Quinin, tên tiếng Anh là quinine, là một alkaloid tự nhiên có nguồn gốc lịch sử từ vỏ cây Cinchona và được sử dụng làm thuốc chống sốt rét. Quinin tác động chủ yếu lên thể phân liệt trong hồng cầu của ký sinh trùng sốt rét. Tại Hoa Kỳ, viên nang quinin sulfat đường uống được phê duyệt để điều trị sốt rét do Plasmodium falciparum không biến chứng. Thuốc không được FDA phê duyệt để dự phòng sốt rét, điều trị sốt rét nặng hoặc có biến chứng, hay phòng và điều trị chuột rút chân về đêm.
Trong các hướng dẫn hiện nay, liệu pháp phối hợp chứa artemisinin thường được ưu tiên cho sốt rét không biến chứng. Artesunate tiêm là lựa chọn ưu tiên đối với sốt rét nặng; quinin chỉ còn giữ vai trò thay thế trong một số tình huống tùy khả năng cung ứng, vùng kháng thuốc, tuổi, thai kỳ và hướng dẫn quốc gia. Quinin có thể gây ù tai, chóng mặt, rối loạn thị giác, hạ đường huyết, giảm tiểu cầu miễn dịch, HUS/TTP và loạn nhịp thất đe dọa tính mạng. Thuốc chỉ được sử dụng theo chỉ định và theo dõi y tế.
Nội dung chính
- Thuốc chống sốt rét thuộc nhóm alkaloid Cinchona, tác động chủ yếu lên thể ký sinh trùng trong hồng cầu.
- Điều trị sốt rét P. falciparum không biến chứng.
- Không dùng viên quinin sulfat đường uống để dự phòng sốt rét, điều trị sốt rét nặng hoặc sốt rét có biến chứng, hay phòng và điều trị chuột rút chân về đêm.
- Thường là phương án thay thế; ACT được ưu tiên trong sốt rét không biến chứng và artesunate tiêm được ưu tiên trong sốt rét nặng.
- Hội chứng cinchonism gồm đau đầu, vã mồ hôi, buồn nôn, ù tai, chóng mặt, giảm thính lực và nhìn mờ.
- Giảm tiểu cầu miễn dịch, HUS/TTP, tan máu, hạ đường huyết, kéo dài QT, torsades de pointes và phản vệ.
- Sốt rét phải được điều trị kịp thời; quinin có thể gây hạ đường huyết, nhất là cuối thai kỳ. Lựa chọn phác đồ phải theo hướng dẫn chuyên khoa.
- Quinine Sulphate 250 mg và Mekoquinin 250 mg được ghi nhận trong các quyết định gia hạn giấy đăng ký năm 2024.
Hoạt chất Quinin là gì?
Quinin là thuốc chống sốt rét thuộc nhóm alkaloid Cinchona. Thuốc có tác dụng diệt thể phân liệt trong máu của ký sinh trùng sốt rét, đặc biệt P. falciparum.
Quinin không loại bỏ hiệu quả thể ký sinh trùng ngủ trong gan của P. vivax hoặc P. ovale và không được dùng đơn độc để dự phòng tái phát do các thể này. Phác đồ điều trị phải căn cứ vào loài Plasmodium và hướng dẫn chuyên môn.
Quinin
INN Quinine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Quinin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Quinine |
| Tên IUPAC | (R)-[(2S,4S,5R)-5-ethenyl-1-azabicyclo[2.2.2]octan-2-yl]-(6-methoxyquinolin-4-yl)methanol |
| Tên hóa học khác | Cinchonan-9-ol, 6'-methoxy-, (8α,9R)- | 2-Quinuclidinemethanol, α-(6-methoxy-4-quinolyl)-5-vinyl- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Quinine; ký ninh; quinine base; quinin sulfat; quinine sulfate; quinine bisulfate; quinine dihydrochloride.; Quinin không được nhầm với quinidine — đồng phân lập thể có tác dụng chống loạn nhịp rõ hơn và hồ sơ chỉ định, liều dùng khác.; Tên “QuinineQ” chưa xác minh được là tên INN hoặc tên thương mại chính thức trong các nguồn quản lý đã đối chiếu; nội dung bài này được xây dựng cho hoạt chất quinin, tên tiếng Anh là quinine. |
| Tên viết tắt | QN |
| Tên Latinh / tên dược điển | Chininum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 130-95-0 |
|---|---|
| UNII | A7V27PHC7A |
| PubChem CID | 3034034 |
| RxNorm CUI | 9071 |
Dược động học của Quinin
Quinin được hấp thu tương đối tốt qua đường uống, phân bố rộng và liên kết protein huyết tương ở mức trung bình đến cao. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP3A4 và được thải trừ phần lớn dưới dạng chất chuyển hóa; khoảng 20% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.
Sốt rét cấp làm giảm độ thanh thải và thể tích phân bố, đồng thời làm tăng nồng độ quinin toàn phần trong huyết tương do tăng alpha-1-acid glycoprotein. Người suy thận nặng, người cao tuổi và người suy gan có thể tăng mức phơi nhiễm hoặc kéo dài thời gian bán thải.
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau một liều quinin sulfat đường uống, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng:
- 2,8 giờ ở người khỏe mạnh.
- 5,9 giờ ở người mắc sốt rét P. falciparum không biến chứng.
Bữa ăn nhiều chất béo có thể kéo dài thời gian đạt đỉnh đến khoảng 4 giờ nhưng không làm thay đổi đáng kể Cmax hoặc AUC. Nhãn hướng dẫn uống cùng thức ăn để giảm kích ứng dạ dày.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống của quinin ở người trưởng thành khỏe mạnh khoảng 76–88%. Mức phơi nhiễm thường cao hơn ở người đang mắc sốt rét so với người khỏe mạnh. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ở người khỏe mạnh, thể tích phân bố biểu kiến sau liều quinin sulfat uống khoảng 2,5–7,1 L/kg.
Tỷ lệ liên kết protein huyết tương:
- Khoảng 69–92% ở người khỏe mạnh.
- Khoảng 78–95% trong sốt rét cấp do tăng alpha-1-acid glycoprotein.
Nồng độ trong hồng cầu bằng khoảng 30–50% nồng độ huyết tương. Quinin thấm vào dịch não tủy tương đối kém; trong sốt rét thể não, nồng độ dịch não tủy khoảng 2–7% nồng độ huyết tương.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Quinin được chuyển hóa gần như hoàn toàn tại gan qua các con đường oxy hóa cytochrome P450. CYP3A4 là enzym chuyển hóa chính; CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6 và CYP2E1 có thể đóng vai trò bổ sung.
Chất chuyển hóa chính là 3-hydroxyquinine, có hoạt tính chống sốt rét thấp hơn quinin mẹ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Quinin được thải trừ chủ yếu sau chuyển hóa tại gan. Khoảng 20% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.
Quinin được tái hấp thu nhiều hơn khi nước tiểu kiềm; tốc độ thải qua thận trong nước tiểu acid có thể cao hơn khoảng hai lần so với nước tiểu kiềm. Không được tự sử dụng chất acid hóa nước tiểu để xử trí quá liều vì biện pháp này không chứng minh làm tăng thải trừ có ý nghĩa và có thể gây hại.
| t½ · Thời gian bán thải | Ở người khỏe mạnh, thời gian bán thải trung bình khoảng 9,7–12,5 giờ. Thời gian bán thải có thể kéo dài:
|
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người khỏe mạnh dùng một liều quinin sulfat 600 mg, độ thanh thải huyết tương trung bình được báo cáo trong khoảng 0,08–0,47 L/giờ/kg, giá trị trung vị khoảng 0,17 L/giờ/kg. Trong giai đoạn sốt rét cấp, độ thanh thải có thể giảm còn khoảng 0,09 L/giờ/kg và tăng trở lại khoảng 0,16 L/giờ/kg trong giai đoạn hồi phục. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đáng chú ý gồm:
- Sốt rét cấp làm giảm độ thanh thải và thể tích phân bố, đồng thời tăng mức phơi nhiễm.
- Tuổi cao có thể làm giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải.
- Suy thận nặng làm AUC tăng khoảng 195%, Cmax tăng khoảng 79% và thời gian bán thải kéo dài.
- Suy gan mức độ vừa làm AUC tăng khoảng 55%; suy gan nặng làm giảm độ thanh thải rõ rệt.
- Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4 có thể làm thay đổi nồng độ quinin.
- Hút thuốc làm giảm AUC ở người khỏe mạnh, nhưng không có căn cứ tự tăng liều trong điều trị sốt rét.
- Nước tiểu kiềm làm giảm thải trừ quinin qua thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Quinin
Quinin thuộc nhóm methanolquinoline, mã ATC P01BC01. Đây là thuốc chống ký sinh trùng đường máu, không phải kháng sinh và không phải thuốc giảm đau cơ.
Trong điều trị sốt rét hiện đại, quinin thường được dùng phối hợp với một thuốc kháng khuẩn có tác dụng lên ký sinh trùng như doxycycline, tetracycline hoặc clindamycin, tùy tuổi, thai kỳ và hướng dẫn áp dụng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chống sốt rét chính xác của quinin chưa được xác định hoàn toàn. Dữ liệu cho thấy thuốc có thể:
- Ức chế tổng hợp acid nucleic.
- Ức chế tổng hợp protein và quá trình đường phân của ký sinh trùng.
- Tương tác với hemozoin trong hồng cầu bị nhiễm ký sinh trùng, làm rối loạn khả năng khử độc heme.
Quinin tác động chủ yếu lên thể phân liệt trong máu của P. falciparum. Thuốc có ít tác dụng đối với thoa trùng hoặc thể tiền hồng cầu.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Quinin có đặc tính điện sinh lý tương tự thuốc chống loạn nhịp nhóm I ở một mức độ nhất định. Thuốc có thể kéo dài khoảng QT, PR và QRS theo nồng độ.
Trong nghiên cứu dùng quinin sulfat 648 mg ba lần mỗi ngày trong 7 ngày, chênh lệch QTcI tối đa trung bình so với giả dược sau hiệu chỉnh ban đầu khoảng 27,7 mili giây. Quinin cũng kích thích tụy giải phóng insulin và có thể gây hạ đường huyết có ý nghĩa lâm sàng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Quinin
Theo nhãn FDA, quinin sulfat đường uống được chỉ định duy nhất để điều trị sốt rét P. falciparum không biến chứng, bao gồm các vùng đã ghi nhận kháng chloroquine.
Theo CDC, quinin sulfat phối hợp doxycycline, tetracycline hoặc clindamycin là một lựa chọn thay thế trong một số trường hợp sốt rét không biến chứng. Artemether–lumefantrine thường được ưu tiên khi có sẵn và phù hợp.
Đối với sốt rét nặng, CDC yêu cầu điều trị khẩn cấp bằng artesunate đường tĩnh mạch. Viên quinin uống không phải phương án điều trị sốt rét nặng.
Các ứng dụng ngoài điều trị sốt rét, bao gồm chuột rút chân ban đêm, không được FDA phê duyệt. Đối với chuột rút, FDA xác định nguy cơ phản ứng huyết học, tổn thương thận và loạn nhịp nghiêm trọng lớn hơn lợi ích chưa được chứng minh.
Dữ liệu nghiên cứu hiện hành cho các ứng dụng khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh nhãn hoặc hướng dẫn cụ thể, không được tự áp dụng.
Theo nhãn quinin sulfat Hoa Kỳ:
- Người lớn từ 16 tuổi mắc sốt rét P. falciparum không biến chứng: 648 mg quinin sulfat, tương đương hai viên nang 324 mg, uống mỗi 8 giờ trong 7 ngày.
- Uống cùng thức ăn để giảm kích ứng tiêu hóa.
Theo hướng dẫn CDC:
- Quinin sulfat thường phải được phối hợp với doxycycline, tetracycline hoặc clindamycin.
- Quinin thường được dùng 3 ngày, ngoại trừ nhiễm mắc tại Đông Nam Á cần 7 ngày.
- Doxycycline hoặc tetracycline thường được ưu tiên làm thuốc phối hợp ở người không mang thai và đủ tuổi; clindamycin là lựa chọn phù hợp hơn cho phụ nữ mang thai hoặc trẻ nhỏ trong những phác đồ có quinin.
Liều tính theo muối và liều tính theo quinin base không giống nhau. Ví dụ, 324 mg quinin sulfat tương đương khoảng 269 mg quinin base. Không được thay thế các muối hoặc hàm lượng theo tỷ lệ 1:1.
Phác đồ tại Việt Nam phải tuân theo hướng dẫn điều trị sốt rét và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt của sản phẩm thực tế.
- Uống thuốc đúng liều, đúng khoảng cách và đủ thời gian được bác sĩ kê.
- Uống cùng thức ăn để giảm buồn nôn và kích ứng dạ dày.
- Không tự dùng quinin đơn trị khi phác đồ yêu cầu thuốc phối hợp.
- Không dùng quinin hoặc nước tonic để tự điều trị chuột rút.
- Không dùng viên quinin uống để tự điều trị sốt rét nặng.
- Không thay thế viên 250 mg, 300 mg, 324 mg hoặc các muối quinin khác nhau mà không quy đổi chuyên môn.
- Nếu nôn sau liều thuốc, không tự uống bù trước khi hỏi nhân viên y tế.
- Hoàn thành đủ liệu trình dù sốt đã giảm, trừ khi bác sĩ yêu cầu ngừng do phản ứng bất lợi.
- Ngừng thuốc và cấp cứu khi có chảy máu bất thường, ban phỏng nước, khó thở, ngất, hồi hộp, giảm thị lực hoặc mất thính lực.
- Không dùng lại quinin sau phản ứng giảm tiểu cầu miễn dịch vì lần tái phơi nhiễm có thể xảy ra nhanh và nặng hơn.
Tùy tình trạng lâm sàng, việc theo dõi có thể gồm:
- Xác nhận ký sinh trùng bằng kính hiển vi hoặc xét nghiệm chẩn đoán nhanh trước điều trị khi có thể.
- Mật độ ký sinh trùng và đáp ứng làm sạch ký sinh trùng.
- Nhiệt độ, tri giác, dấu hiệu sốt rét nặng và khả năng uống thuốc.
- Đường huyết, đặc biệt ở phụ nữ mang thai, trẻ em và người bệnh nặng.
- Công thức máu, tiểu cầu, hemoglobin và hematocrit.
- Dấu hiệu tan máu, hemoglobin niệu, vàng da hoặc suy thận.
- Điện tâm đồ, kali và magnesi ở người có nguy cơ kéo dài QT.
- Thính lực, ù tai, thị lực và cảm nhận màu sắc.
- Chức năng thận và chức năng gan.
- Tương tác với digoxin, thuốc chống loạn nhịp, statin hoặc thuốc chống động kinh.
WHO khuyến cáo người nghi mắc sốt rét nên được xác nhận ký sinh trùng bằng kính hiển vi hoặc xét nghiệm nhanh trước khi bắt đầu thuốc, trừ trường hợp không thể tiếp cận xét nghiệm kịp thời.
Cảnh báo và lưu ý về Quinin
Theo nhãn quinin sulfat hiện hành, chống chỉ định gồm:
- Khoảng QT đã kéo dài.
- Tiền sử quá mẫn với quinin, gồm giảm tiểu cầu miễn dịch, ITP, TTP, HUS hoặc sốt tiểu huyết sắc tố đen liên quan quinin.
- Quá mẫn với mefloquine hoặc quinidine do có thể xảy ra phản ứng chéo.
- Nhược cơ vì quinin có hoạt tính chẹn thần kinh–cơ.
- Viêm dây thần kinh thị giác đang hoạt động.
Quinin không được chỉ định ở người suy gan nặng Child-Pugh C; cần lựa chọn phương án khác.
Phản ứng thường gặp nhất là hội chứng cinchonism, có thể xuất hiện ở nhiều mức độ trong quá trình dùng quinin. Các biểu hiện nhẹ gồm:
- Đau đầu.
- Giãn mạch, đỏ bừng và vã mồ hôi.
- Buồn nôn.
- Ù tai.
- Giảm thính lực.
- Chóng mặt hoặc choáng váng.
- Nhìn mờ.
- Rối loạn nhận biết màu sắc.
Biểu hiện nặng hơn có thể gồm:
- Nôn và tiêu chảy.
- Đau bụng.
- Điếc.
- Giảm hoặc mất thị lực.
- Rối loạn nhịp hoặc dẫn truyền tim.
Phần lớn triệu chứng cinchonism có thể hồi phục sau khi ngừng thuốc, nhưng mất thị lực, mất thính lực hoặc biến chứng tim mạch nặng có thể kéo dài hoặc đe dọa tính mạng.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng gồm:
- Giảm tiểu cầu miễn dịch, có thể gây xuất huyết nặng hoặc tử vong.
- Hội chứng tán huyết–urê huyết và ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối — HUS/TTP.
- Suy thận mạn sau TTP.
- Thiếu máu tan máu cấp, hemoglobin niệu và sốt tiểu huyết sắc tố đen.
- Mất bạch cầu hạt, giảm toàn thể huyết cầu hoặc thiếu máu bất sản.
- Kéo dài QT, torsades de pointes, rung thất hoặc ngừng tim.
- Hạ đường huyết có ý nghĩa lâm sàng.
- Phản vệ, phù mạch và co thắt phế quản.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc hoặc viêm da tróc vảy.
- Co giật, hôn mê hoặc rối loạn ý thức.
- Mù, điếc hoặc viêm dây thần kinh thị giác.
- Viêm gan, vàng da hoặc viêm thận kẽ cấp.
Quinin gây giảm tiểu cầu theo cơ chế miễn dịch. Nếu tiếp tục thuốc, người bệnh có nguy cơ xuất huyết gây tử vong; tái phơi nhiễm có thể gây phản ứng nhanh và nghiêm trọng hơn lần đầu.
- Không dùng quinin để điều trị hoặc phòng chuột rút chân ban đêm.
- Không dùng lại sau giảm tiểu cầu, HUS/TTP hoặc phản ứng quá mẫn liên quan quinin.
- Thận trọng ở người có bệnh tim cấu trúc, rối loạn dẫn truyền, nhịp chậm, thiếu máu cơ tim, hạ kali hoặc hạ magnesi.
- Theo dõi sát người có rung nhĩ hoặc cuồng nhĩ vì quinin có thể làm tăng nghịch lý đáp ứng thất.
- Quinin kích thích giải phóng insulin và có thể gây hạ đường huyết, đặc biệt ở phụ nữ mang thai.
- Theo dõi tan máu ở mọi người bệnh, nhất là khi có thiếu G6PD hoặc xuất hiện hemoglobin niệu.
- Thận trọng ở người suy thận, suy gan, người cao tuổi và người dùng nhiều thuốc.
- Không trì hoãn chuyển viện khi có dấu hiệu sốt rét nặng như rối loạn ý thức, khó thở, sốc, thiếu máu nặng, suy thận, vàng da kèm tổn thương cơ quan hoặc mật độ ký sinh trùng cao.
- Không tự điều trị sốt sau khi đi vùng sốt rét bằng thuốc quinin còn thừa.
Quá liều quinin có thể gây:
- Cinchonism nặng.
- Hạ đường huyết.
- Nhìn mờ, thu hẹp thị trường hoặc mù vĩnh viễn.
- Ù tai, điếc.
- Hạ huyết áp, sốc tim.
- Kéo dài PR, QRS và QT.
- Nhịp nhanh thất, rung thất hoặc torsades de pointes.
- Co giật, ức chế hô hấp và hôn mê.
- Phù phổi hoặc hội chứng suy hô hấp cấp.
- Tử vong.
Đã có trường hợp tử vong ở người lớn sau khi uống khoảng 2–8 g, nhưng không có một liều gây chết cố định vì độ nhạy giữa các cá thể rất khác nhau.
Xử trí cần thực hiện tại cơ sở cấp cứu, gồm bảo đảm đường thở, hô hấp và tuần hoàn; theo dõi ECG liên tục, đường huyết, điện giải, thị lực, thính lực và chức năng thận. Than hoạt tính đa liều có thể làm tăng thải trừ quinin trong một số trường hợp. Thẩm phân máu, lọc máu hấp phụ, thay huyết tương và lợi tiểu cưỡng bức không làm tăng thải trừ quinin đáng kể. Không tự gây nôn hoặc tự dùng than hoạt tính tại nhà.
Theo nhãn quinin sulfat Hoa Kỳ:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Giữ trong bao bì kín, chống ánh sáng.
- Tránh ẩm và nhiệt độ quá cao.
- Để ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Điều kiện bảo quản của sản phẩm 250 mg tại Việt Nam phải tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn quinin sulfat Hoa Kỳ chưa xác lập tính an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 16 tuổi.
Tuy nhiên, các hướng dẫn điều trị sốt rét có thể sử dụng quinin theo cân nặng cho trẻ em trong một số tình huống, thường phối hợp với thuốc khác. Clindamycin là thuốc phối hợp được ưu tiên hơn doxycycline hoặc tetracycline ở trẻ dưới 8 tuổi.
Dược động học ở trẻ mắc sốt rét cho thấy độ thanh thải và thể tích phân bố giảm so với trẻ khỏe mạnh; thời gian bán thải trung bình trong một nghiên cứu khoảng 12,1 giờ ở trẻ mắc sốt rét so với 3,2 giờ ở nhóm chứng khỏe mạnh.
Liều trẻ em phải được bác sĩ chuyên khoa tính theo quinin base hoặc muối cụ thể; không bẻ hoặc quy đổi viên thuốc người lớn để tự cho trẻ dùng.
Các thử nghiệm lâm sàng chưa có đủ người từ 65 tuổi để xác định chắc chắn sự khác biệt về đáp ứng.
Ở một nghiên cứu dược động học, người cao tuổi có:
- AUC cao hơn khoảng 38%.
- Độ thanh thải đường uống thấp hơn.
- Thời gian bán thải khoảng 18,4 giờ so với 10,5 giờ ở người trẻ.
Người cao tuổi thường có nguy cơ cao hơn đối với kéo dài QT, rối loạn dẫn truyền, suy thận, hạ đường huyết và tương tác thuốc. Cần xem xét ECG, điện giải, chức năng thận và toàn bộ thuốc đang sử dụng trước khi điều trị.
Kinh nghiệm quan sát kéo dài nhiều thập kỷ chưa xác định quinin làm tăng nguy cơ dị tật lớn, sảy thai hoặc biến cố thai kỳ khi được sử dụng để điều trị sốt rét. Tuy nhiên, dữ liệu động vật ghi nhận độc tính phôi thai ở một số mức phơi nhiễm.
Sốt rét trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ:
- Thiếu máu mẹ.
- Sốt rét nặng.
- Sảy thai hoặc thai chết lưu.
- Sinh non và nhẹ cân.
- Chậm tăng trưởng trong tử cung.
- Sốt rét bẩm sinh.
- Tử vong mẹ hoặc trẻ sơ sinh.
Quinin đi qua nhau thai. Thuốc có thể gây hạ đường huyết do kích thích tiết insulin, đặc biệt trong tam cá nguyệt thứ ba, nên cần theo dõi glucose.
WHO hiện ưu tiên artemether–lumefantrine cho sốt rét falciparum không biến chứng trong ba tháng đầu khi phù hợp. CDC vẫn liệt kê quinin sulfat phối hợp clindamycin là một lựa chọn cho phụ nữ mang thai mắc sốt rét không biến chứng do P. falciparum kháng chloroquine. Phác đồ phải được lựa chọn bởi bác sĩ dựa trên nơi mắc bệnh và hướng dẫn đang áp dụng.
Quinin có trong sữa mẹ. Nhãn thuốc ước tính trẻ bú mẹ nhận dưới 2–3 mg quinin base mỗi ngày, tương đương dưới 0,4% liều của mẹ. Một nghiên cứu nhỏ không ghi nhận độc tính ở trẻ khi mẹ được điều trị quinin.
LactMed đánh giá lượng quinin trong sữa thường thấp và không dự kiến gây tác dụng bất lợi ở đa số trẻ. Tuy nhiên, không nên sử dụng quinin ở người mẹ đang cho trẻ thiếu G6PD bú vì ngay cả lượng quinin từ nước tonic đã liên quan đến tan máu nặng ở trẻ thiếu G6PD.
Cần theo dõi trẻ về vàng da, nước tiểu sẫm màu, bú kém, lừ đừ hoặc thiếu máu. Không tự ngừng cho con bú hoặc ngừng thuốc khi đang điều trị sốt rét mà chưa có đánh giá chuyên môn.
Suy gan nhẹ Child-Pugh A không làm thay đổi đáng kể các thông số dược động học trong nghiên cứu được ghi trên nhãn.
Ở suy gan vừa Child-Pugh B:
- AUC tăng trung bình khoảng 55%.
- Nhãn không yêu cầu hiệu chỉnh liều thường quy nhưng yêu cầu theo dõi chặt phản ứng bất lợi.
Ở suy gan nặng Child-Pugh C:
- Độ thanh thải đường uống giảm.
- Thể tích phân bố và thời gian bán thải tăng.
- Quinin không được chỉ định; phải sử dụng phương án điều trị khác.
Không có phác đồ chuẩn riêng cho người đồng thời suy gan và suy thận.
Suy gan làm giảm chuyển hóa quinin, trong khi suy thận nặng làm tăng mức phơi nhiễm và kéo dài thời gian bán thải. Người bệnh có thể có nguy cơ cao hơn đối với cinchonism, hạ đường huyết, loạn nhịp và độc tính thị giác hoặc thính giác. Việc lựa chọn thuốc và liều phải do bác sĩ chuyên khoa sốt rét hoặc truyền nhiễm thực hiện.
Quinin có thể gây chóng mặt, ù tai, giảm thính lực, nhìn mờ, rối loạn màu sắc, hạ đường huyết, lú lẫn hoặc ngất. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao nếu có bất kỳ triệu chứng nào ảnh hưởng đến thị giác, thính giác, nhận thức hoặc khả năng giữ thăng bằng.
Tương tác thuốc của Quinin
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc kéo dài QT như quinidine, procainamide, disopyramide, amiodarone, sotalol, dofetilide, halofantrine hoặc một số thuốc chống loạn thần: tăng nguy cơ torsades de pointes.
- Erythromycin và một số macrolide: tăng nồng độ quinin và nguy cơ loạn nhịp; nên tránh phối hợp.
- Rifampin: làm giảm mạnh nồng độ quinin và có thể gây thất bại điều trị; nên tránh phối hợp.
- Ritonavir: có thể làm mức phơi nhiễm quinin tăng khoảng bốn lần; nên tránh phối hợp.
- Carbamazepine, phenobarbital và phenytoin: cảm ứng CYP3A4, có thể làm giảm nồng độ quinin.
- Thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc magnesi: có thể làm chậm hoặc giảm hấp thu; nhãn khuyến cáo tránh phối hợp.
- Mefloquine: tăng nguy cơ kéo dài QT và co giật; tránh dùng cùng.
- Digoxin: quinin có thể làm tăng nồng độ digoxin; cần theo dõi và hiệu chỉnh.
- Atorvastatin, simvastatin hoặc lovastatin: có thể tăng nguy cơ bệnh cơ hoặc tiêu cơ vân.
- Thuốc chẹn thần kinh–cơ như succinylcholine hoặc tubocurarine: quinin có thể tăng tác dụng phong bế.
- Cimetidine: có thể làm tăng mức phơi nhiễm quinin.
- Acetazolamide hoặc natri bicarbonate: kiềm hóa nước tiểu và có thể làm tăng nồng độ quinin.
Danh sách tương tác không đầy đủ. Người bệnh phải cung cấp toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược và thực phẩm bổ sung cho bác sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Quinin
Quinin là thuốc chống sốt rét thuộc nhóm alkaloid Cinchona. Thuốc tác động chủ yếu lên thể ký sinh trùng trong hồng cầu và được dùng trong một số phác đồ điều trị sốt rét P. falciparum.
Quinin hiện thường là lựa chọn thay thế thay vì thuốc ưu tiên hàng đầu vì ACT và artesunate có hiệu quả, khả năng dung nạp hoặc dữ liệu tử vong thuận lợi hơn trong nhiều tình huống.
Không. Quinin không được FDA phê duyệt để điều trị hoặc phòng chuột rút ban đêm. Thuốc có thể gây giảm tiểu cầu miễn dịch, HUS/TTP, suy thận, kéo dài QT, loạn nhịp và tử vong; các nguy cơ này lớn hơn lợi ích chưa được chứng minh đối với một tình trạng thường lành tính.
Ù tai là một phần của hội chứng cinchonism, nhóm phản ứng đặc trưng do quinin. Các biểu hiện khác gồm đau đầu, vã mồ hôi, buồn nôn, chóng mặt, giảm thính lực, nhìn mờ và rối loạn nhận biết màu sắc.
Ù tai nhẹ vẫn cần được thông báo cho bác sĩ vì mức độ cinchonism có thể tăng khi nồng độ thuốc cao, suy thận, suy gan hoặc có tương tác thuốc.
Không. Artesunate đường tĩnh mạch là thuốc ưu tiên đối với sốt rét nặng. WHO cũng ưu tiên artemether hơn quinin nếu artesunate không có sẵn. Quinin đường tiêm chỉ có thể được cân nhắc như phương án thay thế theo phác đồ chuyên môn và điều kiện cung ứng.
Viên quinin sulfat đường uống không được phê duyệt để điều trị sốt rét nặng.
Quinin có thể được sử dụng trong một số phác đồ điều trị sốt rét ở phụ nữ mang thai khi bác sĩ đánh giá phù hợp. Không điều trị sốt rét trong thai kỳ có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho cả mẹ và thai.
Thuốc có thể gây hạ đường huyết, nhất là trong tam cá nguyệt thứ ba. Hiện ACT phù hợp thường được ưu tiên; quinin phối hợp clindamycin vẫn là lựa chọn trong một số hướng dẫn và tình huống cụ thể. Không tự sử dụng quinin khi mang thai.

