Mianserin là thuốc chống trầm cảm cấu trúc bốn vòng, có tác dụng an thần rõ và ít đặc tính kháng cholinergic hơn một số thuốc chống trầm cảm ba vòng. Thuốc làm tăng hoạt động noradrenaline trong não thông qua tác động lên thụ thể alpha-adrenergic tiền synap, đồng thời có đặc tính kháng histamine. Theo SmPC hiện hành tại Anh, Mianserin được chỉ định điều trị các triệu chứng của bệnh trầm cảm ở người lớn. Một nguy cơ đặc biệt quan trọng là suy tủy xương, có thể biểu hiện bằng giảm bạch cầu hạt hoặc mất bạch cầu hạt. Nhãn khuyến cáo xét nghiệm công thức máu mỗi 4 tuần trong 3 tháng đầu và đánh giá ngay nếu xuất hiện sốt, đau họng, viêm miệng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng. Thuốc cũng có thể gây buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, co giật, hạ natri máu và rối loạn chức năng gan. Mianserin là thuốc kê đơn; người bệnh không tự khởi trị, chỉnh liều hoặc ngừng thuốc.
Nội dung chính
- Mianserin là gì?: Thuốc chống trầm cảm bốn vòng có tác dụng an thần và kháng histamine.
- Chỉ định theo SmPC Anh: Điều trị các triệu chứng của bệnh trầm cảm.
- Liều người lớn theo nhãn: Thường khởi đầu 30–40 mg/ngày; khoảng liều có hiệu quả thường là 30–90 mg/ngày.
- Nguy cơ cần chú ý nhất: Suy tủy xương, giảm bạch cầu hạt, mất bạch cầu hạt, giảm bạch cầu và thiếu máu bất sản.
- Theo dõi quan trọng: Công thức máu mỗi 4 tuần trong 3 tháng đầu; theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng, ý nghĩ tự sát, gan, natri máu và tim mạch.
- Tương tác đáng chú ý: MAOI, rượu, thuốc ngủ, thuốc chống loạn thần, carbamazepine, phenobarbital, phenytoin và warfarin.
- Trẻ em: Không nên sử dụng cho người dưới 18 tuổi theo SmPC được tham khảo.
- Nguyên tắc sử dụng: Chỉ dùng theo đơn và dưới sự theo dõi của bác sĩ; không tự điều chỉnh liều.
Hoạt chất Mianserin là gì?
Mianserin là thuốc chống trầm cảm bốn vòng dùng đường uống. Thuốc có tác dụng an thần rõ, kháng histamine và làm tăng hoạt động noradrenaline trong não thông qua phong bế thụ thể alpha-adrenergic tiền synap.
Mianserin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Mianserin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Mianserin |
| Tên IUPAC | 5-methyl-2,5-diazatetracyclo[13.4.0.0^{2,7}.0^{8,13}]nonadeca-1(19),8,10,12,15,17-hexaene |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Mianserin hydrochloride; Mianserin hydroclorid là dạng muối được sử dụng trong các chế phẩm viên uống. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Mianserinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 24219-97-4 |
|---|---|
| UNII | 250PJI13LM |
| PubChem CID | 4184 |
| RxNorm CUI | 6929 |
Dược động học của Mianserin
Mianserin được hấp thu qua đường tiêu hóa nhưng chịu chuyển hóa bước đầu đáng kể tại gan, làm sinh khả dụng giảm còn khoảng 70%. Thuốc phân bố rộng, gắn nhiều với protein huyết tương, chuyển hóa qua hydroxyl hóa nhân thơm, N-oxy hóa và N-khử methyl. Thuốc được thải chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa; một phần được tìm thấy trong phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Mianserin được hấp thu dễ dàng từ đường tiêu hóa. Thời gian đạt nồng độ tối đa trong huyết tương và ảnh hưởng định lượng của thức ăn theo SmPC hiện hành được tham khảo.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống khoảng 70% do chuyển hóa bước đầu tại gan. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Mianserin phân bố rộng trong cơ thể, gắn nhiều với protein huyết tương và đi qua hàng rào máu–não. Nghiên cứu in vitro và trên động vật cho thấy chỉ một lượng nhỏ đi qua nhau thai hoặc bài tiết vào sữa.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Các con đường chuyển hóa được mô tả gồm hydroxyl hóa nhân thơm, N-oxy hóa và N-khử methyl. Enzym cụ thể chịu trách nhiệm chính và mức đóng góp định lượng của từng enzym.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Mianserin được bài tiết qua nước tiểu gần như hoàn toàn dưới dạng các chất chuyển hóa tự do hoặc liên hợp; một phần cũng được tìm thấy trong phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Mianserin có dược động học hai pha. Thời gian bán thải của pha cuối dao động khoảng 6–39 giờ và có sự khác biệt lớn giữa các cá thể. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Ở người cao tuổi, thời gian bán thải có xu hướng dài hơn và độ thanh thải chuyển hóa chậm hơn, vì vậy SmPC cho rằng dùng một liều ban đêm và liều duy trì thấp hơn có thể phù hợp trong một số trường hợp.
Carbamazepine và phenobarbital có thể tăng chuyển hóa Mianserin, dẫn đến giảm nồng độ thuốc trong huyết tương. Ảnh hưởng định lượng của suy gan hoặc suy thận đến dược động học.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Mianserin
Mianserin thuộc nhóm “thuốc chống trầm cảm khác”, mã ATC N06AX03. Thuốc không có đặc tính kháng cholinergic đáng kể nhưng có tác dụng an thần rõ và đặc tính kháng histamine.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chống trầm cảm đầy đủ của Mianserin chưa được xác định hoàn toàn. Thuốc phong bế thụ thể alpha-adrenergic tiền synap và làm tăng luân chuyển noradrenaline trong não. Mianserin ít ảnh hưởng đến tái hấp thu serotonin ở trung ương nhưng có đặc tính kháng histamine, góp phần vào tác dụng an thần.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Mianserin có tác dụng chống trầm cảm, an thần và kháng histamine. Thuốc không được mô tả là có đặc tính kháng cholinergic đáng kể trong SmPC được tham khảo.
Medsafe kết luận dữ liệu sẵn có hỗ trợ mối liên quan giữa Mianserin và kéo dài khoảng QT. Đây là kết luận cảnh giác dược, trong khi SmPC Anh hiện hành chủ yếu yêu cầu thận trọng ở người mới bị nhồi máu cơ tim, block tim hoặc loạn nhịp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Mianserin
Theo SmPC Mianserin 30 mg tại Anh, thuốc được chỉ định điều trị các triệu chứng của bệnh trầm cảm. Phạm vi chỉ định có thể khác nhau giữa các quốc gia và từng sản phẩm.
Chỉ định chính xác được phê duyệt cho sản phẩm chứa Mianserin tại Việt Nam.
Mianserin đã được nghiên cứu như thuốc bổ sung cho thuốc chống trầm cảm đang sử dụng ở người mắc trầm cảm kháng trị. Tổng quan Cochrane năm 2019 ghi nhận việc bổ sung Mianserin có liên quan đến cải thiện điểm số triệu chứng trong ngắn hạn, nhưng bằng chứng chủ yếu dựa trên một nghiên cứu nhỏ và có chất lượng thấp đến trung bình.
Chuyển hoàn toàn sang Mianserin không cho thấy bằng chứng chắc chắn về cải thiện triệu chứng trong tổng quan này. Việc phối hợp Mianserin với thuốc chống trầm cảm khác là chiến lược chuyên khoa, có thể ngoài chỉ định tùy nhãn và không được tự áp dụng.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo SmPC Mianserin 30 mg tại Anh:
- Người lớn thường bắt đầu với 30 mg hoặc 40 mg mỗi ngày và tăng dần khi cần.
- Khoảng liều có hiệu quả thường là 30–90 mg mỗi ngày.
- Liều hằng ngày có thể chia nhiều lần hoặc dùng một lần vào ban đêm do tác dụng thuận lợi đối với giấc ngủ.
- SmPC ghi nhận liều chia đến 200 mg được dung nạp, nhưng không nên hiểu đây là liều tối đa để người bệnh tự áp dụng.
- Người trên 65 tuổi không dùng quá 30 mg/ngày khi bắt đầu; liều duy trì thấp hơn có thể đủ đáp ứng.
Liều phải được bác sĩ xác định dựa trên chẩn đoán, tuổi, đáp ứng, bệnh kèm theo và thuốc phối hợp. Người bệnh không tự tăng, giảm hoặc dùng lại đơn thuốc cũ.
Viên Mianserin được dùng đường uống và phải nuốt nguyên viên, không nhai. Liều hằng ngày có thể được chia hoặc dùng một lần vào ban đêm theo chỉ định của bác sĩ.
Do thuốc thường gây buồn ngủ, dùng ban đêm có thể được lựa chọn trong một số phác đồ. Không uống rượu và không tự phối hợp với thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc thuốc chống loạn thần vì tác dụng ức chế thần kinh trung ương có thể tăng.
Không tự ngừng thuốc khi cảm thấy đỡ hơn hoặc khi xuất hiện tác dụng phụ; cần liên hệ bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh an toàn.
Các nội dung theo dõi quan trọng gồm:
- Công thức máu mỗi 4 tuần trong 3 tháng đầu điều trị.
- Dừng thuốc và làm công thức máu nếu xuất hiện sốt, đau họng, viêm miệng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
- Theo dõi ý nghĩ tự sát, hành vi tự làm hại hoặc tình trạng trầm cảm xấu đi, đặc biệt trong những tuần đầu và sau khi thay đổi liều.
- Theo dõi chức năng gan và triệu chứng vàng da.
- Theo dõi natri máu nếu có buồn ngủ bất thường, lú lẫn hoặc co giật, nhất là ở người cao tuổi.
- Theo dõi huyết áp khi phối hợp thuốc hạ huyết áp.
- Cân nhắc điện tâm đồ ở người có yếu tố nguy cơ kéo dài QT, bệnh tim hoặc dùng thuốc kéo dài QT.
Cảnh báo và lưu ý về Mianserin
Theo SmPC Mianserin 30 mg tại Anh, chống chỉ định trong các trường hợp:
- Quá mẫn với Mianserin hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Đang trong giai đoạn hưng cảm.
- Bệnh gan nặng.
- Thời kỳ cho con bú.
Không bắt đầu Mianserin trong vòng 2 tuần sau khi ngừng thuốc ức chế monoamine oxidase. Đây được trình bày trong phần tương tác của SmPC và phải được tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Buồn ngủ là tác dụng phụ được ghi nhận thường gặp nhất, đặc biệt trong những ngày đầu điều trị.
Các phản ứng khác đã được báo cáo gồm chóng mặt, run, hạ huyết áp tư thế, phát ban, tăng tiết mồ hôi, phù, đau khớp, viêm nhiều khớp, rối loạn chức năng gan, vàng da, hạ natri máu, vú to ở nam, đau núm vú và tiết sữa ngoài thời kỳ hậu sản.
Tần suất của nhiều phản ứng trong SmPC được ghi là chưa xác định do không thể ước tính từ dữ liệu hiện có.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng hoặc cần được đánh giá y tế gồm:
- Suy tủy xương, thường biểu hiện bằng giảm bạch cầu hạt hoặc mất bạch cầu hạt; giảm bạch cầu và thiếu máu bất sản cũng đã được ghi nhận.
- Ý nghĩ hoặc hành vi tự sát, đặc biệt trong giai đoạn đầu điều trị hoặc sau thay đổi liều.
- Co giật do thuốc có thể làm giảm ngưỡng co giật.
- Hưng cảm nhẹ hoặc làm nặng biểu hiện loạn thần.
- Rối loạn chức năng gan hoặc vàng da.
- Hạ natri máu, có thể biểu hiện bằng buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật.
- Loạn nhịp hoặc kéo dài QT ở người có yếu tố nguy cơ.
Suy tủy xương thường được báo cáo sau khoảng 4–6 tuần và nhìn chung có thể hồi phục sau khi ngừng thuốc, nhưng có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện sớm.
Cần đặc biệt thận trọng ở người có:
- Tiền sử tự sát, ý nghĩ tự sát hoặc trầm cảm nặng.
- Nhồi máu cơ tim gần đây, block tim, loạn nhịp hoặc yếu tố nguy cơ kéo dài QT.
- Động kinh, tổn thương não hoặc đang cai rượu, benzodiazepine hay thuốc chống co giật.
- Đái tháo đường, suy gan hoặc suy thận.
- Glôcôm góc hẹp hoặc triệu chứng phì đại tuyến tiền liệt.
- Rối loạn lưỡng cực do thuốc có thể khởi phát hưng cảm nhẹ.
- U tủy thượng thận.
Nếu cần phẫu thuật, phải thông báo cho bác sĩ gây mê rằng người bệnh đang sử dụng Mianserin.
Quá liều Mianserin có thể gây buồn nôn, nôn, khô miệng, thay đổi đồng tử, rung giật nhãn cầu, chóng mặt, mất điều hòa, buồn ngủ, co giật, hôn mê, thay đổi huyết áp, rối loạn nhịp, block tim, rung thất hoặc ngừng tim. Biểu hiện độc tính serotonin cũng có thể xảy ra, đặc biệt khi đồng thời dùng các thuốc làm tăng serotonin.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí tại cơ sở y tế gồm bảo đảm đường thở, theo dõi điện tâm đồ, huyết áp, mạch, điện giải và glucose; điều trị hỗ trợ rối loạn huyết động hoặc co giật. Người có triệu chứng có thể cần được theo dõi ít nhất 24 giờ do nguy cơ tác động tim mạch muộn.
Nghi ngờ quá liều là tình trạng cấp cứu. Không tự gây nôn hoặc xử trí tại nhà.
Bảo quản dưới 25°C và tránh ánh sáng theo SmPC Mianserin 30 mg tại Anh. Điều kiện bảo quản của sản phẩm cụ thể tại Việt Nam phải tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng đã được phê duyệt.
Đối tượng đặc biệt
Mianserin không nên được sử dụng điều trị cho trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi theo SmPC được tham khảo.
Các thử nghiệm thuốc chống trầm cảm ở người dưới 18 tuổi ghi nhận hành vi liên quan tự sát và thái độ thù địch thường xuyên hơn so với giả dược. Dữ liệu an toàn dài hạn về tăng trưởng, trưởng thành và phát triển nhận thức, hành vi còn thiếu.
Không áp dụng liều người lớn cho trẻ em.
Theo SmPC tại Anh, việc sử dụng Mianserin cho người trên 65 tuổi được giới hạn ở người không đáp ứng với thuốc chống trầm cảm khác hoặc có glôcôm hay phì đại tuyến tiền liệt. Liều khởi đầu không quá 30 mg/ngày; liều duy trì thấp hơn liều người lớn thông thường có thể đủ đáp ứng.
Người cao tuổi có thời gian bán thải dài hơn, độ thanh thải chuyển hóa chậm hơn và có nguy cơ hạ natri máu cao hơn. Liều dùng phải được lựa chọn thận trọng và theo dõi công thức máu định kỳ.
SmPC khuyến cáo không sử dụng Mianserin trong thai kỳ trừ khi có lý do bắt buộc. Chưa có bằng chứng xác lập tính an toàn ở thai kỳ người, mặc dù nghiên cứu động vật trong tài liệu được tham khảo không cho thấy nguy cơ.
Không tự bắt đầu hoặc ngừng Mianserin khi đang mang thai. Bác sĩ cần cân nhắc nguy cơ của thuốc, mức độ trầm cảm và nguy cơ tái phát khi thay đổi điều trị.
Mianserin bị chống chỉ định trong thời kỳ cho con bú theo SmPC được tham khảo. Nếu điều trị được xem là thiết yếu, phải ngừng cho trẻ bú mẹ.
Các nghiên cứu in vitro và trên động vật cho thấy một lượng nhỏ thuốc có thể được bài tiết vào sữa, nhưng dữ liệu lâm sàng trên người còn hạn chế.
Bệnh gan nặng là chống chỉ định của Mianserin theo SmPC tại Anh. Ở người suy gan mức độ khác, nhãn yêu cầu áp dụng các biện pháp thận trọng thông thường và rà soát liều của các thuốc dùng đồng thời.
Chế độ điều chỉnh liều định lượng cho suy gan nhẹ hoặc trung bình.
Chưa có chế độ liều riêng được xác lập trong nguồn nhãn được tham khảo cho người đồng thời suy gan và suy thận.
Bệnh gan nặng là chống chỉ định. Với suy gan hoặc suy thận mức độ khác, việc lựa chọn thuốc và liều phải do bác sĩ đánh giá, đồng thời theo dõi công thức máu, chức năng gan, tác dụng an thần và thuốc dùng kèm.
Buồn ngủ là tác dụng phụ thường gặp nhất, đặc biệt trong những ngày đầu điều trị. Người bệnh phải được cảnh báo về nguy cơ khi lái xe hoặc vận hành máy. Rượu có thể làm tăng mức độ buồn ngủ.
Không lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy nguy hiểm cho đến khi biết rõ Mianserin ảnh hưởng như thế nào đến sự tỉnh táo và phối hợp vận động.
Tương tác thuốc của Mianserin
- Rượu, thuốc giải lo âu, thuốc ngủ và thuốc chống loạn thần có thể làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của Mianserin.
- Không bắt đầu Mianserin trong vòng 2 tuần sau khi ngừng MAOI; MAOI chỉ được bắt đầu sau khoảng thời gian thích hợp kể từ khi ngừng thuốc chống trầm cảm liên quan ba vòng.
- Moclobemide không nên bắt đầu cho đến ít nhất 1 tuần sau khi ngừng Mianserin.
- Carbamazepine và phenobarbital làm tăng chuyển hóa, có thể giảm nồng độ Mianserin.
- Cần theo dõi nồng độ phenytoin khi phối hợp.
- Mianserin có thể đối kháng tác dụng chống co giật của thuốc chống động kinh, barbiturate và primidone do làm giảm ngưỡng co giật.
- Warfarin và thuốc chống đông coumarin có thể được phối hợp trong một số trường hợp nhưng cần theo dõi bổ sung chặt chẽ.
- Diazoxide, hydralazine hoặc nitroprusside có thể làm tăng tác dụng hạ huyết áp.
- Tránh phối hợp với apraclonidine, brimonidine, sibutramine hoặc artemether–lumefantrine theo SmPC được tham khảo.
Người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc, dược liệu và thực phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Mianserin
Mianserin là thuốc chống trầm cảm bốn vòng có tác dụng an thần và kháng histamine. Thuốc làm tăng hoạt động noradrenaline trong não và được chỉ định điều trị triệu chứng trầm cảm theo SmPC tại Anh.
Có. Buồn ngủ là tác dụng phụ thường gặp nhất của Mianserin, đặc biệt trong những ngày đầu. Rượu, thuốc ngủ, thuốc giải lo âu và thuốc chống loạn thần có thể làm tăng tác dụng an thần. Người đang buồn ngủ không nên lái xe hoặc vận hành máy.
Mianserin có thể gây suy tủy xương, giảm bạch cầu hạt hoặc mất bạch cầu hạt. SmPC khuyến cáo làm công thức máu mỗi 4 tuần trong 3 tháng đầu. Nếu xuất hiện sốt, đau họng, viêm miệng hoặc dấu hiệu nhiễm trùng, cần ngừng thuốc theo hướng dẫn y tế và xét nghiệm công thức máu ngay.
Không nên. Mianserin có thể làm tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương của rượu, dẫn đến buồn ngủ, giảm phản xạ và tăng nguy cơ tai nạn. Người bệnh cần trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về việc tránh rượu trong quá trình điều trị.
Không nên tự ngừng thuốc. Việc cải thiện trầm cảm có thể cần vài tuần và điều trị thường được duy trì trong một thời gian sau khi triệu chứng cải thiện. Bác sĩ phải đánh giá thời điểm và cách giảm hoặc ngừng thuốc nhằm hạn chế tái phát và xử lý an toàn các vấn đề liên quan.

