Mobocertinib là thuốc ức chế tyrosine kinase EGFR đường uống, được phát triển để nhắm vào đột biến chèn exon 20 của EGFR trong ung thư phổi không tế bào nhỏ. Năm 2021, FDA cấp phép nhanh Exkivity cho người lớn mắc bệnh tiến triển tại chỗ hoặc di căn, đã tiến triển sau hóa trị chứa platinum. Tuy nhiên, thử nghiệm xác nhận EXCLAIM-2 không chứng minh Mobocertinib vượt trội hóa trị platinum ở điều trị bước một. FDA đã rút phê duyệt Exkivity từ ngày 15 tháng 7 năm 2024; hồ sơ xin cấp phép tại Liên minh châu Âu cũng đã được doanh nghiệp rút từ năm 2022. Vì vậy, liều và hướng dẫn sử dụng trong bài chỉ phản ánh nhãn FDA trước khi phê duyệt bị rút, không phải khuyến cáo điều trị hiện hành. Mobocertinib có thể gây kéo dài QTc, xoắn đỉnh, bệnh phổi kẽ, suy tim và tiêu chảy nặng. Người bệnh không tự tìm mua, sử dụng lại thuốc cũ hoặc áp dụng liều trong bài.
Nội dung chính
- Mobocertinib là gì?: Thuốc ức chế tyrosine kinase EGFR không hồi phục, nhắm chủ yếu vào đột biến chèn exon 20 EGFR.
- Chỉ định trước đây tại Hoa Kỳ: NSCLC tiến triển tại chỗ hoặc di căn có đột biến chèn exon 20 EGFR, tiến triển sau hóa trị platinum.
- Tình trạng hiện tại tại Hoa Kỳ: FDA rút phê duyệt từ ngày 15 tháng 7 năm 2024 vì thử nghiệm hậu mãi không xác nhận lợi ích lâm sàng.
- Tình trạng tại EU: Hồ sơ xin cấp phép có điều kiện được rút ngày 20 tháng 7 năm 2022; thuốc chưa được EMA cấp phép.
- Liều trên nhãn cũ: 160 mg uống một lần mỗi ngày, có hoặc không cùng thức ăn.
- Cảnh báo nổi bật: Kéo dài QTc và xoắn đỉnh, bệnh phổi kẽ, độc tính tim, tiêu chảy nặng và độc tính phôi thai.
- Nguyên tắc an toàn: Không tự sử dụng; mọi quyết định tiếp cận thuốc trong nghiên cứu phải do cơ sở ung bướu chuyên khoa quản lý.
Hoạt chất Mobocertinib là gì?
Mobocertinib là thuốc ức chế tyrosine kinase EGFR đường uống, gắn không hồi phục vào EGFR có đột biến chèn exon 20. Thuốc từng được cấp phép nhanh tại Hoa Kỳ cho một nhóm người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ, nhưng phê duyệt đã bị rút năm 2024.
Mobocertinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Mobocertinib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Mobocertinib |
| Tên IUPAC | propan-2-yl 2-[4-[2-(dimethylamino)ethyl-methylamino]-2-methoxy-5-(prop-2-enoylamino)anilino]-4-(1-methylindol-3-yl)pyrimidine-5-carboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Mobocertinib succinate; TAK-788; AP32788. Exkivity là tên biệt dược từng được phê duyệt tại Hoa Kỳ. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Mobocertinibum |
| Tên USAN | mobocertinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1847461-43-1 |
|---|---|
| UNII | 39HBQ4A67L |
| PubChem CID | 118607832 |
| RxNorm CUI | 2570736 |
Dược động học của Mobocertinib
Mobocertinib có sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 37%, đạt nồng độ đỉnh sau trung vị 4 giờ, liên kết protein huyết tương khoảng 99,3% và có thể tích phân bố biểu kiến rất lớn. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A thành hai chất chuyển hóa có hoạt tính AP32960 và AP32914. Thời gian bán thải trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 18 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thời gian trung vị đạt nồng độ đỉnh là 4 giờ, dao động 1–8 giờ. Bữa ăn nhiều hoặc ít chất béo không tạo khác biệt có ý nghĩa lâm sàng về mức phơi nhiễm kết hợp của Mobocertinib và hai chất chuyển hóa có hoạt tính.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của Mobocertinib là 37%, với hệ số biến thiên 50%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ Mobocertinib gắn protein huyết tương in vitro trung bình là 99,3%. Thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định khoảng 3.509 lít, cho thấy thuốc phân bố rộng ngoài huyết tương.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Mobocertinib được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A. Hai chất chuyển hóa có hoạt tính AP32960 và AP32914 có hiệu lực tương tự thuốc mẹ, lần lượt chiếm khoảng 36% và 4% tổng AUC mol của thuốc cùng chất chuyển hóa.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều uống Mobocertinib đánh dấu phóng xạ 160 mg, khoảng 76% liều được thu hồi trong phân và khoảng 4% trong nước tiểu. Chỉ khoảng 6% liều trong phân và 1% trong nước tiểu là Mobocertinib không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết tương trung bình ở trạng thái ổn định là khoảng 18 giờ đối với Mobocertinib, 24 giờ đối với AP32960 và 18 giờ đối với AP32914. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến đường uống trung bình của Mobocertinib ở trạng thái ổn định là 138 lít/giờ, với hệ số biến thiên 47%. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tuổi, giới, chủng tộc, cân nặng, suy thận nhẹ đến trung bình và suy gan từ nhẹ đến nặng không tạo khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng trong phân tích của nhãn FDA năm 2023. Ở người suy thận nặng, AUC tự do kết hợp của thuốc và các chất chuyển hóa tăng khoảng 112%.
Thuốc ức chế CYP3A mạnh hoặc trung bình có thể làm tăng đáng kể mức phơi nhiễm Mobocertinib; thuốc cảm ứng CYP3A mạnh hoặc trung bình có thể làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Mobocertinib
Mobocertinib thuộc nhóm thuốc ức chế protein kinase và phân nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase EGFR, mã ATC L01EB10. Đây là thuốc điều trị đích phân tử nhỏ, không phải thuốc hóa trị gây độc tế bào cổ điển.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Mobocertinib gắn không hồi phục và ức chế EGFR mang đột biến chèn exon 20 ở nồng độ thấp hơn so với EGFR kiểu hoang dã. Sau khi uống, hai chất chuyển hóa AP32960 và AP32914 cũng có hoạt tính ức chế tương tự. Trong nghiên cứu in vitro, thuốc còn ức chế HER2, HER4 và BLK ở nồng độ có ý nghĩa dược lý.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Mối liên hệ đầy đủ giữa mức phơi nhiễm và đáp ứng chống ung thư chưa được xác lập trong nhãn. Mobocertinib làm kéo dài QTc phụ thuộc nồng độ; tại liều 160 mg mỗi ngày, mức tăng QTc trung bình lớn nhất được ước tính là 23 mili giây.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Mobocertinib
Mobocertinib hiện không còn chỉ định được FDA phê duyệt tại Hoa Kỳ.
Về lịch sử, Exkivity từng được cấp phép nhanh để điều trị người lớn mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển tại chỗ hoặc di căn, có đột biến chèn exon 20 EGFR được phát hiện bằng xét nghiệm được FDA chấp thuận và bệnh tiến triển trong hoặc sau hóa trị chứa platinum.
Tại EU, hồ sơ xin cấp phép đã được rút và thuốc không được EMA cấp phép. Tình trạng chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam.
Nghiên cứu pha I/II ở người bệnh NSCLC có đột biến chèn exon 20 EGFR đã điều trị platinum ghi nhận tỷ lệ đáp ứng khách quan theo đánh giá trung tâm là 28% và thời gian đáp ứng trung vị 17,5 tháng; kết quả này từng là cơ sở cho cấp phép nhanh.
Trong thử nghiệm xác nhận pha III EXCLAIM-2 ở điều trị bước một, thời gian sống không tiến triển trung vị là 9,6 tháng ở cả nhóm Mobocertinib và nhóm hóa trị platinum. Thử nghiệm không đạt tiêu chí chính và không chứng minh Mobocertinib vượt trội hóa trị.
Do đó, sử dụng Mobocertinib trong điều trị bước một hoặc các bối cảnh khác không được xem là lợi ích đã được xác nhận. Ứng dụng nghiên cứu khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo nhãn FDA cuối cùng trước khi phê duyệt bị rút, liều tham khảo là 160 mg uống một lần mỗi ngày, có hoặc không cùng thức ăn, tiếp tục đến khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện độc tính không thể chấp nhận. Các mức giảm liều trong nhãn là 120 mg và 80 mg một lần mỗi ngày.
Ở người suy thận nặng, nhãn năm 2023 hướng dẫn giảm liều khoảng 50% và theo dõi QTc thường xuyên hơn.
Đây là liều lịch sử của một thuốc đã bị rút phê duyệt tại Hoa Kỳ, không phải hướng dẫn để tự áp dụng hoặc kê đơn hiện hành.
Theo nhãn cũ, viên nang được uống nguyên viên vào cùng một thời điểm mỗi ngày, có hoặc không cùng thức ăn; không mở, nhai hoặc hòa tan nang thuốc. Nếu quên liều quá 6 giờ, bỏ qua liều đó. Nếu nôn sau khi uống, không uống bù và dùng liều kế tiếp vào ngày hôm sau theo lịch.
Không sử dụng thuốc còn dư, thuốc mua từ nguồn không chính thức hoặc áp dụng lại đơn thuốc cũ. Phê duyệt Exkivity tại Hoa Kỳ đã bị rút.
Theo nhãn cũ, trước điều trị cần đánh giá điện tâm đồ, QTc và nồng độ natri, kali, calci, magnesi; các bất thường điện giải phải được điều chỉnh. Trong điều trị cần theo dõi định kỳ QTc và điện giải, tăng tần suất ở người có yếu tố nguy cơ.
Cần đánh giá chức năng tim, gồm phân suất tống máu thất trái, trước và trong điều trị; theo dõi triệu chứng bệnh phổi kẽ, tiêu chảy, mất nước, chức năng thận và các phản ứng bất lợi khác.
Các nội dung này chỉ phản ánh nhãn lịch sử, không xác lập chỉ định hiện hành cho Mobocertinib.
Cảnh báo và lưu ý về Mobocertinib
Nhãn FDA năm 2023 không liệt kê chống chỉ định chính thức. Điều này không đồng nghĩa thuốc an toàn cho mọi người bệnh; nhãn có cảnh báo đóng khung về kéo dài QTc và xoắn đỉnh cùng nhiều cảnh báo nghiêm trọng khác.
Do phê duyệt đã bị rút tại Hoa Kỳ, nội dung chống chỉ định trên nhãn cũ không được xem là hướng dẫn sử dụng hiện hành.
Các phản ứng bất lợi thường gặp trong dữ liệu nhãn gồm tiêu chảy, phát ban, buồn nôn, viêm miệng, nôn, giảm cảm giác ngon miệng, viêm quanh móng, mệt mỏi, khô da, đau cơ xương, ho, ngứa và giảm cân.
Các bất thường xét nghiệm thường gặp gồm giảm lympho, tăng amylase hoặc lipase, hạ kali, giảm hồng cầu, tăng creatinin, hạ magnesi và tăng alanine aminotransferase.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng được ghi nhận trong nhãn gồm:
- Kéo dài QTc đe dọa tính mạng và xoắn đỉnh, có thể tử vong.
- Bệnh phổi kẽ hoặc viêm phổi do thuốc; trong quần thể an toàn gộp, biến cố xảy ra ở 4,3%, gồm 1,2% tử vong.
- Độc tính tim như giảm phân suất tống máu, bệnh cơ tim và suy tim; suy tim được ghi nhận ở 2,7% quần thể an toàn gộp.
- Tiêu chảy nặng gây mất nước, rối loạn điện giải hoặc suy thận; tiêu chảy xảy ra ở 93%, gồm 20% độ 3.
- Độc tính đối với phôi và thai nhi.
Mobocertinib từng có cảnh báo đóng khung tại Hoa Kỳ về kéo dài QTc và xoắn đỉnh có thể tử vong. Cần đặc biệt thận trọng ở người có hội chứng QT dài bẩm sinh, bệnh tim, suy thận nặng, rối loạn điện giải hoặc đang sử dụng thuốc kéo dài QTc hay thuốc ức chế CYP3A.
Các cảnh báo khác gồm bệnh phổi kẽ, suy tim, tiêu chảy nặng, mất nước, rối loạn điện giải và độc tính phôi thai.
Phê duyệt thuốc đã bị FDA rút vì thử nghiệm hậu mãi không xác nhận lợi ích lâm sàng, không phải vì các cảnh báo an toàn trên đã được loại bỏ.
Theo nhãn FDA trước khi phê duyệt bị rút, viên nang Exkivity được bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động trong khoảng 15–30°C. Giữ thuốc ngoài tầm với của trẻ em.
Không tự lưu trữ để sử dụng lại thuốc đã ngừng lưu hành hoặc thuốc còn dư. Việc hoàn trả và tiêu hủy thuốc chống ung thư cần thực hiện theo hướng dẫn của cơ sở y tế hoặc dược sĩ.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Mobocertinib ở người bệnh nhi chưa được xác lập trong nhãn FDA. Không áp dụng liều người lớn cho trẻ em. Tình trạng nghiên cứu ở trẻ em.
Trong nhóm 114 người bệnh của nghiên cứu hỗ trợ nhãn, 37% từ 65 tuổi trở lên và 7% từ 75 tuổi trở lên. Phân tích thăm dò ghi nhận người từ 65 tuổi có tỷ lệ phản ứng bất lợi độ 3–4 và biến cố nghiêm trọng cao hơn người trẻ tuổi.
Dữ liệu này thuộc chương trình phát triển trước khi thuốc bị rút phê duyệt và không chứng minh thuốc phù hợp với một người cao tuổi cụ thể.
Mobocertinib có thể gây hại cho thai nhi dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Nhãn cũ yêu cầu xác nhận tình trạng mang thai trước điều trị và khuyến cáo người có khả năng mang thai dùng biện pháp tránh thai không nội tiết trong khi điều trị và 1 tháng sau liều cuối.
Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai được khuyến cáo sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và 1 tuần sau liều cuối. Không tự sử dụng Mobocertinib trong thai kỳ.
Chưa xác định Mobocertinib hoặc các chất chuyển hóa có đi vào sữa mẹ hay không. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, nhãn FDA cũ khuyến cáo không cho con bú trong điều trị và trong 1 tuần sau liều cuối.
Theo nhãn FDA năm 2023, không cần điều chỉnh liều ở người suy gan từ nhẹ đến nặng dựa trên phân tích dược động học. Đây là nội dung của nhãn trước khi phê duyệt bị rút, không phải chỉ định điều trị hiện hành.
Khuyến cáo riêng cho người đồng thời suy gan và suy thận.
Theo nhãn lịch sử, suy thận nặng cần giảm liều khoảng 50% và tăng theo dõi QTc; suy gan từ nhẹ đến nặng không yêu cầu chỉnh liều. Người có đồng thời hai tình trạng cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá riêng và không tự áp dụng các mức liều cũ.
Nhãn FDA không có hướng dẫn riêng về lái xe. Tuy nhiên, kéo dài QTc có thể biểu hiện bằng chóng mặt, choáng váng hoặc ngất; thuốc cũng thường gây mệt mỏi. Về mặt an toàn, người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc vận hành máy và cần được đánh giá y tế.
Tương tác thuốc của Mobocertinib
- Thuốc ức chế CYP3A mạnh hoặc trung bình có thể làm tăng nồng độ Mobocertinib và nguy cơ kéo dài QTc; nhãn cũ khuyến cáo tránh phối hợp.
- Thuốc cảm ứng CYP3A mạnh hoặc trung bình có thể làm giảm nồng độ và hoạt tính chống ung thư; nhãn cũ khuyến cáo tránh phối hợp.
- Mobocertinib có thể làm giảm nồng độ các cơ chất CYP3A, đặc biệt những thuốc mà thay đổi nhỏ về nồng độ có thể gây thất bại điều trị.
- Thuốc tránh thai nội tiết có thể giảm hiệu quả; nhãn yêu cầu sử dụng biện pháp tránh thai không nội tiết.
- Thuốc kéo dài QTc có thể làm tăng nguy cơ loạn nhịp nghiêm trọng.
- Bưởi hoặc nước bưởi được khuyến cáo tránh trong thông tin dành cho người bệnh của nhãn cũ.
Người bệnh phải cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin và dược liệu cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Mobocertinib
Không. FDA đã rút phê duyệt Exkivity chứa Mobocertinib từ ngày 15 tháng 7 năm 2024. FDA hiện liệt kê thuốc trong danh sách các chỉ định ung thư được cấp phép nhanh nhưng đã bị rút.
Thuốc từng được FDA cấp phép nhanh cho người lớn mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển tại chỗ hoặc di căn, có đột biến chèn exon 20 EGFR và đã tiến triển trong hoặc sau hóa trị chứa platinum. Chỉ định này không còn hiệu lực tại Hoa Kỳ.
Thử nghiệm xác nhận EXCLAIM-2 không chứng minh Mobocertinib vượt trội hóa trị platinum ở điều trị bước một. FDA xác định thử nghiệm hậu mãi không xác nhận lợi ích lâm sàng và đề nghị doanh nghiệp tự nguyện rút phê duyệt.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm kéo dài QTc và xoắn đỉnh, bệnh phổi kẽ hoặc viêm phổi do thuốc, suy tim, tiêu chảy nặng gây mất nước hoặc rối loạn điện giải và độc tính đối với thai nhi.
Không nên. Mobocertinib là thuốc chống ung thư nguy cơ cao và phê duyệt Exkivity đã bị rút tại Hoa Kỳ. Người bệnh không tự mua qua nguồn không chính thức, dùng thuốc còn dư, tự chỉnh liều hoặc thay đổi phác đồ điều trị. Cần trao đổi với bác sĩ ung bướu về lựa chọn điều trị hiện hành.

