Sắt pyrophosphate

Sắt pyrophosphate, thường chỉ ferric pyrophosphate hoặc iron(III) pyrophosphate, là một muối sắt hóa trị III được sử dụng làm nguồn bổ sung sắt trong một số thực phẩm tăng cường vi chất, sữa, ngũ cốc và chế phẩm dinh dưỡng. Hợp chất này ít tan trong nước, thường ít làm thay đổi màu hoặc mùi vị thực phẩm hơn các muối sắt dễ tan nhưng khả năng hấp thu có thể thấp và biến thiên theo kích thước tiểu phân, công thức bào chế và thành phần bữa ăn. Cần phân biệt ferric pyrophosphate đường uống với ferric pyrophosphate citrate, một phức hợp sắt tan được dùng theo đường thẩm tách hoặc truyền tĩnh mạch để duy trì hemoglobin ở người lớn mắc bệnh thận mạn phụ thuộc thẩm tách máu. Không nên tự dùng sắt khi chưa xác định thiếu sắt, vì thiếu máu có nhiều nguyên nhân và bổ sung quá mức có thể gây ngộ độc hoặc tích lũy sắt. ([eCFR])

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Cập nhật lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Muối vô cơ của sắt hóa trị III và ion pyrophosphate.
  • Công thức: Dạng khan thường được biểu diễn là Fe4(P2O7)3.
  • Ứng dụng chính: Nguồn sắt trong thực phẩm tăng cường và một số chế phẩm bổ sung.
  • Khả năng hấp thu: Thấp và biến thiên hơn sắt sulfat; WHO ghi nhận sinh khả dụng tương đối khoảng 21–74% tùy nghiên cứu và nền thực phẩm.
  • Dạng vi hạt: Micron hóa hoặc phân tán có thể cải thiện hấp thu, nhưng dữ liệu phụ thuộc từng công thức.
  • Dạng thuốc chuyên biệt: Ferric pyrophosphate citrate được dùng trong thẩm tách máu, không tương đương với sắt pyrophosphate uống.
  • Nguy cơ chính: Rối loạn tiêu hóa, quá tải sắt, ngộ độc cấp khi uống quá liều và phản ứng quá mẫn với dạng dùng ngoài đường tiêu hóa.

Hoạt chất Sắt pyrophosphate là gì?

Sắt pyrophosphate là một dạng sắt hóa trị III liên kết với ion pyrophosphate. Hợp chất được lựa chọn trong một số thực phẩm tăng cường vì tương đối ổn định và ít gây thay đổi cảm quan hơn nhiều muối sắt dễ tan.

Nhược điểm chính là độ tan và khả năng hấp thu thường thấp hơn sắt sulfat. Dạng micron hóa được phát triển nhằm tăng diện tích bề mặt và cải thiện khả năng phân tán hoặc hấp thu.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Sắt pyrophosphate

INN Ferric pyrophosphate; iron(III) pyrophosphate

CAS 10058-44-3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Sắt pyrophosphate

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ferric pyrophosphate; iron(III) pyrophosphate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Sắt(III) pyrophosphate; sắt pyrophosphat; ferric diphosphate; iron(III) diphosphate; pyrophosphoric acid iron(III) salt.

Ferric pyrophosphate citrate là một phức hợp khác có thêm citrate và không nên được xem là tên đồng nghĩa hoàn toàn với ferric pyrophosphate thông thường.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

10058-44-3

UNII

Chưa xác minh

PubChem CID

9942154

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Sắt pyrophosphate

Dược động học của ferric pyrophosphate đường uống phụ thuộc mạnh vào công thức. Hợp chất ít tan phải được hòa tan hoặc chuyển thành dạng sắt có thể hấp thu trong đường tiêu hóa. Sau khi hấp thu, sắt đi vào hệ thống điều hòa sắt sinh lý, gắn với transferrin, được vận chuyển đến tủy xương hoặc dự trữ dưới dạng ferritin.

Không có một bộ thông số dược động học duy nhất áp dụng cho ferric pyrophosphate thông thường, dạng micron hóa, dạng bao vi hạt và mọi sản phẩm bổ sung.

Đối với ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách, sắt được chuyển trực tiếp vào tuần hoàn và gắn với transferrin để vận chuyển đến tiền nguyên hồng cầu, sau đó được tích hợp vào hemoglobin.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sắt từ ferric pyrophosphate đường uống được hấp thu chủ yếu tại tá tràng và đoạn gần hỗng tràng sau khi được giải phóng khỏi phức hợp. Mức hấp thu chịu điều hòa bởi nhu cầu sắt của cơ thể và hormone hepcidin.

Khả năng hấp thu có thể tăng khi:

  • Cơ thể đang thiếu sắt.
  • Tiểu phân được micron hóa hoặc phân tán tốt.
  • Dùng trong công thức có chất hỗ trợ hấp thu phù hợp.
  • Bữa ăn có vitamin C và ít chất ức chế hấp thu.

Khả năng hấp thu có thể giảm khi dùng cùng phytate, một số polyphenol, lượng calci cao hoặc thuốc giảm acid dạ dày.

Ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách không phụ thuộc hấp thu qua đường tiêu hóa.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Ferric pyrophosphate ít tan trong nước và ít tan trong acid loãng. WHO ghi nhận sinh khả dụng tương đối của sắt từ ferric pyrophosphate trong thực phẩm khoảng 21–74% so với sắt sulfat hydrat, nhưng mức hấp thu thay đổi theo nền thực phẩm, kích thước tiểu phân và quy trình chế biến.

WHO cũng lưu ý dạng ferric pyrophosphate micron hóa có thể cải thiện hấp thu so với dạng thông thường trong một số thực phẩm. Không được mặc định mọi sản phẩm quảng bá là vi hạt hoặc bao lipid đều có sinh khả dụng giống nhau.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau khi được hấp thu hoặc đưa vào tuần hoàn, sắt gắn chủ yếu với transferrin. Transferrin vận chuyển sắt đến:

  • Tủy xương để tổng hợp hemoglobin.
  • Cơ để tổng hợp myoglobin.
  • Các mô cần enzym chứa sắt.
  • Gan và hệ liên võng nội mô để dự trữ dưới dạng ferritin hoặc hemosiderin.

Sắt tự do trong huyết tương được duy trì ở mức rất thấp do có khả năng xúc tác phản ứng oxy hóa.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Sắt không được chuyển hóa theo cơ chế enzym gan hoặc cytochrome P450 giống nhiều dược chất hữu cơ. Sau khi tách khỏi pyrophosphate, sắt tham gia chu trình sinh lý gồm vận chuyển bằng transferrin, sử dụng để tạo hemoglobin và tái chế từ hồng cầu già.

Pyrophosphate được xử lý qua các con đường chuyển hóa phosphate của cơ thể. Với ferric pyrophosphate citrate, citrate và pyrophosphate đóng vai trò phối tử giúp giữ sắt ở dạng tan trước khi sắt được chuyển sang transferrin.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Cơ thể không có cơ chế bài tiết sắt chủ động với công suất lớn. Một lượng nhỏ sắt mất hằng ngày qua:

  • Bong tế bào da và niêm mạc ruột.
  • Mồ hôi.
  • Nước tiểu và phân.
  • Kinh nguyệt hoặc các nguồn mất máu khác.

Phần lớn sắt từ hồng cầu già được đại thực bào thu hồi và tái sử dụng. Vì vậy, bổ sung kéo dài khi không thiếu sắt có thể dẫn đến tích lũy.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của ferric pyrophosphate đường uống dưới dạng hợp chất nguyên vẹn.

Với ferric pyrophosphate citrate được đưa vào tuần hoàn, thời gian bán thải của sắt huyết thanh sau hiệu chỉnh nồng độ nền khoảng 1,48 giờ trong nghiên cứu dược động học được nêu trong nhãn TRIFERIC.

Sắt sau khi được tích hợp vào hemoglobin hoặc kho dự trữ không tuân theo thời gian bán thải huyết tương ngắn này.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải của ferric pyrophosphate đường uống dưới dạng một hợp chất nguyên vẹn.

Đối với ferric pyrophosphate citrate, nghiên cứu dược động học của sắt huyết thanh sau truyền ghi nhận độ thanh thải trung bình khoảng 0,406–0,556 L/giờ sau truyền tĩnh mạch trong bốn giờ. Thông số này không được áp dụng cho ferric pyrophosphate uống. ([DailyMed])

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng gồm:

  • Mức độ thiếu sắt và nồng độ hepcidin.
  • Tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng.
  • Kích thước tiểu phân và mức độ micron hóa.
  • Độ tan và công nghệ phân tán hoặc bao vi hạt.
  • Thành phần thực phẩm chứa ferric pyrophosphate.
  • Vitamin C, phytate, polyphenol và calci trong bữa ăn.
  • Thuốc ức chế bơm proton hoặc các thuốc giảm acid dạ dày.
  • Bệnh celiac, viêm ruột, phẫu thuật dạ dày–ruột hoặc các tình trạng kém hấp thu.
  • Mất máu và nhu cầu tạo hồng cầu.
  • Việc dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa sắt.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Sắt pyrophosphate

Ferric pyrophosphate thuộc nhóm nguồn sắt vô cơ hóa trị III.

Khi được dùng trong thực phẩm, vai trò chính là nguyên liệu cung cấp sắt. Khi sắt được hấp thu, tác dụng sinh học không phụ thuộc vào ion pyrophosphate mà phụ thuộc vào lượng sắt nguyên tố thực sự đi vào tuần hoàn.

Ferric pyrophosphate citrate là phức hợp sắt hòa tan có đặc tính dược phẩm riêng và được đưa trực tiếp vào tuần hoàn trong quá trình thẩm tách.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi sắt từ ferric pyrophosphate được hấp thu:

  1. Sắt gắn với transferrin trong huyết tương.
  2. Transferrin vận chuyển sắt đến tiền nguyên hồng cầu tại tủy xương.
  3. Sắt được tích hợp vào nhân heme.
  4. Heme kết hợp với globin để tạo hemoglobin.
  5. Khi thiếu sắt được khắc phục, khả năng tạo hồng cầu và vận chuyển oxy có thể được cải thiện.

Ferric pyrophosphate citrate trong thẩm tách cung cấp sắt trực tiếp cho transferrin, giúp bù lượng sắt mất trong quá trình thẩm tách và tạo hồng cầu.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng dược lực học của ferric pyrophosphate phụ thuộc vào lượng sắt được hấp thu và tình trạng thiếu sắt ban đầu. Việc bổ sung sắt có thể:

  • Tăng độ bão hòa transferrin.
  • Bổ sung kho dự trữ ferritin.
  • Hỗ trợ tăng hemoglobin khi thiếu máu thực sự do thiếu sắt.
  • Hỗ trợ tổng hợp myoglobin và các enzym chứa sắt.

Không nên kỳ vọng ferric pyrophosphate làm tăng hemoglobin ở người thiếu máu do nguyên nhân khác như thiếu vitamin B12, thiếu folate, tan máu, bệnh tủy xương hoặc viêm mạn mà không kèm thiếu sắt.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Sắt pyrophosphate

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Sắt pyrophosphate

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Sắt pyrophosphate

Đối với ferric pyrophosphate đường uống và các sản phẩm chứa sắt:

  • Levothyroxine: sắt có thể giảm hấp thu và hiệu quả của levothyroxine; nhiều nhãn khuyến cáo dùng cách nhau ít nhất 4 giờ.
  • Levodopa: sắt có thể tạo phức và làm giảm lượng levodopa được hấp thu.
  • Thuốc ức chế bơm proton như omeprazole hoặc lansoprazole có thể giảm hấp thu sắt không heme do làm giảm acid dạ dày.
  • Calci có thể cản trở hấp thu sắt; nên cân nhắc dùng vào thời điểm khác nhau.
  • Thức ăn giàu phytate hoặc polyphenol có thể giảm hấp thu sắt.
  • Dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa sắt làm tăng nguy cơ quá liều hoặc quá tải sắt.

Nhãn ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách không có mục tương tác thuốc chuyên biệt. Việc phối hợp với các liệu pháp sắt khác phải do chuyên khoa thận đánh giá dựa trên xét nghiệm sắt.

([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])

Thắc mắc về hoạt chất Sắt pyrophosphate

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *