Ixazomib là thuốc chống ung thư đường uống thuộc nhóm ức chế proteasome, thường được bào chế dưới dạng tiền dược ixazomib citrate. Thuốc được phê duyệt sử dụng phối hợp với lenalidomide và dexamethasone để điều trị người bệnh đa u tủy xương đã trải qua ít nhất một liệu pháp trước đó. Ixazomib tác động lên proteasome 20S, làm gián đoạn quá trình phân hủy protein trong tế bào và góp phần gây chết tế bào u. Thuốc được dùng theo chu kỳ, thường vào ngày 1, 8 và 15 của mỗi chu kỳ 28 ngày. Trong quá trình điều trị, người bệnh cần được theo dõi công thức máu, chức năng gan, bệnh thần kinh ngoại biên, tiêu hóa, phù và phản ứng da. Ixazomib là thuốc kê đơn chuyên khoa ung thư; liều phải do bác sĩ xác định và không được tự mua, tự tăng giảm liều hoặc tự ngừng thuốc.
Nội dung chính
- Thuốc chống ung thư, ức chế proteasome.
- Viên nang cứng đường uống 2,3 mg; 3 mg; 4 mg.
- Phối hợp lenalidomide và dexamethasone điều trị đa u tủy xương đã điều trị ít nhất một liệu pháp.
- Ngày 1, 8 và 15 của chu kỳ 28 ngày.
- Uống lúc đói, ít nhất 1 giờ trước hoặc 2 giờ sau bữa ăn; nuốt nguyên viên.
- Giảm tiểu cầu, độc tính tiêu hóa, bệnh thần kinh ngoại biên, phù, phản ứng da, độc gan và vi huyết khối.
- Tránh thuốc cảm ứng CYP3A mạnh như rifampicin, carbamazepine, phenytoin và St. John’s wort.
- Thuốc kê đơn; không tự áp dụng liều hoặc tự điều chỉnh phác đồ.
Hoạt chất Ixazomib là gì?
Ixazomib là thuốc ức chế proteasome đường uống dùng trong điều trị đa u tủy xương. Dạng ixazomib citrate được chuyển nhanh thành ixazomib có hoạt tính sau khi vào cơ thể. Thuốc làm cản trở quá trình phân hủy protein nội bào, khiến protein bất thường tích tụ và góp phần kích hoạt quá trình chết theo chương trình của tế bào u.
Ixazomib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ixazomib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ixazomib |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ixazomib citrate; MLN9708 là mã phát triển được sử dụng cho dạng citrate. Ninlaro là tên biệt dược, không phải tên hoạt chất khác. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ixazomibum |
| Tên USAN | ixazomib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1072833-77-2 |
|---|---|
| UNII | 71050168A2 |
| PubChem CID | 25183872 |
| RxNorm CUI | 1723735 |
Dược động học của Ixazomib
Sau khi uống, ixazomib đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 1 giờ, sinh khả dụng tuyệt đối trung bình 58%, liên kết protein huyết tương khoảng 99% và có thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 543 lít. Thuốc có độ thanh thải toàn thân khoảng 1,9 lít/giờ và thời gian bán thải cuối khoảng 9,5 ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo làm giảm AUC khoảng 28% và giảm Cmax khoảng 69%, vì vậy ixazomib phải được uống lúc đói.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình qua đường uống khoảng 58%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Ixazomib liên kết khoảng 99% với protein huyết tương, phân bố vào hồng cầu với tỷ lệ nồng độ máu/huyết tương khoảng 10 và có thể tích phân bố ở trạng thái ổn định khoảng 543 lít.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ixazomib được chuyển hóa qua nhiều enzym CYP và protein không thuộc CYP; ở nồng độ điều trị, không có một isoenzym CYP duy nhất chiếm ưu thế rõ rệt. Ở nồng độ cao hơn mức điều trị, các enzym tham gia gồm CYP3A4, CYP1A2, CYP2B6, CYP2C8, CYP2D6, CYP2C19 và CYP2C9.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều ixazomib đánh dấu phóng xạ, khoảng 62% hoạt tính phóng xạ được tìm thấy trong nước tiểu và 22% trong phân. Ixazomib không đổi chiếm dưới 3,5% liều thu hồi trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối khoảng 9,5 ngày. Khi dùng hằng tuần, tỷ lệ tích lũy được xác định khoảng 2 lần. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân ước tính khoảng 1,9 lít/giờ; mức biến thiên giữa các cá thể khoảng 44%. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Bữa ăn nhiều chất béo làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm ixazomib.
- Suy gan vừa hoặc nặng làm AUC hiệu chỉnh theo liều tăng khoảng 20%.
- Suy thận nặng hoặc bệnh thận giai đoạn cuối cần lọc máu làm AUC tăng khoảng 39%.
- Rifampicin, một chất cảm ứng CYP3A mạnh, làm giảm Cmax khoảng 54% và AUC khoảng 74%.
- Tuổi, giới, chủng tộc và diện tích bề mặt cơ thể không cho thấy ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng đến độ thanh thải trong phân tích dược động học quần thể.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ixazomib
Ixazomib thuộc nhóm thuốc chống ung thư khác, phân nhóm thuốc ức chế proteasome. Đây là thuốc ức chế proteasome có thể dùng bằng đường uống và có mã ATC L01XG03.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ixazomib gắn ưu tiên và ức chế thuận nghịch hoạt tính giống chymotrypsin của tiểu đơn vị beta-5 thuộc proteasome 20S. Sự ức chế này làm giảm khả năng phân hủy các protein bị ubiquitin hóa, gây tích tụ protein sai cấu trúc hoặc không còn cần thiết, làm rối loạn tín hiệu tế bào và thúc đẩy quá trình apoptosis ở tế bào đa u tủy.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ixazomib gây apoptosis trên các dòng tế bào đa u tủy trong nghiên cứu tiền lâm sàng và cho thấy tác dụng gây độc tế bào hiệp đồng khi phối hợp với lenalidomide. Phân tích dược động học–dược lực học trên 245 bệnh nhân không ghi nhận tác động kéo dài khoảng QTc có ý nghĩa lâm sàng ở mức phơi nhiễm điều trị.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ixazomib
Ixazomib được chỉ định phối hợp với lenalidomide và dexamethasone để điều trị người bệnh trưởng thành mắc đa u tủy xương đã được điều trị ít nhất một liệu pháp trước đó.
Ixazomib đã được nghiên cứu trong điều trị duy trì và trong đa u tủy xương mới chẩn đoán. Tuy nhiên, nhãn FDA không khuyến nghị sử dụng ixazomib trong điều trị duy trì hoặc phối hợp lenalidomide–dexamethasone cho bệnh mới chẩn đoán ngoài thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát. Hai nghiên cứu điều trị duy trì ghi nhận số ca tử vong tăng, trong khi nghiên cứu ở bệnh mới chẩn đoán không chứng minh được hiệu quả phù hợp để mở rộng chỉ định.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc, không phải liều cá nhân hóa:
- Ixazomib: 4 mg đường uống một lần mỗi tuần vào ngày 1, 8 và 15 của chu kỳ 28 ngày.
- Lenalidomide: 25 mg mỗi ngày từ ngày 1 đến ngày 21.
- Dexamethasone: 40 mg vào ngày 1, 8, 15 và 22.
- Điều trị được tiếp tục cho đến khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện độc tính không thể chấp nhận.
- Các mức giảm liều ixazomib thông thường: 4 mg → 3 mg → 2,3 mg → ngừng thuốc.
- Liều khởi đầu 3 mg được khuyến nghị khi suy gan vừa/nặng, suy thận nặng hoặc bệnh thận giai đoạn cuối cần lọc máu.
Không tự áp dụng lịch dùng trên. Liều và việc điều chỉnh phác đồ phải do bác sĩ chuyên khoa ung thư quyết định dựa trên độc tính, công thức máu, chức năng gan, chức năng thận và các thuốc phối hợp.
- Uống ixazomib vào cùng một ngày trong tuần và gần cùng thời điểm ở mỗi tuần điều trị.
- Uống ít nhất 1 giờ trước hoặc ít nhất 2 giờ sau bữa ăn.
- Nuốt nguyên viên với nước; không mở, nghiền, nhai hoặc bẻ viên nang.
- Chỉ lấy viên khỏi bao bì ngay trước khi uống.
- Nếu quên liều, chỉ uống liều đã quên khi liều tiếp theo còn cách ít nhất 72 giờ; không uống trong vòng 72 giờ trước liều kế tiếp.
- Không uống liều gấp đôi để bù.
- Nếu nôn sau khi uống, không uống lại liều đó; tiếp tục bằng liều kế tiếp theo lịch.
- Tránh để bột thuốc từ viên nang bị vỡ tiếp xúc với da, mắt, mũi hoặc miệng.
Cần theo dõi:
- Công thức máu, đặc biệt là số lượng tiểu cầu và bạch cầu trung tính; kiểm tra tiểu cầu ít nhất mỗi tháng và thường xuyên hơn trong ba chu kỳ đầu.
- Triệu chứng bệnh thần kinh ngoại biên như tê, châm chích, bỏng rát hoặc đau tay chân.
- Tiêu chảy, nôn, mất nước, táo bón và buồn nôn.
- Phù ngoại biên, tăng cân nhanh hoặc khó thở.
- Ban da, phỏng nước, bong tróc da hoặc tổn thương niêm mạc.
- Men gan và triệu chứng tổn thương gan.
- Dấu hiệu vi huyết khối như giảm tiểu cầu, thiếu máu tán huyết, rối loạn thần kinh hoặc suy thận.
- Dấu hiệu nhiễm trùng, bao gồm tái hoạt herpes zoster.
Cảnh báo và lưu ý về Ixazomib
Thông tin có khác biệt giữa các cơ quan quản lý:
- Nhãn FDA Hoa Kỳ không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối riêng cho ixazomib.
- SmPC của EMA chống chỉ định ở người quá mẫn với ixazomib hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc.
- Do ixazomib được dùng cùng lenalidomide và dexamethasone, phải đồng thời xem xét các chống chỉ định của hai thuốc phối hợp, đặc biệt nguy cơ gây dị tật nghiêm trọng của lenalidomide.
Trong các nghiên cứu phác đồ ixazomib phối hợp lenalidomide và dexamethasone, những phản ứng thường gặp gồm:
- Giảm tiểu cầu và giảm bạch cầu trung tính.
- Tiêu chảy, táo bón, buồn nôn và nôn.
- Bệnh thần kinh ngoại biên.
- Phù ngoại biên.
- Phát ban.
- Viêm phế quản và nhiễm trùng đường hô hấp trên.
- Đau lưng.
- Mệt mỏi, chóng mặt.
- Rối loạn mắt như đục thủy tinh thể, viêm kết mạc, nhìn mờ hoặc khô mắt.
Tần suất phản ứng trong phác đồ phối hợp không nên được quy hoàn toàn cho riêng ixazomib vì người bệnh đồng thời dùng lenalidomide và dexamethasone.
Các biến cố nghiêm trọng đã được báo cáo gồm:
- Giảm tiểu cầu nặng và xuất huyết liên quan.
- Tiêu chảy, nôn hoặc mất nước nghiêm trọng.
- Bệnh thần kinh ngoại biên nặng.
- Hội chứng Stevens–Johnson và hoại tử thượng bì nhiễm độc, kể cả trường hợp tử vong.
- Vi huyết khối, bao gồm ban xuất huyết giảm tiểu cầu huyết khối hoặc hội chứng tán huyết–urê huyết.
- Tổn thương gan do thuốc, viêm gan ứ mật hoặc độc tính gan.
- Phù mạch.
- Hội chứng bệnh não sau có hồi phục, hội chứng ly giải khối u, viêm tủy ngang và hội chứng Sweet hiếm gặp.
Người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp khi có phát ban phỏng nước, bong da, khó thở, sưng mặt, chảy máu bất thường, vàng da, lú lẫn, co giật hoặc giảm lượng nước tiểu.
Thận trọng và theo dõi chặt chẽ ở người có:
- Giảm tiểu cầu hoặc giảm bạch cầu trung tính trước điều trị.
- Tiền sử bệnh thần kinh ngoại biên.
- Tiêu chảy, nôn hoặc nguy cơ mất nước.
- Bệnh gan hoặc men gan tăng.
- Suy thận nặng hoặc đang lọc máu.
- Phù, suy tim hoặc bệnh lý có thể gây giữ nước.
- Tiền sử phản ứng da nặng.
- Dấu hiệu vi huyết khối.
- Khả năng mang thai hoặc bạn tình có khả năng mang thai.
Không sử dụng ixazomib như điều trị duy trì hoặc cho bệnh đa u tủy xương mới chẩn đoán ngoài thử nghiệm lâm sàng có kiểm soát theo giới hạn sử dụng trong nhãn FDA.
Đã ghi nhận quá liều ixazomib, bao gồm trường hợp tử vong. Biểu hiện nghiêm trọng có thể gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy nặng, viêm phổi hít, suy đa cơ quan và tử vong.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong nhãn. Cần theo dõi biến cố bất lợi và điều trị hỗ trợ thích hợp tại cơ sở y tế. Ixazomib không được loại bỏ hiệu quả bằng lọc máu.
Bảo quản trong bao bì gốc, không quá 30°C, tránh ẩm và không đông lạnh. Chỉ lấy viên nang ra khỏi bao bì ngay trước khi dùng. Không mở hoặc nghiền viên nang; xử lý thuốc thừa và viên nang vỡ theo quy trình dành cho thuốc gây độc tế bào.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của ixazomib chưa được xác lập ở bệnh nhi. Không có khuyến cáo liều được phê duyệt cho người dưới 18 tuổi.
Trong các nghiên cứu lâm sàng, không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về độ an toàn hoặc hiệu quả giữa người từ 65 tuổi trở lên và người trẻ hơn. EMA không yêu cầu chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi, nhưng không thể loại trừ khả năng một số người cao tuổi nhạy cảm hơn; cần xem xét bệnh đồng mắc, chức năng cơ quan và nguy cơ tương tác.
Ixazomib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu độc tính sinh sản ở động vật. Không có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai; cần tránh sử dụng trong thai kỳ trừ khi bác sĩ chuyên khoa xác định lợi ích vượt trội nguy cơ.
Phụ nữ có khả năng mang thai cần được kiểm tra thai trước điều trị và sử dụng biện pháp tránh thai không nội tiết hiệu quả trong quá trình dùng thuốc và ít nhất 90 ngày sau liều cuối. Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cũng cần sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian tương tự.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của ixazomib hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ và do thuốc được phối hợp với lenalidomide, không cho con bú trong thời gian điều trị và ít nhất 90 ngày sau liều ixazomib cuối cùng theo nhãn FDA.
Không cần chỉnh liều riêng ở người suy gan nhẹ theo nhãn FDA và EMA. Liều khởi đầu ixazomib được giảm xuống 3 mg ở người suy gan vừa hoặc nặng. Mức phơi nhiễm hiệu chỉnh theo liều tăng trung bình khoảng 20% ở nhóm suy gan vừa/nặng.
Không cần chỉnh liều ixazomib ở người suy thận nhẹ hoặc vừa có độ thanh thải creatinin từ 30 mL/phút trở lên. Liều khởi đầu được giảm xuống 3 mg khi độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút hoặc bệnh thận giai đoạn cuối cần lọc máu. Ixazomib không thể thẩm tách đáng kể nên thời điểm uống không phụ thuộc buổi lọc máu.
Ixazomib có thể ảnh hưởng nhẹ đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy do mệt mỏi, chóng mặt hoặc nhìn mờ. Không lái xe hay vận hành máy khi xuất hiện các triệu chứng này.
Tương tác thuốc của Ixazomib
Tránh phối hợp ixazomib với thuốc hoặc dược liệu cảm ứng CYP3A mạnh, bao gồm rifampicin, phenytoin, carbamazepine và St. John’s wort, vì có thể làm giảm rõ rệt nồng độ ixazomib và giảm hiệu quả điều trị. Rifampicin làm giảm Cmax ixazomib khoảng 54% và AUC khoảng 74%.
Clarithromycin, một chất ức chế CYP3A mạnh, không làm thay đổi mức phơi nhiễm ixazomib có ý nghĩa lâm sàng trong nghiên cứu tương tác. Tuy nhiên, bác sĩ vẫn cần rà soát toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và dược liệu người bệnh đang sử dụng.
Dexamethasone có thể làm giảm hiệu quả của biện pháp tránh thai nội tiết; phụ nữ có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai không nội tiết hoặc bổ sung phương pháp hàng rào theo hướng dẫn của bác sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Ixazomib
Ixazomib được dùng phối hợp với lenalidomide và dexamethasone để điều trị đa u tủy xương ở người bệnh đã trải qua ít nhất một liệu pháp trước đó. Thuốc không được dùng đơn độc theo chỉ định chuẩn này.
Ixazomib là thuốc chống ung thư nhắm vào hệ proteasome của tế bào. Thuốc thường được xếp vào nhóm liệu pháp ức chế proteasome hơn là thuốc hóa trị gây độc tế bào cổ điển, nhưng vẫn có thể gây các độc tính nghiêm trọng và phải được sử dụng dưới sự giám sát chuyên khoa.
Không. Lịch chuẩn tham khảo là một lần mỗi tuần vào ngày 1, 8 và 15 của chu kỳ 28 ngày; tuần thứ tư không dùng ixazomib. Người bệnh phải tuân theo chính xác lịch bác sĩ kê, vì dùng nhầm tần suất có thể dẫn đến quá liều nghiêm trọng hoặc tử vong.
Chỉ uống liều đã quên nếu liều kế tiếp còn cách ít nhất 72 giờ. Nếu còn dưới 72 giờ, bỏ qua liều đã quên và uống liều tiếp theo đúng lịch. Không dùng hai liều cùng lúc hoặc uống bù.
Bữa ăn nhiều chất béo có thể làm giảm AUC ixazomib khoảng 28% và giảm nồng độ đỉnh khoảng 69%. Vì vậy, thuốc được hướng dẫn uống ít nhất 1 giờ trước hoặc ít nhất 2 giờ sau thức ăn để hạn chế biến động hấp thu.

