Metyrapone là thuốc ức chế tổng hợp steroid tuyến thượng thận, chủ yếu thông qua ức chế enzyme 11β-hydroxylase, còn gọi là CYP11B1. Tác dụng này làm giảm tạo cortisol và làm tăng tiền chất 11-deoxycortisol, vì vậy metyrapone có thể được dùng trong nghiệm pháp đánh giá dự trữ ACTH và chức năng trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận.[1][2]
Phạm vi được phê duyệt khác nhau giữa các quốc gia. Nhãn Hoa Kỳ chỉ định Metopirone phối hợp với các xét nghiệm khác để chẩn đoán suy tuyến thượng thận ở người lớn và trẻ em. SmPC tại Anh còn phê duyệt thuốc để hỗ trợ chẩn đoán suy ACTH, phân biệt hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH và điều trị hội chứng Cushing nội sinh.[1][2][3] Phẫu thuật loại bỏ nguyên nhân vẫn là lựa chọn ưu tiên khi khả thi; metyrapone thường được chuyên gia nội tiết sử dụng khi cần kiểm soát tăng cortisol bằng thuốc.[4] Thuốc có thể gây suy thượng thận cấp, hạ kali máu, tăng huyết áp, chóng mặt và rối loạn tiêu hóa nên không được tự sử dụng.
Nội dung chính
- Metyrapone ức chế enzym 11-beta-hydroxylase trong quá trình tạo cortisol.
- Hoạt chất này liên quan đến chẩn đoán chức năng thượng thận và điều trị tăng cortisol trong bối cảnh chuyên khoa.
- Cần dùng theo chỉ định, đặc biệt khi cần xét nghiệm hoặc theo dõi hormon.
- Cảnh báo gồm suy thượng thận, buồn nôn, chóng mặt, tăng huyết áp hoặc tăng androgen.
- Báo bác sĩ về bệnh thượng thận, thuốc steroid, thai kỳ hoặc triệu chứng mệt lả, tụt huyết áp.
Hoạt chất Metyrapone là gì?
Metyrapone là thuốc ức chế enzyme 11β-hydroxylase của tuyến thượng thận. Thuốc làm giảm tổng hợp cortisol, đồng thời làm tăng ACTH và tiền chất 11-deoxycortisol khi trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận còn khả năng đáp ứng. Đặc tính này được dùng trong xét nghiệm nội tiết và trong kiểm soát tăng cortisol do hội chứng Cushing tại các quốc gia có chỉ định điều trị được phê duyệt.[1][2]
Metyrapone
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Metyrapone |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Metyrapone |
| Tên IUPAC | 2-methyl-1,2-dipyridin-3-ylpropan-1-one |
| Tên hóa học khác | 1-Propanone, 2-methyl-1,2-di-3-pyridinyl- | 2-Methyl-1,2-di-3-pyridinyl-1-propanone |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Metopirone là tên biệt dược được sử dụng tại Hoa Kỳ. Metyrapol là chất chuyển hóa dạng alcohol còn hoạt tính của metyrapone, không phải tên thay thế của hoạt chất mẹ.[1][2] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Metyraponum |
| Tên USAN | metyrapone |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 54-36-4 |
|---|---|
| UNII | ZS9KD92H6V |
| PubChem CID | 4174 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Metyrapone
Metyrapone được hấp thu nhanh sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh khoảng 1 giờ. Sau một liều 750 mg, Cmax trung bình khoảng 3,7 microgam/mL và giảm còn khoảng 0,5 microgam/mL sau 4 giờ. Thuốc được khử thành metyrapol có hoạt tính; cả metyrapone và metyrapol được liên hợp glucuronide. Thời gian bán thải cuối trung bình của metyrapone khoảng 1,9 giờ và của metyrapol khoảng 4 giờ.[1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Metyrapone được hấp thu nhanh qua đường uống. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường xuất hiện khoảng 1 giờ sau khi uống. Dùng thuốc với sữa hoặc sau bữa ăn được khuyến nghị để giảm buồn nôn và nôn; nôn có thể làm giảm mức hấp thu thực tế.[1][2]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Metyrapone được khử thành metyrapol, một chất chuyển hóa dạng alcohol còn hoạt tính. Cả metyrapone và metyrapol sau đó được liên hợp với glucuronide. Khoảng 8 giờ sau một liều uống, tỷ lệ metyrapone so với metyrapol trong huyết tương được báo cáo khoảng 1:1,5.[1][2]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau chế độ 750 mg mỗi 4 giờ, khoảng 5,3% liều được bài tiết trong nước tiểu dưới dạng metyrapone và khoảng 38,5% dưới dạng metyrapol trong vòng 72 giờ kể từ liều đầu. Phần lớn lượng thuốc và chất chuyển hóa tìm thấy trong nước tiểu ở dạng liên hợp glucuronide.[1][2]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình của metyrapone khoảng 1,9 ± 0,7 giờ; SmPC làm tròn khoảng 2 giờ. Chất chuyển hóa có hoạt tính metyrapol có thời gian bán thải khoảng 4 giờ.[1][2] |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố được ghi nhận gồm:
- Xơ gan có thể làm chậm hoặc làm suy giảm đáp ứng với nghiệm pháp metyrapone do tổn thương gan ảnh hưởng chuyển hóa cortisol.[1][2]
- Phenytoin và phenobarbital có thể làm tăng chuyển hóa metyrapone; estrogen có thể làm giảm chuyển hóa theo hướng dẫn Endocrine Society.[4]
- Nôn sau khi dùng thuốc có thể làm giảm hấp thu.[2]
- Thuốc ảnh hưởng chức năng tuyến yên, tuyến thượng thận hoặc trục HPA có thể làm sai lệch kết quả nghiệm pháp, dù không nhất thiết làm thay đổi trực tiếp dược động học.[1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Metyrapone
Metyrapone thuộc nhóm chất ức chế steroidogenesis tuyến thượng thận. Trong hệ thống ATC, thuốc được xếp vào nhóm V04CD — các xét nghiệm chức năng tuyến yên, với mã V04CD01. Khi dùng điều trị Cushing, thuốc vẫn được xếp trong mã ATC này.[2]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Metyrapone ức chế bước 11β-hydroxyl hóa trong quá trình tổng hợp cortisol, chủ yếu thông qua CYP11B1. Việc giảm cortisol làm giảm phản hồi âm lên tuyến yên, dẫn đến tăng tiết ACTH và tăng tạo 11-deoxycortisol cùng desoxycorticosterone. 11-Deoxycortisol không ức chế ACTH mạnh như cortisol nên có thể được đo để đánh giá dự trữ ACTH.[1][2]
Khi điều trị kéo dài, sự tích tụ tiền chất androgen và mineralocorticoid có thể góp phần gây rậm lông, mụn trứng cá, tăng huyết áp, phù hoặc hạ kali máu.[2][4]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Metyrapone làm giảm sản xuất cortisol và corticosterone, đồng thời ức chế aldosterone ở mức độ thấp hơn. Phản ứng bù trừ của ACTH làm tăng 11-deoxycortisol và các chất chuyển hóa 17-hydroxycorticosteroid hoặc 17-ketogenic steroid trong nước tiểu. Mối liên hệ định lượng giữa mức phơi nhiễm metyrapone và đáp ứng dược lực theo thời gian chưa được xác định đầy đủ trong nhãn Hoa Kỳ.[1][2]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Metyrapone
Các chỉ định cần được phân biệt theo cơ quan quản lý:
- Hoa Kỳ: Metopirone được chỉ định, phối hợp với các xét nghiệm khác, để chẩn đoán suy tuyến thượng thận ở người lớn và trẻ em.[1]
- SmPC Anh: hỗ trợ chẩn đoán suy ACTH; hỗ trợ phân biệt hội chứng Cushing phụ thuộc ACTH; điều trị hội chứng Cushing nội sinh.[2]
- SmPC Anh còn ghi nhận: phối hợp với glucocorticoid để điều trị phù kháng trị liên quan tăng tiết aldosterone ở người xơ gan, hội chứng thận hư hoặc suy tim sung huyết.[2]
- Hướng dẫn chuyên môn: phẫu thuật loại bỏ nguyên nhân là lựa chọn ban đầu khi khả thi. Metyrapone có thể được chuyên gia lựa chọn để kiểm soát tăng cortisol trước phẫu thuật, sau thất bại hoặc tái phát sau phẫu thuật, khi không thể phẫu thuật hoặc trong thời gian chờ xạ trị phát huy tác dụng.[4]
Điều trị hội chứng Cushing không nằm trong chỉ định của nhãn FDA hiện hành được trích dẫn.[1][3]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn hoặc SmPC và không phải liều cá nhân hóa:
- Nghiệm pháp liều đơn đánh giá suy ACTH hoặc suy tuyến thượng thận: 30 mg/kg, tối đa 3 g, dùng lúc nửa đêm với sữa, sữa chua hoặc đồ ăn nhẹ. Lấy mẫu máu khoảng 7 giờ 30 đến 8 giờ sáng hôm sau để định lượng ACTH và 11-deoxycortisol.[1][2]
- Nghiệm pháp nhiều liều theo SmPC Anh: người lớn dùng 500–750 mg mỗi 4 giờ trong 24 giờ, tổng 3–4,5 g. Trẻ em dùng 15 mg/kg, tối thiểu 250 mg mỗi 4 giờ trong 6 liều; dữ liệu nhi khoa còn hạn chế.[2]
- Điều trị hội chứng Cushing nội sinh theo SmPC Anh: liều khởi đầu 250–1.500 mg/ngày tùy mức độ tăng cortisol và nguyên nhân. Có thể khởi đầu khoảng 750 mg/ngày ở bệnh mức vừa và tới 1.500 mg/ngày ở bệnh nặng. Liều duy trì thường 500–6.000 mg/ngày, chia 3 hoặc 4 lần.[2]
- Liều điều trị được hiệu chỉnh dựa trên cortisol huyết tương hoặc huyết thanh, cortisol tự do niệu 24 giờ, đáp ứng lâm sàng và khả năng dung nạp. Phác đồ “block-and-replace” có thể được chuyên gia sử dụng khi chủ động ức chế hoàn toàn cortisol rồi bổ sung glucocorticoid sinh lý.[2]
- Phù kháng trị trong SmPC Anh: 3 g/ngày chia nhiều lần, phối hợp glucocorticoid.[2]
Các nghiệm pháp và phác đồ điều trị này có thể gây suy thượng thận cấp. Không tự tính liều theo cân nặng, tự thực hiện tại nhà hoặc tự điều chỉnh lịch dùng.
Viên nang được dùng với sữa, sữa chua, đồ ăn nhẹ hoặc sau bữa ăn nhằm giảm buồn nôn và nôn.[1][2]
Đối với nghiệm pháp liều đơn:
- Các thuốc ảnh hưởng tuyến yên hoặc vỏ thượng thận cần được bác sĩ rà soát và ngừng trong khoảng thời gian phù hợp với thời gian bán thải; nhãn Hoa Kỳ gợi ý cân nhắc ít nhất 5 lần thời gian bán thải để tránh gây nhiễu.
- Khả năng đáp ứng của tuyến thượng thận với ACTH ngoại sinh cần được đánh giá trước.
- Người nghi ngờ suy vỏ thượng thận nên được theo dõi qua đêm tại bệnh viện.
- Sau khi lấy mẫu máu, bác sĩ có thể cân nhắc glucocorticoid dự phòng cho người có nguy cơ cao bị suy thượng thận cấp.[1]
Điều trị hội chứng Cushing chỉ được tiến hành dưới sự giám sát của chuyên gia nội tiết có điều kiện theo dõi lâm sàng và xét nghiệm.[2]
Khi thực hiện nghiệm pháp, cần theo dõi ACTH, 11-deoxycortisol và các dấu hiệu suy thượng thận. Giá trị tham chiếu phụ thuộc phương pháp xét nghiệm; ACTH đơn độc không đủ để phân biệt chắc chắn người khỏe mạnh với người suy tuyến thượng thận.[1]
Khi điều trị Cushing, cần theo dõi:
- Cortisol huyết thanh hoặc huyết tương và/hoặc cortisol tự do niệu 24 giờ, thường hằng tuần trong giai đoạn hiệu chỉnh, sau đó có thể giãn ra hằng tháng hoặc mỗi 2 tháng khi ổn định.
- Triệu chứng giảm cortisol quá mức như yếu, mệt, chán ăn, buồn nôn, nôn, hạ huyết áp, hạ đường huyết, hạ natri hoặc tăng kali.
- Kali trước điều trị và định kỳ trong quá trình dùng thuốc.
- Huyết áp và tình trạng phù.
- ECG và điện giải khi có bệnh tim, rối loạn điện giải hoặc dấu hiệu loạn nhịp.
- Dấu hiệu rậm lông, mụn trứng cá và các tác dụng do tăng tiền chất androgen.
- Nguy cơ nhiễm trùng cơ hội ở người mắc Cushing nặng.[2]
11-Deoxycortisol có thể phản ứng chéo với một số xét nghiệm miễn dịch cortisol và làm che lấp tình trạng giảm cortisol. Nên sử dụng phương pháp ít phản ứng chéo, chẳng hạn LC-MS/MS, khi có điều kiện.[2][4]
Cảnh báo và lưu ý về Metyrapone
Metyrapone chống chỉ định ở người:
- Suy vỏ thượng thận nguyên phát hoặc suy vỏ thượng thận đã xác định.
- Quá mẫn với metyrapone hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.[1][2]
Chống chỉ định có thể được diễn đạt khác nhau trong nhãn từng quốc gia; cần áp dụng tờ thông tin của sản phẩm cụ thể.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Buồn nôn, nôn, đau hoặc khó chịu ở bụng và tiêu chảy.
- Đau đầu, chóng mặt, an thần, mệt mỏi hoặc suy nhược.
- Giảm cảm giác ngon miệng.
- Hạ huyết áp hoặc tăng huyết áp.
- Hạ kali máu.
- Phát ban, ngứa, mày đay hoặc phản ứng quá mẫn.
- Rậm lông, mụn trứng cá hoặc rụng tóc khi điều trị kéo dài.
- Phù ngoại biên.
- Đau khớp hoặc đau cơ.
- Tăng men gan.
- Giảm bạch cầu, thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu.[1][2]
Trong nghiên cứu PROMPT trên người mắc Cushing nội sinh, các biến cố thường gặp nhất là buồn nôn, mệt mỏi và đau đầu; đa số xuất hiện trong 12 tuần đầu. Kết quả nghiên cứu không thay thế thông tin an toàn của nhãn thuốc.[6]
Các nguy cơ nghiêm trọng hoặc cần được phát hiện sớm gồm:
- Suy thượng thận cấp: có thể biểu hiện bằng yếu nhiều, nôn, đau bụng, hạ huyết áp, hạ đường huyết, hạ natri, tăng kali, mất nước, lú lẫn hoặc giảm ý thức.[1][2]
- Hạ kali máu và tăng huyết áp: có thể liên quan tích tụ tiền chất có hoạt tính mineralocorticoid khi điều trị Cushing.[2][4]
- Kéo dài QTc hoặc loạn nhịp: cần thận trọng ở người có bệnh tim hoặc rối loạn điện giải.[2]
- Rối loạn huyết học: giảm bạch cầu, thiếu máu hoặc giảm tiểu cầu đã được báo cáo.[1][2]
- Phản ứng quá mẫn: phát ban, ngứa, mày đay hoặc phản ứng dị ứng muộn do hoạt chất hay tá dược.[2]
- Nhiễm trùng cơ hội: người mắc Cushing nặng vốn có nguy cơ cao, bao gồm viêm phổi do Pneumocystis jirovecii; nguy cơ này liên quan tình trạng tăng cortisol và cần được quản lý chuyên khoa.[2]
Cần liên hệ cơ sở y tế ngay khi có ngất, tụt huyết áp, nôn kéo dài, yếu nhiều, lú lẫn, nhịp tim bất thường hoặc dấu hiệu phản ứng dị ứng nghiêm trọng.
Các cảnh báo quan trọng gồm:
- Metyrapone có thể gây suy thượng thận cấp ở người có dự trữ thượng thận giảm hoặc suy tuyến yên toàn bộ.
- Nghiệm pháp nên được giới hạn tại cơ sở chuyên khoa; người nghi ngờ suy vỏ thượng thận cần theo dõi nội trú.
- Suy giáp hoặc cường giáp có thể làm đáp ứng nghiệm pháp bất thường.
- Xơ gan có thể làm chậm đáp ứng.
- Điều trị Cushing phải do chuyên gia giám sát, với khả năng xét nghiệm cortisol và xử trí suy thượng thận.
- Cần điều chỉnh hạ kali máu trước điều trị và theo dõi định kỳ.
- Theo dõi huyết áp vì điều trị dài hạn có thể gây tăng huyết áp.
- Thận trọng khi có bệnh tim hoặc rối loạn điện giải do nguy cơ kéo dài QTc và loạn nhịp.
- Các xét nghiệm miễn dịch cortisol có thể cho kết quả cao giả do phản ứng chéo với tiền chất steroid.
- Chóng mặt và an thần có thể ảnh hưởng khả năng lái xe, vận hành máy.[1][2]
Không tự thực hiện nghiệm pháp metyrapone hoặc dùng thuốc để “kiểm tra cortisol” tại nhà.
Quá liều metyrapone có thể gây buồn nôn, nôn, đau thượng vị, tiêu chảy, loạn nhịp, hạ huyết áp, mất nước, lo âu, lú lẫn, yếu, giảm ý thức, hạ natri, hạ chlorid và tăng kali. Biểu hiện trung tâm là suy thượng thận cấp. Một trường hợp tử vong ở trẻ sau hai liều 2 g đã được ghi nhận trong nhãn Hoa Kỳ.[1]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Người nghi ngờ quá liều cần được đưa đến bệnh viện ngay. Nhãn và SmPC nêu các biện pháp có thể gồm:
- Than hoạt tính nếu uống quá liều trong vòng khoảng 1 giờ và được nhân viên y tế đánh giá phù hợp.
- Hydrocortisone khẩn cấp.
- Dịch muối và glucose đường tĩnh mạch.
- Theo dõi huyết áp, đường huyết, dịch và điện giải trong vài ngày.[1][2]
Không tự gây nôn hoặc tự xử trí quá liều tại nhà.
Theo nhãn Hoa Kỳ, bảo quản chai Metopirone ở 20–25°C; có thể chấp nhận dao động 15–30°C. Đậy kín, tránh nhiệt và độ ẩm.[1]
SmPC Anh quy định bảo quản dưới 25°C và giữ chai đóng kín để tránh ẩm.[2] Cần tuân thủ điều kiện trên bao bì của sản phẩm cụ thể và để thuốc ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn Hoa Kỳ phê duyệt Metopirone, phối hợp với các xét nghiệm khác, để chẩn đoán suy tuyến thượng thận ở trẻ em. Nghiệm pháp liều đơn dùng cùng liều theo cân nặng như người lớn: 30 mg/kg, tối đa 3 g.[1]
SmPC Anh ghi nhận:
- Nghiệm pháp liều đơn sử dụng cùng liều như người lớn.
- Nghiệm pháp nhiều liều dựa trên dữ liệu hạn chế: 15 mg/kg, tối thiểu 250 mg mỗi 4 giờ trong 6 liều.
- Chưa có liều điều trị hội chứng Cushing nhi khoa cố định; các báo cáo ca cho thấy liều phải được chuyên gia hiệu chỉnh theo cortisol và khả năng dung nạp.[2]
Không tự sử dụng metyrapone cho trẻ em. Các nghiệm pháp có thể gây suy thượng thận cấp và phải được thực hiện tại cơ sở có khả năng theo dõi, cấp cứu.[1][2]
Nghiên cứu lâm sàng trong nhãn Hoa Kỳ không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn khác biệt về đáp ứng, dù kinh nghiệm được báo cáo chưa ghi nhận khác biệt rõ so với người trẻ.[1]
SmPC Anh cho phép dùng liều như người lớn và cho rằng không cần chế độ liều đặc biệt, nhưng dữ liệu ở người cao tuổi còn hạn chế.[2] Việc lựa chọn liều vẫn cần thận trọng dựa trên chức năng gan, bệnh tim mạch, điện giải và các thuốc đang sử dụng.
Dữ liệu từ các báo cáo và chuỗi ca chưa đủ để xác định nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn hoặc sảy thai liên quan metyrapone. Thuốc qua nhau thai và có thể làm giảm sản xuất cortisol của thai; một số trẻ phơi nhiễm kéo dài trong tử cung được ghi nhận có cortisol thấp thoáng qua khi sinh.[1]
SmPC Anh không khuyến nghị metyrapone trong thai kỳ cho mục đích chẩn đoán hoặc điều trị Cushing, trừ khi lợi ích tiềm năng được đánh giá vượt nguy cơ. Khi bắt buộc sử dụng, cần theo dõi huyết áp người mẹ và quản lý tăng huyết áp để giảm nguy cơ biến chứng như tiền sản giật. Cortisol và điện giải của trẻ sơ sinh nên được theo dõi khi sinh và trong tuần đầu hoặc cho tới khi ổn định.[2]
Phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai chỉ sử dụng thuốc dưới sự phối hợp của chuyên gia nội tiết và sản khoa.
Các nguồn có khuyến nghị khác nhau:
- Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận metyrapone và metyrapol có trong sữa mẹ nhưng chưa có đủ dữ liệu về ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ hoặc khả năng tạo sữa.[1]
- SmPC Anh khuyến nghị ngừng cho con bú trong thời gian điều trị vì chưa thể loại trừ nguy cơ đối với trẻ.[2]
- LactMed tổng hợp dữ liệu từ hai người mẹ và nhận định lượng metyrapone cùng metyrapol trong sữa thấp. Tránh cho bú khoảng 2–2,5 giờ sau mỗi liều có thể giảm đáng kể mức phơi nhiễm, nhưng bằng chứng còn rất hạn chế.[5]
Không tự áp dụng khoảng cách cho bú từ dữ liệu ca bệnh. Bác sĩ cần cân nhắc tuổi thai khi sinh, tuổi của trẻ, tình trạng sức khỏe, liều và tần suất dùng thuốc, lợi ích của sữa mẹ và nhãn sản phẩm tại nơi điều trị.
Người xơ gan có thể đáp ứng chậm hoặc suy giảm với nghiệm pháp metyrapone do tổn thương gan làm chậm chuyển hóa cortisol. Điều này có thể ảnh hưởng việc diễn giải kết quả xét nghiệm.[1][2]
Chưa có chế độ điều chỉnh liều định lượng theo mức độ suy gan được xác lập trong các nhãn được trích dẫn. Nghiệm pháp hoặc điều trị ở người bệnh gan phải do chuyên gia nội tiết phối hợp với bác sĩ điều trị bệnh gan đánh giá.
Metyrapone có thể gây chóng mặt và an thần. Người bệnh không được lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi các tác dụng này đã hết.[1][2]
Tương tác thuốc của Metyrapone
Các tương tác và yếu tố gây nhiễu quan trọng gồm:
- Thuốc chống co giật như phenytoin hoặc barbiturate, thuốc chống trầm cảm, thuốc an thần kinh, thuốc nội tiết ảnh hưởng trục HPA, corticosteroid, thuốc kháng giáp và cyproheptadine có thể làm sai lệch kết quả nghiệm pháp metyrapone.[1][2]
- Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo tránh phối hợp acetaminophen, còn gọi là paracetamol, vì metyrapone ức chế glucuronid hóa acetaminophen, có thể làm giảm thải trừ và tăng nguy cơ độc tính.[1]
- Endocrine Society ghi nhận phenytoin và phenobarbital có thể tăng chuyển hóa metyrapone, trong khi estrogen có thể làm giảm chuyển hóa.[4]
- Tiềm năng tương tác tổng thể chưa được xác định đầy đủ; cần thận trọng khi bắt đầu hoặc ngừng các thuốc dùng đồng thời.[2]
Không tự ngừng corticosteroid, thuốc chống động kinh, thuốc tâm thần hoặc thuốc nội tiết trước nghiệm pháp. Bác sĩ phải quyết định thuốc nào cần ngừng và thời gian ngừng phù hợp.
Thắc mắc về hoạt chất Metyrapone
Metyrapone là thuốc ức chế enzyme 11β-hydroxylase/CYP11B1 trong tuyến thượng thận, làm giảm tổng hợp cortisol và tăng 11-deoxycortisol. Thuốc được dùng trong một số nghiệm pháp đánh giá trục HPA và được phê duyệt điều trị hội chứng Cushing nội sinh tại một số quốc gia.[1][2]
Có tại một số quốc gia, nhưng phạm vi phê duyệt không giống nhau. SmPC Anh phê duyệt metyrapone để điều trị hội chứng Cushing nội sinh.[2] Nhãn Hoa Kỳ được trích dẫn chỉ phê duyệt thuốc để hỗ trợ chẩn đoán suy tuyến thượng thận; FDA ghi nhận chỉ định thuốc mồ côi cho Cushing chưa được phê duyệt.[1][3] Phẫu thuật vẫn là lựa chọn ưu tiên khi có thể.[4]
Không. Nghiệm pháp có thể gây suy thượng thận cấp, đặc biệt ở người có dự trữ thượng thận giảm hoặc suy tuyến yên. Người nghi ngờ suy vỏ thượng thận cần được theo dõi tại bệnh viện, và SmPC khuyến nghị giới hạn nghiệm pháp tại trung tâm chuyên khoa.[1][2]
Ức chế tổng hợp cortisol có thể làm tích tụ desoxycorticosterone và các tiền chất có hoạt tính mineralocorticoid. Hậu quả có thể là hạ kali máu, tăng huyết áp hoặc phù. SmPC yêu cầu kiểm tra kali trước điều trị, hiệu chỉnh hạ kali và theo dõi định kỳ.[2][4]
Cần tìm trợ giúp y tế ngay khi có yếu nhiều, nôn kéo dài, đau bụng, chóng mặt nặng, ngất, tụt huyết áp, lú lẫn, giảm ý thức, tim đập bất thường hoặc dấu hiệu phản ứng dị ứng. Đây có thể là biểu hiện suy thượng thận cấp, rối loạn điện giải, loạn nhịp hoặc quá mẫn.[1][2]

