Modafinil

Modafinil là thuốc thúc đẩy sự tỉnh táo tác động lên hệ thần kinh trung ương. Tại Hoa Kỳ, thuốc được phê duyệt để cải thiện tình trạng buồn ngủ quá mức ở người lớn mắc chứng ngủ rũ, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn hoặc rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca. Tại Liên minh châu Âu và Vương quốc Anh, chỉ định đã được giới hạn ở tình trạng buồn ngủ liên quan đến chứng ngủ rũ do đánh giá lại cân bằng lợi ích–nguy cơ. Modafinil không chữa nguyên nhân của ngưng thở khi ngủ, không thay thế CPAP và cũng không thay thế nhu cầu ngủ đầy đủ. Thuốc có thể gây phát ban nghiêm trọng, phản ứng quá mẫn đa cơ quan, triệu chứng tâm thần, biến cố tim mạch và tương tác làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết. Modafinil là thuốc kê đơn, có nguy cơ bị lạm dụng và không nên được tự sử dụng để học tập, làm việc kéo dài hoặc tăng cường nhận thức.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Modafinil là gì?: Thuốc thúc đẩy tỉnh táo; cơ chế chính xác chưa được xác định hoàn toàn.
  • Chỉ định tại Hoa Kỳ: Buồn ngủ quá mức liên quan đến chứng ngủ rũ, OSA hoặc rối loạn giấc ngủ do làm việc theo ca.
  • Chỉ định tại EU/Anh: Buồn ngủ quá mức liên quan đến chứng ngủ rũ ở người lớn.
  • Liều thường dùng theo nhãn Hoa Kỳ: 200 mg một lần mỗi ngày vào buổi sáng hoặc khoảng 1 giờ trước ca làm việc.
  • Nguy cơ nghiêm trọng: SJS, TEN, DRESS, phản vệ, quá mẫn đa cơ quan, rối loạn tâm thần và biến cố tim mạch.
  • Tương tác quan trọng: Làm giảm hiệu quả thuốc tránh thai nội tiết và cyclosporine; có thể làm tăng nồng độ thuốc chuyển hóa qua CYP2C19.
  • Khả năng lạm dụng: Modafinil là chất kiểm soát Schedule IV tại Hoa Kỳ.
  • Lưu hành tại Việt Nam

Hoạt chất Modafinil là gì?

Modafinil là thuốc tác động lên hệ thần kinh trung ương nhằm cải thiện khả năng duy trì trạng thái thức ở người mắc một số rối loạn gây buồn ngủ quá mức. Thuốc kiểm soát triệu chứng buồn ngủ nhưng không chữa khỏi rối loạn nền và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ ngủ gật.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Modafinil

CAS 68693-11-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Modafinil

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Modafinil

Tên IUPAC

2-benzhydrylsulfinylacetamide

Tên hóa học khác

Acetamide, 2-((diphenylmethyl)sulfinyl)- | 2-(Benzhydrylsulfinyl)acetamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tên hóa học được ghi trong nhãn FDA: 2-[(diphenylmethyl)sulfinyl]acetamide.

Provigil là tên biệt dược, không phải tên INN khác của hoạt chất. Armodafinil là đồng phân đối quang R của modafinil và không đồng nghĩa với modafinil.

Tên viết tắt

MOD

Tên Latinh / tên dược điển

Modafinilum

Tên USAN

modafinil

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

68693-11-8

UNII

R3UK8X3U3D

PubChem CID

4236

RxNorm CUI

30125

Dược động học của Modafinil

Modafinil được hấp thu tốt sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 2–4 giờ. Thuốc có dược động học tuyến tính trong khoảng liều 200–600 mg/ngày, đạt trạng thái ổn định sau khoảng 2–4 ngày và có thời gian bán thải hiệu dụng khoảng 15 giờ.

Đồng phân R có thời gian bán thải dài hơn khoảng ba lần so với đồng phân S; tại trạng thái ổn định, phần lớn nồng độ đáy trong tuần hoàn là R-modafinil.

Giai đoạn I: Hấp thu

Modafinil được hấp thu nhanh và tốt qua đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 2–4 giờ. Thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn; thức ăn có thể trì hoãn Tmax khoảng một giờ nhưng không làm thay đổi đáng kể tổng sinh khả dụng.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống.

Nhãn FDA cho biết không xác định được sinh khả dụng tuyệt đối vì độ tan trong nước thấp khiến việc xây dựng dạng tiêm tĩnh mạch để so sánh không khả thi. Thức ăn không làm thay đổi tổng mức hấp thu nhưng có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng một giờ.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 0,9 L/kg. Khoảng 60% modafinil gắn với protein huyết tương, chủ yếu là albumin; vì vậy nguy cơ tương tác chỉ do cạnh tranh gắn protein được đánh giá là thấp.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Modafinil được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua thủy phân nhóm amide, S-oxy hóa, hydroxyl hóa vòng thơm và liên hợp glucuronide. Các chất chuyển hóa chính trong huyết tương là modafinil acid và modafinil sulfone; chúng không được cho là đóng góp đáng kể vào tác dụng thúc đẩy tỉnh táo.

CYP3A4 tham gia một phần vào quá trình chuyển hóa. Modafinil có thể cảm ứng CYP3A4/5 và ức chế CYP2C19.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 80% hoạt tính phóng xạ sau liều đánh dấu được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 1% trong phân. Dưới 10% liều được bài tiết dưới dạng modafinil không đổi; phần lớn được thải dưới dạng các chất chuyển hóa, đặc biệt là modafinil acid.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải hiệu dụng của modafinil sau khi dùng nhiều liều khoảng 15 giờ. Đồng phân R có thời gian bán thải dài hơn khoảng ba lần so với đồng phân S.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải biểu kiến trung bình ở người trưởng thành khỏe mạnh.

Ở người xơ gan mức độ nặng, độ thanh thải đường uống giảm khoảng 60% và nồng độ ở trạng thái ổn định tăng khoảng hai lần so với người có chức năng gan bình thường.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm:

  • Tuổi cao: độ thanh thải có thể giảm và mức phơi nhiễm tăng, đặc biệt ở người rất cao tuổi.
  • Suy gan nặng: độ thanh thải giảm khoảng 60% và nồng độ trạng thái ổn định tăng gấp đôi.
  • Suy thận nặng: dược động học của hoạt chất mẹ không thay đổi đáng kể, nhưng mức phơi nhiễm với modafinil acid tăng khoảng chín lần.
  • Thức ăn: không làm thay đổi tổng sinh khả dụng nhưng có thể trì hoãn Tmax khoảng một giờ.
  • Thuốc cảm ứng hoặc ức chế CYP3A4/5 có thể thay đổi nồng độ modafinil.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Modafinil

Modafinil thường được gọi là thuốc thúc đẩy tỉnh táo hoặc eugeroic. Theo hệ thống ATC, thuốc thuộc nhóm thuốc phân tích tâm thần và thuốc cường giao cảm tác dụng trung ương.

Modafinil có đặc tính dược lý khác với amphetamine cổ điển nhưng vẫn có tác dụng tâm thần, làm tăng dopamine ngoại bào và có nguy cơ bị sử dụng sai mục đích.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chính xác giúp modafinil thúc đẩy sự tỉnh táo chưa được xác định hoàn toàn. Modafinil không phải chất chủ vận trực tiếp hoặc gián tiếp điển hình tại thụ thể dopamine; tuy nhiên, thuốc gắn với chất vận chuyển dopamine — DAT — và ức chế tái hấp thu dopamine, làm tăng dopamine ngoại bào tại một số vùng não.

Dữ liệu tiền lâm sàng còn cho thấy modafinil tác động lên các vùng não điều hòa thức–ngủ và có tương tác yếu hơn với hệ vận chuyển norepinephrine.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Modafinil làm tăng mức độ và thời gian tỉnh táo, cải thiện một số phép đo khách quan về khả năng duy trì thức ở người có buồn ngủ bệnh lý. Tác dụng có xu hướng phụ thuộc liều trong phạm vi nghiên cứu.

Thuốc không thay thế giấc ngủ sinh lý. Người bệnh vẫn có thể còn buồn ngủ và không được mặc định rằng khả năng lái xe hoặc phản xạ đã trở lại bình thường chỉ vì đang dùng modafinil.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Modafinil

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Modafinil

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Modafinil

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Velpatasvir

Modafinil có thể làm giảm nồng độ velpatasvir và hiệu quả điều trị HCV.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Cảm ứng P-gp/CYP ở mức trung bình, làm giảm phơi nhiễm velpatasvir.

Ảnh hưởng:

Có nguy cơ giảm đáp ứng virus học; chưa có dữ liệu cặp trực tiếp đầy đủ.

Khuyến nghị:

use_alternative

Xử trí:

Không khuyến cáo phối hợp; dùng lựa chọn thay thế không cảm ứng.

Theo dõi HCV RNA nếu đã dùng đồng thời.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

emc/Gilead | Sofosbuvir/Velpatasvir Gilead SmPC | Moderate P-gp/CYP inducers | https://www.medicines.org.uk/emc/product/7294/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
DailyMed/FDA | EPCLUSA Prescribing Information | Sections 7.1 and Table 4 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=7f30631a-ee3b-4cfe-866b-964df3f0a44f | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Voxilaprevir

Modafinil dự kiến làm giảm nồng độ voxilaprevir; SmPC không khuyến cáo phối hợp.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược động học dự đoán do cảm ứng P-gp và/hoặc CYP.

Ảnh hưởng:

Có thể làm giảm phơi nhiễm voxilaprevir và hiệu quả điều trị HCV; chưa có nghiên cứu trực tiếp.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; chọn thuốc thay thế không cảm ứng các đường liên quan.

Nếu đã phối hợp, đánh giá thuốc dùng kèm và đáp ứng HCV. Không tự tăng liều voxilaprevir.

Bằng chứng: low
Nguồn:

electronic Medicines Compendium | Sofosbuvir/Velpatasvir/Voxilaprevir Gilead SmPC | Sections 4.3, 4.4, 4.5 and 5.2 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/772/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02
PubMed | Review of Clinically Relevant Drug Interactions with Next Generation Hepatitis C Direct-acting Antiviral Agents | Review of VOSEVI pharmacokinetics and clinically relevant interactions; PMID 33083256 | https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33083256/ | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Ubrogepant

Modafinil có thể làm giảm phơi nhiễm ubrogepant do cảm ứng CYP3A4.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Modafinil được nhãn Canada liệt kê trong nhóm chất cảm ứng CYP3A4 yếu hoặc trung bình.

Ảnh hưởng:

Có thể giảm hiệu quả cắt cơn; mức giảm cụ thể cho cặp này chưa được định lượng.

Khuyến nghị:

adjust_dose

Xử trí:

Dùng ubrogepant 100 mg; nếu cần, liều thứ hai 100 mg sau ít nhất 2 giờ, không vượt liều tối đa ghi nhãn.

Theo dõi đáp ứng giảm đau, tái phát đau đầu và tổng liều trong 24 giờ.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02
Health Canada | UBRELVY product information; product monograph date 2026-06-24 | https://health-products.canada.ca/dpd-bdpp/info?code=102161&lang=eng | Kiểm tra ngày 2026-08-02
AbbViePro Canada | UBRELVY dosing and drug-interaction information, ©2026 | https://www.abbviepro.ca/en/Neuroscience/ubrelvy/dosing.html | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Desipramine

Một số psychostimulant có thể làm tăng nồng độ thuốc chống trầm cảm ba vòng và cộng hợp tác dụng giao cảm với desipramine.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác PK có thể do cạnh tranh hệ enzym chuyển hóa; tương tác PD do tăng norepinephrine/giao cảm.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nhịp tim, huyết áp, kích động, mất ngủ, run và nguy cơ loạn nhịp.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Chỉ phối hợp khi cần; khởi đầu liều thấp, chỉnh liều theo đáp ứng và tránh dùng thêm chất kích thích không kê đơn.

Theo dõi huyết áp, nhịp tim, ECG khi có nguy cơ, mất ngủ, kích động và nồng độ desipramine nếu có.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Modafinil

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *