L. casei là tên viết tắt thường dùng của Lacticaseibacillus casei, một loài vi khuẩn axit lactic thuộc họ Lactobacillaceae. Loài này trước đây được gọi là Lactobacillus casei và được chuyển sang chi Lacticaseibacillus trong đợt tái phân loại năm 2020.
Một chủng L. casei chỉ được gọi là probiotic khi đó là vi sinh vật sống, được sử dụng với lượng phù hợp và có bằng chứng mang lại lợi ích sức khỏe. Công dụng của probiotic phụ thuộc vào mã chủng, liều, dạng sản phẩm và đối tượng nghiên cứu; không thể lấy kết quả của một chủng để kết luận cho toàn bộ loài L. casei.
L. casei thường có trong một số thực phẩm lên men hoặc chế phẩm bổ sung. Đây không phải thuốc điều trị thay thế kháng sinh, dung dịch bù nước hoặc phác đồ của bác sĩ. Người sinh non, suy giảm miễn dịch, bệnh nặng hoặc có catheter tĩnh mạch trung tâm cần đặc biệt thận trọng với các sản phẩm chứa vi sinh vật sống.
Nội dung chính
- Tên khoa học hiện hành: Lacticaseibacillus casei; tên cũ là Lactobacillus casei.
- Bản chất: Vi khuẩn axit lactic sống, không phải một phân tử hóa dược.
- Có phải mọi L. casei đều là probiotic?: Không. Phải xác định đúng chủng và có bằng chứng lợi ích ở người.
- Công dụng: Phụ thuộc từng chủng, liều và tình trạng sức khỏe; không có công dụng chung cho toàn bộ loài.
- Đơn vị liều: CFU, tức số đơn vị tạo khuẩn lạc còn sống; CFU cao hơn không đồng nghĩa hiệu quả hơn.
- Liều chuẩn: Chưa có liều chung cho L. casei; phải dùng đúng chủng và liều đã được nghiên cứu.
- Tác dụng phụ thường gặp: Đầy hơi hoặc thay đổi tiêu hóa nhẹ, thường tự giới hạn.
- Nguy cơ nghiêm trọng: Hiếm gặp nhiễm khuẩn xâm lấn, chủ yếu ở người bệnh nặng hoặc suy giảm miễn dịch.
- Tình trạng lưu hành tại Việt Nam
Hoạt chất Lacticaseibacillus casei là gì?
L. casei là tên thường dùng của Lacticaseibacillus casei, một loài vi khuẩn axit lactic trước đây được gọi là Lactobacillus casei. Việc đổi tên năm 2020 phản ánh kết quả phân loại dựa trên dữ liệu hệ gen và không có nghĩa vi sinh vật đã trở thành một loài hoàn toàn khác.
Không phải mọi L. casei đều có lợi ích probiotic giống nhau. Hiệu quả phải được chứng minh cho một chủng cụ thể, dùng ở liều và dạng sản phẩm cụ thể.
Lacticaseibacillus casei
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lacticaseibacillus casei |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lacticaseibacillus casei |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Lactobacillus casei; L. casei; Lc. casei; Lactobacillus casei là tên khoa học trước đây. Tên được công nhận hiện nay là Lacticaseibacillus casei |
| Tên viết tắt | L. casei |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Lacticaseibacillus casei
Dược động học cổ điển gồm hấp thu, phân bố, chuyển hóa và thải trừ trong huyết tương không phù hợp hoàn toàn với L. casei vì đây là vi sinh vật sống chủ yếu tác động trong đường tiêu hóa.
Sau khi uống, khả năng sống sót phụ thuộc chủng, dạng bào chế, acid dạ dày, mật, thức ăn và hệ vi sinh nền. Một số chủng có thể hiện diện tạm thời trong phân hoặc liên kết ngắn hạn với niêm mạc, nhưng không nên mặc nhiên hiểu là chúng định cư lâu dài trong ruột.
Giai đoạn I: Hấp thu
L. casei không được dự kiến hấp thu vào tuần hoàn theo cơ chế của thuốc phân tử nhỏ. Vi sinh vật chủ yếu đi qua lòng đường tiêu hóa và tác động tại chỗ.
Trong những trường hợp hiếm, vi khuẩn probiotic có thể xuyên qua hàng rào niêm mạc hoặc đi vào máu, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nặng, tổn thương hàng rào ruột hoặc có thiết bị xâm lấn.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng sinh khả dụng theo tỷ lệ phần trăm hấp thu vào tuần hoàn. Đối với L. casei, các thông số có ý nghĩa hơn gồm:
|
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Phân bố chủ yếu trong lòng đường tiêu hóa sau khi uống. Mức độ tồn tại tại từng đoạn ruột và liên kết với niêm mạc phụ thuộc chủng và đặc điểm người sử dụng.
Phân bố hệ thống ở người khỏe mạnh không phải mục tiêu của probiotic. Sự hiện diện của vi khuẩn trong máu hoặc mô ngoài ruột cần được xem là biến cố nhiễm khuẩn, không phải phân bố điều trị bình thường.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Các chủng L. casei có thể lên men carbohydrate và tạo acid hữu cơ cùng các chất chuyển hóa khác. Hoạt động chuyển hóa cụ thể phụ thuộc hệ gen, môi trường, nguồn cơ chất và từng chủng.
Không nên kết luận mọi chủng L. casei đều sản xuất cùng một bacteriocin, vitamin, enzyme hoặc chất điều hòa miễn dịch. Cơ chế và chất chuyển hóa có thể khác nhau đáng kể giữa các chủng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các tế bào không bám giữ hoặc không tồn tại lâu dài trong đường ruột thường được đào thải qua phân. Thời gian còn phát hiện được sau khi ngừng sử dụng phụ thuộc chủng, liều, thời gian dùng và hệ vi sinh nền.
Tỷ lệ thải trừ định lượng của L. casei.
| t½ · Thời gian bán thải | Không có thời gian bán thải huyết tương chuẩn cho Lacticaseibacillus casei. Thời gian tồn tại trong đường tiêu hóa sau khi ngừng dùng thay đổi theo từng chủng và người sử dụng. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không áp dụng độ thanh thải huyết tương thông thường cho Lacticaseibacillus casei. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sống và hoạt động của L. casei gồm:
- Mã chủng và đặc tính di truyền.
- Số CFU còn sống.
- Dạng bào chế và lớp bảo vệ.
- Nhiệt độ, độ ẩm và thời gian bảo quản.
- Acid dạ dày và nồng độ muối mật.
- Việc dùng cùng thức ăn.
- Kháng sinh sử dụng đồng thời.
- Tuổi, bệnh nền và trạng thái miễn dịch.
- Hệ vi sinh đường ruột ban đầu.
- Chất lượng và độ tinh khiết của sản phẩm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lacticaseibacillus casei
Lacticaseibacillus casei thuộc:
- Giới vi khuẩn.
- Ngành Bacillota.
- Lớp Bacilli.
- Bộ Lactobacillales.
- Họ Lactobacillaceae.
- Chi Lacticaseibacillus.
- Loài Lacticaseibacillus casei.
Trong ứng dụng sức khỏe, chủng có dữ liệu phù hợp có thể được xếp vào nhóm probiotic. Từ “probiotic” mô tả chức năng đã được chứng minh, không phải chỉ là tên phân loại của vi sinh vật.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Các cơ chế được mô tả đối với probiotic có thể gồm:
- Tạo acid hữu cơ và làm thay đổi vi môi trường trong lòng ruột.
- Cạnh tranh chất dinh dưỡng hoặc vị trí bám với vi sinh vật khác.
- Hỗ trợ khả năng kháng định cư của hệ vi sinh.
- Tạo các chất chuyển hóa hoặc chất có hoạt tính kháng khuẩn.
- Ảnh hưởng đến hàng rào biểu mô ruột.
- Tác động đến tín hiệu miễn dịch tại niêm mạc.
Một số cơ chế có thể phổ biến ở nhiều probiotic, trong khi các tác động lên cytokine, thần kinh, nội tiết hoặc miễn dịch thường mang tính đặc hiệu chủng. Không được gán cơ chế của một chủng cho mọi L. casei.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Hiệu quả của chế phẩm L. casei không được đánh giá bằng nồng độ thuốc trong máu. Các yếu tố quyết định gồm danh tính chủng, số CFU sống, thời gian dùng, khả năng sống qua đường tiêu hóa và chỉ tiêu lâm sàng được nghiên cứu.
Không có mối quan hệ “CFU càng cao thì hiệu quả càng mạnh” áp dụng cho mọi sản phẩm. NIH lưu ý các sản phẩm chứa số CFU cao hơn không nhất thiết hiệu quả hơn sản phẩm có số CFU thấp hơn.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lacticaseibacillus casei
Không có chỉ định điều trị chung được phê duyệt cho toàn bộ loài Lacticaseibacillus casei.
Một số probiotic cụ thể đã được nghiên cứu trong phòng ngừa hoặc hỗ trợ xử trí:
- Tiêu chảy liên quan đến kháng sinh.
- Một số trường hợp tiêu chảy nhiễm trùng cấp.
- Một số triệu chứng tiêu hóa hoặc rối loạn đi tiêu.
- Tác dụng không mong muốn của phác đồ tiệt trừ Helicobacter pylori.
- Một số bệnh lý tiêu hóa khác.
Tuy nhiên, hướng dẫn chuyên môn nhấn mạnh phải lựa chọn đúng chủng, sản phẩm, liều và thời gian đã có bằng chứng. Không thể sử dụng dữ liệu chung của probiotic để kết luận L. casei không xác định chủng có hiệu quả.
Các chủng thuộc nhóm L. casei hoặc nhóm phân loại gần đang được nghiên cứu về:
- Tiêu chảy liên quan kháng sinh.
- Táo bón và đặc điểm phân.
- Hội chứng ruột kích thích.
- Hàng rào niêm mạc ruột.
- Đáp ứng miễn dịch và nhiễm trùng hô hấp.
- Chuyển hóa lipid và glucose.
- Viêm mức độ thấp.
- Sức khỏe răng miệng.
- Tác động lên hệ vi sinh và các chất chuyển hóa.
Bằng chứng không đồng nhất do khác biệt về chủng, liều, quần thể và tiêu chí đánh giá. Các ứng dụng này không được xem là chỉ định chung của Lacticaseibacillus casei.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều CFU chuẩn áp dụng cho mọi chủng L. casei.
Liều phải dựa trên:
- Mã chủng chính xác.
- Chỉ tiêu sức khỏe được nghiên cứu.
- Dạng sản phẩm.
- Tuổi và tình trạng sức khỏe.
- Liều cùng thời gian đã được thử nghiệm trên người.
Nhiều thực phẩm bổ sung probiotic trên thị trường chứa khoảng 1–10 tỷ CFU mỗi liều và một số sản phẩm chứa từ 50 tỷ CFU trở lên. Đây chỉ là mô tả hàm lượng phổ biến của sản phẩm probiotic nói chung, không phải liều khuyến cáo cho L. casei. CFU cao hơn không đồng nghĩa hiệu quả cao hơn.
Không tự áp dụng liều từ nghiên cứu của Lacticaseibacillus rhamnosus, Lacticaseibacillus paracasei hoặc chủng khác cho Lacticaseibacillus casei.
- Kiểm tra nhãn có ghi đầy đủ chi, loài và mã chủng.
- Ưu tiên sản phẩm công bố CFU còn sống đến cuối hạn dùng, thay vì chỉ tại thời điểm sản xuất.
- Dùng đúng liều, thời gian và điều kiện bảo quản ghi trên nhãn.
- Không pha vào đồ uống nóng nếu nhà sản xuất không xác nhận sản phẩm chịu nhiệt.
- Không dùng sản phẩm hết hạn, bao bì hỏng hoặc bảo quản sai nhiệt độ.
- Không tự tăng liều khi chưa thấy tác dụng.
- Không dùng probiotic để thay thế kháng sinh, bù nước hoặc điều trị được bác sĩ chỉ định.
- Người có bệnh nền nặng hoặc suy giảm miễn dịch cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Đối với người khỏe mạnh sử dụng ngắn hạn, thường theo dõi:
- Đầy hơi hoặc chướng bụng.
- Đau bụng.
- Thay đổi số lần hoặc tính chất phân.
- Tiêu chảy kéo dài.
- Phản ứng dị ứng với thành phần sản phẩm.
Ở người có nguy cơ cao, cần theo dõi sốt, rét run, hạ huyết áp, rối loạn ý thức hoặc dấu hiệu nhiễm trùng. Người có catheter tĩnh mạch, suy giảm miễn dịch hoặc đang điều trị hồi sức cần được nhân viên y tế đánh giá trước khi dùng vi sinh vật sống.
Cảnh báo và lưu ý về Lacticaseibacillus casei
Chống chỉ định của từng chế phẩm phụ thuộc nhãn sản phẩm.
Không sử dụng khi:
- Quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của sản phẩm.
- Bao bì hư hỏng hoặc không bảo đảm chất lượng.
- Sản phẩm không xác định rõ chủng hoặc nguồn gốc trong bối cảnh sử dụng điều trị.
Probiotic chứa vi sinh vật sống không nên tự sử dụng ở trẻ sinh non nằm viện, người suy giảm miễn dịch nặng, người bệnh nguy kịch, người có catheter tĩnh mạch trung tâm hoặc hàng rào ruột tổn thương nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Ở người khỏe mạnh, tác dụng không mong muốn thường nhẹ và tự giới hạn, gồm:
- Đầy hơi.
- Chướng bụng.
- Tăng sinh hơi.
- Khó chịu bụng.
- Thay đổi tạm thời số lần đi tiêu hoặc tính chất phân.
Tần suất và mức độ phản ứng riêng của L. casei thay đổi theo chủng và sản phẩm.
Biến cố nghiêm trọng hiếm gặp nhưng có thể gồm:
- Vi khuẩn huyết.
- Nhiễm khuẩn huyết.
- Nhiễm trùng cơ quan hoặc thiết bị xâm lấn.
- Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng với thành phần sản phẩm.
Phần lớn báo cáo nhiễm khuẩn liên quan probiotic xảy ra ở người bệnh nặng, suy giảm miễn dịch hoặc có yếu tố nguy cơ xâm lấn. Trong một số trường hợp, phân tích ở cấp hệ gen đã xác nhận chủng probiotic sử dụng là vi sinh vật được tìm thấy trong máu.
Cần khám ngay nếu xuất hiện sốt, rét run, khó thở, tụt huyết áp, phát ban lan rộng hoặc rối loạn ý thức.
- Không gọi một sản phẩm là probiotic chỉ vì chứa vi khuẩn sống; phải có bằng chứng lợi ích.
- Không gán kết quả của một chủng cho toàn bộ loài.
- Kiểm tra tên mới và tên cũ để tránh nhầm L. casei với L. paracasei hoặc L. rhamnosus.
- Không xem số CFU cao là bảo đảm hiệu quả.
- Không dùng thay thế điều trị tiêu chảy, nhiễm trùng hoặc bệnh mạn tính.
- Thận trọng ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nặng, có catheter hoặc tổn thương niêm mạc ruột.
- Đặc biệt thận trọng ở trẻ sinh non nằm viện do nguy cơ bệnh xâm lấn từ vi sinh vật trong probiotic.
- Kiểm tra điều kiện bảo quản và CFU tại cuối hạn dùng.
- Ngừng sử dụng và khám khi có dấu hiệu nhiễm trùng hoặc dị ứng nghiêm trọng.
Chưa xác định ngưỡng quá liều chuẩn cho Lacticaseibacillus casei.
Dùng lượng lớn có thể làm tăng:
- Đầy hơi.
- Chướng bụng.
- Khó chịu tiêu hóa.
- Tiêu chảy hoặc thay đổi phân.
Xử trí thường gồm ngừng sản phẩm, bù nước phù hợp và theo dõi triệu chứng. Người có sốt, tiêu chảy nặng, mất nước, phân có máu hoặc dấu hiệu nhiễm trùng cần được khám.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Bảo quản theo đúng nhãn của từng chủng và sản phẩm. Một số probiotic cần bảo quản lạnh, trong khi một số chế phẩm ổn định ở nhiệt độ phòng.
Nguyên tắc chung:
- Đóng kín bao bì sau khi mở.
- Tránh nhiệt, ánh sáng trực tiếp và độ ẩm cao.
- Không để đông lạnh nếu nhãn không cho phép.
- Không để trong xe hoặc nơi có nhiệt độ dao động lớn.
- Kiểm tra CFU được bảo đảm đến cuối hạn dùng.
- Không sử dụng khi sản phẩm quá hạn hoặc bảo quản sai điều kiện.
Đối tượng đặc biệt
Không có liều L. casei chung cho mọi trẻ em. Chỉ sử dụng chủng, liều và dạng sản phẩm có dữ liệu phù hợp với độ tuổi và tình trạng bệnh.
FDA cảnh báo trẻ sinh non nằm viện có nguy cơ nhiễm khuẩn xâm lấn, có thể tử vong, do vi sinh vật có trong probiotic. FDA cũng nêu chưa phê duyệt sản phẩm probiotic nào dưới dạng thuốc hoặc sản phẩm sinh học dùng cho trẻ sơ sinh tại Hoa Kỳ.
Không tự cho trẻ sinh non, trẻ suy giảm miễn dịch hoặc trẻ đang điều trị hồi sức dùng L. casei.
Người cao tuổi khỏe mạnh có thể chỉ gặp các phản ứng tiêu hóa nhẹ tương tự người trưởng thành khác.
Cần thận trọng hơn khi người cao tuổi:
- Suy yếu hoặc suy dinh dưỡng.
- Suy giảm miễn dịch.
- Đang nằm viện hoặc hồi sức.
- Có catheter tĩnh mạch.
- Đang dùng nhiều kháng sinh.
- Có bệnh lý đường ruột nặng.
Không có khuyến cáo liều L. casei chung dành riêng cho người cao tuổi.
Chưa có liều hoặc chỉ định chung cho L. casei trong thai kỳ.
Dữ liệu an toàn và hiệu quả phụ thuộc từng chủng, sản phẩm, liều và mục đích sử dụng. Không nên tự dùng để phòng dị ứng ở trẻ, điều trị táo bón, đái tháo đường thai kỳ hoặc nhiễm trùng nếu chưa có tư vấn chuyên môn.
Phụ nữ mang thai có bệnh nền, suy giảm miễn dịch hoặc thai kỳ nguy cơ cao cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.
Chưa có liều L. casei chuẩn cho phụ nữ cho con bú.
Do probiotic chủ yếu hoạt động tại đường tiêu hóa, nguy cơ phơi nhiễm hệ thống dự kiến thấp ở người khỏe mạnh. Tuy nhiên, dữ liệu an toàn phải được đánh giá theo đúng chủng và sản phẩm.
Người mẹ suy giảm miễn dịch, đang bệnh nặng hoặc trẻ bú mẹ sinh non cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều dựa trên chức năng gan đối với L. casei vì đây không phải thuốc được chuyển hóa tại gan theo cơ chế thông thường.
Tuy nhiên, người suy gan mất bù có thể suy giảm miễn dịch, tăng tính thấm ruột, nằm viện hoặc có thiết bị xâm lấn. Những yếu tố này có thể làm tăng hậu quả của nhiễm khuẩn probiotic hiếm gặp.
Không tự sử dụng ở người suy gan nặng nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều dựa trên mức lọc cầu thận đối với L. casei.
Người suy thận nặng hoặc lọc máu có thể suy giảm miễn dịch, có đường vào mạch máu và thường sử dụng nhiều thuốc. Cần đánh giá nguy cơ nhiễm khuẩn và thành phần phối hợp trong sản phẩm trước khi dùng.
Liều riêng cho người suy thận.
L. casei không được dự kiến ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy.
Không nên lái xe nếu sản phẩm gây đau bụng nhiều, tiêu chảy, chóng mặt do mất nước hoặc phản ứng dị ứng.
Tương tác thuốc của Lacticaseibacillus casei
Tương tác dược động học chuẩn của L. casei với thuốc chưa được thiết lập.
Kháng sinh có thể ảnh hưởng đến khả năng sống của probiotic là vi khuẩn, tùy phổ kháng khuẩn và độ nhạy của từng chủng. Không có khoảng cách thời gian dùng chung áp dụng cho mọi L. casei.
Người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, hóa trị, corticosteroid liều cao hoặc điều trị bệnh nặng cần hỏi bác sĩ trước khi dùng do nguy cơ nhiễm khuẩn liên quan tình trạng cơ thể, không nhất thiết do tương tác thuốc trực tiếp.
Tương tác cụ thể của từng chủng L. casei.
Thắc mắc về hoạt chất Lacticaseibacillus casei
Có. Lactobacillus casei là tên khoa học trước đây. Sau tái phân loại năm 2020, tên hiện hành là Lacticaseibacillus casei. Một số nhãn cũ hoặc nghiên cứu trước năm 2020 vẫn sử dụng tên Lactobacillus casei.
Một số chủng L. casei được nghiên cứu về hệ vi sinh đường ruột, tiêu hóa và đáp ứng miễn dịch. Tuy nhiên, tác dụng phụ thuộc chính xác vào mã chủng, liều, dạng sản phẩm và đối tượng sử dụng. Không thể khẳng định mọi sản phẩm ghi L. casei đều có cùng công dụng.
Không có liều CFU chung cho L. casei. Liều phải dựa trên nghiên cứu của đúng chủng và đúng mục đích sử dụng. Nhiều sản phẩm probiotic chứa 1–10 tỷ CFU mỗi liều, nhưng đây không phải liều khuyến cáo riêng cho L. casei và CFU cao hơn không nhất thiết hiệu quả hơn.
Một số probiotic cụ thể được nghiên cứu trong phòng ngừa tiêu chảy liên quan kháng sinh, nhưng hiệu quả mang tính đặc hiệu chủng. Kháng sinh cũng có thể làm giảm khả năng sống của một số chủng probiotic. Không có khoảng cách giờ dùng chung áp dụng cho mọi L. casei; người dùng nên làm theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và nhãn sản phẩm.
Trẻ sinh non nằm viện, người suy giảm miễn dịch nặng, người bệnh nguy kịch, người có catheter tĩnh mạch trung tâm hoặc hàng rào ruột tổn thương không nên tự dùng sản phẩm chứa vi sinh vật sống. Probiotic hiếm khi có thể gây vi khuẩn huyết hoặc nhiễm khuẩn xâm lấn ở nhóm nguy cơ cao.

