Salbutamol

Salbutamol là thuốc chủ vận beta2-adrenergic tác dụng ngắn, thường được gọi là SABA. “Albuterol” là tên dùng phổ biến tại Hoa Kỳ của cùng hoạt chất này. Salbutamol giúp giãn cơ trơn đường thở, nhờ đó giảm nhanh khò khè, khó thở và tức ngực do co thắt phế quản.[1][2] Một số bình xịt được phê duyệt để điều trị hoặc dự phòng co thắt phế quản và dự phòng triệu chứng do vận động ở người từ 4 tuổi; tuổi sử dụng của dung dịch khí dung phụ thuộc từng sản phẩm.[1][2][3] Thuốc không điều trị đầy đủ tình trạng viêm nền của bệnh hen. GINA không khuyến cáo điều trị hen chỉ bằng SABA vì cách dùng này liên quan đến nguy cơ đợt cấp nặng và tử vong do hen cao hơn so với phác đồ có corticosteroid dạng hít.[4] Người bệnh không nên tự tăng số nhát xịt hoặc số lần khí dung. Nhu cầu dùng tăng lên hoặc thuốc không còn giảm triệu chứng như trước có thể báo hiệu bệnh đang xấu đi.[1][2]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Salbutamol là thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh, giúp mở đường thở trong co thắt phế quản.
  • Hoạt chất thường liên quan đến hen, COPD hoặc phòng co thắt phế quản do gắng sức theo hướng dẫn.
  • Cần dùng đúng kỹ thuật hít và có kế hoạch xử trí cơn khó thở do bác sĩ/dược sĩ hướng dẫn.
  • Có thể gây run tay, hồi hộp, nhức đầu, hạ kali máu hoặc làm tim đập nhanh ở một số người.
  • Báo bác sĩ nếu phải dùng nhiều hơn thường lệ, khó thở không cải thiện, có bệnh tim hoặc thai kỳ.

Hoạt chất Salbutamol là gì?

Salbutamol là thuốc giãn phế quản tác dụng ngắn. Thuốc kích thích thụ thể beta2 trên cơ trơn đường thở, giúp phế quản giãn ra và giảm nhanh triệu chứng khò khè, khó thở hoặc tức ngực do co thắt phế quản.[1][2]

Salbutamol không điều trị đầy đủ tình trạng viêm đường thở và không thay thế corticosteroid dạng hít trong bệnh hen.[1][2][4]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Salbutamol

CAS 18559-94-9

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Salbutamol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Salbutamol

Tên IUPAC

4-[2-(tert-butylamino)-1-hydroxyethyl]-2-(hydroxymethyl)phenol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Albuterol; salbutamol sulfate; salbutamol sulphate; albuterol sulfate. Salbutamol sulfate là tên generic được WHO khuyến nghị, còn albuterol sulfate là tên generic chính thức được dùng tại Hoa Kỳ.[2]

Tên Latinh / tên dược điển

Salbutamolum

Tên USAN

albuterol

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

18559-94-9

UNII

QF8SVZ843E

PubChem CID

2083

RxNorm CUI

435

Dược động học của Salbutamol

Sau khi hít, khoảng 10–20% liều từ bình xịt được ghi nhận đi đến đường thở dưới; phần còn lại lưu trong thiết bị hoặc lắng ở hầu họng rồi bị nuốt. Phần thuốc đến phổi được hấp thu vào mô phổi và tuần hoàn, sau đó chuyển hóa và thải trừ chủ yếu qua nước tiểu.[1]

Nồng độ toàn thân thường thấp sau liều hít khuyến cáo. Dữ liệu dược động học có thể khác đáng kể theo thiết bị, liều, kỹ thuật hít và phần thuốc bị nuốt.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Phần thuốc lắng đọng tại phổi được hấp thu vào mô phổi và tuần hoàn. Phần bị nuốt được hấp thu qua đường tiêu hóa nhưng chịu chuyển hóa bước đầu đáng kể thành chất liên hợp sulfate.[1]

Với dung dịch khí dung 3 mg trong một nghiên cứu cũ, nồng độ đỉnh trung bình khoảng 2,1 ng/mL xuất hiện sau khoảng 0,5 giờ. Kết quả này không được dùng để suy ra mức hấp thu của mọi sản phẩm hoặc máy khí dung.[3]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của salbutamol dạng hít chưa được cung cấp dưới dạng tỷ lệ phần trăm trong các nhãn được trích dẫn. SmPC cho biết khoảng 10–20% liều từ bình xịt đến đường thở dưới, nhưng tỷ lệ lắng đọng này không đồng nghĩa với sinh khả dụng tuyệt đối.[1]

Giai đoạn II: Phân bố

Salbutamol gắn với protein huyết tương khoảng 10% theo SmPC Ventolin Evohaler.[1] Thể tích phân bố biểu kiến đối với dạng hít.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Salbutamol được chuyển hóa thành chất không hoạt tính 4'-O-sulfate, còn gọi là phenolic sulfate. Phần thuốc hít bị nuốt trải qua chuyển hóa bước đầu đáng kể ở đường tiêu hóa và gan.[1] Tài liệu nhãn Hoa Kỳ cho biết SULT1A3 là enzym chủ yếu liên quan đến chuyển hóa salbutamol ở người.[2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Salbutamol và chất chuyển hóa sulfate được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu; phân là đường thải trừ thứ yếu. Phần lớn liều dùng đường tĩnh mạch, uống hoặc hít được bài tiết trong vòng khoảng 72 giờ theo SmPC.[1] Nhãn Hoa Kỳ mô tả khoảng 80–100% hoạt chất hoặc chất chuyển hóa được thải qua thận.[2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Salbutamol dùng đường tĩnh mạch có thời gian bán thải khoảng 4–6 giờ theo SmPC.[1] Thời gian bán thải của dạng hít có thể thay đổi theo sản phẩm, liều và phương pháp nghiên cứu; không nên áp dụng một giá trị duy nhất cho mọi chế phẩm.[1][2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải tuyệt đối của salbutamol dạng hít. Trong một nghiên cứu nhỏ ở người có độ thanh thải creatinine 7–53 mL/phút, suy thận không làm thay đổi rõ thời gian bán thải nhưng làm giảm độ thanh thải salbutamol khoảng 67%.[2]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Thiết bị, kỹ thuật phối hợp nhấn–hít, việc dùng buồng đệm và tình trạng tắc đầu phun ảnh hưởng lượng thuốc đến phổi.[1][2]
  • Phần thuốc bị nuốt chịu chuyển hóa bước đầu, trong khi phần hấp thu qua phổi đi trực tiếp vào tuần hoàn trước khi chuyển hóa.[1]
  • Liều cao hoặc dùng lặp lại làm tăng phơi nhiễm toàn thân và nguy cơ tác dụng trên tim, kali và glucose.[2][3]
  • Suy thận có thể làm giảm độ thanh thải; ảnh hưởng của suy gan chưa được đánh giá đầy đủ.[2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Salbutamol

Salbutamol thuộc nhóm thuốc cường giao cảm, chủ vận beta2-adrenergic tác dụng ngắn. Tính chọn lọc với beta2 là tương đối, không tuyệt đối. Ở liều cao hoặc người nhạy cảm, thuốc vẫn có thể ảnh hưởng đến nhịp tim, huyết áp, điện tâm đồ, kali và glucose máu.[1][2]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Salbutamol hoạt hóa thụ thể beta2-adrenergic trên cơ trơn đường thở, kích thích enzym adenyl cyclase và làm tăng cyclic AMP nội bào. Cyclic AMP hoạt hóa protein kinase A, giảm phosphoryl hóa myosin và giảm nồng độ calci nội bào, từ đó làm giãn cơ trơn phế quản.[2]

Việc tăng cyclic AMP cũng liên quan đến giảm giải phóng một số chất trung gian từ dưỡng bào. Cơ chế này làm giảm co thắt nhưng không thay thế tác dụng chống viêm của corticosteroid dạng hít.[2][4]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

SmPC Ventolin Evohaler mô tả tác dụng giãn phế quản khởi phát trong khoảng 5 phút và kéo dài khoảng 4–6 giờ ở bệnh đường thở tắc nghẽn có hồi phục.[1]

Trong nghiên cứu dung dịch khí dung, đa số người bệnh có cải thiện chức năng phổi trong vòng 5 phút; tác dụng có ý nghĩa thường kéo dài 3–4 giờ và có thể đến 6 giờ ở một số người.[3] Các khoảng thời gian này không bảo đảm mọi cơn khó thở sẽ đáp ứng; triệu chứng không cải thiện cần được đánh giá y tế.[1][3]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Salbutamol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Salbutamol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Salbutamol

  • Thuốc giãn phế quản cường giao cảm tác dụng ngắn khác hoặc thuốc adrenergic: có thể cộng hợp tác dụng trên tim mạch; không tự phối hợp.[2]
  • Thuốc chẹn beta: có thể làm giảm tác dụng giãn phế quản và gây co thắt phế quản nghiêm trọng ở người hen. Khi bắt buộc sử dụng, thuốc chọn lọc beta1 vẫn cần được dùng thận trọng dưới giám sát.[2]
  • Thuốc lợi tiểu quai hoặc thiazide không giữ kali: có thể làm nặng thêm hạ kali máu hoặc thay đổi điện tâm đồ; cân nhắc theo dõi kali.[2]
  • Digoxin: một số nghiên cứu ghi nhận giảm nồng độ digoxin; ý nghĩa lâm sàng chưa rõ nhưng có thể cần theo dõi.[2]
  • Thuốc ức chế monoamine oxidase và thuốc chống trầm cảm ba vòng: có thể tăng tác dụng tim mạch của salbutamol; đặc biệt thận trọng trong khi dùng và trong 2 tuần sau khi ngừng.[2]
  • Methylxanthine và các thuốc kích thích khác có thể làm tăng nguy cơ run, tim nhanh hoặc rối loạn nhịp; việc phối hợp phải do bác sĩ đánh giá.[2]

Thắc mắc về hoạt chất Salbutamol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 12 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *