Metyrapone

Metyrapone là thuốc ức chế tổng hợp steroid tuyến thượng thận, chủ yếu thông qua ức chế enzyme 11β-hydroxylase, còn gọi là CYP11B1. Tác dụng này làm giảm tạo cortisol và làm tăng tiền chất 11-deoxycortisol, vì vậy metyrapone có thể được dùng trong nghiệm pháp đánh giá dự trữ ACTH và chức năng trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận.[1][2]

Phạm vi được phê duyệt khác nhau giữa các quốc gia. Nhãn Hoa Kỳ chỉ định Metopirone phối hợp với các xét nghiệm khác để chẩn đoán suy tuyến thượng thận ở người lớn và trẻ em. SmPC tại Anh còn phê duyệt thuốc để hỗ trợ chẩn đoán suy ACTH, phân biệt hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH và điều trị hội chứng Cushing nội sinh.[1][2][3] Phẫu thuật loại bỏ nguyên nhân vẫn là lựa chọn ưu tiên khi khả thi; metyrapone thường được chuyên gia nội tiết sử dụng khi cần kiểm soát tăng cortisol bằng thuốc.[4] Thuốc có thể gây suy thượng thận cấp, hạ kali máu, tăng huyết áp, chóng mặt và rối loạn tiêu hóa nên không được tự sử dụng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Metyrapone ức chế enzym 11-beta-hydroxylase trong quá trình tạo cortisol.
  • Hoạt chất này liên quan đến chẩn đoán chức năng thượng thận và điều trị tăng cortisol trong bối cảnh chuyên khoa.
  • Cần dùng theo chỉ định, đặc biệt khi cần xét nghiệm hoặc theo dõi hormon.
  • Cảnh báo gồm suy thượng thận, buồn nôn, chóng mặt, tăng huyết áp hoặc tăng androgen.
  • Báo bác sĩ về bệnh thượng thận, thuốc steroid, thai kỳ hoặc triệu chứng mệt lả, tụt huyết áp.

Hoạt chất Metyrapone là gì?

Metyrapone là thuốc ức chế enzyme 11β-hydroxylase của tuyến thượng thận. Thuốc làm giảm tổng hợp cortisol, đồng thời làm tăng ACTH và tiền chất 11-deoxycortisol khi trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận còn khả năng đáp ứng. Đặc tính này được dùng trong xét nghiệm nội tiết và trong kiểm soát tăng cortisol do hội chứng Cushing tại các quốc gia có chỉ định điều trị được phê duyệt.[1][2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Metyrapone

CAS 54-36-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Metyrapone

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Metyrapone

Tên IUPAC

2-methyl-1,2-dipyridin-3-ylpropan-1-one

Tên hóa học khác

1-Propanone, 2-methyl-1,2-di-3-pyridinyl- | 2-Methyl-1,2-di-3-pyridinyl-1-propanone

Tên khác / tên đồng nghĩa

Metopirone là tên biệt dược được sử dụng tại Hoa Kỳ. Metyrapol là chất chuyển hóa dạng alcohol còn hoạt tính của metyrapone, không phải tên thay thế của hoạt chất mẹ.[1][2]

Tên Latinh / tên dược điển

Metyraponum

Tên USAN

metyrapone

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

54-36-4

UNII

ZS9KD92H6V

PubChem CID

4174

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Dược động học của Metyrapone

Metyrapone được hấp thu nhanh sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh khoảng 1 giờ. Sau một liều 750 mg, Cmax trung bình khoảng 3,7 microgam/mL và giảm còn khoảng 0,5 microgam/mL sau 4 giờ. Thuốc được khử thành metyrapol có hoạt tính; cả metyrapone và metyrapol được liên hợp glucuronide. Thời gian bán thải cuối trung bình của metyrapone khoảng 1,9 giờ và của metyrapol khoảng 4 giờ.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Metyrapone được hấp thu nhanh qua đường uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường xuất hiện khoảng 1 giờ sau khi uống. Dùng thuốc với sữa hoặc sau bữa ăn được khuyến nghị để giảm buồn nôn và nôn; nôn có thể làm giảm mức hấp thu thực tế.[1][2]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Metyrapone được khử thành metyrapol, một chất chuyển hóa dạng alcohol còn hoạt tính. Cả metyrapone và metyrapol sau đó được liên hợp với glucuronide. Khoảng 8 giờ sau một liều uống, tỷ lệ metyrapone so với metyrapol trong huyết tương được báo cáo khoảng 1:1,5.[1][2]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau chế độ 750 mg mỗi 4 giờ, khoảng 5,3% liều được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng metyrapone và khoảng 38,5% dưới dạng metyrapol trong vòng 72 giờ kể từ liều đầu. Phần lớn lượng thuốc và chất chuyển hóa tìm thấy trong nước tiểu ở dạng liên hợp glucuronide.[1][2]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối trung bình của metyrapone khoảng 1,9 ± 0,7 giờ; SmPC làm tròn khoảng 2 giờ. Chất chuyển hóa có hoạt tính metyrapol có thời gian bán thải khoảng 4 giờ.[1][2]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố được ghi nhận gồm:

  • Xơ gan có thể làm chậm hoặc làm suy giảm đáp ứng với nghiệm pháp metyrapone do tổn thương gan ảnh hưởng chuyển hóa cortisol.[1][2]
  • Phenytoin và phenobarbital có thể làm tăng chuyển hóa metyrapone; estrogen có thể làm giảm chuyển hóa theo hướng dẫn Endocrine Society.[4]
  • Nôn sau khi dùng thuốc có thể làm giảm hấp thu.[2]
  • Thuốc ảnh hưởng chức năng tuyến yên, tuyến thượng thận hoặc trục HPA có thể làm sai lệch kết quả nghiệm pháp, dù không nhất thiết làm thay đổi trực tiếp dược động học.[1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Metyrapone

Metyrapone thuộc nhóm chất ức chế steroidogenesis tuyến thượng thận. Trong hệ thống ATC, thuốc được xếp vào nhóm V04CD — các xét nghiệm chức năng tuyến yên, với mã V04CD01. Khi dùng điều trị Cushing, thuốc vẫn được xếp trong mã ATC này.[2]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Metyrapone ức chế bước 11β-hydroxyl hóa trong quá trình tổng hợp cortisol, chủ yếu thông qua CYP11B1. Việc giảm cortisol làm giảm phản hồi âm lên tuyến yên, dẫn đến tăng tiết ACTH và tăng tạo 11-deoxycortisol cùng desoxycorticosterone. 11-Deoxycortisol không ức chế ACTH mạnh như cortisol nên có thể được đo để đánh giá dự trữ ACTH.[1][2]

Khi điều trị kéo dài, sự tích tụ tiền chất androgen và mineralocorticoid có thể góp phần gây rậm lông, mụn trứng cá, tăng huyết áp, phù hoặc hạ kali máu.[2][4]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Metyrapone làm giảm sản xuất cortisol và corticosterone, đồng thời ức chế aldosterone ở mức độ thấp hơn. Phản ứng bù trừ của ACTH làm tăng 11-deoxycortisol và các chất chuyển hóa 17-hydroxycorticosteroid hoặc 17-ketogenic steroid trong nước tiểu. Mối liên hệ định lượng giữa mức phơi nhiễm metyrapone và đáp ứng dược lực theo thời gian chưa được xác định đầy đủ trong nhãn Hoa Kỳ.[1][2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Metyrapone

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Metyrapone

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Metyrapone

Các tương tác và yếu tố gây nhiễu quan trọng gồm:

  • Thuốc chống co giật như phenytoin hoặc barbiturate, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần kinh, thuốc nội tiết ảnh hưởng trục HPA, corticosteroid, thuốc kháng giáp và cyproheptadine có thể làm sai lệch kết quả nghiệm pháp metyrapone.[1][2]
  • Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo tránh phối hợp acetaminophen, còn gọi là paracetamol, vì metyrapone ức chế glucuronid hóa acetaminophen, có thể làm giảm thải trừ và tăng nguy cơ độc tính.[1]
  • Endocrine Society ghi nhận phenytoin và phenobarbital có thể tăng chuyển hóa metyrapone, trong khi estrogen có thể làm giảm chuyển hóa.[4]
  • Tiềm năng tương tác tổng thể chưa được xác định đầy đủ; cần thận trọng khi bắt đầu hoặc ngừng các thuốc dùng đồng thời.[2]

Không tự ngừng corticosteroid, thuốc chống động kinh, thuốc tâm thần hoặc thuốc nội tiết trước nghiệm pháp. Bác sĩ phải quyết định thuốc nào cần ngừng và thời gian ngừng phù hợp.

Thắc mắc về hoạt chất Metyrapone

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *