Selenium

Selenium, tiếng Việt thường gọi là selen, là một khoáng chất vi lượng thiết yếu có trong thực phẩm, sản phẩm bổ sung và một số chế phẩm dùng trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch. Selenium tham gia cấu tạo 25 selenoprotein của người, bao gồm glutathione peroxidase, thioredoxin reductase, selenoprotein P và các enzym chuyển đổi hormone tuyến giáp. Những protein này có vai trò trong chuyển hóa hormone tuyến giáp, tổng hợp DNA, sinh sản và bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa.

Nhu cầu Selenium của người trưởng thành khỏe mạnh theo khuyến nghị của Hoa Kỳ là 55 microgam mỗi ngày; nhu cầu tăng lên 60 microgam khi mang thai và 70 microgam khi cho con bú. Bổ sung liều cao không đồng nghĩa với tăng lợi ích và có thể gây selenosis với biểu hiện hơi thở mùi tỏi, rụng tóc, móng giòn, buồn nôn, tiêu chảy và bất thường thần kinh. Không tự dùng Selenium liều cao để phòng ung thư, bệnh tim hoặc điều trị bệnh tuyến giáp khi chưa được đánh giá tình trạng Selenium.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Selenium là khoáng chất vi lượng thiết yếu, ký hiệu hóa học Se.
  • Tham gia cấu tạo selenoprotein liên quan đến chống oxy hóa, chuyển hóa hormone tuyến giáp, sinh sản và tổng hợp DNA.
  • 55 microgam/ngày; thai kỳ 60 microgam/ngày; cho con bú 70 microgam/ngày theo DRI Hoa Kỳ.
  • Hải sản, thịt, gia cầm, trứng, ngũ cốc, sữa và quả hạch Brazil; hàm lượng trong thực vật thay đổi theo đất.
  • Selenomethionine, men giàu Selenium, sodium selenite và sodium selenate.
  • Phòng hoặc điều trị thiếu Selenium được xác định; cung cấp Selenium trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch khi đường uống hoặc đường ruột không đáp ứng.
  • Hơi thở mùi tỏi, vị kim loại, rụng tóc, móng giòn, phát ban, rối loạn tiêu hóa và thần kinh.
  • Hoa Kỳ: 400 microgam/ngày ở người lớn; EFSA: 255 microgam/ngày, gồm cả phụ nữ mang thai và cho con bú.
  • Giới hạn tối đa không phải liều điều trị và không thay thế đánh giá của bác sĩ khi có thiếu hụt hoặc cần dinh dưỡng tĩnh mạch.

Hoạt chất Selenium là gì?

Selenium là một khoáng chất vi lượng thiết yếu mà cơ thể chỉ cần với lượng microgam. Selenium không trực tiếp hoạt động như một thuốc chống oxy hóa đơn lẻ; hoạt chất được tích hợp vào selenoprotein, từ đó hỗ trợ các enzym liên quan đến kiểm soát stress oxy hóa, chuyển hóa hormone tuyến giáp, miễn dịch, tổng hợp DNA và sinh sản.

Selenium thiết yếu không đồng nghĩa với việc mọi người đều cần uống bổ sung. Phần lớn nhu cầu có thể được đáp ứng từ khẩu phần ăn đa dạng. Bổ sung vượt nhu cầu có thể gây độc.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Selenium

CAS 7782-49-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Selenium

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Selenium

Tên IUPAC

selenium

Tên khác / tên đồng nghĩa

Selen; Se; Selenium nguyên tố. Các dạng cung cấp Selenium thường gặp gồm L-selenomethionine, selenocysteine, selenium-enriched yeast, sodium selenite, sodium selenate và selenious acid.

Không được đồng nhất Selenium dinh dưỡng với selenium sulfide, một hợp chất dùng ngoài da trong một số thuốc điều trị gàu hoặc bệnh da. Hai chất có dạng dùng, công dụng và hồ sơ an toàn khác nhau.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

7782-49-2

UNII

H6241UJ22B

PubChem CID

6326970

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Selenium

Dược động học của Selenium phụ thuộc dạng hóa học, đường dùng, liều, tình trạng dinh dưỡng và khả năng tích hợp vào protein.

Sau khi được hấp thu, selenomethionine và Selenium vô cơ được chuyển hóa thành các chất trung gian chung. Selenium sau đó được sử dụng để tổng hợp selenocysteine và các selenoprotein. Khoảng 28–46% tổng lượng Selenium trong cơ thể được tìm thấy ở cơ xương.

Selenium được duy trì cân bằng chủ yếu qua bài tiết nước tiểu. Khi mức tiêu thụ tăng, thuốc còn có thể được đào thải qua phân và phổi. Đối với Selenium tiêm tĩnh mạch, 85% Selenium phóng xạ gắn protein sau 4–6 giờ và khoảng 95% gắn protein sau 24 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Selenium trong thực phẩm và các dạng bổ sung thông dụng được hấp thu tương đối tốt. Selenomethionine, men giàu Selenium, selenite và selenate có thể được hấp thu đến khoảng 90%.

Mức hấp thu Selenium từ khẩu phần nhìn chung không bị ảnh hưởng nhiều bởi tình trạng Selenium sẵn có của cơ thể. Tuy nhiên, tổng lượng Selenium được giữ lại, chuyển hóa và bài tiết thay đổi theo dạng hóa học và lượng sử dụng.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng phụ thuộc dạng Selenium.

NIH ghi nhận cơ thể có thể hấp thu đến khoảng 90% Selenium từ selenomethionine, men giàu Selenium, sodium selenite và sodium selenate. Nhãn Selenious Acid Injection ước tính sinh khả dụng đường uống nói chung khoảng 70%, nhưng giá trị này không nên được áp dụng đồng nhất cho mọi dạng hóa học hoặc sản phẩm. Sinh khả dụng đường tĩnh mạch được xem là hoàn toàn đối với lượng Selenium đã được đưa trực tiếp vào tuần hoàn, nhưng việc sử dụng và tích hợp vào selenoprotein vẫn phụ thuộc chuyển hóa của cơ thể.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau khi hấp thu, Selenium được phân bố đến nhiều mô và được tích hợp vào các selenoprotein. Cơ xương chứa khoảng 28–46% tổng lượng Selenium của cơ thể.

Tuyến giáp có nồng độ Selenium cao hơn nhiều cơ quan khác. Các selenoprotein tại tuyến giáp tham gia chuyển đổi thyroxine T4 thành triiodothyronine T3 và bảo vệ mô tuyến giáp trước hydrogen peroxide tạo ra trong quá trình tổng hợp hormone. Đối với Selenium tiêm tĩnh mạch, tỷ lệ gắn protein tăng từ khoảng 85% sau 4–6 giờ lên 95% sau 24 giờ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Selenomethionine và Selenium vô cơ sau khi hấp thu được chuyển hóa nhanh đến một chất trung gian chung, sau đó được sử dụng để tổng hợp selenocysteine trong các selenoprotein.

Selenious acid được khử qua các phản ứng có sự tham gia của glutathione để tạo hydrogen selenide. Hydrogen selenide đóng vai trò nguồn Selenium cho quá trình tổng hợp glutathione peroxidase, iodothyronine deiodinase, thioredoxin và các selenoprotein khác. Khi lượng Selenium vượt nhu cầu, Selenium được chuyển thành các chất chuyển hóa methyl hóa để tăng đào thải qua nước tiểu, hơi thở hoặc phân.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Selenium được đào thải chủ yếu qua nước tiểu. Khi mức tiêu thụ cao, Selenium còn được thải qua phổi và phân.

Hơi thở có mùi tỏi trong ngộ độc Selenium liên quan đến các chất chuyển hóa Selenium dễ bay hơi được thải qua phổi.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không có một thời gian bán thải duy nhất có thể áp dụng cho Selenium nguyên tố, selenomethionine, sodium selenite, sodium selenate và Selenium đã được tích hợp vào protein.

Thời gian lưu giữ thay đổi theo dạng hóa học, mô phân bố, tình trạng Selenium ban đầu và quá trình luân chuyển của selenoprotein. Thời gian bán thải chuẩn hóa cho từng dạng.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một giá trị độ thanh thải chuẩn áp dụng cho mọi dạng Selenium vì Selenium được chuyển hóa và tích hợp vào nhiều protein, đồng thời độ thanh thải thay đổi theo dạng hóa học, lượng hấp thu, tình trạng dinh dưỡng và chức năng thận.

Selenium được duy trì cân bằng chủ yếu thông qua bài tiết nước tiểu. Giá trị độ thanh thải định lượng theo từng dạng bổ sung.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đến hấp thu, phân bố hoặc thải trừ Selenium gồm:

  • Dạng hóa học: selenomethionine có thể được đưa không đặc hiệu vào protein thay cho methionine, trong khi selenite và selenate đi qua các con đường chuyển hóa khác.
  • Liều và thời gian sử dụng.
  • Lượng Selenium từ thức ăn, sản phẩm đa vitamin và sản phẩm bổ sung riêng lẻ.
  • Hàm lượng Selenium trong đất đối với thực phẩm nguồn gốc thực vật.
  • Chức năng thận, vì nước tiểu là đường đào thải chính.
  • Lọc máu, dinh dưỡng đường tĩnh mạch kéo dài hoặc rối loạn hấp thu.
  • Tình trạng viêm, có thể ảnh hưởng giá trị selenoprotein P và glutathione peroxidase khi đánh giá tình trạng Selenium.
  • Tuổi, thai kỳ, cho con bú và tốc độ tăng trưởng ở trẻ em.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Selenium

Selenium thuộc nhóm khoáng chất vi lượng thiết yếu. Tác dụng sinh học được thực hiện thông qua khoảng 25 selenoprotein của người, trong đó có:

  • Glutathione peroxidase: tham gia khử peroxide và bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa.
  • Thioredoxin reductase: tham gia điều hòa trạng thái oxy hóa–khử và nhiều quá trình tế bào.
  • Iodothyronine deiodinase: chuyển đổi hormone tuyến giáp T4 thành dạng T3 có hoạt tính.
  • Selenoprotein P: tham gia vận chuyển Selenium và bảo vệ chống oxy hóa.

Selenium không nên được phân loại đơn thuần như một “chất chống oxy hóa” để suy luận rằng liều càng cao càng tốt. Hoạt tính sinh học đạt trạng thái bão hòa và lượng dư có thể gây độc.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Selenium được chuyển hóa thành selenocysteine và tích hợp vào trung tâm hoạt động của các selenoprotein. Các selenoprotein thực hiện nhiều chức năng:

  • Khử hydrogen peroxide và lipid hydroperoxide.
  • Duy trì cân bằng oxy hóa–khử nội bào.
  • Chuyển đổi T4 thành T3.
  • Hỗ trợ tổng hợp DNA.
  • Tham gia chức năng miễn dịch và sinh sản.
  • Vận chuyển và phân phối Selenium giữa các mô.

Đối với selenious acid, cơ thể khử hợp chất thành hydrogen selenide qua con đường có glutathione, tạo nguồn Selenium để tổng hợp selenoprotein.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Đáp ứng sinh học của Selenium phụ thuộc tình trạng Selenium ban đầu. Ở người đã có đủ Selenium, bổ sung thêm thường không làm tăng đáng kể selenoprotein P hoặc hoạt tính glutathione peroxidase.

Mối liên hệ định lượng giữa nồng độ selenious acid, liều dùng và đáp ứng dược lực theo thời gian chưa được xác lập đầy đủ trong nhãn thuốc tiêm.

Điều này cho thấy việc tăng liều bổ sung ở người không thiếu Selenium không bảo đảm tạo thêm lợi ích sinh học, trong khi nguy cơ độc tính tăng theo mức phơi nhiễm.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Selenium

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Selenium

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Selenium

Dữ liệu tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng với Selenium còn hạn chế.

Cisplatin:

  • Cisplatin có thể làm giảm nồng độ Selenium trong huyết thanh và tóc.
  • Ý nghĩa lâm sàng của sự giảm này chưa được xác định rõ.
  • Một số nghiên cứu nhỏ đánh giá Selenium nhằm giảm độc tính của cisplatin, nhưng tổng quan Cochrane kết luận bằng chứng chưa đủ để khuyến nghị bổ sung thường quy.

Không tự bổ sung Selenium trong quá trình hóa trị vì sản phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng kế hoạch điều trị hoặc chứa thêm các thành phần khác.

Đối với Selenious Acid Injection, cần đánh giá tương hợp với tất cả thành phần của túi dinh dưỡng tĩnh mạch. Kết tủa trong dung dịch có thể gây thuyên tắc mạch phổi; quá trình pha chế phải do nhân viên chuyên môn thực hiện.

Thắc mắc về hoạt chất Selenium

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 9 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *