selenium cấp có thể gây:
- Nôn, tiêu chảy và đau bụng nặng.
- Thay đổi trạng thái tâm thần.
- Run, đau cơ hoặc co thắt cơ.
- Suy hô hấp cấp.
- Nhồi máu cơ tim.
- Suy thận.
- Suy tim hoặc trụy tuần hoàn.
- Tử vong trong trường hợp rất nặng.
Selenosis mạn tính có thể gây:
- Rụng tóc.
- Móng giòn, biến dạng hoặc mất móng.
- Hơi thở mùi tỏi.
- Phát ban.
- Mệt mỏi và dễ kích thích.
- Dị cảm, mất điều hòa vận động hoặc bất thường thần kinh khác.
Cần ngừng sản phẩm và đi khám ngay nếu xuất hiện rụng tóc đột ngột kèm móng biến dạng, nôn tiêu chảy nhiều, lú lẫn, yếu cơ, khó thở, giảm lượng nước tiểu hoặc triệu chứng tim mạch.
Thận trọng trong các trường hợp:
- Đang sử dụng sản phẩm bổ sung chứa 100–400 microgam Selenium mỗi liều.
- Dùng nhiều loại đa vitamin hoặc khoáng chất cùng lúc.
- Ăn quả hạch Brazil thường xuyên với số lượng lớn.
- Có bệnh thận, đang lọc máu hoặc dùng dinh dưỡng đường tĩnh mạch dài ngày.
- Có bệnh gan, rối loạn hấp thu hoặc bệnh lý nặng ảnh hưởng dinh dưỡng.
- Đang điều trị ung thư, đặc biệt bằng cisplatin.
- Mang thai hoặc cho con bú.
- Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non hoặc trẻ nhỏ.
- Có biểu hiện rụng tóc, móng giòn, mùi tỏi trong hơi thở hoặc triệu chứng thần kinh không rõ nguyên nhân.
Selenious Acid Injection chứa một lượng nhôm. Người suy thận và trẻ sinh non có nguy cơ tích lũy nhôm cao hơn khi dùng dinh dưỡng tĩnh mạch kéo dài. Không sử dụng giới hạn dung nạp tối đa như liều mục tiêu hằng ngày.
Quá liều Selenium có thể xảy ra do:
- Nhầm đơn vị microgam thành miligam.
- Sản phẩm bị pha chế hoặc ghi nhãn sai.
- Dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa Selenium.
- Sử dụng liều cao kéo dài.
- Nuốt phải lượng lớn sản phẩm bổ sung.
Biểu hiện cấp có thể gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, hơi thở mùi tỏi, lú lẫn, run, đau cơ, suy thận, suy tim hoặc trụy tuần hoàn.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho ngộ độc Selenium. Xử trí chủ yếu gồm:
- Ngừng ngay nguồn Selenium.
- Đánh giá đường thở, hô hấp và tuần hoàn.
- Theo dõi điện giải, chức năng gan, thận, tim mạch và thần kinh.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ tại cơ sở y tế.
Không tự gây nôn. Cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu và mang theo bao bì sản phẩm để xác định dạng Selenium, hàm lượng và lượng đã sử dụng.
Đối với sản phẩm bổ sung đường uống:
- Bảo quản theo đúng nhãn của nhà sản xuất.
- Giữ trong bao bì gốc, đóng kín.
- Tránh nhiệt, ánh sáng và độ ẩm quá mức.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Không sử dụng sản phẩm đã hết hạn, đổi màu, hư hỏng hoặc không còn nhãn nhận diện.
Đối với Selenious Acid Injection:
- Bảo quản lọ chưa mở ở 20–25°C.
- Sau khi pha vào dung dịch dinh dưỡng, bảo vệ dung dịch khỏi ánh sáng.
- Nếu cần lưu trữ, dung dịch đã pha được bảo quản ở 2–8°C không quá 9 ngày theo nhãn tham khảo.
- Sau khi lấy khỏi tủ lạnh, sử dụng kịp thời và hoàn tất truyền trong vòng 24 giờ.
- Loại bỏ phần thuốc hoặc dung dịch còn thừa theo quy trình chuyên môn. Điều kiện bảo quản của từng sản phẩm cụ thể có thể khác nhau.
Đối tượng đặc biệt
Nhu cầu Selenium thay đổi theo tuổi:
- 0–6 tháng: 15 microgam/ngày, mức AI.
- 7–12 tháng: 20 microgam/ngày, mức AI.
- 1–3 tuổi: 20 microgam/ngày.
- 4–8 tuổi: 30 microgam/ngày.
- 9–13 tuổi: 40 microgam/ngày.
- Từ 14 tuổi: 55 microgam/ngày.
Giới hạn dung nạp tối đa của Hoa Kỳ:
- 0–6 tháng: 45 microgam/ngày.
- 7–12 tháng: 60 microgam/ngày.
- 1–3 tuổi: 90 microgam/ngày.
- 4–8 tuổi: 150 microgam/ngày.
- 9–13 tuổi: 280 microgam/ngày.
- 14–18 tuổi: 400 microgam/ngày.
Các giới hạn trên tính tổng từ thực phẩm, đồ uống và sản phẩm bổ sung, không phải liều khuyến nghị.
Selenious Acid Injection được phê duyệt làm nguồn Selenium trong dinh dưỡng tĩnh mạch cho trẻ em, kể cả trẻ sơ sinh. Liều tham khảo là 2 microgam/kg/ngày ở trẻ từ 7 kg và 2–4 microgam/kg/ngày ở trẻ dưới 7 kg. Trẻ sinh non có nguy cơ phơi nhiễm nhôm cao hơn do chức năng thận chưa trưởng thành. Không tự cho trẻ dùng sản phẩm Selenium liều người lớn.
Nhu cầu Selenium khuyến nghị cho người từ 51 tuổi trở lên theo DRI Hoa Kỳ vẫn là 55 microgam/ngày.
Nhãn selenious acid tiêm không xác định sự khác biệt rõ về nhu cầu Selenium giữa người cao tuổi và người trẻ. Liều trong dinh dưỡng tĩnh mạch phải được cá thể hóa theo tình trạng lâm sàng, nhu cầu dinh dưỡng và lượng Selenium từ đường uống hoặc đường ruột.
Người cao tuổi cần đặc biệt rà soát:
- Nhiều loại thuốc và sản phẩm bổ sung đang dùng.
- Chức năng thận.
- Khả năng ăn uống hoặc hấp thu.
- Tình trạng rụng tóc, móng giòn hoặc triệu chứng thần kinh có thể bị nhầm với bệnh tuổi già.
- Nguy cơ dùng nhầm nhiều sản phẩm đa vitamin chứa Selenium.
Nhu cầu Selenium khuyến nghị trong thai kỳ theo DRI Hoa Kỳ là 60 microgam/ngày.
Nhu cầu này thường có thể được đáp ứng bằng khẩu phần ăn và vitamin dành cho thai kỳ có hàm lượng phù hợp. Không tự bổ sung thêm Selenium nếu sản phẩm vitamin đang dùng đã chứa vi chất này.
EFSA thiết lập giới hạn dung nạp tối đa 255 microgam/ngày cho phụ nữ mang thai, trong khi mức UL của Hoa Kỳ là 400 microgam/ngày. Đây là mức tối đa tổng cộng, không phải liều khuyến nghị.
Theo nhãn Selenious Acid Injection, việc dùng đúng liều khuyến nghị trong dinh dưỡng tĩnh mạch không được dự kiến làm tăng nguy cơ dị tật lớn, sảy thai hoặc kết cục bất lợi. Selenium đường tĩnh mạch được xem xét khi nhu cầu của thai phụ không thể được đáp ứng bằng đường uống hoặc đường ruột.
Nhu cầu Selenium khuyến nghị khi cho con bú là 70 microgam/ngày theo DRI Hoa Kỳ.
Selenium hiện diện tự nhiên trong sữa mẹ. Nhãn Selenious Acid Injection cho biết dùng liều khuyến nghị trong dinh dưỡng tĩnh mạch không được dự kiến gây hại cho trẻ bú mẹ; chưa có đủ thông tin về ảnh hưởng của selenious acid đến lượng sữa.
EFSA áp dụng giới hạn tối đa 255 microgam/ngày cho phụ nữ cho con bú; Hoa Kỳ áp dụng mức 400 microgam/ngày. Không nên dùng những mức này làm liều bổ sung mục tiêu.
Cần tính tổng Selenium từ thực phẩm, vitamin sau sinh và các sản phẩm bổ sung riêng biệt.
Không có bảng hiệu chỉnh liều Selenium chung dựa riêng trên mức độ suy gan.
Người bệnh gan có thể có thay đổi khẩu phần, hấp thu, chuyển hóa protein và nhu cầu dinh dưỡng. Việc bổ sung phải dựa trên đánh giá tổng thể thay vì tự dùng liều cao với mục tiêu “bảo vệ gan”.
Đối với người dùng dinh dưỡng đường tĩnh mạch, nhãn selenious acid yêu cầu theo dõi chức năng gan trong quá trình điều trị.
Liều cụ thể ở người suy gan.
Người đồng thời suy gan và suy thận cần được đánh giá cá thể hóa do có thể thay đổi hấp thu, chuyển hóa protein, nhu cầu dinh dưỡng và khả năng đào thải Selenium.
Không có một liều hiệu chỉnh chung đã được xác minh cho nhóm này. Việc bổ sung cần dựa trên:
- Tổng lượng Selenium từ mọi đường.
- Nồng độ Selenium và bối cảnh xét nghiệm.
- Tình trạng dinh dưỡng.
- Chức năng gan và thận.
- Loại và thời gian dùng dinh dưỡng tĩnh mạch.
- Nguy cơ phơi nhiễm nhôm từ toàn bộ dung dịch tiêm.
Liều cụ thể.
Selenium ở mức nhu cầu dinh dưỡng không được dự kiến ảnh hưởng khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Tuy nhiên, ngộ độc Selenium có thể gây mệt mỏi, chóng mặt, run, dị cảm, mất điều hòa vận động hoặc thay đổi trạng thái tâm thần. Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện các triệu chứng này; cần ngừng sản phẩm và đi khám.
Tương tác thuốc của Selenium
Dữ liệu tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng với Selenium còn hạn chế.
Cisplatin:
- Cisplatin có thể làm giảm nồng độ Selenium trong huyết thanh và tóc.
- Ý nghĩa lâm sàng của sự giảm này chưa được xác định rõ.
- Một số nghiên cứu nhỏ đánh giá Selenium nhằm giảm độc tính của cisplatin, nhưng tổng quan Cochrane kết luận bằng chứng chưa đủ để khuyến nghị bổ sung thường quy.
Không tự bổ sung Selenium trong quá trình hóa trị vì sản phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng kế hoạch điều trị hoặc chứa thêm các thành phần khác.
Đối với Selenious Acid Injection, cần đánh giá tương hợp với tất cả thành phần của túi dinh dưỡng tĩnh mạch. Kết tủa trong dung dịch có thể gây thuyên tắc mạch phổi; quá trình pha chế phải do nhân viên chuyên môn thực hiện.
Thắc mắc về hoạt chất Selenium
Selenium là khoáng chất vi lượng thiết yếu tham gia cấu tạo selenoprotein. Các protein này hỗ trợ chuyển hóa hormone tuyến giáp, bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa, tổng hợp DNA, chức năng miễn dịch và sinh sản. Cơ thể chỉ cần Selenium với lượng rất nhỏ; bổ sung nhiều hơn nhu cầu không bảo đảm tạo thêm lợi ích.
Theo DRI Hoa Kỳ, người trưởng thành khỏe mạnh cần khoảng 55 microgam Selenium mỗi ngày. Nhu cầu tăng lên 60 microgam/ngày trong thai kỳ và 70 microgam/ngày khi cho con bú. Đây là tổng lượng từ thực phẩm, đồ uống và sản phẩm bổ sung, không phải liều thuốc điều trị.

