Phenelzine

Phenelzine là thuốc chống trầm cảm kê đơn thuộc nhóm ức chế monoamine oxidase không chọn lọc và không hồi phục, gọi tắt là MAOI. Nhãn Nardil tại Hoa Kỳ ghi nhận thuốc có hiệu quả ở một số người bệnh trầm cảm mang đặc điểm không điển hình, không nội sinh hoặc “neurotic”; dữ liệu sản phẩm New Zealand chỉ định thuốc cho trầm cảm nặng. Cả hai tài liệu đều nhấn mạnh phenelzine hiếm khi là lựa chọn chống trầm cảm đầu tiên và thường được cân nhắc sau khi các thuốc phổ biến hơn không đem lại đáp ứng phù hợp.[1][2]

Phenelzine có nguy cơ tương tác nghiêm trọng với thuốc serotonergic, thuốc cường giao cảm, dextromethorphan, một số opioid và thực phẩm giàu tyramine. Tương tác có thể gây cơn tăng huyết áp hoặc hội chứng serotonin đe dọa tính mạng. Việc khởi trị, chuyển thuốc và ngừng thuốc cần được bác sĩ chuyên khoa giám sát; người bệnh không được tự áp dụng liều hoặc tự thay đổi chế độ ăn–thuốc.[1][2][4]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Thuốc chống trầm cảm MAOI không chọn lọc, ức chế enzym không hồi phục.[2][3]
  • Điều trị một số dạng trầm cảm; thường không phải lựa chọn đầu tay.[1][2]
  • Viên nén hoặc viên nén bao phim chứa phenelzine sulfate tương đương 15 mg phenelzine.[1][2]
  • 15 mg, ba lần mỗi ngày; đây chỉ là thông tin tham khảo, không tự áp dụng.[1][2]
  • Cơn tăng huyết áp, hội chứng serotonin, hạ huyết áp tư thế, tổn thương gan, co giật và ý nghĩ tự sát.[1][2]
  • Tránh thực phẩm giàu tyramine trong thời gian điều trị và ít nhất hai tuần sau khi ngừng thuốc.[1][2]
  • Phần lớn thuốc chống trầm cảm cần khoảng cách ít nhất 14 ngày; fluoxetine thường cần ít nhất 5 tuần trước khi bắt đầu phenelzine.[1]
  • NICE khuyến cáo việc chuyển sang hoặc rời MAOI cần thực hiện tại cơ sở chuyên khoa hoặc có tư vấn chuyên khoa.[4]

Hoạt chất Phenelzine là gì?

Phenelzine là thuốc chống trầm cảm MAOI không chọn lọc và không hồi phục. Thuốc bất hoạt enzym monoamine oxidase, làm giảm quá trình phân hủy các monoamine trong hệ thần kinh và các mô khác. Do enzym bị bất hoạt không hồi phục, tác dụng tương tác với thuốc và thực phẩm có thể tiếp tục sau khi phenelzine đã được ngừng.[1][2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Phenelzine

CAS 51-71-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Phenelzine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Phenelzine

Tên IUPAC

2-phenylethylhydrazine

Tên hóa học khác

Hydrazine, (2-phenylethyl)- | 1-Hydrazino-2-phenylethane

Tên khác / tên đồng nghĩa

Phenelzine sulfate; phenelzine sulphate. Thuốc thường được bào chế dưới dạng muối phenelzine sulfate.[1][2]

Tên viết tắt

PLZ

Tên Latinh / tên dược điển

Phenelzinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

51-71-8

UNII

O408N561GF

PubChem CID

3675

RxNorm CUI

8123

Dược động học của Phenelzine

Dữ liệu dược động học của phenelzine còn hạn chế. Sau một liều uống 30 mg trong nhãn Hoa Kỳ, nồng độ đỉnh trung bình là 19,8 ng/mL và đạt được sau khoảng 43 phút. Thuốc được chuyển hóa mạnh và các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua nước tiểu.[1]

Hai tài liệu sản phẩm đưa ra thông tin khác nhau về con đường chuyển hóa và thời gian bán thải. Vì phenelzine ức chế MAO không hồi phục, thời gian tác dụng sinh học phụ thuộc vào quá trình cơ thể tổng hợp enzym mới và có thể kéo dài hơn nhiều so với thời gian thuốc tồn tại trong huyết tương.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Phenelzine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận Tmax trung bình khoảng 43 phút sau một liều đơn 30 mg.[1] Dữ liệu về ảnh hưởng của thức ăn đối với mức hấp thu.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

.

Giai đoạn II: Phân bố

.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Nhãn Hoa Kỳ mô tả phenelzine được chuyển hóa chủ yếu bằng oxy hóa qua monoamine oxidase và acetyl hóa thành N2-acetylphenelzine là con đường phụ.[1] Ngược lại, dữ liệu sản phẩm New Zealand mô tả acetyl hóa là con đường chuyển hóa chính và tốc độ có thể khác nhau giữa người acetyl hóa chậm và nhanh.[2]

Do khác biệt giữa các tài liệu chính thức, chưa đủ căn cứ để kết luận một mô tả duy nhất áp dụng cho mọi quần thể hoặc phương pháp nghiên cứu.[1][2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi dùng phenelzine đánh dấu đồng vị, nhãn Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 73% liều được tìm thấy trong nước tiểu dưới dạng acid phenylacetic và acid parahydroxyphenylacetic trong vòng 96 giờ. Dữ liệu New Zealand ghi nhận các chất chuyển hóa này có thể chiếm tới 79% liều thải qua nước tiểu trong cùng khoảng thời gian.[1][2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Các nhãn chính thức có số liệu khác nhau:

  • Nhãn Hoa Kỳ: thời gian bán thải trung bình 11,6 giờ sau một liều đơn 30 mg.
  • Dữ liệu sản phẩm New Zealand: thời gian bán thải được báo cáo là 1,2 giờ.[1][2]

Sự khác biệt này chưa được giải thích đầy đủ trong hai tài liệu. Tác dụng ức chế MAO có thể tồn tại tới khoảng hai tuần vì enzym bị bất hoạt không hồi phục và phải được tổng hợp lại.[2]

CL · Độ thanh thải toàn phần

.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Kiểu hình acetyl hóa nhanh hoặc chậm có thể ảnh hưởng tốc độ chuyển hóa theo dữ liệu New Zealand, nhưng chưa ghi nhận mối tương quan nhất quán giữa tình trạng acetyl hóa và tác dụng không mong muốn.[2]

Dữ liệu định lượng về ảnh hưởng của tuổi, giới, suy gan và suy thận đối với phơi nhiễm phenelzine. Nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định ở người suy thận nặng hoặc bệnh thận và người có tiền sử bệnh gan hay xét nghiệm chức năng gan bất thường.[1]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Phenelzine

Phenelzine thuộc nhóm thuốc chống trầm cảm ức chế cả hai dạng monoamine oxidase theo cơ chế không chọn lọc và không hồi phục. Mã ATC N06AF03; liều xác định hằng ngày trong hệ thống ATC là 60 mg đường uống, nhưng DDD là đơn vị thống kê và không phải liều kê đơn cho từng người bệnh.[2][3]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Phenelzine được oxy hóa bởi MAO để tạo các chất trung gian phản ứng, sau đó bất hoạt không hồi phục nhóm flavin của enzym. Điều này làm giảm chuyển hóa các monoamine. Tuy nhiên, nhãn thuốc lưu ý chưa xác định đầy đủ liệu toàn bộ hiệu quả lâm sàng đến từ ức chế MAO, các tác dụng dược lý khác hay sự phối hợp của nhiều cơ chế.[1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Mức ức chế MAO tối đa thường đạt sau vài ngày, khoảng 5–10 ngày trong các mẫu sinh thiết. Hiệu quả chống trầm cảm có thể xuất hiện chậm hơn, thường sau khoảng 2–3 tuần; một số người bệnh trong dữ liệu liều dùng chưa đáp ứng cho đến khi dùng 60 mg/ngày trong ít nhất bốn tuần.[2]

Sau khi ngừng MAOI, có thể cần tới hai tuần để chuyển hóa amin trở lại bình thường do cơ thể phải tổng hợp enzym MAO mới.[2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Phenelzine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Phenelzine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Phenelzine

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Desipramine

Phối hợp desipramine với MAOI dùng điều trị rối loạn tâm thần bị chống chỉ định vì có thể gây hội chứng serotonin nghiêm trọng hoặc đe dọa tính mạng.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do tăng quá mức dẫn truyền monoamine/serotonin khi ức chế monoamine oxidase đồng thời với thuốc chống trầm cảm ba vòng.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện kích động, mê sảng, tăng thân nhiệt, huyết áp dao động, nhịp tim nhanh, tăng phản xạ, rung giật cơ, co giật, hôn mê và tử vong.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Không phối hợp. Bảo đảm khoảng cách ít nhất 14 ngày khi chuyển đổi giữa desipramine và MAOI điều trị tâm thần theo nhãn thuốc.

Theo dõi nhiệt độ, trạng thái tâm thần, huyết áp, nhịp tim, clonus/tăng phản xạ và co giật nếu nghi phơi nhiễm.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Codeine

Không dùng codeine cùng MAOI hoặc trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI. Phối hợp có thể gây hội chứng serotonin hoặc độc tính opioid với ức chế hô hấp, hôn mê và lú lẫn.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học. MAOI có thể làm tăng tác dụng của morphine, chất chuyển hóa hoạt tính của codeine, và làm tăng nguy cơ độc tính serotonergic/opioid.

Ảnh hưởng:

Hội chứng serotonin, tăng hoặc rối loạn huyết áp, ức chế thần kinh trung ương, ức chế hô hấp, lú lẫn, hôn mê và tử vong.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Chống chỉ định phối hợp và chống chỉ định dùng codeine trong vòng 14 ngày sau khi ngừng MAOI. Nếu cần giảm đau khẩn cấp, lựa chọn và chuẩn độ opioid khác chỉ trong môi trường theo dõi chuyên môn theo nhãn thuốc.

Không áp dụng cho phối hợp thường quy vì phải tránh. Nếu phơi nhiễm ngoài ý muốn: huyết áp, nhiệt độ, tri giác, nhịp thở, SpO2, dấu hiệu hội chứng serotonin và độc tính opioid.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA] | Codeine Sulfate Tablets, USP | Mục 4 Contraindications, Mục 5.10 và Mục 7 — MAOIs | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=010905f9-3bcb-4b50-9fe8-a3ad0010f14c | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Chlordiazepoxide

Thuốc ức chế monoamine oxidase có thể tăng tác dụng của chlordiazepoxide và làm tăng an thần hoặc suy giảm tâm thần-vận động.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tác dụng dược lực học trung ương cộng hợp; cơ chế chi tiết và mức độ theo từng thuốc chưa rõ.

Ảnh hưởng:

Buồn ngủ, chóng mặt, lú lẫn, mất điều hòa và tăng nguy cơ té ngã.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Chỉ phối hợp khi có chỉ định rõ; bắt đầu thận trọng và giảm gánh nặng thuốc an thần khi có thể.

An thần, tri giác, huyết áp tư thế, dáng đi và té ngã.

Bằng chứng: low
Nguồn:

DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride Capsules USP CIV | Precautions – psychotropic agents, MAO inhibitors and phenothiazines | https://www.dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=74c4320d-c90d-436b-97da-07496ba88aed&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Phenelzine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *