Sắt pyrophosphate, thường chỉ ferric pyrophosphate hoặc iron(III) pyrophosphate, là một muối sắt hóa trị III được sử dụng làm nguồn bổ sung sắt trong một số thực phẩm tăng cường vi chất, sữa, ngũ cốc và chế phẩm dinh dưỡng. Hợp chất này ít tan trong nước, thường ít làm thay đổi màu hoặc mùi vị thực phẩm hơn các muối sắt dễ tan nhưng khả năng hấp thu có thể thấp và biến thiên theo kích thước tiểu phân, công thức bào chế và thành phần bữa ăn. Cần phân biệt ferric pyrophosphate đường uống với ferric pyrophosphate citrate, một phức hợp sắt tan được dùng theo đường thẩm tách hoặc truyền tĩnh mạch để duy trì hemoglobin ở người lớn mắc bệnh thận mạn phụ thuộc thẩm tách máu. Không nên tự dùng sắt khi chưa xác định thiếu sắt, vì thiếu máu có nhiều nguyên nhân và bổ sung quá mức có thể gây ngộ độc hoặc tích lũy sắt. ([eCFR])
Nội dung chính
- Bản chất: Muối vô cơ của sắt hóa trị III và ion pyrophosphate.
- Công thức: Dạng khan thường được biểu diễn là Fe4(P2O7)3.
- Ứng dụng chính: Nguồn sắt trong thực phẩm tăng cường và một số chế phẩm bổ sung.
- Khả năng hấp thu: Thấp và biến thiên hơn sắt sulfat; WHO ghi nhận sinh khả dụng tương đối khoảng 21–74% tùy nghiên cứu và nền thực phẩm.
- Dạng vi hạt: Micron hóa hoặc phân tán có thể cải thiện hấp thu, nhưng dữ liệu phụ thuộc từng công thức.
- Dạng thuốc chuyên biệt: Ferric pyrophosphate citrate được dùng trong thẩm tách máu, không tương đương với sắt pyrophosphate uống.
- Nguy cơ chính: Rối loạn tiêu hóa, quá tải sắt, ngộ độc cấp khi uống quá liều và phản ứng quá mẫn với dạng dùng ngoài đường tiêu hóa.
Hoạt chất Sắt pyrophosphate là gì?
Sắt pyrophosphate là một dạng sắt hóa trị III liên kết với ion pyrophosphate. Hợp chất được lựa chọn trong một số thực phẩm tăng cường vì tương đối ổn định và ít gây thay đổi cảm quan hơn nhiều muối sắt dễ tan.
Nhược điểm chính là độ tan và khả năng hấp thu thường thấp hơn sắt sulfat. Dạng micron hóa được phát triển nhằm tăng diện tích bề mặt và cải thiện khả năng phân tán hoặc hấp thu.
Sắt pyrophosphate
INN Ferric pyrophosphate; iron(III) pyrophosphate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Sắt pyrophosphate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ferric pyrophosphate; iron(III) pyrophosphate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Sắt(III) pyrophosphate; sắt pyrophosphat; ferric diphosphate; iron(III) diphosphate; pyrophosphoric acid iron(III) salt. Ferric pyrophosphate citrate là một phức hợp khác có thêm citrate và không nên được xem là tên đồng nghĩa hoàn toàn với ferric pyrophosphate thông thường. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 10058-44-3 |
|---|---|
| UNII | Chưa xác minh |
| PubChem CID | 9942154 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Sắt pyrophosphate
Dược động học của ferric pyrophosphate đường uống phụ thuộc mạnh vào công thức. Hợp chất ít tan phải được hòa tan hoặc chuyển thành dạng sắt có thể hấp thu trong đường tiêu hóa. Sau khi hấp thu, sắt đi vào hệ thống điều hòa sắt sinh lý, gắn với transferrin, được vận chuyển đến tủy xương hoặc dự trữ dưới dạng ferritin.
Không có một bộ thông số dược động học duy nhất áp dụng cho ferric pyrophosphate thông thường, dạng micron hóa, dạng bao vi hạt và mọi sản phẩm bổ sung.
Đối với ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách, sắt được chuyển trực tiếp vào tuần hoàn và gắn với transferrin để vận chuyển đến tiền nguyên hồng cầu, sau đó được tích hợp vào hemoglobin.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sắt từ ferric pyrophosphate đường uống được hấp thu chủ yếu tại tá tràng và đoạn gần hỗng tràng sau khi được giải phóng khỏi phức hợp. Mức hấp thu chịu điều hòa bởi nhu cầu sắt của cơ thể và hormone hepcidin.
Khả năng hấp thu có thể tăng khi:
- Cơ thể đang thiếu sắt.
- Tiểu phân được micron hóa hoặc phân tán tốt.
- Dùng trong công thức có chất hỗ trợ hấp thu phù hợp.
- Bữa ăn có vitamin C và ít chất ức chế hấp thu.
Khả năng hấp thu có thể giảm khi dùng cùng phytate, một số polyphenol, lượng calci cao hoặc thuốc giảm acid dạ dày.
Ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách không phụ thuộc hấp thu qua đường tiêu hóa.
| F · Sinh khả dụng | Ferric pyrophosphate ít tan trong nước và ít tan trong acid loãng. WHO ghi nhận sinh khả dụng tương đối của sắt từ ferric pyrophosphate trong thực phẩm khoảng 21–74% so với sắt sulfat hydrat, nhưng mức hấp thu thay đổi theo nền thực phẩm, kích thước tiểu phân và quy trình chế biến. WHO cũng lưu ý dạng ferric pyrophosphate micron hóa có thể cải thiện hấp thu so với dạng thông thường trong một số thực phẩm. Không được mặc định mọi sản phẩm quảng bá là vi hạt hoặc bao lipid đều có sinh khả dụng giống nhau. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi được hấp thu hoặc đưa vào tuần hoàn, sắt gắn chủ yếu với transferrin. Transferrin vận chuyển sắt đến:
- Tủy xương để tổng hợp hemoglobin.
- Cơ để tổng hợp myoglobin.
- Các mô cần enzym chứa sắt.
- Gan và hệ liên võng nội mô để dự trữ dưới dạng ferritin hoặc hemosiderin.
Sắt tự do trong huyết tương được duy trì ở mức rất thấp do có khả năng xúc tác phản ứng oxy hóa.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Sắt không được chuyển hóa theo cơ chế enzym gan hoặc cytochrome P450 giống nhiều dược chất hữu cơ. Sau khi tách khỏi pyrophosphate, sắt tham gia chu trình sinh lý gồm vận chuyển bằng transferrin, sử dụng để tạo hemoglobin và tái chế từ hồng cầu già.
Pyrophosphate được xử lý qua các con đường chuyển hóa phosphate của cơ thể. Với ferric pyrophosphate citrate, citrate và pyrophosphate đóng vai trò phối tử giúp giữ sắt ở dạng tan trước khi sắt được chuyển sang transferrin.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Cơ thể không có cơ chế bài tiết sắt chủ động với công suất lớn. Một lượng nhỏ sắt mất hằng ngày qua:
- Bong tế bào da và niêm mạc ruột.
- Mồ hôi.
- Nước tiểu và phân.
- Kinh nguyệt hoặc các nguồn mất máu khác.
Phần lớn sắt từ hồng cầu già được đại thực bào thu hồi và tái sử dụng. Vì vậy, bổ sung kéo dài khi không thiếu sắt có thể dẫn đến tích lũy.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của ferric pyrophosphate đường uống dưới dạng hợp chất nguyên vẹn. Với ferric pyrophosphate citrate được đưa vào tuần hoàn, thời gian bán thải của sắt huyết thanh sau hiệu chỉnh nồng độ nền khoảng 1,48 giờ trong nghiên cứu dược động học được nêu trong nhãn TRIFERIC. Sắt sau khi được tích hợp vào hemoglobin hoặc kho dự trữ không tuân theo thời gian bán thải huyết tương ngắn này. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải của ferric pyrophosphate đường uống dưới dạng một hợp chất nguyên vẹn. Đối với ferric pyrophosphate citrate, nghiên cứu dược động học của sắt huyết thanh sau truyền ghi nhận độ thanh thải trung bình khoảng 0,406–0,556 L/giờ sau truyền tĩnh mạch trong bốn giờ. Thông số này không được áp dụng cho ferric pyrophosphate uống. ([DailyMed]) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng gồm:
- Mức độ thiếu sắt và nồng độ hepcidin.
- Tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng.
- Kích thước tiểu phân và mức độ micron hóa.
- Độ tan và công nghệ phân tán hoặc bao vi hạt.
- Thành phần thực phẩm chứa ferric pyrophosphate.
- Vitamin C, phytate, polyphenol và calci trong bữa ăn.
- Thuốc ức chế bơm proton hoặc các thuốc giảm acid dạ dày.
- Bệnh celiac, viêm ruột, phẫu thuật dạ dày–ruột hoặc các tình trạng kém hấp thu.
- Mất máu và nhu cầu tạo hồng cầu.
- Việc dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa sắt.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Sắt pyrophosphate
Ferric pyrophosphate thuộc nhóm nguồn sắt vô cơ hóa trị III.
Khi được dùng trong thực phẩm, vai trò chính là nguyên liệu cung cấp sắt. Khi sắt được hấp thu, tác dụng sinh học không phụ thuộc vào ion pyrophosphate mà phụ thuộc vào lượng sắt nguyên tố thực sự đi vào tuần hoàn.
Ferric pyrophosphate citrate là phức hợp sắt hòa tan có đặc tính dược phẩm riêng và được đưa trực tiếp vào tuần hoàn trong quá trình thẩm tách.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Sau khi sắt từ ferric pyrophosphate được hấp thu:
- Sắt gắn với transferrin trong huyết tương.
- Transferrin vận chuyển sắt đến tiền nguyên hồng cầu tại tủy xương.
- Sắt được tích hợp vào nhân heme.
- Heme kết hợp với globin để tạo hemoglobin.
- Khi thiếu sắt được khắc phục, khả năng tạo hồng cầu và vận chuyển oxy có thể được cải thiện.
Ferric pyrophosphate citrate trong thẩm tách cung cấp sắt trực tiếp cho transferrin, giúp bù lượng sắt mất trong quá trình thẩm tách và tạo hồng cầu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học của ferric pyrophosphate phụ thuộc vào lượng sắt được hấp thu và tình trạng thiếu sắt ban đầu. Việc bổ sung sắt có thể:
- Tăng độ bão hòa transferrin.
- Bổ sung kho dự trữ ferritin.
- Hỗ trợ tăng hemoglobin khi thiếu máu thực sự do thiếu sắt.
- Hỗ trợ tổng hợp myoglobin và các enzym chứa sắt.
Không nên kỳ vọng ferric pyrophosphate làm tăng hemoglobin ở người thiếu máu do nguyên nhân khác như thiếu vitamin B12, thiếu folate, tan máu, bệnh tủy xương hoặc viêm mạn mà không kèm thiếu sắt.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Sắt pyrophosphate
Ferric pyrophosphate thông thường được ghi nhận chủ yếu là nguồn sắt:
- Tăng cường vi chất cho thực phẩm.
- Bổ sung vào gạo, ngũ cốc, sữa, sản phẩm cacao hoặc thực phẩm dinh dưỡng.
- Cung cấp sắt trong một số chế phẩm bổ sung khi lượng sắt từ chế độ ăn không đáp ứng nhu cầu.
Việc sử dụng để điều trị thiếu máu thiếu sắt phải dựa trên hàm lượng sắt nguyên tố, dữ liệu của sản phẩm và đánh giá lâm sàng; không có một chỉ định điều trị thống nhất áp dụng cho mọi sản phẩm ferric pyrophosphate.
Ferric pyrophosphate citrate được phê duyệt để thay thế sắt nhằm duy trì hemoglobin ở người lớn mắc bệnh thận mạn phụ thuộc thẩm tách máu. Sản phẩm không dành cho thẩm phân phúc mạc và chưa được nghiên cứu đầy đủ trong thẩm tách máu tại nhà. ([DailyMed])
Các hướng phát triển hoặc nghiên cứu gồm:
- Ferric pyrophosphate micron hóa.
- Hệ phân tán giúp tăng độ hòa tan.
- Bao vi hạt hoặc bao lipid.
- Phối hợp citrate hoặc acid hữu cơ để tăng khả năng hòa tan.
- Tăng cường sắt cho gạo và thực phẩm có nguy cơ biến đổi cảm quan.
- Các công thức uống có khả năng dung nạp tiêu hóa tốt hơn.
Kết quả không thể suy rộng giữa các công nghệ. Cần đánh giá riêng hàm lượng sắt nguyên tố, sinh khả dụng và hiệu quả lâm sàng của từng sản phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Đối với ferric pyrophosphate đường uống:
- Không có một liều chuẩn chung áp dụng cho mọi sản phẩm.
- Liều phải được tính theo lượng sắt nguyên tố, không tính đơn thuần theo tổng khối lượng ferric pyrophosphate.
- Hàm lượng sắt nguyên tố thay đổi theo dạng hydrat, độ tinh khiết và công thức sản phẩm.
- Nhu cầu dinh dưỡng không đồng nghĩa với liều điều trị thiếu máu.
- Liều điều trị phải dựa trên tuổi, mức độ thiếu sắt, hemoglobin, ferritin, độ bão hòa transferrin, nguyên nhân mất sắt và khả năng dung nạp.
Theo dữ liệu WHO về tăng cường thực phẩm, ferric pyrophosphate thông thường chứa khoảng 25% sắt và do sinh khả dụng thấp hơn sắt sulfat, một số chương trình tăng cường phải sử dụng lượng sắt cao hơn. Đây là nguyên tắc thiết kế thực phẩm tăng cường, không phải hướng dẫn để người dùng tự tăng liều viên uống.
Đối với TRIFERIC AVNU:
- 6,75 mg sắt(III) truyền tĩnh mạch chậm liên tục trong 3–4 giờ tại mỗi buổi thẩm tách máu.
Đối với TRIFERIC pha dịch thẩm tách:
- Pha để đạt nồng độ sắt(III) cuối cùng 2 micromol/L, tương đương 110 microgam/L trong dịch thẩm tách.
Các liều ferric pyrophosphate citrate chỉ được thực hiện tại đơn vị thẩm tách và không áp dụng cho chế phẩm uống. ([DailyMed])
Đối với sản phẩm uống:
- Kiểm tra lượng sắt nguyên tố ghi trên nhãn.
- Dùng đúng liều và thời điểm của sản phẩm.
- Không dùng đồng thời nhiều vitamin hoặc khoáng chất đều chứa sắt.
- Có thể dùng cùng thức ăn nếu kích ứng dạ dày, nhưng một số thành phần thức ăn có thể giảm hấp thu.
- Nên tách thời điểm với chế phẩm calci.
- Không dùng cùng thời điểm với levothyroxine; một số nhãn levothyroxine khuyến cáo cách ít nhất 4 giờ.
- Không tự dùng kéo dài khi chưa kiểm tra lại hemoglobin và kho dự trữ sắt.
Ferric pyrophosphate citrate phải được pha hoặc truyền đúng quy trình tại cơ sở thẩm tách. Không được tiêm nhanh, tự pha hoặc dùng tại nhà.
Theo dõi có thể gồm:
- Công thức máu.
- Hemoglobin và hematocrit.
- Ferritin huyết thanh.
- Sắt huyết thanh.
- Độ bão hòa transferrin.
- Số lượng hồng cầu lưới khi cần.
- Đáp ứng triệu chứng như mệt mỏi, khó thở hoặc giảm khả năng gắng sức.
- Tác dụng phụ tiêu hóa.
- Dấu hiệu quá tải sắt.
Ferritin có thể tăng do viêm nên cần được diễn giải cùng các chỉ số khác và tình trạng lâm sàng.
Với ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách, mẫu xét nghiệm đánh giá sắt nên lấy trước buổi thẩm tách. Nhãn cảnh báo các thông số sắt lấy sau thẩm tách có thể cao giả tạo. ([DailyMed])
Cảnh báo và lưu ý về Sắt pyrophosphate
Không có một danh sách chống chỉ định thống nhất cho mọi sản phẩm ferric pyrophosphate uống. Không nên tự bổ sung sắt khi:
- Có quá mẫn với thành phần sản phẩm.
- Có bệnh ứ sắt hoặc quá tải sắt như hemochromatosis.
- Ferritin hoặc độ bão hòa transferrin tăng mà chưa được bác sĩ đánh giá.
- Thiếu máu không do thiếu sắt.
- Đang truyền máu nhiều lần hoặc đang dùng một liệu pháp sắt khác mà chưa có chỉ định phối hợp.
Nhãn TRIFERIC AVNU và TRIFERIC không liệt kê chống chỉ định chính thức, nhưng yêu cầu theo dõi nghiêm ngặt phản ứng quá mẫn khi sử dụng sắt ngoài đường tiêu hóa.
Chống chỉ định cụ thể phải theo nhãn của đúng sản phẩm.
Các phản ứng có thể gặp với chế phẩm sắt uống gồm:
- Buồn nôn.
- Đau hoặc khó chịu vùng bụng.
- Táo bón.
- Tiêu chảy.
- Nôn.
- Phân sẫm màu.
- Vị kim loại hoặc khó chịu khi uống.
NIH ghi nhận liều sắt bổ sung từ khoảng 45 mg/ngày trở lên làm tăng nguy cơ tác dụng phụ tiêu hóa, nhưng ngưỡng này không phải giới hạn điều trị tuyệt đối và không dùng để tự điều chỉnh đơn thuốc.
Với ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách, các phản ứng thường gặp trong thử nghiệm gồm đau đầu, phù ngoại biên, suy nhược, sốt, mệt mỏi, hạ huyết áp trong thủ thuật, co cơ, đau chi, đau lưng, khó thở, nhiễm trùng tiết niệu và biến cố tại đường vào mạch máu.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Ngộ độc sắt cấp do uống quá liều.
- Tổn thương ăn mòn đường tiêu hóa.
- Mất dịch, chảy máu, sốc và suy đa cơ quan.
- Quá tải sắt khi sử dụng kéo dài không phù hợp.
- Tổn thương gan, tim hoặc cơ quan nội tiết do tích lũy sắt.
- Phản ứng quá mẫn hoặc phản vệ với sắt dùng ngoài đường tiêu hóa.
- Hạ huyết áp nặng, mất ý thức hoặc trụy tuần hoàn khi phản ứng phản vệ xảy ra.
Nhân viên và phương tiện điều trị phản ứng quá mẫn phải sẵn sàng khi sử dụng ferric pyrophosphate citrate trong thẩm tách. ([DailyMed])
Chỉ bổ sung sắt sau khi đánh giá nguy cơ hoặc có bằng chứng thiếu sắt. Hemoglobin thấp không đủ để kết luận thiếu sắt vì thiếu máu có thể do nhiều nguyên nhân.
Cần thận trọng ở người:
- Hemochromatosis hoặc tiền sử quá tải sắt.
- Bệnh gan mạn.
- Thường xuyên truyền máu.
- Viêm hoặc nhiễm trùng đang hoạt động.
- Bệnh đường tiêu hóa.
- Đang dùng levothyroxine, levodopa hoặc thuốc giảm acid dạ dày.
- Đang dùng nhiều vitamin và khoáng chất phối hợp.
- Trẻ nhỏ có khả năng nuốt nhầm viên sắt.
Không được tự tăng liều vì ferric pyrophosphate có sinh khả dụng thấp hơn một số muối sắt khác. Hàm lượng cao hơn trong công thức thực phẩm tăng cường không phải căn cứ để người dùng tự tăng số viên uống.
Ferric pyrophosphate citrate có thể gây phản ứng quá mẫn nghiêm trọng và phải được theo dõi trong cùng sau buổi thẩm tách cho đến khi người bệnh ổn định.
Quá liều sắt là cấp cứu, đặc biệt ở trẻ em. NIH ghi nhận lượng sắt nguyên tố cấp tính trên khoảng 20 mg/kg có thể gây tổn thương ăn mòn ruột, mất dịch, sốc và tổn thương cơ quan; liều rất cao có thể gây co giật, hôn mê, suy đa cơ quan hoặc tử vong.
Biểu hiện có thể gồm:
- Đau bụng dữ dội.
- Nôn, có thể nôn ra máu.
- Tiêu chảy hoặc đi ngoài ra máu.
- Lừ đừ, thở nhanh.
- Hạ huyết áp.
- Co giật.
- Rối loạn ý thức.
Xử trí:
- Gọi cấp cứu hoặc trung tâm chống độc ngay.
- Mang theo bao bì sản phẩm và thông tin lượng đã uống.
- Không tự gây nôn.
- Không chờ có triệu chứng mới đi khám.
- Điều trị tại bệnh viện có thể bao gồm hồi sức, xét nghiệm sắt, theo dõi toan chuyển hóa và sử dụng thuốc thải sắt khi có chỉ định.
Không có dữ liệu quá liều riêng đầy đủ cho mọi công thức ferric pyrophosphate. Việc đánh giá phải dựa trên lượng sắt nguyên tố thực tế. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Điều kiện bảo quản ferric pyrophosphate uống phụ thuộc từng sản phẩm. Nguyên tắc chung:
- Giữ trong bao bì gốc.
- Tránh ẩm, nhiệt và ánh sáng quá mức.
- Đóng kín sau khi sử dụng.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Không dùng sản phẩm biến màu, vón cục hoặc hỏng bao bì nếu nhãn không cho phép.
TRIFERIC AVNU phải được bảo quản trong túi nhôm tránh ánh sáng ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C và không được đông lạnh.
TRIFERIC dạng ống hoặc gói được bảo quản ở nhiệt độ phòng kiểm soát 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C; ống phải tránh ánh sáng. ([DailyMed])
Đối tượng đặc biệt
Ferric pyrophosphate được phép sử dụng làm nguồn sắt trong một số thực phẩm, bao gồm công thức dành cho trẻ nhỏ khi đáp ứng quy định và tiêu chuẩn sản phẩm. Điều này không đồng nghĩa mọi trẻ đều cần uống thêm sắt pyrophosphate.
Liều sắt cho trẻ phải dựa trên:
- Tuổi và cân nặng.
- Chế độ ăn.
- Tuổi thai khi sinh.
- Hemoglobin và ferritin.
- Tình trạng mất máu hoặc kém hấp thu.
- Hàm lượng sắt nguyên tố của sản phẩm.
Không tự dùng sản phẩm người lớn cho trẻ. Sắt là một trong những nguyên nhân quan trọng gây ngộ độc nghiêm trọng khi trẻ nuốt nhầm.
Độ an toàn và hiệu quả của TRIFERIC AVNU hoặc TRIFERIC chưa được thiết lập ở bệnh nhi. ([DailyMed])
Người cao tuổi không mặc nhiên cần bổ sung sắt. Thiếu máu ở nhóm này có thể liên quan đến mất máu tiêu hóa, bệnh thận, viêm mạn, ung thư, thiếu vitamin B12 hoặc bệnh tủy xương.
Trước khi dùng kéo dài cần đánh giá:
- Công thức máu.
- Ferritin và độ bão hòa transferrin.
- Chức năng thận và gan.
- Nguyên nhân mất máu.
- Thuốc đang dùng.
- Nguy cơ tích lũy sắt.
Trong thử nghiệm TRIFERIC AVNU, khoảng 29% người bệnh từ 65 tuổi trở lên và không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả hoặc an toàn so với người trẻ hơn.
Nhu cầu sắt tăng trong thai kỳ; mức khuyến nghị dinh dưỡng tại Hoa Kỳ là 27 mg sắt mỗi ngày, nhưng đây là tổng nhu cầu từ chế độ ăn và bổ sung, không phải liều điều trị ferric pyrophosphate.
Phụ nữ mang thai chỉ nên dùng sản phẩm chứa sắt pyrophosphate theo khuyến cáo của bác sĩ hoặc chuyên gia sản khoa, dựa trên chế độ ăn, hemoglobin, ferritin và nguy cơ thiếu sắt. Không tự phối hợp nhiều vitamin thai kỳ đều chứa sắt.
Đối với ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách, chưa có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai. Nghiên cứu động vật ghi nhận ảnh hưởng phát triển ở mức liều gây độc cho mẹ; chỉ sử dụng khi bác sĩ xác định lợi ích vượt trội nguy cơ. ([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Sắt là chất dinh dưỡng thiết yếu và việc bổ sung cho người mẹ có thể cần thiết khi có thiếu sắt. Tuy nhiên, liều và dạng sắt phải được lựa chọn theo xét nghiệm và khả năng dung nạp; không nên tự dùng liều cao kéo dài.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của ferric pyrophosphate citrate trong sữa mẹ, ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Nhãn khuyến cáo cân nhắc lợi ích của việc cho con bú, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.
Ở người suy gan, cần thận trọng với mọi liệu pháp sắt vì gan là cơ quan dự trữ sắt quan trọng và quá tải sắt có thể làm nặng tổn thương gan.
Trước và trong quá trình bổ sung có thể cần theo dõi:
- Ferritin.
- Độ bão hòa transferrin.
- ALT, AST và bilirubin.
- Tiền sử truyền máu.
- Dấu hiệu hemochromatosis hoặc bệnh gan do tích lũy sắt.
Dữ liệu hiệu chỉnh liều riêng của ferric pyrophosphate uống ở người suy gan.
Ferric pyrophosphate uống không có một khuyến cáo liều chung dành riêng cho người suy thận. Thiếu máu trong bệnh thận mạn thường có nhiều cơ chế và việc dùng sắt phải dựa trên ferritin, độ bão hòa transferrin, mức hemoglobin, liệu pháp kích thích tạo hồng cầu và tình trạng thẩm tách.
Ferric pyrophosphate citrate được phát triển riêng để duy trì hemoglobin ở người lớn mắc bệnh thận mạn phụ thuộc thẩm tách máu.
Sản phẩm:
- Không dành cho thẩm phân phúc mạc.
- Chưa được nghiên cứu đầy đủ trong thẩm tách máu tại nhà.
- Không phải là liệu pháp chung cho mọi người suy thận.
- Phải được dùng tại cơ sở thẩm tách theo phác đồ chuyên khoa.
Ferric pyrophosphate uống thường không ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Không nên lái xe khi có chóng mặt, suy nhược, nôn nhiều hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác.
Sau khi dùng ferric pyrophosphate citrate trong thẩm tách, người bệnh có thể mệt, hạ huyết áp, đau đầu hoặc chóng mặt do thuốc, thủ thuật hoặc bệnh nền. Chỉ lái xe khi đã ổn định và được nhân viên y tế cho phép.
Tương tác thuốc của Sắt pyrophosphate
Đối với ferric pyrophosphate đường uống và các sản phẩm chứa sắt:
- Levothyroxine: sắt có thể giảm hấp thu và hiệu quả của levothyroxine; nhiều nhãn khuyến cáo dùng cách nhau ít nhất 4 giờ.
- Levodopa: sắt có thể tạo phức và làm giảm lượng levodopa được hấp thu.
- Thuốc ức chế bơm proton như omeprazole hoặc lansoprazole có thể giảm hấp thu sắt không heme do làm giảm acid dạ dày.
- Calci có thể cản trở hấp thu sắt; nên cân nhắc dùng vào thời điểm khác nhau.
- Thức ăn giàu phytate hoặc polyphenol có thể giảm hấp thu sắt.
- Dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa sắt làm tăng nguy cơ quá liều hoặc quá tải sắt.
Nhãn ferric pyrophosphate citrate dùng trong thẩm tách không có mục tương tác thuốc chuyên biệt. Việc phối hợp với các liệu pháp sắt khác phải do chuyên khoa thận đánh giá dựa trên xét nghiệm sắt.
([Văn Phòng Bổ Sung Chế Độ Ăn Uống])
Thắc mắc về hoạt chất Sắt pyrophosphate
Sắt pyrophosphate thường là ferric pyrophosphate, một muối sắt hóa trị III liên kết với pyrophosphate. Chất này được dùng làm nguồn sắt trong một số thực phẩm tăng cường và chế phẩm bổ sung.
Ferric pyrophosphate thông thường ít tan nên khả năng hấp thu thường thấp và biến thiên hơn sắt sulfat. WHO ghi nhận sinh khả dụng tương đối khoảng 21–74% tùy nghiên cứu và thực phẩm. Dạng micron hóa có thể hấp thu tốt hơn, nhưng hiệu quả phụ thuộc từng công thức.
Có thể. Mọi chế phẩm bổ sung sắt đều có thể gây buồn nôn, đau bụng, táo bón, tiêu chảy hoặc phân sẫm màu. Mức độ phản ứng phụ thuộc lượng sắt nguyên tố, công thức sản phẩm và cơ địa.
Không có căn cứ để khẳng định mọi dạng sắt pyrophosphate đều hoàn toàn không gây táo bón.
Không hoàn toàn. Ferric pyrophosphate thông thường chủ yếu được dùng trong thực phẩm hoặc chế phẩm bổ sung. Ferric pyrophosphate citrate là phức hợp sắt tan có thêm citrate, được đưa vào dịch thẩm tách hoặc truyền trong quá trình thẩm tách máu để duy trì hemoglobin ở một nhóm người bệnh thận mạn.
Không nên chỉ dựa vào triệu chứng mệt mỏi để tự bổ sung sắt. Mệt mỏi có nhiều nguyên nhân và dùng sắt khi không thiếu có thể gây rối loạn tiêu hóa, tương tác thuốc, quá tải sắt hoặc ngộ độc. Cần đánh giá tối thiểu công thức máu và kho dự trữ sắt theo hướng dẫn của bác sĩ.

