Artemisinin

Artemisinin là hoạt chất chống sốt rét có nguồn gốc từ cây thanh hao hoa vàng Artemisia annua. Hoạt chất này thuộc nhóm artemisinin và các dẫn xuất, có vai trò quan trọng trong điều trị sốt rét, đặc biệt khi được dùng trong các phác đồ phối hợp dựa trên artemisinin theo hướng dẫn y khoa. Artemisinin không nên được hiểu là thuốc có thể tự ý dùng hoặc dùng đơn trị liệu, vì sử dụng không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ thất bại điều trị và kháng thuốc. Bài viết này cung cấp thông tin trung lập về bản chất, cơ chế tác dụng, dược động học, chỉ định, liều dùng tham khảo, tương tác và các lưu ý an toàn của Artemisinin. Thông tin không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 08/07/2026

Nội dung chính

  • Artemisinin thuộc nhóm/vai trò: sesquiterpene lactone chiết xuất từ Thanh hao hoa vàng, là nền tảng của nhiều thuốc sốt rét hiện đại.
  • Bối cảnh sử dụng chính: nghiên cứu và phát triển dẫn xuất artemisinin trong điều trị sốt rét.
  • Chỉ dùng theo chỉ định và theo dõi của bác sĩ/dược sĩ.
  • Cần lưu ý cần dùng thuốc sốt rét theo phác đồ phối hợp được chuyên gia y tế chỉ định.
  • Báo bác sĩ về bệnh nền, thai kỳ/cho con bú và tất cả thuốc đang dùng.

Hoạt chất Artemisinin là gì?

Artemisinin là hoạt chất chống sốt rét tự nhiên được phân lập từ cây thanh hao hoa vàng (Artemisia annua). Đây là hoạt chất gốc của nhóm artemisinin và nhiều dẫn xuất bán tổng hợp như artemether, artesunate và dihydroartemisinin.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Artemisinin

CAS 63968-64-9 Công thức C15H22O5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Artemisinin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Artemisinin

Tên IUPAC

(1R,4S,5R,8S,9R,12S,13R)-1,5,9-trimethyl-11,14,15,16-tetraoxatetracyclo[10.3.1.0^{4,13}.0^{8,13}]hexadecan-10-one

Tên hóa học khác

(3R,5aS,6R,8aS,9R,12S,12aR)-3,6,9-trimethyloctahydro-12H-3,12-epoxy[1,2]dioxepino[4,3-i]isochromen-10(3H)-one

Tên khác / tên đồng nghĩa

Qinghaosu; Thanh hao tố; Artemisinine; Artemisinina; hoạt chất chiết xuất từ cây thanh hao hoa vàng (Artemisia annua).

Tên Latinh / tên dược điển

artemisininum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

63968-64-9

UNII

9RMU91N5K2

PubChem CID

68827

RxNorm CUI

2367409

Công thức phân tử

C15H22O5

Dược động học của Artemisinin

Artemisinin có dược động học phụ thuộc thời gian do hiện tượng tự cảm ứng chuyển hóa, khiến nồng độ/diện tích dưới đường cong có thể giảm sau các liều lặp lại. Dữ liệu định lượng có thể khác nhau theo nghiên cứu, dạng bào chế và phác đồ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Artemisinin dùng đường uống được hấp thu và đạt nồng độ huyết tương đo được trong các nghiên cứu dược động học. Tốc độ và mức độ hấp thu có thể chịu ảnh hưởng của dạng bào chế, thức ăn và chuyển hóa bước một; số liệu nhãn chính thức cho đơn chất.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối ở người. Một số mô hình dược động học cho thấy chuyển hóa bước một và tự cảm ứng có thể ảnh hưởng đáng kể đến phơi nhiễm toàn thân của Artemisinin.

Giai đoạn II: Phân bố

Thông tin định lượng chắc chắn về thể tích phân bố và gắn protein huyết tương của Artemisinin trong nguồn chính thức được kiểm chứng.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Artemisinin được chuyển hóa tại gan. Nghiên cứu in vitro và dược động học cho thấy CYP2B6 đóng vai trò chính và CYP3A4 có thể tham gia ở mức độ phụ; Artemisinin cũng có thể tự cảm ứng chuyển hóa.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Đường thải trừ và tỷ lệ thải trừ chính xác của Artemisinin ở người theo nhãn chính thức. Các chất chuyển hóa được hình thành sau chuyển hóa gan.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Yếu tố có thể ảnh hưởng gồm tự cảm ứng chuyển hóa, thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP2B6/CYP3A4, tình trạng gan, dạng bào chế, thức ăn và phác đồ phối hợp. Cần đánh giá bởi chuyên gia y tế khi dùng cùng thuốc khác.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Artemisinin

Artemisinin thuộc nhóm antimalarial agents, phân nhóm artemisinin và dẫn xuất. Hoạt chất có tác dụng nhanh trên giai đoạn hồng cầu của ký sinh trùng sốt rét và thường được đặt trong bối cảnh liệu pháp phối hợp ACT.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế tác dụng chưa được mô tả hoàn toàn. Cơ chế được chấp nhận rộng rãi liên quan đến cầu endoperoxide bị hoạt hóa bởi sắt/heme trong ký sinh trùng, tạo các gốc phản ứng làm tổn thương protein và cấu trúc thiết yếu của ký sinh trùng.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Artemisinin và các dẫn xuất có đặc điểm làm giảm nhanh mật độ ký sinh trùng sốt rét trong máu. Do thời gian tồn tại trong cơ thể ngắn, các phác đồ hiện đại thường phối hợp với thuốc đối tác tác dụng kéo dài hơn để hỗ trợ làm sạch ký sinh trùng còn lại.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Artemisinin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Artemisinin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Artemisinin

Artemisinin liên quan đến chuyển hóa qua CYP2B6 và CYP3A4; do đó các thuốc cảm ứng hoặc ức chế các enzym này có thể làm thay đổi phơi nhiễm thuốc. Artemisinin cũng có thể tự cảm ứng chuyển hóa và ảnh hưởng đến một số cơ chất CYP. Tương tác cụ thể phụ thuộc chế phẩm phối hợp; cần hỏi bác sĩ/dược sĩ trước khi dùng cùng thuốc khác.

Thắc mắc về hoạt chất Artemisinin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 6 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *