L-Leucine

L-Leucine là dạng đồng phân L có hoạt tính sinh học của leucine, một axit amin thiết yếu thuộc nhóm axit amin chuỗi nhánh cùng isoleucine và valine. Cơ thể người không tự tổng hợp được leucine nên phải nhận từ protein trong thực phẩm hoặc nguồn dinh dưỡng được chỉ định. Leucine vừa là nguyên liệu cấu tạo protein, vừa tham gia điều hòa tín hiệu tổng hợp protein, đặc biệt thông qua phức hợp mTORC1.

Leucine thường được quan tâm trong dinh dưỡng thể thao và chăm sóc người cao tuổi. Một số nghiên cứu ngắn hạn cho thấy leucine hoặc hỗn hợp axit amin thiết yếu giàu leucine có thể làm tăng tín hiệu đồng hóa và tổng hợp protein cơ sau bữa ăn hoặc vận động. Tuy nhiên, bổ sung leucine đơn độc chưa chứng minh nhất quán khả năng làm tăng khối cơ, sức mạnh hoặc phòng mất cơ trong mọi đối tượng. L-Leucine không thay thế protein hoàn chỉnh, tập luyện sức mạnh hoặc điều trị y khoa.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Bản chất: Axit amin thiết yếu và là một trong ba BCAA gồm leucine, isoleucine và valine.
  • Vai trò: Cấu tạo protein, cung cấp năng lượng và tham gia kích hoạt tín hiệu mTORC1 liên quan đến tổng hợp protein.
  • Nhu cầu người trưởng thành: WHO/FAO/UNU ước tính khoảng 39 mg/kg thể trọng/ngày từ tổng chế độ ăn; đây không phải liều viên bổ sung.
  • Tăng cơ: Có thể kích thích tổng hợp protein cơ cấp tính, nhưng cần đầy đủ các axit amin thiết yếu và kích thích từ tập luyện.
  • Hiệu quả lâu dài: Leucine đơn độc chưa cho thấy lợi ích nhất quán đối với khối cơ và sức mạnh ở người cao tuổi.
  • Giới hạn trên: Chưa có UL chính thức áp dụng chung. Một nghiên cứu cấp tính cảnh báo nguy cơ chuyển hóa khi tổng lượng vượt khoảng 550 mg/kg/ngày.
  • Dinh dưỡng tĩnh mạch: Có trong các dung dịch hỗn hợp axit amin; liều truyền được tính theo tổng nhu cầu axit amin, không theo leucine đơn độc.
  • Cảnh báo quan trọng: Không tự dùng ở người mắc bệnh nước tiểu siro phong hoặc rối loạn chuyển hóa BCAA.
  • Lưu hành tại Việt Nam

Hoạt chất L-Leucine là gì?

L-Leucine là một axit amin thiết yếu chuỗi nhánh. “Thiết yếu” nghĩa là cơ thể người không tự tổng hợp được lượng cần thiết và phải nhận leucine từ thực phẩm hoặc nguồn dinh dưỡng thích hợp.

Leucine là một thành phần cấu tạo protein, đồng thời đóng vai trò như tín hiệu dinh dưỡng giúp điều hòa mTORC1 và quá trình tổng hợp protein. Tuy nhiên, leucine đơn độc không cung cấp đầy đủ tất cả nguyên liệu cần thiết để tạo protein mới.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

L-Leucine

CAS 61-90-5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

L-Leucine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

L-Leucine

Tên IUPAC

(2S)-2-amino-4-methylpentanoic acid

Tên khác / tên đồng nghĩa

Leucine; L-Leu; Leu; (S)-2-amino-4-methylpentanoic acid; L-2-amino-4-methylpentanoic acid; 2-amino-4-methylvaleric acid; Không được nhầm L-Leucine với D-Leucine, DL-Leucine, N-acetyl-L-leucine hoặc beta-hydroxy-beta-methylbutyrate, viết tắt HMB

Tên viết tắt

Leu

Tên Latinh / tên dược điển

leucinum

Tên USAN

leucine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

61-90-5

UNII

GMW67QNF9C

PubChem CID

6106

RxNorm CUI

6308

Dược động học của L-Leucine

L-Leucine là một chất dinh dưỡng nội sinh nên không có bộ thông số dược động học thống nhất giống thuốc phân tử nhỏ.

Sau khi được hấp thu từ ruột hoặc đưa trực tiếp vào tuần hoàn, leucine đi vào kho axit amin tự do, được sử dụng để tổng hợp protein hoặc trải qua dị hóa BCAA. Quá trình chuyển hóa đáng kể xảy ra tại cơ xương và các mô ngoài gan do bước chuyển amin ban đầu của BCAA hạn chế tại gan.

Nồng độ leucine huyết tương phụ thuộc bữa ăn, tốc độ tiêu hóa protein, trạng thái đói no, hoạt động thể lực, insulin và nhu cầu chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

L-Leucine từ protein thực phẩm được giải phóng nhờ quá trình tiêu hóa tại dạ dày và ruột non. Leucine tự do hoặc được giải phóng sau tiêu hóa được hấp thu qua tế bào biểu mô ruột bằng các hệ vận chuyển axit amin, sau đó đi vào tuần hoàn cửa.

Tốc độ và mức hấp thu thay đổi theo dạng tự do hay protein, lượng thức ăn, nguồn protein, thời gian làm rỗng dạ dày và sức khỏe đường tiêu hóa.

Thông số Cmax và Tmax chuẩn hóa cho L-Leucine đơn chất.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng của L-Leucine từ thực phẩm phụ thuộc:

  • Khả năng tiêu hóa của nguồn protein.
  • Ma trận thực phẩm và phương pháp chế biến.
  • Tốc độ tiêu hóa protein.
  • Sự cạnh tranh với các axit amin khác.
  • Tình trạng tiêu hóa và hấp thu của người dùng.

L-Leucine tự do trong sản phẩm bổ sung không cần được giải phóng khỏi chuỗi protein trước khi hấp thu, nhưng chưa có giá trị sinh khả dụng tuyệt đối chuẩn hóa áp dụng cho mọi chế phẩm.

Đường tĩnh mạch đưa leucine trong hỗn hợp axit amin trực tiếp vào tuần hoàn.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau hấp thu, leucine phân bố trong huyết tương và kho axit amin tự do tại các mô. Cơ xương là mô quan trọng đối với việc sử dụng leucine cho tổng hợp protein và chuyển hóa BCAA.

Leucine có thể đi qua hàng rào máu não thông qua hệ vận chuyển axit amin trung tính lớn và cạnh tranh với isoleucine, valine, phenylalanine, tyrosine cùng tryptophan.

Thể tích phân bố biểu kiến chuẩn hóa.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Bước đầu của quá trình dị hóa leucine là phản ứng chuyển amin do branched-chain amino acid aminotransferase, viết tắt BCAT, xúc tác, tạo alpha-ketoisocaproate, viết tắt KIC.

KIC tiếp tục được khử carboxyl oxy hóa bởi phức hợp branched-chain alpha-ketoacid dehydrogenase, viết tắt BCKDH. Các bước tiếp theo tạo acetyl-CoA và acetoacetate. Vì vậy, leucine được xếp là axit amin chỉ sinh ceton, không tạo glucose ròng.

Một phần nhỏ KIC có thể được chuyển thành HMB. Không được đồng nhất tác dụng hoặc liều của HMB với L-Leucine.

Giai đoạn IV: Thải trừ

L-Leucine không được đào thải chủ yếu dưới dạng nguyên vẹn như nhiều thuốc. Khi không được sử dụng để tổng hợp protein:

  • Nhóm nitơ được chuyển sang các chất chuyển hóa khác và cuối cùng có thể được đào thải chủ yếu dưới dạng urê.
  • Khung carbon được chuyển thành acetyl-CoA, acetoacetate, carbon dioxide hoặc các sản phẩm chuyển hóa liên quan.

Một phần leucine và chất chuyển hóa có thể được phát hiện trong nước tiểu, nhưng tỷ lệ thải nguyên vẹn ở người khỏe mạnh.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Chưa xác định được một thời gian bán thải duy nhất áp dụng cho L-Leucine trong mọi điều kiện ăn uống, đường dùng và trạng thái chuyển hóa.

Nồng độ leucine sau bữa ăn hoặc liều bổ sung phụ thuộc tốc độ hấp thu, sử dụng để tổng hợp protein và khả năng oxy hóa của cơ thể.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Chưa có giá trị độ thanh thải chuẩn hóa có thể áp dụng chung cho L-Leucine như một chất dinh dưỡng.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đến hấp thu, phân bố và chuyển hóa L-Leucine gồm:

  • Nguồn và chất lượng protein.
  • Dạng leucine tự do hay gắn trong protein.
  • Thành phần của bữa ăn.
  • Trạng thái đói hoặc no.
  • Hoạt động thể lực và tập sức mạnh.
  • Khối lượng cơ.
  • Tuổi và tình trạng dinh dưỡng.
  • Insulin và trạng thái chuyển hóa.
  • Suy gan hoặc suy thận.
  • Mức hoạt động của BCAT và BCKDH.
  • Rối loạn chuyển hóa BCAA bẩm sinh.
  • Lượng isoleucine, valine và các axit amin trung tính lớn dùng đồng thời.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của L-Leucine

L-Leucine thuộc các nhóm:

  • Axit amin thiết yếu.
  • Axit amin chuỗi nhánh.
  • Axit amin tạo protein.
  • Axit amin không phân cực.
  • Axit amin chỉ sinh ceton.
  • Chất nền chuyển hóa và chất dinh dưỡng cung cấp nitơ.
  • Tín hiệu dinh dưỡng tham gia điều hòa mTORC1.

Leucine không phải steroid đồng hóa, hormone tăng trưởng hoặc thuốc tăng cơ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

L-Leucine có hai vai trò chính:

  • Là nguyên liệu được gắn vào chuỗi polypeptide trong quá trình tổng hợp protein.
  • Hoạt động như tín hiệu dinh dưỡng hỗ trợ kích hoạt phức hợp mTORC1, từ đó điều hòa các protein liên quan đến khởi đầu dịch mã và tổng hợp protein.

Sau tập sức mạnh, hỗn hợp axit amin thiết yếu giàu leucine đã được chứng minh làm tăng tín hiệu mTOR và tổng hợp protein cơ trong nghiên cứu cấp tính ở người.

Tuy nhiên, tín hiệu mTOR không đủ để tạo protein mới khi thiếu các axit amin thiết yếu khác. Vì vậy, bổ sung leucine đơn độc không tương đương với sử dụng nguồn protein hoàn chỉnh.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Sau khi dùng leucine hoặc protein giàu leucine, nồng độ leucine trong máu tăng và có thể kích thích phản ứng tổng hợp protein cơ sau bữa ăn.

Mức đáp ứng phụ thuộc:

  • Liều leucine.
  • Tổng lượng và chất lượng protein.
  • Sự hiện diện của các axit amin thiết yếu khác.
  • Tuổi và mức độ kháng đồng hóa.
  • Hoạt động thể lực.
  • Tình trạng bệnh và dinh dưỡng.

Tác dụng cấp tính lên tổng hợp protein không tự động dẫn đến tăng khối cơ hoặc sức mạnh lâu dài. Các phân tích tổng hợp cho thấy leucine đơn độc chưa cải thiện nhất quán khối cơ và sức mạnh ở người cao tuổi.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của L-Leucine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về L-Leucine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của L-Leucine

Chưa có danh sách tương tác thuốc được xác lập đầy đủ cho L-Leucine đơn chất.

Các tương tác hoặc ảnh hưởng cần lưu ý:

  • Leucine, isoleucine, valine và các axit amin trung tính lớn có thể cạnh tranh tại một số hệ vận chuyển ở ruột và hàng rào máu não.
  • Liều BCAA cao có thể làm thay đổi tỷ lệ tương đối của tryptophan, tyrosine và phenylalanine trong huyết tương và khả năng vận chuyển vào não.
  • Leucine có thể ảnh hưởng đến glucose và insulin trong nghiên cứu chuyển hóa; người đang dùng thuốc hạ đường huyết nên thận trọng.
  • Không thêm leucine, thuốc hoặc điện giải vào dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch nếu chưa kiểm tra độ tương hợp.
  • Thành phần phối hợp trong sản phẩm BCAA hoặc dinh dưỡng thể thao có thể có tương tác riêng.

Người đang điều trị đái tháo đường, bệnh gan, bệnh thận hoặc dùng thuốc có khoảng điều trị hẹp cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Thắc mắc về hoạt chất L-Leucine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *