L-Tyrosine

L-Tyrosine là dạng đồng phân L có hoạt tính sinh học của tyrosine, một axit amin tham gia cấu tạo protein. Cơ thể thường có thể tạo tyrosine từ phenylalanine nên tyrosine được xếp là axit amin không thiết yếu hoặc thiết yếu có điều kiện trong một số tình trạng, chẳng hạn suy giảm chuyển hóa phenylalanine.

Tyrosine còn là nguyên liệu ban đầu của con đường tổng hợp catecholamine gồm dopamine, norepinephrine và epinephrine. Tuy nhiên, việc bổ sung L-Tyrosine không đồng nghĩa với tăng dopamine không giới hạn vì quá trình này còn được điều hòa bởi enzyme tyrosine hydroxylase và nhiều cơ chế sinh lý khác.

Một số nghiên cứu cho thấy L-Tyrosine có thể hỗ trợ một số chức năng nhận thức trong điều kiện stress cấp, lạnh, thiếu ngủ hoặc yêu cầu nhận thức cao. Bằng chứng không cho thấy lợi ích ổn định ở mọi người khỏe mạnh hoặc khi sử dụng hằng ngày. L-Tyrosine không phải thuốc điều trị trầm cảm, rối loạn tăng động giảm chú ý, Parkinson, suy giáp hoặc mệt mỏi kéo dài.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Axit amin tạo protein, thường được cơ thể tổng hợp từ phenylalanine.
  • Phân loại dinh dưỡng: Không thiết yếu ở người có chuyển hóa bình thường; có thể trở thành thiết yếu có điều kiện trong phenylketonuria hoặc một số tình trạng đặc biệt.
  • Vai trò sinh học: Tham gia tổng hợp protein và là tiền chất của catecholamine, melanin cùng các gốc tyrosyl trong hormone tuyến giáp.
  • Tác dụng nhận thức: Có thể hỗ trợ một số nhiệm vụ nhận thức trong stress cấp hoặc thiếu hụt catecholamine tạm thời; không có hiệu quả ổn định ở mọi hoàn cảnh.
  • Nhu cầu dinh dưỡng: WHO đưa ra nhu cầu kết hợp phenylalanine và tyrosine khoảng 25 mg/kg/ngày ở người trưởng thành, không xác định riêng lượng tyrosine.
  • Liều bổ sung chuẩn: Chưa có liều điều trị hoặc liều bổ sung chung được phê duyệt.
  • Giới hạn trên: Chưa thiết lập mức dung nạp tối đa UL cho L-Tyrosine; dữ liệu dài hạn ở người còn thiếu.
  • Không nên tự dùng: Người mắc tyrosinemia, tăng tyrosine máu hoặc đang điều trị bệnh chuyển hóa axit amin.
  • Dinh dưỡng tĩnh mạch: Tyrosine hoặc N-acetyl-L-tyrosine có thể là thành phần của dung dịch hỗn hợp axit amin.
  • Lưu hành tại Việt Nam

Hoạt chất L-Tyrosine là gì?

L-Tyrosine là một axit amin được cơ thể sử dụng để tổng hợp protein. Ở người có chuyển hóa bình thường, tyrosine có thể được tạo từ phenylalanine nên thường được gọi là axit amin không thiết yếu.

Trong một số tình trạng như phenylketonuria, quá trình chuyển phenylalanine thành tyrosine bị suy giảm và chế độ ăn còn phải hạn chế phenylalanine. Khi đó, tyrosine trở thành thành phần thiết yếu của công thức dinh dưỡng y học và phải được theo dõi chuyên môn.

Tyrosine cũng là nguyên liệu ban đầu của quá trình tạo catecholamine, nhưng bổ sung tyrosine không đồng nghĩa với tác dụng kích thích thần kinh trực tiếp hoặc tăng dopamine liên tục.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

L-Tyrosine

CAS 60-18-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

L-Tyrosine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

L-Tyrosine

Tên IUPAC

(2S)-2-amino-3-(4-hydroxyphenyl)propanoic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

Tyrosine; L-Tyr; Tyr; 4-hydroxy-L-phenylalanine; (2S)-2-amino-3-(4-hydroxyphenyl)propanoic acid; L-4-hydroxyphenylalanine; Không được nhầm L-Tyrosine với:; L-DOPA hoặc levodopa; Tyramine; N-acetyl-L-tyrosine, viết tắt NALT; Phosphotyrosine; Các thuốc ức chế tyrosine kinase

Tên viết tắt

Tyr

Tên Latinh / tên dược điển

tyrosinum

Tên USAN

tyrosine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

60-18-4

UNII

42HK56048U

PubChem CID

6057

RxNorm CUI

10962

Dược động học của L-Tyrosine

L-Tyrosine là chất dinh dưỡng nội sinh nên không có bộ thông số dược động học thống nhất giống thuốc phân tử nhỏ.

Sau khi hấp thu, tyrosine đi vào kho axit amin tự do, được sử dụng để:

  • Tổng hợp protein.
  • Tổng hợp catecholamine.
  • Tạo melanin.
  • Tham gia cấu trúc thyroglobulin và hormone tuyến giáp.
  • Chuyển hóa thành fumarate và acetoacetate.
  • Chuyển hóa thành các sản phẩm chứa nitơ để đào thải.

Nồng độ tyrosine huyết tương phụ thuộc lượng protein, lượng phenylalanine, tình trạng gan, bệnh chuyển hóa, insulin, các axit amin trung tính lớn khác và thời điểm lấy mẫu.

Giai đoạn I: Hấp thu

L-Tyrosine tự do hoặc được giải phóng từ protein được hấp thu chủ yếu tại ruột non thông qua các hệ vận chuyển axit amin trung tính.

Các axit amin trung tính lớn có thể cạnh tranh với nhau trong quá trình hấp thu và vận chuyển qua hàng rào máu não. Vì vậy, lượng L-Tyrosine đến não không chỉ phụ thuộc nồng độ tuyệt đối mà còn phụ thuộc tỷ lệ tyrosine so với các axit amin cạnh tranh.

Thông số Cmax và Tmax chuẩn hóa của các sản phẩm L-Tyrosine.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

L-Tyrosine dùng đường uống được hấp thu qua ruột non, nhưng chưa có giá trị sinh khả dụng tuyệt đối chuẩn hóa áp dụng cho mọi chế phẩm.

Sinh khả dụng có thể bị ảnh hưởng bởi:

  • Dùng cùng bữa ăn giàu protein.
  • Sự cạnh tranh với phenylalanine, tryptophan, leucine, isoleucine và valine.
  • Dạng L-Tyrosine tự do hoặc N-acetyl-L-tyrosine.
  • Tình trạng tiêu hóa và hấp thu.
  • Liều sử dụng.

Đường tĩnh mạch đưa tyrosine trong hỗn hợp axit amin trực tiếp vào tuần hoàn.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau hấp thu, tyrosine phân bố trong huyết tương và các mô để tham gia tổng hợp protein cùng nhiều con đường chuyển hóa.

Tyrosine có thể đi qua hàng rào máu não thông qua hệ vận chuyển axit amin trung tính lớn. Tại tế bào thần kinh catecholaminergic, tyrosine có thể được chuyển thành L-DOPA rồi dopamine, norepinephrine và epinephrine.

Thể tích phân bố biểu kiến chuẩn hóa.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

L-Tyrosine có thể được hình thành từ phenylalanine nhờ enzyme phenylalanine hydroxylase. Trong phenylketonuria do thiếu hoạt tính enzyme này, việc tạo tyrosine giảm và tyrosine có thể trở thành axit amin thiết yếu có điều kiện.

Các con đường chuyển hóa chính gồm:

  • Tyrosine → L-DOPA nhờ tyrosine hydroxylase.
  • L-DOPA → dopamine → norepinephrine → epinephrine.
  • Tyrosine → melanin thông qua các phản ứng liên quan tyrosinase.
  • Gốc tyrosyl trong thyroglobulin được iod hóa và ghép cặp để tạo hormone tuyến giáp.
  • Dị hóa tyrosine tạo fumarate và acetoacetate.

Tyrosine được xếp là axit amin vừa sinh glucose vừa sinh ceton.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Tyrosine không được đào thải chủ yếu dưới dạng nguyên vẹn như nhiều thuốc.

Sau chuyển hóa:

  • Nitơ có thể được chuyển thành urê và đào thải qua thận.
  • Khung carbon có thể đi vào chuyển hóa năng lượng.
  • Một số chất chuyển hóa phenolic được đào thải qua nước tiểu.
  • Một lượng nhỏ axit amin tự do có thể xuất hiện trong nước tiểu.

Tỷ lệ thải trừ nguyên vẹn và cân bằng khối lượng sau liều bổ sung.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Chưa thiết lập một thời gian bán thải duy nhất cho L-Tyrosine trong mọi điều kiện dinh dưỡng và đường dùng.

Nồng độ huyết tương phụ thuộc hấp thu, tổng hợp protein, chuyển hóa catecholamine, dị hóa tại gan và sự cạnh tranh giữa các axit amin.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Chưa có giá trị độ thanh thải chuẩn hóa có thể áp dụng chung cho L-Tyrosine.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học L-Tyrosine gồm:

  • Lượng protein và phenylalanine trong chế độ ăn.
  • Dùng lúc đói hoặc cùng bữa ăn.
  • Hàm lượng các axit amin trung tính lớn khác.
  • Dạng L-Tyrosine hoặc N-acetyl-L-tyrosine.
  • Chức năng gan.
  • Bệnh phenylketonuria hoặc tyrosinemia.
  • Điều trị bằng nitisinone.
  • Tuổi và tình trạng dinh dưỡng.
  • Stress cấp, thiếu ngủ và hoạt động catecholaminergic.
  • Tình trạng hấp thu của đường tiêu hóa.
  • Chức năng thận và cân bằng nitơ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của L-Tyrosine

L-Tyrosine thuộc:

  • Axit amin alpha.
  • Axit amin thơm.
  • Axit amin tạo protein.
  • Axit amin không thiết yếu trong điều kiện thông thường.
  • Axit amin thiết yếu có điều kiện trong một số rối loạn chuyển hóa.
  • Axit amin vừa sinh glucose vừa sinh ceton.
  • Tiền chất của catecholamine.
  • Tiền chất liên quan đến tổng hợp melanin.

L-Tyrosine không phải chất dẫn truyền thần kinh, hormone tuyến giáp hoặc thuốc kích thích.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Tyrosine hydroxylase chuyển tyrosine thành L-DOPA, là bước giới hạn tốc độ trong quá trình tổng hợp catecholamine. L-DOPA sau đó được chuyển thành dopamine; dopamine có thể tiếp tục được chuyển thành norepinephrine và epinephrine.

Bổ sung L-Tyrosine có thể làm tăng nguồn cơ chất khi hoạt động catecholaminergic tăng cao hoặc khi nguồn tyrosine tạm thời trở thành yếu tố hạn chế. Điều này được đề xuất để giải thích một số lợi ích nhận thức trong stress cấp, lạnh hoặc thiếu ngủ.

Tuy nhiên:

  • Tyrosine hydroxylase được điều hòa chặt chẽ.
  • Dopamine không tăng tỷ lệ thuận vô hạn với liều tyrosine.
  • Hiệu quả phụ thuộc trạng thái sinh lý ban đầu.
  • Tăng nguồn cơ chất không đồng nghĩa điều trị được bệnh tâm thần hoặc thần kinh.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng sinh học tiềm năng của L-Tyrosine thường được đánh giá qua:

  • Nồng độ tyrosine huyết tương.
  • Tỷ lệ tyrosine so với các axit amin trung tính lớn.
  • Khả năng làm việc trí óc trong stress.
  • Trí nhớ làm việc.
  • Chuyển đổi nhiệm vụ.
  • Kiểm soát đáp ứng.
  • Tỉnh táo khi thiếu ngủ.
  • Các chất chuyển hóa catecholamine.

Tổng quan năm 2015 nhận định L-Tyrosine có khả năng hỗ trợ nhận thức chủ yếu khi hoạt động dopamine hoặc norepinephrine bị suy giảm tạm thời do điều kiện nhận thức hoặc môi trường khắc nghiệt. Bằng chứng không hỗ trợ việc dùng thường quy để tăng năng lực nhận thức khi không có stress.

Hiệu quả cấp tính trên một bài kiểm tra không chứng minh lợi ích lâu dài đối với học tập, trí nhớ, tâm trạng hoặc năng suất lao động.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của L-Tyrosine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về L-Tyrosine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của L-Tyrosine

Tương tác lâm sàng của L-Tyrosine đơn chất chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Các tình huống cần thận trọng:

  • Levodopa: tyrosine và levodopa sử dụng các hệ vận chuyển axit amin trung tính lớn; có khả năng cạnh tranh tại ruột hoặc hàng rào máu não. Ý nghĩa lâm sàng của L-Tyrosine bổ sung chưa được xác định, nhưng người điều trị Parkinson không nên tự phối hợp.
  • Thuốc kích thích hoặc thuốc làm tăng catecholamine: có khả năng làm tăng bồn chồn, đánh trống ngực hoặc huyết áp ở người nhạy cảm; dữ liệu trực tiếp còn hạn chế.
  • Thuốc ức chế monoamine oxidase: không được nhầm tyrosine với tyramine. Tuy nhiên, người dùng MAOI không nên tự bổ sung axit amin liều cao khi chưa hỏi bác sĩ.
  • Thuốc hormone tuyến giáp: chưa chứng minh L-Tyrosine làm tăng hiệu quả điều trị. Không dùng L-Tyrosine thay levothyroxine hoặc tự thay đổi liều thuốc.
  • Nitisinone: thuốc làm tăng tyrosine máu do chặn con đường dị hóa tyrosine; người dùng phải kiểm soát tyrosine và phenylalanine nghiêm ngặt.
  • Các axit amin trung tính lớn khác có thể cạnh tranh với tyrosine trong hấp thu và vận chuyển vào não.

Tương tác với từng sản phẩm phối hợp.

Thắc mắc về hoạt chất L-Tyrosine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *