Insulin human

Insulin người, còn gọi là human insulin, là insulin có trình tự acid amin tương ứng với insulin nội sinh và hiện chủ yếu được sản xuất bằng công nghệ DNA tái tổ hợp. Trong thực hành, các dạng thường gặp gồm insulin regular tác dụng ngắn, insulin isophane hoặc NPH tác dụng trung gian và chế phẩm trộn sẵn chứa cả hai thành phần. Các dạng này cùng hoạt hóa thụ thể insulin nhưng khác tốc độ hấp thu và thời gian tác dụng.[1][2][3]

Insulin người được dùng để bổ sung hoặc thay thế insulin nội sinh ở người mắc đái tháo đường theo chỉ định chuyên môn. Hạ đường huyết là nguy cơ quan trọng nhất; ngoài ra cần lưu ý tăng cân, phản ứng tại vị trí tiêm, hạ kali máu và sai sót do nhầm loại hoặc nồng độ. Liều, thời điểm dùng và cách phối hợp phải được cá thể hóa; không tự đổi giữa regular, NPH, hỗn hợp hoặc insulin analog.[2][3][6]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Insulin người không đồng nghĩa với toàn bộ insulin analog.
  • Các dạng chính gồm insulin regular, insulin NPH và hỗn hợp regular/NPH.
  • Regular là dung dịch tác dụng ngắn; NPH là hỗn dịch tác dụng trung gian.
  • Regular có thể dùng dưới da hoặc tĩnh mạch trong cơ sở y tế; NPH chỉ dùng dưới da theo nhãn tham khảo.
  • Hạ đường huyết là nguy cơ quan trọng nhất.
  • Không tự thay đổi loại, nồng độ, thiết bị hoặc thời điểm dùng insulin.
  • Phải luân chuyển vị trí tiêm và kiểm tra đúng nhãn trước mỗi lần dùng.
  • Bảo quản và thời hạn sau mở phụ thuộc đúng sản phẩm và dạng đóng gói.

Hoạt chất Insulin người là gì?

Insulin người là phiên bản dược phẩm có trình tự acid amin tương ứng với insulin nội sinh, thường được sản xuất bằng công nghệ DNA tái tổ hợp. Thuốc hoạt hóa thụ thể insulin để tăng sử dụng glucose ở cơ và mô mỡ, giảm sản xuất glucose tại gan, đồng thời ức chế ly giải mỡ và phân giải protein.[2][3]

Bài này chỉ tập trung vào insulin người regular, NPH và các hỗn hợp của hai dạng. Insulin analog như lispro, aspart, glargine hoặc degludec thuộc bài nhóm insulin và không được xem là tên đồng nghĩa của insulin người.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Insulin người

INN Human insulin

CAS 11061-68-0 Công thức C257H383N65O77S6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Insulin người

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Human insulin

Tên khác / tên đồng nghĩa

Recombinant human insulin | insulin human | soluble human insulin hoặc regular human insulin | insulin isophane human hoặc NPH. Regular và NPH là các dạng chế phẩm của insulin người, không phải tên đồng nghĩa với insulin analog như lispro, aspart, glargine hoặc degludec.

Tên viết tắt

HI

Tên Latinh / tên dược điển

Insulinum humanum

Tên USAN

insulin human

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

11061-68-0

UNII

1Y17CTI5SR

PubChem CID

118984375

RxNorm CUI

253182

Công thức phân tử

C257H383N65O77S6

Dược động học của Insulin người

Dược động học của insulin người phụ thuộc dạng chế phẩm. Regular là dung dịch hòa tan, hấp thu tương đối nhanh sau tiêm dưới da và có vai trò kiểm soát glucose quanh bữa ăn. NPH là hỗn dịch insulin–protamine, hấp thu chậm hơn, có đỉnh và thời gian tác dụng dài hơn regular. Hỗn hợp regular/NPH kết hợp hai hồ sơ này nhưng tỷ lệ cố định làm giảm khả năng điều chỉnh riêng từng thành phần.[2][3][4]

Thời gian khởi phát, đỉnh và kéo dài chỉ là giá trị hướng dẫn vì thay đổi theo liều, vị trí tiêm, lưu lượng máu, nhiệt độ, vận động và mô dưới da. Không dùng các thông số dược động học để tự tính liều.[2][3]

Giai đoạn I: Hấp thu

Insulin là peptide nên bị phân giải trong đường tiêu hóa và không dùng đường uống thông thường. Regular hấp thu nhanh hơn NPH; NPH hình thành tinh thể với protamine và kẽm, làm chậm giải phóng insulin. Hấp thu tăng hoặc biến động khi thay đổi vị trí tiêm, vận động vùng tiêm, nhiệt độ, liều hoặc tiêm vào vùng loạn dưỡng mỡ.[2][3]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một tỷ lệ sinh khả dụng duy nhất áp dụng cho mọi dạng insulin người. Sau tiêm dưới da, mức phơi nhiễm chịu ảnh hưởng của công thức bào chế và tốc độ giải phóng khỏi mô dưới da. Regular và NPH có cùng chuỗi insulin người nhưng khác hồ sơ hấp thu do NPH chứa protamine.[2][3]

Giai đoạn II: Phân bố

Sau khi vào tuần hoàn, insulin phân bố đến các mô có thụ thể insulin, đặc biệt gan, cơ xương và mô mỡ. Không nên áp dụng một giá trị thể tích phân bố duy nhất cho mọi đường dùng và dạng chế phẩm. Dạng regular và NPH khác nhau chủ yếu ở hấp thu dưới da hơn là đích phân bố.[2][3]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Insulin người được thu nhận và phân giải chủ yếu tại gan, thận, cơ và tế bào mỡ; gan là cơ quan quan trọng trong thanh thải. Thuốc được phân giải thành peptide nhỏ và acid amin, không phụ thuộc hệ CYP450 theo cơ chế điển hình.[2][3]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Insulin được loại khỏi tuần hoàn thông qua thu nhận và phân giải tại gan, thận và mô ngoại vi. Suy thận hoặc suy gan có thể kéo dài tác dụng sinh học và làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, dù mức thay đổi khác nhau giữa người bệnh.[2][3]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương của insulin người ngắn, nhưng thời gian tác dụng sau tiêm dưới da phụ thuộc tốc độ hấp thu từ mô. Nhãn regular human insulin ghi nhận thời gian tác dụng thay đổi theo liều, vị trí tiêm, tưới máu, nhiệt độ và hoạt động. Với NPH, động học bị giới hạn bởi hấp thu; nhãn tham khảo ghi nhận thời gian bán thải biểu kiến trung bình khoảng 4,4 giờ nhưng biến thiên rất lớn.[2][3]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một giá trị độ thanh thải chung có thể dùng để tính liều. Thanh thải chịu ảnh hưởng của gan, thận, đường dùng và tình trạng chuyển hóa. Việc điều chỉnh phải dựa trên theo dõi glucose và đánh giá lâm sàng, không dựa vào một thông số dược động học đơn lẻ.[2][3]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Dạng regular, NPH hoặc hỗn hợp.
  • Liều, nồng độ và thể tích tiêm.
  • Vị trí, độ sâu và kỹ thuật tiêm.
  • Nhiệt độ, lưu lượng máu và hoạt động thể lực.
  • Loạn dưỡng mỡ hoặc amyloidosis tại vị trí tiêm.
  • Chức năng thận, gan, chế độ ăn và bệnh cấp tính.[2][3]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Insulin người

Regular human insulin: insulin người hòa tan, tác dụng ngắn, dùng quanh bữa ăn; có thể dùng tĩnh mạch trong cơ sở y tế.[2]

NPH hoặc insulin isophane human: hỗn dịch insulin người với protamine và kẽm, tác dụng trung gian, chỉ dùng dưới da theo nhãn tham khảo.[3]

Insulin người trộn sẵn: tỷ lệ cố định regular và NPH, ví dụ 30/70, nhằm cung cấp cả thành phần quanh bữa ăn và nền.[4]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Insulin người gắn thụ thể insulin xuyên màng và hoạt hóa tyrosine kinase. Tín hiệu qua IRS–PI3K–AKT làm tăng chuyển GLUT4 ra màng ở cơ và mô mỡ, tăng thu nhận glucose, tăng tổng hợp glycogen và giảm sản xuất glucose tại gan. Thuốc cũng ức chế ly giải mỡ, giảm phân giải protein và thúc đẩy kali đi vào tế bào.[2][3]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Hiệu lực hạ glucose phụ thuộc liều nhưng không tuyến tính hoàn toàn vì chịu ảnh hưởng của hấp thu dưới da, bữa ăn, vận động và độ nhạy insulin. Regular có khởi phát sớm hơn NPH; NPH có đỉnh muộn và thời gian dài hơn. Hỗn hợp cố định tạo hai pha tác dụng nhưng không cho phép điều chỉnh độc lập từng thành phần.[2][3][4]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Insulin người

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Insulin người

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Insulin người

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Chlorpromazine

Liều chlorpromazine cao có thể làm giảm kiểm soát đường huyết và giảm đáp ứng với thuốc điều trị đái tháo đường.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Dược lực học: giảm phóng thích insulin và ảnh hưởng dung nạp glucose.

Ảnh hưởng:

Tăng đường huyết hoặc mất kiểm soát đái tháo đường.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cảnh báo người bệnh, tăng tự theo dõi đường huyết và chỉnh thuốc đái tháo đường khi cần trong và sau khi ngừng chlorpromazine.

Đường huyết mao mạch, glucose niệu khi áp dụng và HbA1c trong điều trị kéo dài.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[eMC SmPC] | Chlorpromazine 100mg Tablets | Mục 4.5 – Interactions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/3476/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-01
[DailyMed] | Chlorpromazine Hydrochloride Tablets, USP | Warnings/Precautions – CNS depressants, anticoagulants, phenytoin, propranolol, thiazides, metrizamide, lithium, alcohol, guanethidine | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5ae79c1e-f523-4358-9f8b-7382a03d59bc | Kiểm tra ngày 2026-08-01

Thắc mắc về hoạt chất Insulin người

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *