Isoprenaline, còn được gọi là isoproterenol tại Hoa Kỳ, là thuốc cường giao cảm tổng hợp có tác dụng chủ vận mạnh, không chọn lọc trên thụ thể beta-1 và beta-2 adrenergic. Thuốc có thể làm tăng nhịp tim, tăng sức co bóp cơ tim, giãn mạch ngoại vi và giãn cơ trơn phế quản. Chỉ định được phê duyệt không hoàn toàn giống nhau giữa các quốc gia: nhãn Hoa Kỳ hiện hành đề cập đến một số tình trạng sốc và co thắt phế quản trong gây mê, trong khi SmPC tại Anh đề cập đến điều trị ngắn hạn nhịp chậm do block nhĩ–thất và hội chứng Adams–Stokes. Isoprenaline có thể gây nhịp nhanh, loạn nhịp thất hoặc thiếu máu cơ tim, do đó phải được bác sĩ có chuyên môn sử dụng tại cơ sở có khả năng theo dõi điện tâm đồ và huyết động. Người bệnh không được tự mua, tự pha hoặc tự sử dụng thuốc.
Nội dung chính
- Thuốc cường giao cảm tổng hợp, chủ vận beta-1 và beta-2 không chọn lọc.
- Tăng nhịp và sức co bóp tim; giãn mạch ngoại vi; giãn phế quản.
- Khác nhau theo nhãn từng quốc gia và từng sản phẩm; không được mặc nhiên áp dụng chéo.
- Tiêm hoặc truyền tĩnh mạch trong môi trường được theo dõi.
- Nhịp nhanh, loạn nhịp thất, đau thắt ngực, thiếu máu cơ tim và thay đổi huyết áp.
- Dùng bởi nhân viên y tế, theo dõi liên tục nhịp tim, điện tâm đồ, huyết áp và đáp ứng tuần hoàn.
Hoạt chất Isoprenaline là gì?
Isoprenaline là thuốc cường giao cảm tổng hợp, tác động trực tiếp và mạnh lên cả thụ thể beta-1 lẫn beta-2 adrenergic, trong khi có ái lực rất thấp với thụ thể alpha. Thuốc làm tim đập nhanh và co bóp mạnh hơn, đồng thời gây giãn mạch ngoại vi và giãn cơ trơn phế quản.
Isoprenaline
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Isoprenaline |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Isoprenaline |
| Tên IUPAC | 4-[1-hydroxy-2-(propan-2-ylamino)ethyl]benzene-1,2-diol |
| Tên hóa học khác | 1,2-Benzenediol, 4-[1-hydroxy-2-[(1-methylethyl)amino]ethyl]- | 3,4-Dihydroxy-alpha-(isopropylaminomethyl)-benzyl alcohol | 1-(3,4-Dihydroxyphenyl)-2-(isopropylamino)ethanol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Isoproterenol; isoprenaline hydrochloride; isoproterenol hydrochloride. Isoprenaline hydrochloride là dạng muối được sử dụng trong các thuốc tiêm đã kiểm tra. |
| Tên viết tắt | ISO |
| Tên Latinh / tên dược điển | Isoprenalinum |
| Tên USAN | isoproterenol |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 7683-59-2 |
|---|---|
| UNII | L628TT009W |
| PubChem CID | 3779 |
| RxNorm CUI | 6054 |
| Công thức phân tử | C11H17NO3 |
Dược động học của Isoprenaline
Isoprenaline có tác dụng ngắn. Sau khi được đưa vào tuần hoàn, thuốc bị bất hoạt nhanh chủ yếu thông qua chuyển hóa bởi catechol-O-methyltransferase tại gan, phổi và các mô khác. Một phần đáng kể liều dùng được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi; phần còn lại chủ yếu dưới dạng 3-O-methylisoproterenol và các chất liên hợp.
Giai đoạn I: Hấp thu
Nhãn DailyMed ghi nhận isoproterenol được hấp thu dễ dàng khi sử dụng đường ngoài tiêu hóa hoặc dạng khí dung. Với các sản phẩm tiêm truyền tĩnh mạch hiện hành, tác dụng xuất hiện nhanh do thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn.
| F · Sinh khả dụng | Không có giá trị sinh khả dụng tuyệt đối dạng phần trăm được nêu trong các nhãn đã kiểm tra. Khi dùng đường tĩnh mạch, thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn nên không trải qua giai đoạn hấp thu như đường uống. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Isoprenaline hầu như không đi qua hàng rào máu–não. Thể tích phân bố và tỷ lệ gắn protein huyết tương định lượng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Thuốc được chuyển hóa bởi catechol-O-methyltransferase tại gan, phổi và các mô khác. Chất chuyển hóa chính sau tiêm tĩnh mạch là 3-O-methylisoproterenol và các chất liên hợp. Isoprenaline là cơ chất tương đối kém của monoamine oxidase.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 40–50% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi; phần còn lại chủ yếu được thải dưới dạng 3-O-methylisoproterenol trong vòng 24 giờ theo SmPC tại Anh.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau tiêm tĩnh mạch, thời gian bán thải trong huyết tương được SmPC mô tả khoảng một đến vài phút, có thể thay đổi theo tốc độ đưa thuốc. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn phần hoặc độ thanh thải thận định lượng trong các tài liệu chính thức đã kiểm tra. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tốc độ đưa thuốc có thể ảnh hưởng đến thời gian bán thải được quan sát. Thuốc được chuyển hóa tại gan và nhiều mô, đồng thời bài tiết một phần đáng kể qua thận; tuy nhiên, ảnh hưởng định lượng của suy gan, suy thận, tuổi hoặc các yếu tố di truyền đối với dược động học chưa được xác lập trong các nhãn đã kiểm tra.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Isoprenaline
Isoprenaline thuộc nhóm amin cường giao cảm tác động trực tiếp. Về điều trị, thuốc được xếp trong nhóm tác nhân adrenergic và dopaminergic dùng cho tim mạch, mã ATC C01CA02. Hoạt chất không chọn lọc giữa beta-1 và beta-2 nên tác dụng trên tim, mạch máu và phế quản có thể xuất hiện đồng thời.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Isoprenaline kích thích thụ thể beta-1 ở tim, làm tăng nhịp tim, tăng dẫn truyền và tăng sức co bóp. Kích thích thụ thể beta-2 làm giãn cơ trơn mạch máu và phế quản. Hoạt chất có ái lực rất thấp với thụ thể alpha-adrenergic.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Truyền tĩnh mạch Isoprenaline có thể:
- Tăng cung lượng tim nhờ tác dụng tăng co bóp và tăng nhịp.
- Giảm sức cản mạch ngoại vi, đặc biệt tại cơ xương.
- Làm giảm huyết áp tâm trương; huyết áp trung bình có thể giảm.
- Làm giãn cơ trơn phế quản và giảm co thắt phế quản.
- Gây dung nạp đối với tác dụng giãn phế quản khi sử dụng quá mức.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Isoprenaline
Chỉ định phải được xác định theo đúng nhãn của sản phẩm và quốc gia:
- Nhãn Hoa Kỳ hiện hành: cải thiện tình trạng huyết động ở người bệnh bị sốc phân bố hoặc sốc do giảm cung lượng tim; điều trị co thắt phế quản xảy ra trong quá trình gây mê.
- SmPC tại Anh: điều trị ngắn hạn nhịp chậm kéo dài do block nhĩ–thất trong thời gian chờ đặt máy tạo nhịp hoặc khi máy tạo nhịp bị chống chỉ định; điều trị ngắn hạn hội chứng Adams–Stokes.
Các chỉ định trên không được tự động xem là chỉ định đã được phê duyệt tại Việt Nam.
Isoprenaline được sử dụng ngoài chỉ định trong một số tình huống điện sinh lý tim chuyên sâu. Đồng thuận lâm sàng năm 2024 của European Heart Rhythm Association nhận định truyền isoproterenol có lợi trong xử trí cơn bão điện học liên quan hội chứng Brugada; bằng chứng chủ yếu đến từ dữ liệu quan sát và việc sử dụng phải diễn ra tại đơn vị hồi sức hoặc điện sinh lý tim.
Đây là sử dụng theo đồng thuận chuyên môn, không đồng nghĩa với chỉ định được phê duyệt trong các nhãn thuốc đã kiểm tra. Vai trò trong rung thất vô căn, hội chứng tái cực sớm hoặc hội chứng QT ngắn có mức độ chắc chắn thấp hơn và cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh từng tài liệu sản phẩm cụ thể, không phải hướng dẫn để người bệnh tự áp dụng:
- Nhãn Hoa Kỳ, sốc ở người lớn: liều khởi đầu 0,5–5 microgam/phút bằng truyền tĩnh mạch; điều chỉnh theo đáp ứng huyết động.
- Nhãn Hoa Kỳ, co thắt phế quản trong gây mê: 10–20 microgam bằng tiêm tĩnh mạch.
- SmPC tại Anh, nhịp chậm hoặc Adams–Stokes: khởi đầu 0,01 microgam/kg/phút; có thể tăng từng bước 0,01 microgam/kg/phút đến tối đa 0,15 microgam/kg/phút, nhằm đạt nhịp tim thấp nhất có hiệu quả, thường khoảng 50–60 lần/phút.
Liều, nồng độ pha, tốc độ truyền và mục tiêu theo dõi phải do bác sĩ gây mê, tim mạch hoặc hồi sức quyết định theo tình trạng cụ thể và nhãn của sản phẩm đang sử dụng.
Isoprenaline phải được pha và đưa thuốc theo đúng hướng dẫn của từng sản phẩm, bằng thiết bị truyền có khả năng kiểm soát chính xác tốc độ. SmPC tại Anh yêu cầu thuốc chỉ được sử dụng bởi bác sĩ được đào tạo về gây mê, tim mạch hoặc hồi sức tại khu vực theo dõi thích hợp; thuốc không nên được sử dụng thường quy.
Trước khi dùng cần kiểm tra màu sắc, độ trong và tiểu phân của dung dịch. Không sử dụng dung dịch chuyển hồng, sẫm hơn vàng nhạt hoặc có kết tủa theo nhãn DailyMed. Người bệnh không được tự pha, tự tiêm, tự điều chỉnh tốc độ truyền hoặc tự ngừng thuốc.
Các thông số cần được theo dõi liên tục hoặc thường xuyên gồm:
- Điện tâm đồ, nhịp tim và sự xuất hiện của ngoại tâm thu hoặc loạn nhịp thất.
- Huyết áp và các chỉ số huyết động phù hợp với tình trạng bệnh.
- Hô hấp và đáp ứng giãn phế quản khi điều trị co thắt phế quản.
- Triệu chứng đau ngực hoặc dấu hiệu thiếu máu cơ tim.
- Tình trạng tưới máu, lưu lượng nước tiểu và áp lực tĩnh mạch trung tâm khi dùng trong sốc theo nhãn Hoa Kỳ.
- Đường huyết ở người mắc đái tháo đường và dấu hiệu độc tính digitalis khi có yếu tố nguy cơ.
Nếu nhịp tim tăng quá mức hoặc xuất hiện kích thích thất, bác sĩ cần giảm liều hay tạm ngừng truyền theo nhãn áp dụng.
Cảnh báo và lưu ý về Isoprenaline
Các chống chỉ định được ghi nhận trong nhãn đã kiểm tra gồm:
- Nhịp tim nhanh hoặc loạn nhịp nhanh.
- Loạn nhịp thất có từ trước.
- Đau thắt ngực.
- Nhồi máu cơ tim theo SmPC tại Anh.
- Ngộ độc glycoside tim hoặc digitalis theo SmPC tại Anh.
- Dùng đồng thời với adrenaline theo SmPC tại Anh.
- Quá mẫn với hoạt chất hoặc thành phần của sản phẩm.
Danh sách có thể khác giữa các sản phẩm; phải kiểm tra tờ thông tin của đúng thuốc được sử dụng.
Các tác dụng không mong muốn được báo cáo gồm:
- Tim mạch: nhịp nhanh, hồi hộp, loạn nhịp, đau trước tim, đau thắt ngực, tăng hoặc hạ huyết áp.
- Thần kinh: bồn chồn, run, chóng mặt, đau đầu, nhìn mờ.
- Hô hấp: khó thở.
- Tiêu hóa: buồn nôn.
- Khác: đỏ bừng, vã mồ hôi, da tái và suy nhược.
Tần suất của nhiều phản ứng chưa thể ước tính chính xác từ dữ liệu hiện có.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm loạn nhịp thất, nhịp nhanh thất, thiếu máu cơ tim, đau thắt ngực, phù phổi, suy tim hoặc phản ứng dị ứng nặng. Một số sản phẩm tiêm có sodium metabisulfite, có thể gây phản ứng quá mẫn, bao gồm phản vệ hoặc cơn hen ở người nhạy cảm.
Nguy cơ loạn nhịp và thiếu máu cơ tim cao hơn ở người có bệnh động mạch vành hoặc bệnh cơ tim. Khi xuất hiện đau ngực, khó thở tăng, choáng, nhịp tim bất thường hoặc tụt huyết áp, nhân viên y tế phải đánh giá và xử trí ngay.
Isoprenaline có thể gây loạn nhịp và thiếu máu cơ tim, đặc biệt ở người mắc bệnh động mạch vành hoặc bệnh cơ tim. Cần thận trọng ở người:
- Giảm thể tích tuần hoàn.
- Đái tháo đường.
- Đang dùng digitalis.
- Cường giáp; tránh dùng khi cường giáp chưa kiểm soát.
- Bệnh tim mạch, tăng huyết áp hoặc tiền sử loạn nhịp.
- Rối loạn co giật.
- Có đáp ứng bất thường với amin cường giao cảm.
Việc tăng nhịp tim quá mức làm tăng nguy cơ biến cố tim. Thuốc chỉ nên được dùng khi có khả năng theo dõi điện tâm đồ và xử trí loạn nhịp ngay lập tức.
Quá liều có thể gây nhịp nhanh xoang, ngoại tâm thu đa dạng, nhịp nhanh thất, các loạn nhịp khác, hồi hộp, đau thắt ngực, đau đầu, buồn nôn, tăng hoặc hạ huyết áp.
Xử trí theo nhãn gồm giảm tốc độ hoặc ngừng truyền, đồng thời theo dõi huyết áp, mạch, hô hấp và điện tâm đồ cho đến khi người bệnh ổn định. Do thuốc bị bất hoạt nhanh, tác dụng có thể giảm trong vài phút sau khi ngừng truyền. Khả năng loại bỏ Isoprenaline bằng thẩm tách chưa được xác định.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Nhãn DailyMed: bảo vệ khỏi ánh sáng, giữ trong bao bì đục, bảo quản ở 20–25°C; không dùng dung dịch chuyển hồng, sẫm hơn vàng nhạt hoặc có kết tủa.
- SmPC tại Anh: bảo quản dưới 30°C trong bao bì gốc để tránh ánh sáng. Dung dịch sau pha nên được sử dụng ngay xét về yêu cầu vi sinh.
Không áp dụng điều kiện bảo quản của sản phẩm này cho sản phẩm khác nếu nhãn không quy định tương tự.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập trong nhãn DailyMed hiện hành. Truyền tĩnh mạch Isoprenaline cho trẻ bị hen kháng trị đã được liên hệ với tình trạng xấu đi, hoại tử cơ tim, suy tim sung huyết và tử vong, đặc biệt khi đồng thời có thiếu oxy, nhiễm toan hoặc sử dụng corticosteroid hay methylxanthine.
Khi chuyên gia quyết định sử dụng trong tình huống đặc biệt, trẻ phải được theo dõi liên tục dấu hiệu sinh tồn, điện tâm đồ và các chỉ dấu tổn thương cơ tim phù hợp. Không được tự suy diễn liều người lớn cho trẻ em.
Dữ liệu thử nghiệm ở người từ 65 tuổi trở lên còn hạn chế. Việc lựa chọn liều phải thận trọng, thường bắt đầu ở đầu thấp của khoảng liều, do người cao tuổi có tỷ lệ suy giảm chức năng tim, gan, thận, bệnh đồng mắc và sử dụng nhiều thuốc cao hơn.
Kinh nghiệm công bố trong nhiều thập kỷ chưa xác định nguy cơ liên quan đến thuốc đối với dị tật bẩm sinh lớn hoặc sẩy thai. Tuy nhiên, Isoprenaline có thể ảnh hưởng đến co bóp tử cung, lưu lượng máu tử cung và tình trạng thai trong chuyển dạ.
SmPC tại Anh khuyến cáo cân nhắc cẩn thận lợi ích lâm sàng và nguy cơ đối với mẹ và thai. Trong cấp cứu đe dọa tính mạng, quyết định điều trị phải do bác sĩ cân nhắc; thông tin này không đủ để kết luận thuốc phù hợp với một thai phụ cụ thể.
Không có dữ liệu xác định nồng độ Isoprenaline trong sữa mẹ hoặc ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ và quá trình tiết sữa. Nhãn Hoa Kỳ nhận định phơi nhiễm của trẻ dự kiến thấp do thời gian bán thải ngắn, trong khi SmPC tại Anh không khuyến cáo sử dụng trong thời kỳ cho con bú.
Sự khác biệt này phản ánh cách đánh giá theo từng nhãn quản lý. Bác sĩ phải cân nhắc nhu cầu điều trị cấp cứu, lợi ích của việc cho con bú và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.
Isoprenaline được chuyển hóa tại gan và các mô khác, nhưng chưa có hướng dẫn điều chỉnh liều cụ thể cho người suy gan trong các nhãn đã kiểm tra. Liều phải được chuẩn độ theo đáp ứng lâm sàng và theo dõi tim mạch; khuyến cáo định lượng riêng cho từng mức độ suy gan.
Một phần đáng kể liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng không đổi, nhưng chưa có hướng dẫn điều chỉnh liều cụ thể theo mức lọc cầu thận trong các tài liệu chính thức đã kiểm tra. Khuyến cáo định lượng cho từng mức độ suy thận và khả năng thẩm tách.
SmPC tại Anh đánh giá ảnh hưởng lên khả năng lái xe và vận hành máy là không liên quan vì thuốc được sử dụng trong môi trường chăm sóc có giám sát. Isoprenaline vẫn có thể gây chóng mặt, run hoặc thay đổi huyết áp; người vừa được điều trị chỉ nên trở lại các hoạt động này khi đã được nhân viên y tế đánh giá ổn định.
Tương tác thuốc của Isoprenaline
Các tương tác quan trọng gồm:
- Adrenaline hoặc epinephrine: không dùng đồng thời do nguy cơ loạn nhịp nghiêm trọng.
- Thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc ức chế monoamine oxidase, levothyroxine và một số thuốc kháng histamine: có thể làm tăng đáp ứng với Isoprenaline.
- Thuốc chẹn beta, như propranolol: đối kháng tác dụng kích thích tim và giãn phế quản.
- Thuốc mê halogen hóa: có thể gây hoặc làm nặng loạn nhịp thất.
- Digitalis và glycoside tim: làm tăng nguy cơ độc tính tim; ngộ độc digitalis là chống chỉ định trong SmPC tại Anh.
- Theophylline, các thuốc cường giao cảm khác hoặc thuốc kích thích thần kinh trung ương: có thể làm tăng độc tính.
- Entacapone, doxapram, ergotamine và oxytocin: có thể tạo tương tác có ý nghĩa lâm sàng theo SmPC tại Anh.
Cần cung cấp cho bác sĩ đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn và thuốc đang dùng trước khi điều trị.
Thắc mắc về hoạt chất Isoprenaline
Isoprenaline là thuốc cường giao cảm tổng hợp, chủ vận không chọn lọc trên thụ thể beta-1 và beta-2. Thuốc làm tăng nhịp và sức co bóp của tim, đồng thời gây giãn mạch ngoại vi và giãn phế quản. Đây là thuốc kê đơn được dùng trong môi trường có theo dõi, không phải thuốc để tự sử dụng.
Chỉ định khác nhau theo nhãn. Nhãn Hoa Kỳ đề cập đến một số tình trạng sốc và co thắt phế quản xảy ra trong gây mê. SmPC tại Anh đề cập đến điều trị ngắn hạn nhịp chậm do block nhĩ–thất và hội chứng Adams–Stokes. Bác sĩ phải kiểm tra chỉ định của đúng sản phẩm đang sử dụng.
Không. Cả hai đều là thuốc cường giao cảm, nhưng Isoprenaline chủ yếu kích thích thụ thể beta-1 và beta-2, có ái lực rất thấp với thụ thể alpha. Adrenaline tác động đáng kể lên cả thụ thể alpha và beta. Không được dùng Isoprenaline và adrenaline đồng thời vì có thể gây loạn nhịp nghiêm trọng.
Nguy cơ quan trọng gồm nhịp nhanh quá mức, loạn nhịp thất, nhịp nhanh thất, đau thắt ngực và thiếu máu cơ tim. Một số sản phẩm chứa sulfite còn có thể gây phản ứng dị ứng nặng. Vì vậy, thuốc phải được dùng khi có theo dõi điện tâm đồ và khả năng xử trí cấp cứu.
Không. Isoprenaline là thuốc kê đơn, có thể gây loạn nhịp và biến đổi huyết động nghiêm trọng. Thuốc phải do bác sĩ được đào tạo sử dụng tại cơ sở có thiết bị theo dõi và hồi sức. Không tự mua, tự pha, tự tiêm, tự tăng giảm liều hoặc dùng theo thông tin trên internet.

