Phenelzine là thuốc chống trầm cảm kê đơn thuộc nhóm ức chế monoamine oxidase không chọn lọc và không hồi phục, gọi tắt là MAOI. Nhãn Nardil tại Hoa Kỳ ghi nhận thuốc có hiệu quả ở một số người bệnh trầm cảm mang đặc điểm không điển hình, không nội sinh hoặc “neurotic”; dữ liệu sản phẩm New Zealand chỉ định thuốc cho trầm cảm nặng. Cả hai tài liệu đều nhấn mạnh phenelzine hiếm khi là lựa chọn chống trầm cảm đầu tiên và thường được cân nhắc sau khi các thuốc phổ biến hơn không đem lại đáp ứng phù hợp.[1][2]
Phenelzine có nguy cơ tương tác nghiêm trọng với thuốc serotonergic, thuốc cường giao cảm, dextromethorphan, một số opioid và thực phẩm giàu tyramine. Tương tác có thể gây cơn tăng huyết áp hoặc hội chứng serotonin đe dọa tính mạng. Việc khởi trị, chuyển thuốc và ngừng thuốc cần được bác sĩ chuyên khoa giám sát; người bệnh không được tự áp dụng liều hoặc tự thay đổi chế độ ăn–thuốc.[1][2][4]
Nội dung chính
- Thuốc chống trầm cảm MAOI không chọn lọc, ức chế enzym không hồi phục.[2][3]
- Điều trị một số dạng trầm cảm; thường không phải lựa chọn đầu tay.[1][2]
- Viên nén hoặc viên nén bao phim chứa phenelzine sulfate tương đương 15 mg phenelzine.[1][2]
- 15 mg, ba lần mỗi ngày; đây chỉ là thông tin tham khảo, không tự áp dụng.[1][2]
- Cơn tăng huyết áp, hội chứng serotonin, hạ huyết áp tư thế, tổn thương gan, co giật và ý nghĩ tự sát.[1][2]
- Tránh thực phẩm giàu tyramine trong thời gian điều trị và ít nhất hai tuần sau khi ngừng thuốc.[1][2]
- Phần lớn thuốc chống trầm cảm cần khoảng cách ít nhất 14 ngày; fluoxetine thường cần ít nhất 5 tuần trước khi bắt đầu phenelzine.[1]
- NICE khuyến cáo việc chuyển sang hoặc rời MAOI cần thực hiện tại cơ sở chuyên khoa hoặc có tư vấn chuyên khoa.[4]
Hoạt chất Phenelzine là gì?
Phenelzine là thuốc chống trầm cảm MAOI không chọn lọc và không hồi phục. Thuốc bất hoạt enzym monoamine oxidase, làm giảm quá trình phân hủy các monoamine trong hệ thần kinh và các mô khác. Do enzym bị bất hoạt không hồi phục, tác dụng tương tác với thuốc và thực phẩm có thể tiếp tục sau khi phenelzine đã được ngừng.[1][2]
Phenelzine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Phenelzine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Phenelzine |
| Tên IUPAC | 2-phenylethylhydrazine |
| Tên hóa học khác | Hydrazine, (2-phenylethyl)- | 1-Hydrazino-2-phenylethane |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Phenelzine sulfate; phenelzine sulphate. Thuốc thường được bào chế dưới dạng muối phenelzine sulfate.[1][2] |
| Tên viết tắt | PLZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Phenelzinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 51-71-8 |
|---|---|
| UNII | O408N561GF |
| PubChem CID | 3675 |
| RxNorm CUI | 8123 |
Dược động học của Phenelzine
Dữ liệu dược động học của phenelzine còn hạn chế. Sau một liều uống 30 mg trong nhãn Hoa Kỳ, nồng độ đỉnh trung bình là 19,8 ng/mL và đạt được sau khoảng 43 phút. Thuốc được chuyển hóa mạnh và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu.[1]
Hai tài liệu sản phẩm đưa ra thông tin khác nhau về con đường chuyển hóa và thời gian bán thải. Vì phenelzine ức chế MAO không hồi phục, thời gian tác dụng sinh học phụ thuộc vào quá trình cơ thể tổng hợp enzym mới và có thể kéo dài hơn nhiều so với thời gian thuốc tồn tại trong huyết tương.[1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Phenelzine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận Tmax trung bình khoảng 43 phút sau một liều đơn 30 mg.[1] Dữ liệu về ảnh hưởng của thức ăn đối với mức hấp thu.
| F · Sinh khả dụng | . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Nhãn Hoa Kỳ mô tả phenelzine được chuyển hóa chủ yếu bằng oxy hóa qua monoamine oxidase và acetyl hóa thành N2-acetylphenelzine là con đường phụ.[1] Ngược lại, dữ liệu sản phẩm New Zealand mô tả acetyl hóa là con đường chuyển hóa chính và tốc độ có thể khác nhau giữa người acetyl hóa chậm và nhanh.[2]
Do khác biệt giữa các tài liệu chính thức, chưa đủ căn cứ để kết luận một mô tả duy nhất áp dụng cho mọi quần thể hoặc phương pháp nghiên cứu.[1][2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi dùng phenelzine đánh dấu đồng vị, nhãn Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 73% liều được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng acid phenylacetic và acid parahydroxyphenylacetic trong vòng 96 giờ. Dữ liệu New Zealand ghi nhận các chất chuyển hóa này có thể chiếm tới 79% liều thải qua nước tiểu trong cùng khoảng thời gian.[1][2]
| t½ · Thời gian bán thải | Các nhãn chính thức có số liệu khác nhau:
Sự khác biệt này chưa được giải thích đầy đủ trong hai tài liệu. Tác dụng ức chế MAO có thể tồn tại tới khoảng hai tuần vì enzym bị bất hoạt không hồi phục và phải được tổng hợp lại.[2] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Kiểu hình acetyl hóa nhanh hoặc chậm có thể ảnh hưởng tốc độ chuyển hóa theo dữ liệu New Zealand, nhưng chưa ghi nhận mối tương quan nhất quán giữa tình trạng acetyl hóa và tác dụng không mong muốn.[2]
Dữ liệu định lượng về ảnh hưởng của tuổi, giới, suy gan và suy thận đối với phơi nhiễm phenelzine. Nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định ở người suy thận nặng hoặc bệnh thận và người có tiền sử bệnh gan hay xét nghiệm chức năng gan bất thường.[1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Phenelzine
Phenelzine thuộc nhóm thuốc chống trầm cảm ức chế cả hai dạng monoamine oxidase theo cơ chế không chọn lọc và không hồi phục. Mã ATC N06AF03; liều xác định hằng ngày trong hệ thống ATC là 60 mg đường uống, nhưng DDD là đơn vị thống kê và không phải liều kê đơn cho từng người bệnh.[2][3]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Phenelzine được oxy hóa bởi MAO để tạo các chất trung gian phản ứng, sau đó bất hoạt không hồi phục nhóm flavin của enzym. Điều này làm giảm chuyển hóa các monoamine. Tuy nhiên, nhãn thuốc lưu ý chưa xác định đầy đủ liệu toàn bộ hiệu quả lâm sàng đến từ ức chế MAO, các tác dụng dược lý khác hay sự phối hợp của nhiều cơ chế.[1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Mức ức chế MAO tối đa thường đạt sau vài ngày, khoảng 5–10 ngày trong các mẫu sinh thiết. Hiệu quả chống trầm cảm có thể xuất hiện chậm hơn, thường sau khoảng 2–3 tuần; một số người bệnh trong dữ liệu liều dùng chưa đáp ứng cho đến khi dùng 60 mg/ngày trong ít nhất bốn tuần.[2]
Sau khi ngừng MAOI, có thể cần tới hai tuần để chuyển hóa amin trở lại bình thường do cơ thể phải tổng hợp enzym MAO mới.[2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Phenelzine
Chỉ định khác nhau theo nhãn quản lý:
- Hoa Kỳ: Nardil được ghi nhận có hiệu quả ở người bệnh trầm cảm được mô tả là “không điển hình”, “không nội sinh” hoặc “neurotic”, thường có phối hợp lo âu, ám ảnh sợ hoặc các đặc điểm nghi bệnh. Bằng chứng ở trầm cảm nặng có đặc điểm nội sinh ít thuyết phục hơn.
- New Zealand: chỉ định điều trị trầm cảm nặng.[1][2]
Cả hai nhãn đều cho biết phenelzine hiếm khi nên là thuốc chống trầm cảm đầu tiên và phù hợp hơn khi người bệnh không đáp ứng với các thuốc thường dùng.[1][2]
Phenelzine đã được nghiên cứu trong rối loạn lo âu xã hội. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng năm 2010 đánh giá phenelzine, liệu pháp nhận thức–hành vi nhóm và phối hợp hai phương pháp; kết quả cho thấy các nhóm điều trị tích cực cải thiện hơn giả dược, trong đó phối hợp cho kết quả tốt hơn trên một số tiêu chí.[6]
Rối loạn lo âu xã hội không phải là chỉ định được nêu trong các nhãn Nardil Hoa Kỳ và New Zealand được sử dụng trong bài này. Đây là sử dụng ngoài chỉ định tại các thị trường đó, không phải khuyến cáo để người bệnh tự dùng.[1][2]
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin dưới đây được trích từ nhãn Nardil và chỉ dùng để tham khảo chuyên môn:
- Liều khởi đầu thường được ghi nhận: 15 mg, ba lần mỗi ngày.
- Trong giai đoạn đầu, nhãn cho phép tăng đến ít nhất 60 mg/ngày tùy khả năng dung nạp.
- Có thể cần tới 90 mg/ngày để đạt mức ức chế MAO phù hợp.
- Sau khi đạt lợi ích tối đa, liều được giảm chậm trong nhiều tuần.
- Liều duy trì theo nhãn có thể thấp tới 15 mg mỗi ngày hoặc cách ngày.[1][2]
Đây không phải hướng dẫn tự điều trị. Liều, thời điểm tăng liều và thời gian duy trì phải do bác sĩ có kinh nghiệm với MAOI quyết định; NICE khuyến cáo việc chuyển sang hoặc rời MAOI cần được thực hiện tại cơ sở chuyên khoa hoặc với tư vấn chuyên khoa.[1][2][4]
Dùng qua đường uống theo đúng lịch bác sĩ kê. Không tự uống thêm khi quên liều và không tự thay đổi số lần dùng.[1][2]
Trong suốt thời gian điều trị và ít nhất hai tuần sau khi ngừng thuốc, phải tuân thủ danh sách thực phẩm và đồ uống cần tránh do nguy cơ tương tác tyramine. Người bệnh cần báo cho mọi bác sĩ, nha sĩ và dược sĩ rằng mình đang dùng MAOI trước khi được kê thuốc, gây mê hoặc thực hiện thủ thuật.[1][2]
Nội dung theo dõi có thể gồm:
- Huyết áp thường xuyên, bao gồm triệu chứng hạ huyết áp tư thế.
- Đau đầu, hồi hộp, cứng gáy hoặc đau ngực gợi ý cơn tăng huyết áp.
- Sốt, kích động, run, tăng phản xạ, cứng cơ hoặc tiêu chảy gợi ý hội chứng serotonin.
- Tâm trạng, ý nghĩ tự sát và thay đổi hành vi, đặc biệt khi bắt đầu hoặc đổi liều.
- Dấu hiệu hưng cảm, hưng cảm nhẹ, kích động hoặc co giật.
- Dấu hiệu tổn thương gan như vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc mệt mỏi bất thường.
- Đường huyết và nhu cầu thuốc hạ đường huyết ở người mắc đái tháo đường nếu bác sĩ thấy cần thiết.[1][2]
Cảnh báo và lưu ý về Phenelzine
Các chống chỉ định và tình huống không được phối hợp trong những nhãn được trích dẫn gồm:
- Quá mẫn với phenelzine hoặc thành phần sản phẩm.
- U tủy thượng thận; suy tim sung huyết.
- Tiền sử bệnh gan hoặc xét nghiệm chức năng gan bất thường.
- Suy thận nặng hoặc bệnh thận theo nhãn Hoa Kỳ.
- Bệnh mạch máu não theo dữ liệu sản phẩm New Zealand.
- Dùng đồng thời hoặc quá gần với MAOI khác, SSRI, SNRI và nhiều thuốc chống trầm cảm khác.
- Phối hợp với meperidine/pethidine, dextromethorphan, buspirone, bupropion, guanethidine hoặc thuốc cường giao cảm.
- Phối hợp với rượu và một số thuốc ức chế thần kinh trung ương theo nhãn.
- Phẫu thuật chương trình cần gây mê toàn thân; sử dụng cocaine hoặc thuốc tê chứa chất co mạch cường giao cảm.
- Giai đoạn hưng cảm.[1][2]
Khoảng cách chuyển thuốc phụ thuộc thuốc trước đó và chất chuyển hóa của thuốc. Phần lớn trường hợp cần ít nhất 14 ngày; sau fluoxetine cần ít nhất 5 tuần trước khi bắt đầu phenelzine.[1]
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc được báo cáo nhất quán gồm:
- Chóng mặt, đau đầu và buồn ngủ.
- Mất ngủ hoặc ngủ nhiều.
- Hạ huyết áp tư thế.
- Khô miệng, táo bón và rối loạn tiêu hóa.
- Nhìn mờ.
- Run, co giật cơ nhỏ, tăng phản xạ hoặc giật cơ.
- Phù, mệt mỏi và suy nhược.
- Tăng cân.
- Rối loạn chức năng tình dục, bao gồm khó đạt cực khoái hoặc rối loạn xuất tinh.
- Tăng men gan không kèm triệu chứng.[1][2]
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Cơn tăng huyết áp, đôi khi gây xuất huyết nội sọ hoặc tử vong.
- Hội chứng serotonin, đặc biệt khi phối hợp thuốc serotonergic.
- Tổn thương tế bào gan hoại tử tiến triển, hiếm khi tử vong.
- Co giật, mê sảng, hôn mê hoặc hội chứng an thần kinh ác tính.
- Khởi phát hưng cảm hoặc hưng cảm nhẹ.
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát.
- Phù thanh quản, suy hô hấp hoặc trụy tuần hoàn.
- Hội chứng ngừng thuốc với ác mộng sống động, kích động, loạn thần hoặc co giật.[1][2]
Đau đầu dữ dội vùng chẩm, hồi hộp, cứng gáy, đau ngực, sốt cao, lú lẫn, tăng phản xạ, co giật, vàng da hoặc ý nghĩ tự sát là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp.[1][2]
Nguy cơ nổi bật của phenelzine là cơn tăng huyết áp do tyramine. Trong thời gian điều trị và hai tuần sau khi ngừng thuốc, nhãn yêu cầu tránh thực phẩm giàu tyramine hoặc thực phẩm giàu protein đã bị biến đổi do ủ lâu, lên men, muối chua, hun khói, bảo quản sai hoặc nhiễm khuẩn.[1][2]
Các ví dụ trong nhãn gồm phô mai, đặc biệt loại ủ lâu; xúc xích khô; gan; cá trích muối; chiết xuất men; bia, rượu vang và một số đồ uống ít hoặc không cồn được lên men; vỏ đậu tằm; dưa cải muối và sữa chua. Danh sách cụ thể có thể khác theo nhãn sản phẩm, quy trình chế biến và độ tươi của thực phẩm.[1][2]
Cần thận trọng ở người có nguy cơ tự sát, động kinh, rối loạn lưỡng cực, tâm thần phân liệt, đái tháo đường, huyết áp thấp, người cao tuổi và người dùng nhiều thuốc.[1][2]
Quá liều có thể không biểu hiện rõ trong 12 giờ đầu, sau đó tiến triển và đạt mức nặng nhất sau 24–48 giờ. Biểu hiện có thể gồm buồn ngủ hoặc kích động, đau đầu dữ dội, ảo giác, cứng cơ, co giật, hôn mê, rối loạn nhịp, tăng hoặc hạ huyết áp, trụy tuần hoàn, sốt cao và suy hô hấp. Đã có trường hợp tử vong.[1][2]
Không có nồng độ máu độc được xác lập và không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí cần nhập viện, theo dõi liên tục, bảo đảm đường thở–hô hấp–tuần hoàn, kiểm soát thân nhiệt, co giật, dịch và điện giải. Giá trị của thẩm tách máu, thẩm phân phúc mạc hoặc hấp phụ máu bằng than chưa đủ dữ liệu để khuyến cáo thường quy.[1][2]
Khi nghi quá liều, cần gọi cấp cứu và đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay; không tự gây nôn hoặc xử trí tại nhà.
Điều kiện bảo quản khác nhau rõ rệt giữa các sản phẩm:
- Nardil theo nhãn Hoa Kỳ: bảo quản ở 15–30°C.
- Nardil theo dữ liệu sản phẩm New Zealand tháng 6 năm 2025: bảo quản lạnh 2–8°C và không được đông lạnh.[1][2]
Không áp dụng điều kiện bảo quản của sản phẩm hoặc quốc gia này cho sản phẩm khác. Luôn tuân thủ đúng bao bì và tờ thông tin đi kèm lô thuốc đang sử dụng.[1][2]
Đối tượng đặc biệt
Nardil không được phê duyệt cho bệnh nhi trong nhãn Hoa Kỳ. Dữ liệu sản phẩm New Zealand cho biết độ an toàn và hiệu quả ở người dưới 18 tuổi chưa được xác lập thỏa đáng và không nên dùng để điều trị trầm cảm hoặc các rối loạn tâm thần khác ở nhóm tuổi này.[1][2]
Thuốc chống trầm cảm có cảnh báo về nguy cơ tăng ý nghĩ và hành vi tự sát ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trưởng thành trẻ tuổi. Không tự sử dụng phenelzine cho trẻ em.[1][2]
Các thử nghiệm trong nhãn Hoa Kỳ không có đủ người từ 65 tuổi để xác định chắc chắn sự khác biệt về đáp ứng. Liều ở người cao tuổi thường được lựa chọn thận trọng từ phần thấp của khoảng liều vì suy giảm chức năng gan, thận, tim và sử dụng nhiều thuốc thường gặp hơn.[1]
Dữ liệu New Zealand nhấn mạnh nguy cơ hạ huyết áp tư thế và tương tác do đa trị liệu; Nardil chỉ nên được sử dụng rất thận trọng ở người cao tuổi.[2]
Độ an toàn của phenelzine trong thai kỳ chưa được xác lập và thiếu nghiên cứu có đối chứng đầy đủ ở phụ nữ mang thai. Dữ liệu sản phẩm khuyến cáo chỉ cân nhắc khi thực sự cần thiết và lợi ích dự kiến vượt nguy cơ tiềm tàng đối với thai.[1][2]
Một số cảnh báo trong dữ liệu New Zealand liên quan đến thuốc chống trầm cảm nói chung, gồm khả năng xuất hiện triệu chứng thích nghi hoặc ngừng thuốc ở trẻ phơi nhiễm cuối thai kỳ; các dữ liệu này không chứng minh nguy cơ riêng biệt của phenelzine.[2]
Không tự ngừng phenelzine khi phát hiện mang thai. Bác sĩ tâm thần và bác sĩ sản khoa cần đánh giá đồng thời nguy cơ của thuốc và nguy cơ do trầm cảm không được điều trị.[1][2]
Chưa có dữ liệu được công bố về nồng độ phenelzine trong sữa mẹ, nồng độ ở trẻ bú mẹ hoặc tác dụng bất lợi trực tiếp ở trẻ. LactMed cho rằng do thiếu dữ liệu, nên ưu tiên thuốc chống trầm cảm khác trong thời kỳ cho con bú, đặc biệt khi chăm sóc trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non.[5]
Phenelzine có thể làm tăng prolactin và đã có báo cáo tiết sữa ở người không mang thai hoặc không cho con bú, nhưng ý nghĩa lâm sàng đối với việc tạo sữa chưa rõ.[5] Quyết định tiếp tục thuốc hay tiếp tục cho con bú phải được cá thể hóa bởi bác sĩ, không tự ngừng thuốc.[2][5]
Nhãn Hoa Kỳ và New Zealand chống chỉ định phenelzine ở người có tiền sử bệnh gan hoặc xét nghiệm chức năng gan bất thường. Đã có báo cáo hiếm về tổn thương tế bào gan hoại tử tiến triển gây tử vong.[1][2]
Không có chế độ hiệu chỉnh liều được xác thực cho suy gan trong các nhãn được trích dẫn. Người bệnh có bệnh gan không được tự dùng hoặc tự giảm liều để thay cho đánh giá của bác sĩ.[1][2]
Nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định Nardil ở người suy thận nặng hoặc có bệnh thận.[1] Dữ liệu sản phẩm New Zealand tháng 6 năm 2025 không trình bày chống chỉ định suy thận trong cùng mục; đây là khác biệt giữa các nhãn quản lý.[2]
Chưa có chế độ hiệu chỉnh liều theo mức lọc cầu thận được xác thực trong các tài liệu sử dụng cho bài này.
Phenelzine có thể gây chóng mặt, buồn ngủ, nhìn mờ, hạ huyết áp tư thế và các tác dụng ảnh hưởng khả năng lái xe. Dữ liệu sản phẩm New Zealand ghi nhận thuốc gây ảnh hưởng bất lợi đến khả năng lái xe và vận hành máy.[2]
Không lái xe, vận hành thiết bị nguy hiểm hoặc làm việc trên cao cho đến khi biết rõ đáp ứng của bản thân. Tránh rượu trong thời gian điều trị.[1][2]
Tương tác thuốc của Phenelzine
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Phối hợp desipramine với MAOI dùng điều trị rối loạn tâm thần bị chống chỉ định vì có thể gây hội chứng serotonin nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học do tăng quá mức dẫn truyền monoamine/serotonin khi ức chế monoamine oxidase đồng thời với thuốc chống trầm cảm ba vòng. Ảnh hưởng: Có thể xuất hiện kích động, mê sảng, tăng thân nhiệt, huyết áp dao động, nhịp tim nhanh, tăng phản xạ, rung giật cơ, co giật, hôn mê và tử vong. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Không phối hợp. Bảo đảm khoảng cách ít nhất 14 ngày khi chuyển đổi giữa desipramine và MAOI điều trị tâm thần theo nhãn thuốc. | Theo dõi nhiệt độ, trạng thái tâm thần, huyết áp, nhịp tim, clonus/tăng phản xạ và co giật nếu nghi phơi nhiễm. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Codeine
Không dùng codeine cùng MAOI hoặc trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI. Phối hợp có thể gây hội chứng serotonin hoặc độc tính opioid với ức chế hô hấp, hôn mê và lú lẫn. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học. MAOI có thể làm tăng tác dụng của morphine, chất chuyển hóa hoạt tính của codeine, và làm tăng nguy cơ độc tính serotonergic/opioid. Ảnh hưởng: Hội chứng serotonin, tăng hoặc rối loạn huyết áp, ức chế thần kinh trung ương, ức chế hô hấp, lú lẫn, hôn mê và tử vong. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Chống chỉ định phối hợp và chống chỉ định dùng codeine trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI. Nếu cần giảm đau khẩn cấp, lựa chọn và chuẩn độ opioid khác chỉ trong môi trường theo dõi chuyên môn theo nhãn thuốc. | Không áp dụng cho phối hợp thường quy vì phải tránh. Nếu phơi nhiễm ngoài ý muốn: huyết áp, nhiệt độ, tri giác, nhịp thở, SpO2, dấu hiệu hội chứng serotonin và độc tính opioid. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 4 Contraindications, Mục 5.10 và Mục 7 — MAOIs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03 |
|
Chlordiazepoxide
Thuốc ức chế monoamine oxidase có thể tăng tác dụng của chlordiazepoxide và làm tăng an thần hoặc suy giảm tâm thần-vận động. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng dược lực học trung ương cộng hợp; cơ chế chi tiết và mức độ theo từng thuốc chưa rõ. Ảnh hưởng: Buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn, mất điều hòa và tăng nguy cơ té ngã. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi có chỉ định rõ; bắt đầu thận trọng và giảm gánh nặng thuốc an thần khi có thể. | An thần, tri giác, huyết áp tư thế, dáng đi và té ngã. | Bằng chứng: low Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride Capsules USP CIV | Precautions – psychotropic agents, MAO inhibitors and phenothiazines | https://www.dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=74c4320d-c90d-436b-97da-07496ba88aed&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Phenelzine
Phenelzine là thuốc chống trầm cảm MAOI không chọn lọc và không hồi phục. Thuốc được dùng cho một số dạng trầm cảm và thường chỉ được cân nhắc khi các thuốc chống trầm cảm phổ biến hơn không đem lại đáp ứng phù hợp.[1][2] Việc điều trị cần được bác sĩ có kinh nghiệm về MAOI giám sát.[4]
Nhãn thuốc yêu cầu tránh thực phẩm giàu tyramine như phô mai ủ lâu, xúc xích khô, gan, cá muối, chiết xuất men, một số thực phẩm lên men hoặc muối chua, bia và rượu vang. Thực phẩm giàu protein bị hỏng, bảo quản sai hoặc lên men ngoài kiểm soát cũng có thể nguy hiểm.[1][2]
Danh sách thực tế cần dựa trên hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và nhãn sản phẩm vì lượng tyramine thay đổi theo nguyên liệu, độ tươi và cách chế biến.
Nhãn Hoa Kỳ và New Zealand yêu cầu tiếp tục tránh các thực phẩm, đồ uống và thuốc tương tác trong ít nhất hai tuần sau khi ngừng phenelzine. Khoảng thời gian này liên quan đến việc cơ thể cần tổng hợp lại enzym MAO đã bị bất hoạt không hồi phục.[1][2] Không tự rút ngắn thời gian kiêng dù đã hết thuốc trong máu.[2]
Không được tự dùng thuốc ho, cảm, dị ứng hoặc thuốc thông mũi. Dextromethorphan và nhiều chất cường giao cảm thường có trong sản phẩm không kê đơn có thể gây phản ứng nghiêm trọng với phenelzine.[1][2] Người bệnh cần đưa tên và thành phần sản phẩm cho bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra trước khi sử dụng.
Không nên ngừng đột ngột. Hội chứng ngừng thuốc có thể bắt đầu trong vòng 24–72 giờ, với biểu hiện từ ác mộng sống động và kích động đến loạn thần hoặc co giật.[1][2] Liều thường được giảm chậm dưới sự giám sát của bác sĩ; đồng thời phải tiếp tục tránh các tương tác thuốc và tyramine trong thời gian được hướng dẫn.[2][4]

