Phenylketon niệu (Phenylketonuria)

Phenylketon niệu là rối loạn chuyển hóa di truyền do thiếu phenylalanine hydroxylase, làm phenylalanine tăng và gây độc cho não nếu không được kiểm soát. Trẻ sơ sinh thường chưa có triệu chứng, vì vậy sàng lọc và xác nhận sớm rất quan trọng. Nếu không điều trị, bệnh có thể gây chậm phát triển, khuyết tật trí tuệ, co giật và rối loạn hành vi; người được điều trị vẫn cần theo dõi học tập, tâm trạng và dinh dưỡng. Chẩn đoán dựa trên phenylalanine máu, loại trừ rối loạn BH4 và xét nghiệm gen PAH. Chế độ ăn chuyên biệt cùng thuốc phù hợp ở một số người có thể duy trì kiểm soát lâu dài.

Chịu trách nhiệm chuyên môn: BS. Dung (BSCKI - Chuyên ngành Cơ xương khớp) Cập nhật lần cuối: 20/07/2026

Phenylketon niệu là bệnh gì?

Phenylketon niệu (Phenylketonuria) thuộc nhóm rối loạn chuyển hóa di truyền. Trong phần định nghĩa của Phenylketon niệu, hai biến thể gây bệnh trong gen PAH làm giảm hoạt tính phenylalanine hydroxylase. Trong phần định nghĩa của Phenylketon niệu, cần phân biệt với tăng phenylalanine do rối loạn tetrahydrobiopterin hoặc nguyên nhân thứ phát vì điều trị có khác biệt. Điểm cốt lõi của bệnh là: PAH thiếu làm phenylalanine không chuyển thành tyrosine hiệu quả. Trong phần định nghĩa của Phenylketon niệu, phenylalanine và chất chuyển hóa tích tụ gây rối loạn vận chuyển acid amin vào não, tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh và myelin; nồng độ cao kéo dài đặc biệt độc với não đang phát triển và thai nhi. Trong phần định nghĩa của Phenylketon niệu, khái niệm này cần được phân biệt với các tình trạng có triệu chứng tương tự nhưng không cùng cơ chế; chẩn đoán không thể chỉ dựa vào một dấu hiệu như gan to, yếu cơ, đau đầu chi hoặc một kết quả xét nghiệm sàng lọc. Trong phần định nghĩa của Phenylketon niệu, việc gọi đúng type hoặc kiểu hình có ý nghĩa thực tế vì lựa chọn điều trị, cơ quan cần theo dõi và tư vấn di truyền không giống nhau.

Tên bệnh

Phenylketon niệu

Tên tiếng Anh

Phenylketonuria

Tên khác / tên đồng nghĩa

PKU; thiếu phenylalanine hydroxylase; PAH deficiency; tăng phenylalanine máu do PAH

Mã ICD-10

E70.0 (ICD-10/ICD-10-CM; rối loạn chuyển hóa phenylalanine cổ điển, cần đối chiếu kiểu tăng phenylalanine)

Nhóm bệnh / chuyên khoa

Nội tiết - Chuyển hóa; bệnh chuyển hóa di truyền/ bệnh tích trữ hoặc rối loạn chuyển hóa acid amin.

Cơ quan ảnh hưởng

Não và hệ thần kinh là cơ quan chịu ảnh hưởng chính; dinh dưỡng, tăng trưởng, sức khỏe tâm thần và thai nhi của mẹ mắc PKU cũng liên quan.

Tính chất bệnh

Bệnh chuyển hóa bẩm sinh di truyền lặn trên nhiễm sắc thể thường, mạn tính, không lây và có thể kiểm soát bằng điều trị suốt đời.

Mức độ phổ biến

Hiếm gặp và tần suất thay đổi theo quần thể. Sàng lọc sơ sinh giúp phát hiện trước triệu chứng; dữ liệu đại diện toàn quốc tại Việt Nam còn hạn chế.

Bệnh có lây không?

Không

Đường lây

Không áp dụng

Tổng quan chuyên môn về Phenylketon niệu

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Phenylketon niệu

Triệu chứng và dấu hiệu của Phenylketon niệu

Chẩn đoán Phenylketon niệu

Điều trị Phenylketon niệu

Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa

Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Phenylketon niệu

Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt

Câu hỏi thường gặp về Phenylketon niệu

Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *