Iohexol là thuốc cản quang chứa iod, không ion và tan trong nước, được sử dụng để làm tăng độ tương phản trong chụp X-quang, chụp cắt lớp vi tính, chụp mạch, chụp hệ tiết niệu, chụp tủy và một số khảo sát khoang cơ thể. Các nguyên tử iod trong phân tử iohexol hấp thụ tia X, giúp mạch máu, cơ quan và khoang giải phẫu hiện rõ hơn trên hình ảnh.
Iohexol không phải thuốc điều trị bệnh và chỉ được sử dụng phục vụ chẩn đoán hoặc can thiệp hình ảnh. Nồng độ, thể tích và đường dùng phải được lựa chọn chính xác theo kỹ thuật, tuổi, cân nặng, chức năng thận và sản phẩm cụ thể. Thuốc có thể gây phản vệ, tổn thương thận cấp, biến cố tim mạch, thoát mạch, rối loạn tuyến giáp hoặc biến chứng thần kinh. Đặc biệt, dùng sai nồng độ qua đường nội tủy có thể gây co giật, xuất huyết não, hôn mê, liệt hoặc tử vong.
Nội dung chính
- Thuốc cản quang tia X chứa iod, không ion.
- V08AB02.
- Tăng độ tương phản hình ảnh, không có tác dụng điều trị bệnh.
- Tĩnh mạch, động mạch, nội tủy, uống, trực tràng, nội khớp hoặc vào khoang cơ thể.
- Chủ yếu qua lọc cầu thận dưới dạng không đổi.
- Phản vệ, tổn thương thận cấp, biến cố tim mạch, thoát mạch, rối loạn tuyến giáp, bệnh não do thuốc cản quang.
- Chỉ sử dụng đúng nồng độ và đúng chế phẩm được phê duyệt.
- Cân nhắc theo dõi chức năng tuyến giáp theo yếu tố nguy cơ.
- Cách tạm ngừng phụ thuộc eGFR, tình trạng tổn thương thận và đường tiêm.
- Thông thường không cần ngừng cho bú sau khi dùng iohexol.
Hoạt chất Iohexol là gì?
Iohexol là thuốc cản quang không ion chứa iod. Các nguyên tử iod trong iohexol làm suy giảm chùm tia X khi đi qua cơ thể, nhờ đó tạo ra sự khác biệt về độ sáng giữa mạch máu, cơ quan, tổn thương và mô xung quanh trên hình ảnh X-quang hoặc CT.
Iohexol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Iohexol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Iohexol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên hóa học: Bis(2,3-dihydroxypropyl)-5-[N-(2,3-dihydroxypropyl)-acetamido]-2,4,6-triiodoisophthalamide. Tên phát triển từng được sử dụng: NYCO-72. Biệt dược quốc tế phổ biến: Omnipaque. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Iohexolum |
| Tên USAN | iohexol |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 66108-95-0 |
|---|---|
| UNII | 4419T9MX03 |
| PubChem CID | 3730 |
| RxNorm CUI | 5956 |
Dược động học của Iohexol
Sau khi tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch, iohexol phân bố chủ yếu trong khoang ngoại bào, không trải qua chuyển hóa đáng kể và được đào thải gần như hoàn toàn dưới dạng không đổi qua lọc cầu thận. Sau khi tiêm nội tủy, thuốc khuếch tán trong dịch não tủy, sau đó được hấp thu vào tuần hoàn và thải qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Iohexol không cần trải qua quá trình hấp thu khi được tiêm vào mạch máu. Sau tiêm nội tủy hoặc vào khoang cơ thể, thuốc được hấp thu dần vào tuần hoàn. Sau đường uống, mức hấp thu toàn thân thông thường dưới 1%; phần lớn thuốc đi qua đường tiêu hóa.
| F · Sinh khả dụng | Sau tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch, iohexol được đưa trực tiếp vào tuần hoàn nên sinh khả dụng hệ thống được xem là 100%. Sau khi uống, dưới 1% liều iohexol được hấp thu từ đường tiêu hóa bình thường. Mức hấp thu có thể tăng khi có tắc ruột hoặc thủng đường tiêu hóa. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau tiêm tĩnh mạch liều tương đương 500–1.500 mg iod/kg, thể tích phân bố trong huyết tương được ghi nhận khoảng 165 mL/kg. Sau tiêm nội tủy vùng thắt lưng, thể tích phân bố trong huyết tương khoảng 559 mL/kg trong nghiên cứu được nhãn thuốc trích dẫn. Mức gắn protein của iohexol rất thấp, dưới 2%.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Iohexol không trải qua chuyển hóa, khử iod hoặc biến đổi sinh học đáng kể. Không phát hiện chất chuyển hóa có ý nghĩa trong các dữ liệu dược động học được SmPC công bố.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Iohexol được thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi qua lọc cầu thận. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận khoảng 90% liều tiêm tĩnh mạch được bài tiết trong 24 giờ đầu; SmPC Anh ghi nhận gần 100% liều được thải qua thận trong 24 giờ ở người có chức năng thận bình thường.
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn Hoa Kỳ hiện hành ghi nhận thời gian bán thải cuối biểu kiến khoảng 12,6 giờ trong nghiên cứu sử dụng liều 500–1.500 mg iod/kg. Các tài liệu khác có thể ghi thời gian bán thải ngắn hơn tùy quần thể, cách lấy mẫu và giai đoạn dược động học được phân tích. Ở người suy thận, thời gian đào thải có thể kéo dài đáng kể. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Sau tiêm tĩnh mạch ở người lớn, độ thanh thải toàn thân trung bình được ghi nhận khoảng 131 mL/phút, với khoảng quan sát 98–165 mL/phút. Độ thanh thải giảm khi chức năng thận suy giảm. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm giảm độ thanh thải hoặc tăng mức phơi nhiễm iohexol gồm:
- Suy giảm mức lọc cầu thận.
- Tổn thương thận cấp.
- Tuổi cao.
- Mất nước.
- Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có chức năng lọc cầu thận chưa trưởng thành.
- Dùng liều lớn hoặc nhiều liều trong thời gian ngắn.
- Đồng thời suy gan và suy thận nặng có thể làm chậm đào thải đáng kể.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Iohexol
Iohexol thuộc nhóm thuốc cản quang iod không ion, monomer, tan trong nước và có độ thẩm thấu thấp. So với thuốc cản quang ion có độ thẩm thấu cao, nhóm không ion thường gây ít thay đổi thẩm thấu và sinh lý hơn, nhưng vẫn có thể gây phản ứng quá mẫn, tổn thương thận và các biến cố nghiêm trọng khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Iohexol không tạo tác dụng dược lý điều trị đặc hiệu. Cơ chế tạo hình ảnh dựa trên ba nguyên tử iod có khả năng hấp thụ tia X. Mức độ cản quang tỷ lệ thuận với nồng độ iod tại mô hoặc khoang được khảo sát. Sau khi nồng độ iohexol thay đổi theo thời gian, mức độ tăng tương phản hình ảnh cũng thay đổi tương ứng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Sau tiêm tĩnh mạch hoặc động mạch nhanh, nồng độ iod trong máu đạt đỉnh trong khoảng 15–120 giây. Thời điểm mô hoặc tổn thương đạt độ tăng tương phản tối đa phụ thuộc cơ quan, lưu lượng máu và kỹ thuật chụp, có thể từ ngay sau khi tiêm đến khoảng một giờ.
Sau tiêm nội tủy, nồng độ và thể tích thuốc, lượng dịch não tủy và tư thế người bệnh quyết định phạm vi phân bố cản quang.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Iohexol
Iohexol được sử dụng để hỗ trợ chẩn đoán trong các kỹ thuật:
- Chụp tủy và CT tủy sống.
- CT bể nền sọ.
- Chụp buồng tim và động mạch chủ.
- Chụp động mạch vành, động mạch não và động mạch ngoại biên.
- Chụp mạch xóa nền kỹ thuật số.
- Chụp hệ tiết niệu bài xuất.
- CT đầu, cổ, ngực, bụng, chậu và các vùng cơ thể khác.
- Chụp tĩnh mạch ngoại biên.
- Khảo sát đường tiêu hóa bằng đường uống hoặc trực tràng.
- Chụp khớp.
- Nội soi mật tụy ngược dòng.
- Chụp thoát vị.
- Chụp tử cung – vòi trứng.
- Chụp bàng quang – niệu đạo khi tiểu ở trẻ em.
Phạm vi chỉ định và nồng độ được phép sử dụng khác nhau giữa từng quốc gia và từng chế phẩm.
Iohexol còn được sử dụng trong một số nghiên cứu và thực hành chuyên sâu như chất đánh dấu ngoại sinh để đánh giá độ thanh thải và đo mức lọc cầu thận. Phạm vi phê duyệt, quy trình chuẩn hóa và vị trí của ứng dụng này tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều iohexol phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật, nồng độ iod, đường dùng, tuổi, cân nặng và thiết bị. Các liều dưới đây chỉ là ví dụ từ nhãn OMNIPAQUE Hoa Kỳ, không được tự áp dụng.
Người lớn – đường nội tủy:
- Chụp tủy thắt lưng: 180 mg iod/mL, 10–17 mL; hoặc 240 mg iod/mL, 7–12,5 mL.
- Chụp tủy ngực hoặc cổ qua đường thắt lưng: 240 mg iod/mL, 6–12,5 mL; hoặc 300 mg iod/mL, 6–10 mL.
- CT bể nền sọ: 180 mg iod/mL, 10–17 mL; hoặc 240 mg iod/mL, 7–12,5 mL.
- Không dùng dung dịch 140 hoặc 350 mg iod/mL qua đường nội tủy.
Người lớn – đường tĩnh mạch:
- Chụp hệ tiết niệu bài xuất: 300 hoặc 350 mg iod/mL, khoảng 0,6–1,2 mL/kg; liều tối đa theo nhãn được trích dẫn là 102 mL.
- CT đầu: 240 mg iod/mL, 120–250 mL truyền; hoặc 300 mg iod/mL, 70–150 mL tiêm nhanh; hoặc 350 mg iod/mL, khoảng 80 mL.
- CT cơ thể: 300 mg iod/mL, 50–200 mL; hoặc 350 mg iod/mL, 60–100 mL.
- Chụp tĩnh mạch ngoại biên: 240 mg iod/mL, 20–150 mL mỗi chân; hoặc 300 mg iod/mL, 40–100 mL mỗi chân.
Người lớn – đường động mạch:
- Chụp động mạch vành chọn lọc với nồng độ 350 mg iod/mL: thường khoảng 3–14 mL mỗi lần tiêm.
- Chụp buồng thất tim: khoảng 30–60 mL mỗi lần tiêm.
- Chụp động mạch não với nồng độ 300 mg iod/mL: thể tích mỗi lần tiêm thường khoảng 6–12 mL tùy động mạch.
- Tổng liều tích lũy tối đa phụ thuộc kỹ thuật và nồng độ.
Đường uống ở người lớn:
- Khảo sát X-quang đường tiêu hóa: 50–100 mL dung dịch 350 mg iod/mL không pha loãng.
- CT bụng và chậu: 500–1.000 mL dung dịch pha loãng hoặc dung dịch uống 9–12 mg iod/mL; có thể phối hợp 100–150 mL dung dịch 300 mg iod/mL đường tĩnh mạch theo quy trình.
Trẻ em:
- CT đầu hoặc cơ thể: dung dịch 240 hoặc 300 mg iod/mL, thường 1–2 mL/kg; có thể đến tối đa 3 mL/kg, nhưng không vượt quá 116 mL theo nhãn Hoa Kỳ.
- Chụp hệ tiết niệu: dung dịch 300 mg iod/mL, khoảng 0,5–3 mL/kg, tối đa 116 mL.
- Nội tủy ở trẻ từ 2 tuần tuổi: dung dịch 180 mg iod/mL với thể tích khoảng 2–15 mL tùy tuổi.
Bác sĩ chẩn đoán hình ảnh phải đối chiếu bảng liều của đúng chế phẩm trước khi sử dụng.
Trước khi sử dụng:
- Xác minh đúng tên thuốc, nồng độ iod, thể tích, đường dùng và chỉ định.
- Khai thác tiền sử phản ứng với thuốc cản quang, hen, dị ứng, bệnh thận, đái tháo đường, suy tim, cường giáp, u tủy thượng thận và thuốc đang sử dụng.
- Đánh giá chức năng thận ở người có yếu tố nguy cơ.
- Bảo đảm người bệnh được bù đủ dịch khi phù hợp.
- Kiểm tra dung dịch bằng mắt; không dùng nếu có tiểu phân, biến màu hoặc bao bì mất toàn vẹn.
- Chuẩn bị đầy đủ thuốc và thiết bị xử trí phản vệ.
Trong khi sử dụng:
- Dùng kỹ thuật vô khuẩn.
- Không trộn iohexol với thuốc khác trong cùng bơm tiêm nếu chưa có dữ liệu tương thích.
- Xác nhận kim hoặc catheter nằm đúng trong lòng mạch để giảm nguy cơ thoát mạch.
- Sử dụng liều thấp nhất vẫn tạo được hình ảnh chẩn đoán.
- Theo dõi phản ứng trong và ngay sau khi dùng thuốc.
Sau thủ thuật nội tủy, cần tuân thủ hướng dẫn về tư thế, theo dõi thần kinh và thời gian nghỉ của cơ sở thực hiện. Nếu cần chụp lặp lại, nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị chờ ít nhất 48 giờ để thuốc được đào thải; khi có thể nên cách 5–7 ngày.
Cần theo dõi:
- Mạch, huyết áp, nhịp thở và độ bão hòa oxy.
- Phát ban, ngứa, phù môi hoặc lưỡi, khò khè, co thắt phế quản, hạ huyết áp hoặc dấu hiệu phản vệ.
- Đau, sưng, căng hoặc thay đổi màu sắc tại vị trí tiêm để phát hiện thoát mạch.
- Creatinin và eGFR ở người có nguy cơ tổn thương thận.
- Lượng nước tiểu và tình trạng dịch khi dùng liều lớn.
- Đau đầu dữ dội, co giật, lú lẫn, rối loạn thị giác, yếu liệt hoặc rối loạn ngôn ngữ sau chụp mạch hoặc chụp tủy.
- Dấu hiệu suy tim, loạn nhịp, đau ngực hoặc phù phổi.
- Chức năng tuyến giáp ở trẻ từ 0–3 tuổi dựa trên yếu tố nguy cơ, đặc biệt trẻ sinh non, cân nặng rất thấp, trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh hoặc phải dùng nhiều lần.
Cảnh báo và lưu ý về Iohexol
Theo SmPC Anh, chống chỉ định gồm:
- Quá mẫn với iohexol hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Nhiễm độc giáp hoặc cường giáp biểu hiện rõ.
Theo nhãn Hoa Kỳ, iohexol dùng cho chụp tử cung – vòi trứng chống chỉ định khi:
- Đang hoặc nghi ngờ mang thai.
- Đang có kinh hoặc sắp có kinh.
- Trong vòng 6 tháng sau khi kết thúc thai kỳ.
- Trong vòng 30 ngày sau khoét chóp cổ tử cung hoặc nạo buồng tử cung.
- Có nhiễm trùng đường sinh dục.
- Biết hoặc nghi ngờ ung thư đường sinh sản do nguy cơ lan tế bào vào phúc mạc.
Chống chỉ định cụ thể phải được đối chiếu với nhãn của đúng chế phẩm và đường dùng.
Tác dụng không mong muốn phụ thuộc đường dùng.
Sau tiêm vào mạch máu có thể gặp:
- Cảm giác nóng hoặc nóng bừng.
- Đau đầu.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Chóng mặt.
- Thay đổi vị giác hoặc vị kim loại.
- Đau hoặc khó chịu tại vị trí tiêm.
- Phát ban, ngứa hoặc mày đay.
- Tăng hoặc giảm huyết áp thoáng qua.
- Tăng creatinin tạm thời.
Sau tiêm nội tủy:
- Đau đầu khoảng 18% trong các thử nghiệm người lớn được nhãn Hoa Kỳ tổng hợp.
- Đau lưng, đau cổ hoặc cứng cổ khoảng 8%.
- Buồn nôn khoảng 6%.
- Nôn khoảng 3%.
- Chóng mặt khoảng 2%.
Sau uống dung dịch 350 mg iod/mL không pha loãng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn, đau bụng và đầy hơi có thể xảy ra.
Các biến cố nghiêm trọng được ghi nhận gồm:
- Phản vệ hoặc phản ứng quá mẫn gây ngừng hô hấp, co thắt thanh quản, co thắt phế quản, phù mạch, sốc hoặc tử vong.
- Tổn thương thận cấp, thiểu niệu, vô niệu hoặc suy thận.
- Hạ huyết áp nặng, sốc, loạn nhịp, thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim hoặc ngừng tim.
- Biến cố huyết khối gây nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ trong thủ thuật chụp mạch.
- Thoát mạch gây hoại tử mô hoặc hội chứng chèn ép khoang.
- Cơn bão giáp ở người cường giáp hoặc có nhân tuyến giáp tự chủ.
- Cơn tăng huyết áp ở người có u tủy thượng thận.
- Cơn hồng cầu hình liềm.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, AGEP hoặc DRESS.
- Co giật, viêm màng não vô khuẩn, bệnh não do thuốc cản quang, mù vỏ não, hôn mê hoặc liệt.
- Phù phổi, suy hô hấp hoặc hội chứng suy hô hấp cấp.
Cần đặc biệt thận trọng ở người:
- Từng có phản ứng với thuốc cản quang iod.
- Có hen hoặc bệnh dị ứng cần điều trị.
- Suy thận, tổn thương thận cấp hoặc mất nước.
- Đái tháo đường.
- Suy tim, bệnh động mạch vành hoặc bệnh mạch máu tiến triển.
- Đa u tủy hoặc bệnh paraprotein.
- Cường giáp, bướu giáp nhân hoặc nhân tuyến giáp tự chủ.
- U tủy thượng thận hoặc u cận hạch tiết catecholamine.
- Bệnh hồng cầu hình liềm đồng hợp tử.
- Tiền sử co giật hoặc đang dùng thuốc làm giảm ngưỡng co giật.
- Nhược cơ.
- Bệnh lý làm tổn thương hàng rào máu–não.
- Trẻ sơ sinh, trẻ sinh non và người cao tuổi.
Tiền sử dị ứng hải sản không đồng nghĩa với dị ứng đặc hiệu với iohexol; yếu tố quan trọng hơn là tiền sử phản ứng với chính thuốc cản quang iod hoặc bệnh dị ứng đang hoạt động. Người bệnh vẫn phải khai báo đầy đủ tiền sử cho nhân viên y tế.
Quá liều iohexol qua đường động mạch hoặc tĩnh mạch có thể gây tím tái, nhịp tim chậm, toan máu, xuất huyết phổi, co giật, hôn mê hoặc ngừng tim.
Xử trí gồm:
- Bảo đảm đường thở, hô hấp và tuần hoàn.
- Theo dõi tim mạch, điện giải, cân bằng dịch và chức năng thận.
- Điều trị triệu chứng và hỗ trợ các cơ quan.
- Điều chỉnh rối loạn nước hoặc điện giải.
- Theo dõi chức năng thận trong những ngày tiếp theo.
- Thẩm tách máu có thể loại bỏ iohexol khi cần.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Dùng sai nồng độ qua đường nội tủy là tình trạng cấp cứu đặc biệt nghiêm trọng và có thể gây tử vong.
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Dung dịch tiêm: bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động 15–30°C.
- Có thể giữ trong tủ làm ấm thuốc cản quang tối đa một tháng, nhiệt độ không vượt quá 37°C.
- Dung dịch uống: bảo quản ở 0–30°C.
- Bảo vệ khỏi ánh sáng.
- Không để đông lạnh; loại bỏ sản phẩm đã bị đông.
SmPC Anh hướng dẫn bảo quản không quá 30°C, trong bao bì gốc để tránh ánh sáng. Một số chai thủy tinh có thể giữ ở 37°C tối đa 3 tháng, trong khi chai polypropylene có thể giữ ở 37°C tối đa một tháng.
Điều kiện cụ thể phải tuân theo nhãn của sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Iohexol được phê duyệt cho nhiều kỹ thuật ở trẻ em, nhưng độ tuổi tối thiểu phụ thuộc đường dùng:
- Nội tủy: đã xác lập cho trẻ từ 2 tuần tuổi trở lên trong nhãn Hoa Kỳ.
- Chụp buồng tim, động mạch chủ, động mạch phổi, hệ tiết niệu và CT đầu hoặc cơ thể: có thể sử dụng từ sơ sinh đến 17 tuổi theo chỉ định và liều của nhãn.
- Chụp bàng quang – niệu đạo khi tiểu: đã được sử dụng từ sơ sinh đến 17 tuổi.
- Chưa xác lập cho chụp khớp, ERCP, chụp thoát vị hoặc chụp tử cung – vòi trứng ở trẻ em.
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ bị rối loạn dịch, điện giải và đào thải thuốc chậm. Phải bảo đảm đủ dịch và hạn chế thuốc độc thận khi phù hợp.
FDA khuyến nghị cá thể hóa việc theo dõi chức năng tuyến giáp ở trẻ từ 0–3 tuổi dựa trên yếu tố nguy cơ, đặc biệt trẻ sinh non, cân nặng rất thấp hoặc mắc bệnh ảnh hưởng tuyến giáp.
Các thử nghiệm không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về độ an toàn giữa người cao tuổi và người trẻ. Tuy nhiên, iohexol được thải trừ chủ yếu qua thận và người cao tuổi thường có mức lọc cầu thận giảm, bệnh tim mạch và sử dụng nhiều thuốc hơn.
Cần lựa chọn liều thận trọng, sử dụng thể tích thấp nhất tạo được hình ảnh chẩn đoán, đánh giá chức năng thận và bảo đảm cân bằng dịch phù hợp.
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai chưa đủ để xác định nguy cơ liên quan đến iohexol. Thuốc có thể qua nhau thai và đến mô thai với lượng nhỏ. Nghiên cứu động vật không ghi nhận độc tính phát triển ở các mức liều được khảo sát.
Chụp X-quang có bức xạ và sử dụng thuốc cản quang trong thai kỳ chỉ nên thực hiện khi lợi ích chẩn đoán được bác sĩ đánh giá cao hơn nguy cơ. Cần lưu ý tuyến giáp của thai nhi nhạy cảm với iod. SmPC Anh khuyến nghị kiểm tra chức năng tuyến giáp của trẻ sơ sinh trong tuần đầu nếu người mẹ được dùng thuốc cản quang iod khi mang thai; có thể lặp lại xét nghiệm lúc 2–6 tuần ở trẻ sinh non hoặc nhẹ cân.
Chụp tử cung – vòi trứng bằng iohexol chống chỉ định khi đang hoặc nghi ngờ mang thai.
Iohexol được bài tiết vào sữa mẹ với lượng rất thấp và hấp thu qua đường tiêu hóa của trẻ kém. LactMed ghi nhận liều của mẹ đến 45,3 g iohexol tạo nồng độ thấp trong sữa và không được dự kiến gây tác dụng bất lợi đáng kể cho trẻ bú mẹ.
Nhãn Hoa Kỳ và SmPC Anh đều cho rằng thông thường không cần ngừng cho con bú. Người mẹ đặc biệt lo ngại có thể cân nhắc vắt bỏ sữa trong khoảng 10 giờ sau dùng thuốc theo nhãn Hoa Kỳ, nhưng đây không phải yêu cầu bắt buộc.
Iohexol không được chuyển hóa đáng kể tại gan nên suy gan đơn thuần không được dự kiến ảnh hưởng lớn đến độ thanh thải. SmPC không đưa ra một bảng giảm liều riêng cho suy gan.
Tuy nhiên, người suy gan có thể kèm rối loạn huyết động, mất nước, suy thận hoặc đang dùng metformin, làm tăng nguy cơ biến chứng. Việc sử dụng phải được đánh giá theo tình trạng lâm sàng tổng thể.
Suy thận làm giảm độ thanh thải iohexol, kéo dài thời gian thuốc tồn tại trong cơ thể và tăng nguy cơ tổn thương thận cấp.
Biện pháp giảm nguy cơ gồm:
- Đánh giá eGFR trước thủ thuật ở người có yếu tố nguy cơ.
- Cân nhắc phương pháp chẩn đoán không dùng thuốc cản quang iod.
- Dùng thuốc cản quang thẩm thấu thấp hoặc đẳng thẩm thấu.
- Dùng liều thấp nhất đạt mục tiêu chẩn đoán.
- Bù dịch dự phòng khi phù hợp.
- Tránh mất nước, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc độc thận không cần thiết.
- Theo dõi eGFR sau khoảng 48 giờ ở người nguy cơ cao.
Không có bảng giảm liều iohexol cố định chỉ dựa trên eGFR; thể tích phải được cá thể hóa theo thủ thuật.
SmPC Anh không khuyến nghị lái xe hoặc vận hành máy trong vòng một giờ sau lần tiêm cuối. Sau thủ thuật nội tủy, không nên lái xe hoặc vận hành máy trong 24 giờ; thời gian cần tránh có thể dài hơn nếu vẫn còn đau đầu, chóng mặt, rối loạn thị giác hoặc triệu chứng thần kinh sau chụp tủy.
Tương tác thuốc của Iohexol
Metformin:
Nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị ngừng metformin tại thời điểm hoặc trước khi dùng iohexol ở người có eGFR 30–60 mL/phút/1,73 m², có tiền sử suy gan, nghiện rượu, suy tim hoặc được tiêm thuốc cản quang vào động mạch. Đánh giá lại eGFR sau 48 giờ và chỉ dùng lại khi chức năng thận ổn định.
Hướng dẫn ESUR ít hạn chế hơn: người có eGFR trên 30 mL/phút/1,73 m², không có tổn thương thận cấp và dùng thuốc cản quang tĩnh mạch hoặc động mạch với phơi nhiễm thận lần hai có thể tiếp tục metformin. Metformin nên ngừng khi có tổn thương thận cấp, eGFR dưới 30 hoặc tiêm động mạch với phơi nhiễm thận lần đầu.
Các tương tác khác:
- Iohexol có thể làm giảm hấp thu iod phóng xạ của tuyến giáp và ảnh hưởng chẩn đoán hoặc điều trị bằng I-123 hoặc I-131 trong tối đa khoảng 6 tuần.
- Thuốc chống loạn thần, thuốc chống trầm cảm ba vòng, thuốc ức chế MAO và thuốc làm giảm ngưỡng co giật có thể tăng nguy cơ co giật khi dùng iohexol nội tủy.
- Thuốc độc thận và thuốc lợi tiểu có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận, đặc biệt khi người bệnh mất nước.
- Thuốc chẹn beta có thể làm phản ứng quá mẫn khó xử trí hơn và làm giảm đáp ứng với thuốc chủ vận beta.
- Interleukin-2 hoặc interferon dùng gần thời điểm chụp có thể liên quan đến tăng phản ứng muộn.
- Iohexol có thể ảnh hưởng tạm thời đến xét nghiệm iod gắn protein và một số xét nghiệm sinh hóa.
Thắc mắc về hoạt chất Iohexol
Iohexol là thuốc cản quang tia X chứa iod, không ion và tan trong nước. Thuốc làm tăng độ tương phản trên hình ảnh X-quang hoặc CT, giúp bác sĩ nhìn rõ hơn mạch máu, cơ quan và khoang giải phẫu. Iohexol không phải thuốc điều trị bệnh.
Có. Iohexol có thể gây phản ứng quá mẫn từ nhẹ như ngứa, nổi mày đay đến phản vệ, co thắt phế quản, phù thanh quản, sốc hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người từng phản ứng với thuốc cản quang, mắc hen hoặc có bệnh dị ứng. Nhân viên y tế phải chuẩn bị sẵn phương tiện hồi sức trước khi sử dụng.
Iohexol có thể liên quan đến tổn thương thận cấp, nhất là ở người đã suy thận, mất nước, đái tháo đường, suy tim, tuổi cao, dùng thuốc độc thận hoặc phải nhận liều cản quang lớn và lặp lại. Đánh giá eGFR, sử dụng liều thấp nhất và bù dịch phù hợp giúp giảm nguy cơ.
Không phải mọi người dùng metformin đều phải ngừng thuốc. Quyết định phụ thuộc eGFR, tình trạng tổn thương thận cấp, bệnh gan, suy tim và việc iohexol được tiêm tĩnh mạch hay động mạch. Nhãn Hoa Kỳ và hướng dẫn ESUR có ngưỡng áp dụng khác nhau, nên người bệnh phải tuân theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc cơ sở chẩn đoán hình ảnh.
Thông thường không cần ngừng cho con bú. Chỉ một lượng rất nhỏ iohexol đi vào sữa và thuốc hấp thu kém qua đường tiêu hóa của trẻ. Người mẹ có thể tiếp tục cho bú bình thường sau thủ thuật, trừ khi bác sĩ đưa ra hướng dẫn khác do tình trạng cụ thể của mẹ hoặc trẻ.

