Lycopene

Lycopene là một sắc tố carotenoid tan trong chất béo, tạo màu đỏ hoặc hồng cho cà chua, dưa hấu, ổi ruột đỏ và một số loại quả khác. Khác với beta-carotene, lycopene không được chuyển thành vitamin A trong cơ thể. Cấu trúc gồm nhiều liên kết đôi liên hợp giúp lycopene có khả năng bất hoạt oxy singlet và tham gia các phản ứng chống oxy hóa trong mô hình thực nghiệm.

Lycopene chủ yếu được cung cấp từ thực phẩm và cũng có trong một số thực phẩm bổ sung hoặc phụ gia tạo màu. Việc chế biến cà chua và sử dụng cùng chất béo có thể làm tăng khả năng hấp thu. Tuy nhiên, chưa có mức nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị hoặc liều điều trị chuẩn cho lycopene. Các nghiên cứu về ung thư tuyến tiền liệt, tim mạch, da và chuyển hóa vẫn cho kết quả chưa đồng nhất; lycopene chưa được phê duyệt như thuốc phòng ngừa hoặc điều trị ung thư hay bệnh lý khác.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Carotenoid hydrocarbon tan trong chất béo, tạo màu đỏ tự nhiên và không có hoạt tính tiền vitamin A.
  • Nguồn chính: Cà chua và sản phẩm từ cà chua; ngoài ra có dưa hấu, bưởi hồng, đu đủ và ổi ruột đỏ.
  • Khả năng hấp thu: Thường tăng khi thực phẩm được chế biến và dùng cùng chất béo.
  • Nhu cầu hằng ngày: Chưa thiết lập RDA, AI hoặc mức nhu cầu dinh dưỡng định lượng.
  • Giới hạn an toàn: EFSA thiết lập ADI 0,5 mg/kg thể trọng/ngày từ tất cả nguồn; đây là mức tham chiếu an toàn, không phải liều điều trị.
  • Tác dụng điều trị: Chưa được phê duyệt làm thuốc phòng hoặc điều trị ung thư hay bệnh lý khác.
  • Tác dụng phụ: Có thể gây khó chịu tiêu hóa; tiêu thụ quá mức kéo dài hiếm khi gây đổi màu da do lycopenemia.
  • Lưu hành tại Việt Nam

Hoạt chất Lycopene là gì?

Lycopene là carotenoid tạo màu đỏ tự nhiên có nhiều trong cà chua và một số loại quả màu đỏ hoặc hồng. Đây là hợp chất tan trong chất béo và không được cơ thể chuyển thành vitamin A.

Lycopene có khả năng bất hoạt oxy singlet trong các hệ hóa học và được nghiên cứu về vai trò trong sức khỏe tim mạch, tuyến tiền liệt, da và chuyển hóa. Tuy nhiên, đặc tính chống oxy hóa không đồng nghĩa với hiệu quả điều trị bệnh đã được chứng minh.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Lycopene

CAS 502-65-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Lycopene

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Lycopene

Tên IUPAC

(6E,8E,10E,12E,14E,16E,18E,20E,22E,24E,26E)-2,6,10,14,19,23,27,31-octamethyldotriaconta-2,6,8,10,12,14,16,18,20,22,24,26,30-tridecaene

Tên hóa học khác

Psi,psi-carotene

Tên khác / tên đồng nghĩa

All-trans-lycopene; trans-lycopene; ψ,ψ-carotene; E160d khi được sử dụng làm chất tạo màu thực phẩm

Tên viết tắt

LYC

Tên Latinh / tên dược điển

lycopenum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

502-65-8

UNII

SB0N2N0WV6

PubChem CID

446925

RxNorm CUI

29008

Dược động học của Lycopene

Dược động học của lycopene thay đổi đáng kể theo nguồn thực phẩm, dạng đồng phân, mức độ chế biến, lượng chất béo trong bữa ăn và đặc điểm từng cá nhân. Sau hấp thu tại ruột, lycopene được đóng gói trong chylomicron, vận chuyển qua hệ bạch huyết và phân bố trong huyết tương thông qua các lipoprotein.

Các nghiên cứu dùng lycopene đánh dấu đồng vị cho thấy nồng độ đỉnh và thời gian bán thải thay đổi theo chế phẩm và mô hình nghiên cứu; vì vậy không có một bộ thông số dược động học duy nhất áp dụng cho mọi sản phẩm.

Giai đoạn I: Hấp thu

Lycopene được giải phóng khỏi ma trận thực phẩm, hòa vào micelle hỗn hợp cùng lipid và muối mật, sau đó được tế bào ruột hấp thu. Lycopene được đưa vào chylomicron và vận chuyển trước tiên qua hệ bạch huyết.

Mức hấp thu phụ thuộc chất béo trong bữa ăn, độ chín của thực phẩm, phương pháp chế biến, dạng bào chế, dạng đồng phân và khả năng hấp thu lipid của người dùng.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống tương đối thấp và biến thiên. Khả năng hấp thu thường tăng khi:

  • Ma trận thực vật được phá vỡ bằng nghiền hoặc gia nhiệt.
  • Lycopene được dùng trong sản phẩm cà chua đã chế biến.
  • Bữa ăn có một lượng chất béo phù hợp để hỗ trợ hình thành micelle.
  • Chế phẩm chứa các đồng phân cis hoặc dạng phân tán dễ hòa tan trong lipid.

Không có giá trị sinh khả dụng tuyệt đối chuẩn hóa áp dụng cho mọi chế phẩm lycopene.

Giai đoạn II: Phân bố

Trong máu, lycopene được vận chuyển chủ yếu trong các lipoprotein. Hoạt chất và các đồng phân có thể được phát hiện tại nhiều mô, trong đó có gan, mô mỡ, tuyến thượng thận và các mô thuộc hệ sinh sản. Nồng độ mô phụ thuộc lượng ăn vào, khả năng hấp thu và chuyển hóa của từng cá nhân.

Thể tích phân bố biểu kiến chuẩn hóa.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Lycopene có thể trải qua:

  • Đồng phân hóa giữa dạng trans và cis.
  • Oxy hóa tại hệ liên kết đôi.
  • Cắt mạch tạo các apo-lycopenoid và chất chuyển hóa phân cực hơn.

Các enzyme cắt carotenoid, bao gồm beta-carotene oxygenase 2, được cho là tham gia chuyển hóa lycopene. Ý nghĩa sinh học của nhiều chất chuyển hóa ở người chưa được xác định đầy đủ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Con đường thải trừ và tỷ lệ đóng góp của phân, mật hoặc nước tiểu đối với lycopene và các chất chuyển hóa ở người chưa được đặc trưng đầy đủ.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải biểu kiến thay đổi theo dạng đồng phân và thiết kế nghiên cứu. Một nghiên cứu liều đơn ghi nhận khoảng 28–62 giờ, trong khi nghiên cứu dùng nhiều liều ước tính khoảng 5 ngày đối với all-trans-lycopene và khoảng 9 ngày đối với 5-cis-lycopene.

Các giá trị này không được dùng để xác định liều cá nhân hoặc suy rộng cho mọi sản phẩm.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học lycopene gồm:

  • Hàm lượng chất béo trong bữa ăn.
  • Cấu trúc ma trận thực phẩm.
  • Thực phẩm tươi so với sản phẩm đã nấu hoặc nghiền.
  • Dạng all-trans hoặc cis.
  • Thành phần chất xơ và các carotenoid dùng đồng thời.
  • Khả năng tiêu hóa và hấp thu chất béo.
  • Tuổi, tình trạng dinh dưỡng, hút thuốc và khác biệt di truyền.
  • Dạng bào chế của sản phẩm bổ sung.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Lycopene

Lycopene thuộc:

  • Nhóm carotenoid.
  • Phân nhóm carotene chỉ gồm carbon và hydro.
  • Nhóm tetraterpene C40.
  • Carotenoid không có hoạt tính tiền vitamin A.
  • Hợp chất sinh học và chất tạo màu tự nhiên trong thực phẩm.

Lycopene không phải vitamin, khoáng chất hoặc thuốc chống oxy hóa có chỉ định điều trị được phê duyệt.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Hệ liên kết đôi liên hợp giúp lycopene tương tác với oxy singlet và một số dạng oxy phản ứng trong mô hình hóa học hoặc sinh học. Các nghiên cứu tiền lâm sàng còn ghi nhận ảnh hưởng đến tín hiệu viêm, tăng sinh tế bào, liên lạc qua khe và chuyển hóa lipid.

Tuy nhiên, tác dụng trong ống nghiệm hoặc động vật không chứng minh lycopene có thể phòng hoặc điều trị bệnh ở người. Nồng độ đạt được trong mô, dạng đồng phân và môi trường tế bào có thể làm thay đổi đáng kể tác dụng sinh học.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Lycopene không có cơ chế dược lực học lâm sàng chuẩn hóa dựa trên một thụ thể hoặc đích tác dụng duy nhất. Nồng độ lycopene huyết tương thường tăng sau khi ăn thực phẩm giàu lycopene hoặc dùng sản phẩm bổ sung, nhưng mối liên hệ giữa nồng độ này với hiệu quả phòng bệnh hoặc điều trị chưa được xác lập nhất quán.

Không có chỉ dấu dược lực học được công nhận để điều chỉnh liều lycopene trong thực hành điều trị.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Lycopene

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Lycopene

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Lycopene

Chưa có tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng được xác lập nhất quán cho lycopene đơn chất.

Dữ liệu hiện có chưa đủ để khẳng định lycopene tương tác chắc chắn với thuốc chống đông, thuốc hạ huyết áp, thuốc hạ lipid hoặc thuốc điều trị ung thư.

Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi:

  • Đang dùng thuốc có khoảng điều trị hẹp.
  • Đang điều trị ung thư.
  • Chuẩn bị phẫu thuật.
  • Sử dụng sản phẩm phối hợp nhiều chất chống oxy hóa.
  • Sản phẩm bổ sung có thêm vitamin, khoáng chất hoặc thảo dược khác.

Thắc mắc về hoạt chất Lycopene

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *