Quinin

Quinin, tên tiếng Anh là quinine, là một alkaloid tự nhiên có nguồn gốc lịch sử từ vỏ cây Cinchona và được sử dụng làm thuốc chống sốt rét. Quinin tác động chủ yếu lên thể phân liệt trong hồng cầu của ký sinh trùng sốt rét. Tại Hoa Kỳ, viên nang quinin sulfat đường uống được phê duyệt để điều trị sốt rét do Plasmodium falciparum không biến chứng. Thuốc không được FDA phê duyệt để dự phòng sốt rét, điều trị sốt rét nặng hoặc có biến chứng, hay phòng và điều trị chuột rút chân về đêm.

Trong các hướng dẫn hiện nay, liệu pháp phối hợp chứa artemisinin thường được ưu tiên cho sốt rét không biến chứng. Artesunate tiêm là lựa chọn ưu tiên đối với sốt rét nặng; quinin chỉ còn giữ vai trò thay thế trong một số tình huống tùy khả năng cung ứng, vùng kháng thuốc, tuổi, thai kỳ và hướng dẫn quốc gia. Quinin có thể gây ù tai, chóng mặt, rối loạn thị giác, hạ đường huyết, giảm tiểu cầu miễn dịch, HUS/TTP và loạn nhịp thất đe dọa tính mạng. Thuốc chỉ được sử dụng theo chỉ định và theo dõi y tế.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Thuốc chống sốt rét thuộc nhóm alkaloid Cinchona, tác động chủ yếu lên thể ký sinh trùng trong hồng cầu.
  • Điều trị sốt rét P. falciparum không biến chứng.
  • Không dùng viên quinin sulfat đường uống để dự phòng sốt rét, điều trị sốt rét nặng hoặc sốt rét có biến chứng, hay phòng và điều trị chuột rút chân về đêm.
  • Thường là phương án thay thế; ACT được ưu tiên trong sốt rét không biến chứng và artesunate tiêm được ưu tiên trong sốt rét nặng.
  • Hội chứng cinchonism gồm đau đầu, vã mồ hôi, buồn nôn, ù tai, chóng mặt, giảm thính lực và nhìn mờ.
  • Giảm tiểu cầu miễn dịch, HUS/TTP, tan máu, hạ đường huyết, kéo dài QT, torsades de pointes và phản vệ.
  • Sốt rét phải được điều trị kịp thời; quinin có thể gây hạ đường huyết, nhất là cuối thai kỳ. Lựa chọn phác đồ phải theo hướng dẫn chuyên khoa.
  • Quinine Sulphate 250 mg và Mekoquinin 250 mg được ghi nhận trong các quyết định gia hạn giấy đăng ký năm 2024.

Hoạt chất Quinin là gì?

Quinin là thuốc chống sốt rét thuộc nhóm alkaloid Cinchona. Thuốc có tác dụng diệt thể phân liệt trong máu của ký sinh trùng sốt rét, đặc biệt P. falciparum.

Quinin không loại bỏ hiệu quả thể ký sinh trùng ngủ trong gan của P. vivax hoặc P. ovale và không được dùng đơn độc để dự phòng tái phát do các thể này. Phác đồ điều trị phải căn cứ vào loài Plasmodium và hướng dẫn chuyên môn.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Quinin

INN Quinine

CAS 130-95-0

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Quinin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Quinine

Tên IUPAC

(R)-[(2S,4S,5R)-5-ethenyl-1-azabicyclo[2.2.2]octan-2-yl]-(6-methoxyquinolin-4-yl)methanol

Tên hóa học khác

Cinchonan-9-ol, 6'-methoxy-, (8α,9R)- | 2-Quinuclidinemethanol, α-(6-methoxy-4-quinolyl)-5-vinyl-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Quinine; ký ninh; quinine base; quinin sulfat; quinine sulfate; quinine bisulfate; quinine dihydrochloride.; Quinin không được nhầm với quinidine — đồng phân lập thể có tác dụng chống loạn nhịp rõ hơn và hồ sơ chỉ định, liều dùng khác.; Tên “QuinineQ” chưa xác minh được là tên INN hoặc tên thương mại chính thức trong các nguồn quản lý đã đối chiếu; nội dung bài này được xây dựng cho hoạt chất quinin, tên tiếng Anh là quinine.

Tên viết tắt

QN

Tên Latinh / tên dược điển

Chininum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

130-95-0

UNII

A7V27PHC7A

PubChem CID

3034034

RxNorm CUI

9071

Dược động học của Quinin

Quinin được hấp thu tương đối tốt qua đường uống, phân bố rộng và liên kết protein huyết tương ở mức trung bình đến cao. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP3A4 và được thải trừ phần lớn dưới dạng chất chuyển hóa; khoảng 20% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.

Sốt rét cấp làm giảm độ thanh thải và thể tích phân bố, đồng thời làm tăng nồng độ quinin toàn phần trong huyết tương do tăng alpha-1-acid glycoprotein. Người suy thận nặng, người cao tuổi và người suy gan có thể tăng mức phơi nhiễm hoặc kéo dài thời gian bán thải.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau một liều quinin sulfat đường uống, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng:

  • 2,8 giờ ở người khỏe mạnh.
  • 5,9 giờ ở người mắc sốt rét P. falciparum không biến chứng.

Bữa ăn nhiều chất béo có thể kéo dài thời gian đạt đỉnh đến khoảng 4 giờ nhưng không làm thay đổi đáng kể Cmax hoặc AUC. Nhãn hướng dẫn uống cùng thức ăn để giảm kích ứng dạ dày.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống của quinin ở người trưởng thành khỏe mạnh khoảng 76–88%. Mức phơi nhiễm thường cao hơn ở người đang mắc sốt rét so với người khỏe mạnh.

Giai đoạn II: Phân bố

Ở người khỏe mạnh, thể tích phân bố biểu kiến sau liều quinin sulfat uống khoảng 2,5–7,1 L/kg.

Tỷ lệ liên kết protein huyết tương:

  • Khoảng 69–92% ở người khỏe mạnh.
  • Khoảng 78–95% trong sốt rét cấp do tăng alpha-1-acid glycoprotein.

Nồng độ trong hồng cầu bằng khoảng 30–50% nồng độ huyết tương. Quinin thấm vào dịch não tủy tương đối kém; trong sốt rét thể não, nồng độ dịch não tủy khoảng 2–7% nồng độ huyết tương.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Quinin được chuyển hóa gần như hoàn toàn tại gan qua các con đường oxy hóa cytochrome P450. CYP3A4 là enzym chuyển hóa chính; CYP1A2, CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6 và CYP2E1 có thể đóng vai trò bổ sung.

Chất chuyển hóa chính là 3-hydroxyquinine, có hoạt tính chống sốt rét thấp hơn quinin mẹ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Quinin được thải trừ chủ yếu sau chuyển hóa tại gan. Khoảng 20% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi.

Quinin được tái hấp thu nhiều hơn khi nước tiểu kiềm; tốc độ thải qua thận trong nước tiểu acid có thể cao hơn khoảng hai lần so với nước tiểu kiềm. Không được tự sử dụng chất acid hóa nước tiểu để xử trí quá liều vì biện pháp này không chứng minh làm tăng thải trừ có ý nghĩa và có thể gây hại.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Ở người khỏe mạnh, thời gian bán thải trung bình khoảng 9,7–12,5 giờ.

Thời gian bán thải có thể kéo dài:

  • Khoảng 18,4 giờ ở một số người cao tuổi sau liều đơn.
  • Khoảng 26 giờ ở người suy thận mạn nặng.
  • Tăng thêm ở người suy gan nặng hoặc trong quá liều.
CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người khỏe mạnh dùng một liều quinin sulfat 600 mg, độ thanh thải huyết tương trung bình được báo cáo trong khoảng 0,08–0,47 L/giờ/kg, giá trị trung vị khoảng 0,17 L/giờ/kg.

Trong giai đoạn sốt rét cấp, độ thanh thải có thể giảm còn khoảng 0,09 L/giờ/kg và tăng trở lại khoảng 0,16 L/giờ/kg trong giai đoạn hồi phục.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đáng chú ý gồm:

  • Sốt rét cấp làm giảm độ thanh thải và thể tích phân bố, đồng thời tăng mức phơi nhiễm.
  • Tuổi cao có thể làm giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải.
  • Suy thận nặng làm AUC tăng khoảng 195%, Cmax tăng khoảng 79% và thời gian bán thải kéo dài.
  • Suy gan mức độ vừa làm AUC tăng khoảng 55%; suy gan nặng làm giảm độ thanh thải rõ rệt.
  • Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4 có thể làm thay đổi nồng độ quinin.
  • Hút thuốc làm giảm AUC ở người khỏe mạnh, nhưng không có căn cứ tự tăng liều trong điều trị sốt rét.
  • Nước tiểu kiềm làm giảm thải trừ quinin qua thận.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Quinin

Quinin thuộc nhóm methanolquinoline, mã ATC P01BC01. Đây là thuốc chống ký sinh trùng đường máu, không phải kháng sinh và không phải thuốc giảm đau cơ.

Trong điều trị sốt rét hiện đại, quinin thường được dùng phối hợp với một thuốc kháng khuẩn có tác dụng lên ký sinh trùng như doxycycline, tetracycline hoặc clindamycin, tùy tuổi, thai kỳ và hướng dẫn áp dụng.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chống sốt rét chính xác của quinin chưa được xác định hoàn toàn. Dữ liệu cho thấy thuốc có thể:

  • Ức chế tổng hợp acid nucleic.
  • Ức chế tổng hợp protein và quá trình đường phân của ký sinh trùng.
  • Tương tác với hemozoin trong hồng cầu bị nhiễm ký sinh trùng, làm rối loạn khả năng khử độc heme.

Quinin tác động chủ yếu lên thể phân liệt trong máu của P. falciparum. Thuốc có ít tác dụng đối với thoa trùng hoặc thể tiền hồng cầu.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Quinin có đặc tính điện sinh lý tương tự thuốc chống loạn nhịp nhóm I ở một mức độ nhất định. Thuốc có thể kéo dài khoảng QT, PR và QRS theo nồng độ.

Trong nghiên cứu dùng quinin sulfat 648 mg ba lần mỗi ngày trong 7 ngày, chênh lệch QTcI tối đa trung bình so với giả dược sau hiệu chỉnh ban đầu khoảng 27,7 mili giây. Quinin cũng kích thích tụy giải phóng insulin và có thể gây hạ đường huyết có ý nghĩa lâm sàng.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Quinin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Quinin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Quinin

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc kéo dài QT như quinidine, procainamide, disopyramide, amiodarone, sotalol, dofetilide, halofantrine hoặc một số thuốc chống loạn thần: tăng nguy cơ torsades de pointes.
  • Erythromycin và một số macrolide: tăng nồng độ quinin và nguy cơ loạn nhịp; nên tránh phối hợp.
  • Rifampin: làm giảm mạnh nồng độ quinin và có thể gây thất bại điều trị; nên tránh phối hợp.
  • Ritonavir: có thể làm mức phơi nhiễm quinin tăng khoảng bốn lần; nên tránh phối hợp.
  • Carbamazepine, phenobarbital và phenytoin: cảm ứng CYP3A4, có thể làm giảm nồng độ quinin.
  • Thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc magnesi: có thể làm chậm hoặc giảm hấp thu; nhãn khuyến cáo tránh phối hợp.
  • Mefloquine: tăng nguy cơ kéo dài QT và co giật; tránh dùng cùng.
  • Digoxin: quinin có thể làm tăng nồng độ digoxin; cần theo dõi và hiệu chỉnh.
  • Atorvastatin, simvastatin hoặc lovastatin: có thể tăng nguy cơ bệnh cơ hoặc tiêu cơ vân.
  • Thuốc chẹn thần kinh–cơ như succinylcholine hoặc tubocurarine: quinin có thể tăng tác dụng phong bế.
  • Cimetidine: có thể làm tăng mức phơi nhiễm quinin.
  • Acetazolamide hoặc natri bicarbonate: kiềm hóa nước tiểu và có thể làm tăng nồng độ quinin.

Danh sách tương tác không đầy đủ. Người bệnh phải cung cấp toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, thảo dược và thực phẩm bổ sung cho bác sĩ.

Thắc mắc về hoạt chất Quinin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 12 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *