Modafinil là thuốc thúc đẩy sự tỉnh táo tác động lên hệ thần kinh trung ương. Tại Hoa Kỳ, thuốc được phê duyệt để cải thiện tình trạng buồn ngủ quá mức ở người lớn mắc chứng ngủ rũ, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn hoặc rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca. Tại Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, chỉ định đã được giới hạn ở tình trạng buồn ngủ liên quan đến chứng ngủ rũ do đánh giá lại cân bằng lợi ích–nguy cơ. Modafinil không chữa nguyên nhân của ngưng thở khi ngủ, không thay thế CPAP và cũng không thay thế nhu cầu ngủ đầy đủ. Thuốc có thể gây phát ban nghiêm trọng, phản ứng quá mẫn đa cơ quan, triệu chứng tâm thần, biến cố tim mạch và tương tác làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết. Modafinil là thuốc kê đơn, có nguy cơ bị lạm dụng và không nên được tự sử dụng để học tập, làm việc kéo dài hoặc tăng cường nhận thức.
Nội dung chính
- Modafinil là gì?: Thuốc thúc đẩy tỉnh táo; cơ chế chính xác chưa được xác định hoàn toàn.
- Chỉ định tại Hoa Kỳ: Buồn ngủ quá mức liên quan đến chứng ngủ rũ, OSA hoặc rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca.
- Chỉ định tại EU/Anh: Buồn ngủ quá mức liên quan đến chứng ngủ rũ ở người lớn.
- Liều thường dùng theo nhãn Hoa Kỳ: 200 mg một lần mỗi ngày vào buổi sáng hoặc khoảng 1 giờ trước ca làm việc.
- Nguy cơ nghiêm trọng: SJS, TEN, DRESS, phản vệ, quá mẫn đa cơ quan, rối loạn tâm thần và biến cố tim mạch.
- Tương tác quan trọng: Làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết và cyclosporine; có thể làm tăng nồng độ thuốc chuyển hóa qua CYP2C19.
- Khả năng lạm dụng: Modafinil là chất kiểm soát Schedule IV tại Hoa Kỳ.
- Lưu hành tại Việt Nam
Hoạt chất Modafinil là gì?
Modafinil là thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương nhằm cải thiện khả năng duy trì trạng thái thức ở người mắc một số rối loạn gây buồn ngủ quá mức. Thuốc kiểm soát triệu chứng buồn ngủ nhưng không chữa khỏi rối loạn nền và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngủ gật.
Modafinil
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Modafinil |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Modafinil |
| Tên IUPAC | 2-benzhydrylsulfinylacetamide |
| Tên hóa học khác | Acetamide, 2-((diphenylmethyl)sulfinyl)- | 2-(Benzhydrylsulfinyl)acetamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên hóa học được ghi trong nhãn FDA: 2-[(diphenylmethyl)sulfinyl]acetamide. Provigil là tên biệt dược, không phải tên INN khác của hoạt chất. Armodafinil là đồng phân đối quang R của modafinil và không đồng nghĩa với modafinil. |
| Tên viết tắt | MOD |
| Tên Latinh / tên dược điển | Modafinilum |
| Tên USAN | modafinil |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 68693-11-8 |
|---|---|
| UNII | R3UK8X3U3D |
| PubChem CID | 4236 |
| RxNorm CUI | 30125 |
Dược động học của Modafinil
Modafinil được hấp thu tốt sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 2–4 giờ. Thuốc có dược động học tuyến tính trong khoảng liều 200–600 mg/ngày, đạt trạng thái ổn định sau khoảng 2–4 ngày và có thời gian bán thải hiệu dụng khoảng 15 giờ.
Đồng phân R có thời gian bán thải dài hơn khoảng ba lần so với đồng phân S; tại trạng thái ổn định, phần lớn nồng độ đáy trong tuần hoàn là R-modafinil.
Giai đoạn I: Hấp thu
Modafinil được hấp thu nhanh và tốt qua đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 2–4 giờ. Thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn; thức ăn có thể trì hoãn Tmax khoảng một giờ nhưng không làm thay đổi đáng kể tổng sinh khả dụng.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống. Nhãn FDA cho biết không xác định được sinh khả dụng tuyệt đối vì độ tan trong nước thấp khiến việc xây dựng dạng tiêm tĩnh mạch để so sánh không khả thi. Thức ăn không làm thay đổi tổng mức hấp thu nhưng có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng một giờ. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,9 L/kg. Khoảng 60% modafinil gắn với protein huyết tương, chủ yếu là albumin; vì vậy nguy cơ tương tác chỉ do cạnh tranh gắn protein được đánh giá là thấp.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Modafinil được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua thủy phân nhóm amide, S-oxy hóa, hydroxyl hóa vòng thơm và liên hợp glucuronide. Các chất chuyển hóa chính trong huyết tương là modafinil acid và modafinil sulfone; chúng không được cho là đóng góp đáng kể vào tác dụng thúc đẩy tỉnh táo.
CYP3A4 tham gia một phần vào quá trình chuyển hóa. Modafinil có thể cảm ứng CYP3A4/5 và ức chế CYP2C19.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 80% hoạt tính phóng xạ sau liều đánh dấu được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 1% trong phân. Dưới 10% liều được bài tiết dưới dạng modafinil không đổi; phần lớn được thải dưới dạng các chất chuyển hóa, đặc biệt là modafinil acid.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải hiệu dụng của modafinil sau khi dùng nhiều liều khoảng 15 giờ. Đồng phân R có thời gian bán thải dài hơn khoảng ba lần so với đồng phân S. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải biểu kiến trung bình ở người trưởng thành khỏe mạnh. Ở người xơ gan mức độ nặng, độ thanh thải đường uống giảm khoảng 60% và nồng độ ở trạng thái ổn định tăng khoảng hai lần so với người có chức năng gan bình thường. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:
- Tuổi cao: độ thanh thải có thể giảm và mức phơi nhiễm tăng, đặc biệt ở người rất cao tuổi.
- Suy gan nặng: độ thanh thải giảm khoảng 60% và nồng độ trạng thái ổn định tăng gấp đôi.
- Suy thận nặng: dược động học của hoạt chất mẹ không thay đổi đáng kể, nhưng mức phơi nhiễm với modafinil acid tăng khoảng chín lần.
- Thức ăn: không làm thay đổi tổng sinh khả dụng nhưng có thể trì hoãn Tmax khoảng một giờ.
- Thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP3A4/5 có thể thay đổi nồng độ modafinil.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Modafinil
Modafinil thường được gọi là thuốc thúc đẩy tỉnh táo hoặc eugeroic. Theo hệ thống ATC, thuốc thuộc nhóm thuốc phân tích tâm thần và thuốc cường giao cảm tác dụng trung ương.
Modafinil có đặc tính dược lý khác với amphetamine cổ điển nhưng vẫn có tác dụng tâm thần, làm tăng dopamine ngoại bào và có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính xác giúp modafinil thúc đẩy sự tỉnh táo chưa được xác định hoàn toàn. Modafinil không phải chất chủ vận trực tiếp hoặc gián tiếp điển hình tại thụ thể dopamine; tuy nhiên, thuốc gắn với chất vận chuyển dopamine — DAT — và ức chế tái hấp thu dopamine, làm tăng dopamine ngoại bào tại một số vùng não.
Dữ liệu tiền lâm sàng còn cho thấy modafinil tác động lên các vùng não điều hòa thức–ngủ và có tương tác yếu hơn với hệ vận chuyển norepinephrine.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Modafinil làm tăng mức độ và thời gian tỉnh táo, cải thiện một số phép đo khách quan về khả năng duy trì thức ở người có buồn ngủ bệnh lý. Tác dụng có xu hướng phụ thuộc liều trong phạm vi nghiên cứu.
Thuốc không thay thế giấc ngủ sinh lý. Người bệnh vẫn có thể còn buồn ngủ và không được mặc định rằng khả năng lái xe hoặc phản xạ đã trở lại bình thường chỉ vì đang dùng modafinil.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Modafinil
Theo nhãn Hoa Kỳ, modafinil được chỉ định để cải thiện sự tỉnh táo ở người lớn bị buồn ngủ quá mức liên quan đến:
- Chứng ngủ rũ.
- Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn — OSA.
- Rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca — SWD.
Trong OSA, thuốc chỉ điều trị triệu chứng buồn ngủ còn sót lại, không điều trị tắc nghẽn đường thở. CPAP hoặc biện pháp điều trị nguyên nhân phải được tối ưu và tiếp tục khi phù hợp.
Tại EU và Vương quốc Anh, chỉ định được giới hạn ở buồn ngủ quá mức liên quan đến chứng ngủ rũ ở người lớn, có hoặc không kèm cataplexy.
Hướng dẫn AASM năm 2021 đưa ra:
- Khuyến nghị mạnh sử dụng modafinil trong điều trị chứng ngủ rũ ở người lớn.
- Khuyến nghị mạnh sử dụng modafinil cho tăng ngủ vô căn ở người lớn.
- Khuyến nghị có điều kiện cho tăng ngủ thứ phát do bệnh Parkinson, chấn thương sọ não, loạn dưỡng cơ trương lực hoặc đa xơ cứng.
- Khuyến nghị có điều kiện cho chứng ngủ rũ ở trẻ em.
Các khuyến nghị theo hướng dẫn không đồng nghĩa với chỉ định được cơ quan quản lý phê duyệt. Tăng ngủ vô căn và các tình trạng thứ phát nêu trên là sử dụng ngoài chỉ định tại Hoa Kỳ; EMA không còn chấp thuận modafinil cho tăng ngủ vô căn.
Sử dụng modafinil để học tập, làm việc kéo dài hoặc “tăng cường trí nhớ” ở người khỏe mạnh không phải chỉ định được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn thuốc quốc tế và chỉ nhằm cung cấp thông tin chuyên môn. Không tự áp dụng hoặc tự tăng liều.
Theo nhãn Hoa Kỳ:
| Chỉ định | Liều khuyến cáo |
|---|---|
| Chứng ngủ rũ | 200 mg uống một lần vào buổi sáng |
| Buồn ngủ liên quan đến OSA | 200 mg uống một lần vào buổi sáng |
| Rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca | 200 mg uống một lần, khoảng 1 giờ trước khi bắt đầu ca làm việc |
| Suy gan nặng | Giảm còn một nửa liều khuyến cáo |
| Người cao tuổi | Cân nhắc liều thấp hơn và theo dõi chặt |
Liều đến 400 mg/ngày đã được dung nạp trong thử nghiệm, nhưng nhãn Hoa Kỳ không ghi nhận bằng chứng nhất quán rằng 400 mg mang lại lợi ích cao hơn 200 mg.
Theo SmPC tại Vương quốc Anh cho chứng ngủ rũ:
- Liều khởi đầu 200 mg/ngày.
- Có thể uống một lần vào buổi sáng hoặc chia thành liều buổi sáng và buổi trưa.
- Bác sĩ có thể cân nhắc tối đa 400 mg/ngày nếu đáp ứng với 200 mg chưa đầy đủ.
- Người trên 65 tuổi được khuyến cáo bắt đầu 100 mg/ngày.
- Uống nguyên viên với nước; không tự nghiền hoặc thay đổi dạng dùng.
- Có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.
- Dùng vào đúng thời điểm bác sĩ chỉ định để hạn chế mất ngủ.
- Người mắc OSA phải tiếp tục CPAP hoặc phương pháp điều trị tắc nghẽn được chỉ định.
- Không dùng thuốc để thay thế ngủ đủ, vệ sinh giấc ngủ hoặc điều trị nguyên nhân gây buồn ngủ.
- Không tự dùng thêm liều khi cần thức khuya, học tập hoặc làm việc kéo dài.
- Khi quên liều, cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ; uống muộn có thể gây mất ngủ.
- Người sử dụng thuốc tránh thai nội tiết phải trao đổi về biện pháp tránh thai bổ sung.
Cần theo dõi:
- Mức độ buồn ngủ và nguy cơ ngủ gật khi lái xe hoặc làm việc nguy hiểm.
- Phát ban, loét miệng, phồng rộp da, sốt, phù mặt hoặc khó thở.
- Huyết áp, nhịp tim và triệu chứng tim mạch.
- Lo âu, mất ngủ, kích động, trầm cảm, ý nghĩ tự sát, ảo giác, hưng cảm hoặc hành vi hung hăng.
- Dấu hiệu lạm dụng, tăng liều ngoài chỉ định hoặc hành vi tìm kiếm thuốc.
- Hiệu quả của CPAP và mức độ tuân thủ điều trị ở người mắc OSA.
- Tương tác với thuốc tránh thai, cyclosporine, thuốc chống động kinh, thuốc chống trầm cảm và các thuốc chuyển hóa qua CYP3A4 hoặc CYP2C19.
- Nhu cầu tiếp tục điều trị phải được đánh giá định kỳ, đặc biệt khi dùng kéo dài.
Cảnh báo và lưu ý về Modafinil
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Quá mẫn với modafinil, armodafinil hoặc tá dược của thuốc.
Theo SmPC tại Vương quốc Anh:
- Quá mẫn với modafinil hoặc tá dược.
- Tăng huyết áp trung bình đến nặng chưa được kiểm soát.
- Rối loạn nhịp tim.
Sự khác biệt phản ánh nội dung nhãn tại từng khu vực. Cần tuân theo tờ thông tin sản phẩm được phê duyệt tại nơi điều trị.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp trong thử nghiệm có đối chứng gồm:
- Đau đầu.
- Buồn nôn.
- Căng thẳng hoặc bồn chồn.
- Viêm mũi.
- Tiêu chảy.
- Đau lưng.
- Lo âu.
- Mất ngủ.
- Chóng mặt.
- Khó tiêu.
Đau đầu là phản ứng được báo cáo phổ biến nhất; SmPC tại Anh ghi nhận tỷ lệ khoảng 21% và thường ở mức nhẹ đến trung bình.
Một số phản ứng khác gồm giảm cảm giác thèm ăn, khô miệng, táo bón, đánh trống ngực, nhịp tim nhanh, đau ngực, tăng huyết áp, run và bất thường xét nghiệm chức năng gan.
Các phản ứng nghiêm trọng được ghi nhận gồm:
- Hội chứng Stevens–Johnson — SJS.
- Hoại tử thượng bì nhiễm độc — TEN.
- Phản ứng thuốc kèm tăng bạch cầu ái toan và triệu chứng toàn thân — DRESS.
- Phù mạch, co thắt phế quản hoặc phản vệ.
- Quá mẫn đa cơ quan kèm sốt, phát ban, viêm gan, viêm cơ tim hoặc bất thường huyết học.
- Loạn thần, ảo giác, hoang tưởng, hưng cảm, hành vi hung hăng hoặc ý nghĩ tự sát.
- Đau ngực, rối loạn nhịp, tăng huyết áp hoặc biến cố tim mạch khác.
- Mất bạch cầu hạt đã được ghi nhận sau lưu hành.
Phải ngừng modafinil ngay khi xuất hiện phát ban, trừ khi bác sĩ xác định rõ phát ban không liên quan đến thuốc. Việc ngừng thuốc không bảo đảm phản ứng da sẽ không tiếp tục tiến triển.
- Phát ban không thể được dự đoán chắc chắn là lành tính hay nghiêm trọng; cần ngừng thuốc và đánh giá y tế ngay.
- Thận trọng ở người có tiền sử loạn thần, trầm cảm, hưng cảm, rối loạn lưỡng cực, lo âu nặng hoặc hành vi tự sát.
- Theo dõi huyết áp và nhịp tim; SmPC tại Anh khuyến cáo làm ECG trước điều trị.
- Không khuyến cáo ở người có phì đại thất trái, tâm phế mạn hoặc hội chứng sa van hai lá liên quan đến thuốc kích thích.
- Modafinil không bảo đảm loại bỏ hoàn toàn buồn ngủ; phải đánh giá khả năng lái xe riêng cho từng người.
- Cần thận trọng ở người có tiền sử lạm dụng rượu, ma túy hoặc thuốc kích thích.
- Modafinil không thay thế CPAP trong OSA và không thay thế thời gian ngủ đầy đủ.
- Người dùng thuốc tránh thai nội tiết cần biện pháp bổ sung do nguy cơ giảm hiệu quả tránh thai.
Triệu chứng quá liều có thể gồm mất ngủ, bồn chồn, kích động, mất định hướng, lú lẫn, lo âu, ảo giác, run, buồn nôn, tiêu chảy, nhịp tim nhanh hoặc chậm, tăng huyết áp và đau ngực. Đã có báo cáo tử vong khi quá liều modafinil đơn độc hoặc phối hợp thuốc khác.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu gồm chăm sóc hỗ trợ, theo dõi trạng thái tâm thần, dấu hiệu sinh tồn và tim mạch cho đến khi triệu chứng được kiểm soát. Người nghi ngờ quá liều cần được đưa đến cơ sở cấp cứu ngay.
Theo nhãn Hoa Kỳ, bảo quản ở 20–25°C.
SmPC của một sản phẩm modafinil tại Vương quốc Anh không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt và yêu cầu sử dụng bao bì phù hợp của sản phẩm.
Cần thực hiện theo điều kiện ghi trên bao bì thuốc được cấp phép, giữ thuốc ở nơi an toàn và ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em. Do nguy cơ sử dụng sai mục đích, không chia sẻ thuốc cho người khác.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của modafinil ở trẻ em chưa được xác lập trong nhãn Hoa Kỳ; thuốc không được FDA phê duyệt cho bất kỳ chỉ định nhi khoa nào. SmPC tại Anh quy định không dùng cho người dưới 18 tuổi do lo ngại về hiệu quả, phát ban nghiêm trọng và phản ứng tâm thần.
AASM đưa ra khuyến nghị có điều kiện cho modafinil trong chứng ngủ rũ ở trẻ em, nhưng đây là khuyến nghị chuyên môn và không thay đổi tình trạng chưa được phê duyệt trong nhãn thuốc.
Các thử nghiệm nhi khoa đã ghi nhận phát ban nghiêm trọng, bao gồm trường hợp có thể là SJS, cùng một số phản ứng tâm thần và thần kinh.
Độ thanh thải modafinil và các chất chuyển hóa có thể giảm theo tuổi. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo cân nhắc liều thấp hơn và theo dõi chặt.
SmPC tại Anh khuyến cáo người trên 65 tuổi bắt đầu với 100 mg/ngày do dữ liệu còn hạn chế và nguy cơ tăng mức phơi nhiễm.
Modafinil không nên được sử dụng trong thai kỳ. Dữ liệu từ đăng ký thai kỳ và báo cáo tự phát làm dấy lên nghi ngờ tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh, gồm dị tật tim, lỗ tiểu thấp và khe hở vùng miệng–mặt.
Người có khả năng mang thai cần trao đổi với bác sĩ trước điều trị, sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả và lưu ý rằng modafinil có thể làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết.
Thời gian tiếp tục biện pháp tránh thai sau khi ngừng thuốc khác nhau giữa nhãn:
- Nhãn Hoa Kỳ: một tháng.
- SmPC và MHRA tại Anh: hai tháng.
Cần tuân theo nhãn thuốc và hướng dẫn của cơ quan quản lý tại nơi điều trị.
Chưa xác định chắc chắn modafinil hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo thận trọng khi sử dụng cho phụ nữ cho con bú.
SmPC tại Anh quy định không sử dụng modafinil trong thời kỳ cho con bú vì dữ liệu động vật cho thấy thuốc hoặc chất chuyển hóa được bài tiết vào sữa.
Việc lựa chọn ngừng cho con bú hay tránh thuốc phải được bác sĩ đánh giá dựa trên nhu cầu điều trị và nguy cơ đối với trẻ.
Ở người xơ gan nặng, độ thanh thải đường uống giảm khoảng 60% và nồng độ trạng thái ổn định tăng khoảng hai lần. Nhãn Hoa Kỳ và SmPC tại Anh khuyến cáo giảm liều modafinil còn một nửa ở người suy gan nặng.
Chưa có dữ liệu đầy đủ để xác lập chế độ liều riêng cho người đồng thời suy gan và suy thận. Suy gan nặng làm tăng đáng kể mức phơi nhiễm với hoạt chất, trong khi suy thận nặng làm tăng tích lũy chất chuyển hóa không hoạt tính.
Việc điều trị cần được bác sĩ đánh giá riêng, cân nhắc giảm liều do suy gan và tăng cường theo dõi phản ứng bất lợi. Không tự áp dụng liều dành cho người có chức năng gan, thận bình thường.
Modafinil không bảo đảm đưa mức độ tỉnh táo trở lại bình thường. Người bệnh cần được đánh giá thường xuyên về tình trạng buồn ngủ còn sót lại và có thể phải tránh lái xe hoặc thực hiện hoạt động nguy hiểm.
Thuốc cũng có thể gây chóng mặt, nhìn mờ, lú lẫn, kích động hoặc ảnh hưởng khả năng phán đoán và vận động. Không lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi chắc chắn thuốc và tình trạng bệnh không ảnh hưởng đến khả năng thực hiện an toàn.
Tương tác thuốc của Modafinil
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Velpatasvir
Modafinil có thể làm giảm nồng độ velpatasvir và hiệu quả điều trị HCV. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Cảm ứng P-gp/CYP ở mức trung bình, làm giảm phơi nhiễm velpatasvir. Ảnh hưởng: Có nguy cơ giảm đáp ứng virus học; chưa có dữ liệu cặp trực tiếp đầy đủ. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Không khuyến cáo phối hợp; dùng lựa chọn thay thế không cảm ứng. | Theo dõi HCV RNA nếu đã dùng đồng thời. | Bằng chứng: moderate Nguồn: emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Moderate P-gp/CYP inducers | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Voxilaprevir
Modafinil dự kiến làm giảm nồng độ voxilaprevir; SmPC không khuyến cáo phối hợp. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và/hoặc CYP. Ảnh hưởng: Có thể làm giảm phơi nhiễm voxilaprevir và hiệu quả điều trị HCV; chưa có nghiên cứu trực tiếp. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; chọn thuốc thay thế không cảm ứng các đường liên quan. | Nếu đã phối hợp, đánh giá thuốc dùng kèm và đáp ứng HCV. Không tự tăng liều voxilaprevir. | Bằng chứng: low Nguồn: electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Ubrogepant
Modafinil có thể làm giảm phơi nhiễm ubrogepant do cảm ứng CYP3A4. | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Modafinil được nhãn Canada liệt kê trong nhóm chất cảm ứng CYP3A4 yếu hoặc trung bình. Ảnh hưởng: Có thể giảm hiệu quả cắt cơn; mức giảm cụ thể cho cặp này chưa được định lượng. | Khuyến nghị: adjust_dose Xử trí: Dùng ubrogepant 100 mg; nếu cần, liều thứ hai 100 mg sau ít nhất 2 giờ, không vượt liều tối đa ghi nhãn. | Theo dõi đáp ứng giảm đau, tái phát đau đầu và tổng liều trong 24 giờ. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Desipramine
Một số psychostimulant có thể làm tăng nồng độ thuốc chống trầm cảm ba vòng và cộng hợp tác dụng giao cảm với desipramine. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác PK có thể do cạnh tranh hệ enzym chuyển hóa; tương tác PD do tăng norepinephrine/giao cảm. Ảnh hưởng: Có thể tăng nhịp tim, huyết áp, kích động, mất ngủ, run và nguy cơ loạn nhịp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chỉ phối hợp khi cần; khởi đầu liều thấp, chỉnh liều theo đáp ứng và tránh dùng thêm chất kích thích không kê đơn. | Theo dõi huyết áp, nhịp tim, ECG khi có nguy cơ, mất ngủ, kích động và nồng độ desipramine nếu có. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Modafinil
Modafinil là thuốc kê đơn thúc đẩy sự tỉnh táo, được dùng để kiểm soát tình trạng buồn ngủ quá mức trong một số rối loạn giấc ngủ. Thuốc không chữa khỏi nguyên nhân gây bệnh và không thay thế nhu cầu ngủ đầy đủ.
Tại Hoa Kỳ, modafinil được phê duyệt cho buồn ngủ quá mức liên quan đến chứng ngủ rũ, OSA và rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca. Tại EU và Anh, thuốc chỉ được chỉ định cho buồn ngủ liên quan đến chứng ngủ rũ ở người lớn.
Không. Sử dụng modafinil để học tập, làm việc xuyên đêm hoặc tăng cường nhận thức ở người khỏe mạnh không phải chỉ định được phê duyệt. Thuốc có thể gây mất ngủ, lo âu, phản ứng da nghiêm trọng, triệu chứng tâm thần, tương tác thuốc và nguy cơ lạm dụng.
Có thể. Modafinil cảm ứng CYP3A4/5 và có thể làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết. Cần sử dụng biện pháp thay thế hoặc bổ sung trong thời gian điều trị và tiếp tục sau khi ngừng thuốc theo nhãn địa phương; thời gian được quy định là một tháng tại Hoa Kỳ và hai tháng tại Anh.
Modafinil có nguy cơ lạm dụng và tạo tác dụng tâm thần hoặc hưng phấn, dù đặc tính không hoàn toàn giống amphetamine. Thuốc được xếp Schedule IV tại Hoa Kỳ. Người có tiền sử lạm dụng chất cần được theo dõi về tự tăng liều và hành vi tìm kiếm thuốc.

