Gramicidin, thường được gọi chính xác hơn là Gramicidin D, là hỗn hợp các kháng sinh peptide mạch thẳng gồm Gramicidin A, B và C. Các peptide này do vi khuẩn Bacillus brevis, hiện thường được phân loại là Brevibacillus brevis, tạo ra. Gramicidin tiêu diệt chủ yếu vi khuẩn Gram dương bằng cách tạo các kênh dẫn ion trong màng tế bào, làm mất cân bằng natri, kali, proton và điện thế màng. Do cùng cơ chế có thể làm tổn thương màng tế bào động vật và gây tan máu, Gramicidin không được sử dụng như kháng sinh toàn thân thông thường. Trong nhãn thuốc Hoa Kỳ được xác minh, Gramicidin 0,025 mg/mL có trong dung dịch nhỏ mắt kê đơn phối hợp với neomycin và polymyxin B để điều trị một số nhiễm khuẩn nông ở mắt. Chỉ định, phổ kháng khuẩn và phản ứng phụ của chế phẩm phối hợp không được quy hoàn toàn cho riêng Gramicidin.
Nội dung chính
- Bản chất: Hỗn hợp kháng sinh peptide mạch thẳng Gramicidin A, B và C
- Tên thường dùng: Gramicidin hoặc Gramicidin D
- Cơ chế: Tạo kênh xuyên màng cho cation đơn hóa trị, phá vỡ gradient ion
- Phổ chính: Tác dụng mạnh hơn trên nhiều vi khuẩn Gram dương
- Dạng thuốc được xác minh: Dung dịch nhỏ mắt phối hợp neomycin–polymyxin B–gramicidin
- Hàm lượng trong nhãn tham khảo: Gramicidin 0,025 mg trong mỗi mL
- Liều nhỏ mắt tham khảo: 1–2 giọt mỗi 4 giờ trong 7–10 ngày; nhiễm khuẩn nặng có thể dùng tới 2 giọt mỗi giờ theo chỉ định
- Nguy cơ tại chỗ: Kích ứng, ngứa, đỏ, phù mi hoặc kết mạc và phản ứng quá mẫn
- Nguy cơ toàn thân: Gramicidin A có hoạt tính gây tan máu và độc tế bào, hạn chế sử dụng toàn thân
- Lưu ý: Gramicidin S là peptide vòng khác cấu trúc, không phải thành phần của Gramicidin D
Hoạt chất Gramicidin là gì?
Gramicidin là hỗn hợp kháng sinh peptide tự nhiên có khả năng chèn vào màng lipid và tạo kênh dẫn ion. Gramicidin D gồm các thành phần Gramicidin A, B và C do Bacillus brevis tạo ra. 1
Do Gramicidin đồng thời có thể tác động lên màng tế bào động vật, thuốc được giới hạn chủ yếu ở các chế phẩm tại chỗ.
Gramicidin
INN Gramicidin; Gramicidin D
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gramicidin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gramicidin; Gramicidin D |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gramicidin D; gramicidin mixture; gramicidin A/B/C mixture; gramicidina. Gramicidin S, còn gọi là gramicidin soviet, là peptide vòng khác về cấu trúc và cơ chế tương tác màng; không phải tên đồng nghĩa của Gramicidin D. 1 |
| Tên viết tắt | Gr |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gramicidinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1393-88-0 |
|---|---|
| UNII | 5IE62321P4 |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 5011 |
Dược động học của Gramicidin
Chưa có bộ dữ liệu dược động học lâm sàng đầy đủ cho Gramicidin D dùng tại chỗ ở người.
Nhãn dung dịch nhỏ mắt phối hợp không công bố nồng độ huyết tương, sinh khả dụng, thể tích phân bố, độ thanh thải hoặc thời gian bán thải của Gramicidin sau nhỏ mắt. Do thuốc được dùng tại chỗ với hàm lượng rất thấp, mục tiêu là tạo tác dụng tại bề mặt mắt, không phải phơi nhiễm toàn thân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Mức hấp thu Gramicidin qua giác mạc, kết mạc, da hoặc niêm mạc người chưa được định lượng đầy đủ.
Các yếu tố có thể làm thay đổi mức hấp thu gồm tổn thương biểu mô, diện tích sử dụng, nồng độ, tá dược, tần suất dùng và thời gian điều trị. Dữ liệu định lượng ở người.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của Gramicidin sau nhỏ mắt, dùng ngoài da hoặc dùng tại họng chưa được xác lập bằng một giá trị chuẩn. Không thể suy luận rằng không có hấp thu toàn thân, đặc biệt khi bề mặt biểu mô bị tổn thương hoặc sử dụng kéo dài. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố, mức liên kết protein huyết tương và sự phân bố mô của Gramicidin dùng tại chỗ ở người.
Các nghiên cứu cấu trúc cho thấy Gramicidin A có tính kỵ nước cao và chèn vào lớp lipid kép để tạo kênh ion; đây là đặc tính màng tế bào, không phải thông số phân bố lâm sàng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chưa có dữ liệu lâm sàng đầy đủ về chuyển hóa Gramicidin D sau sử dụng tại chỗ.
Gramicidin A chứa các acid amin D và L xen kẽ, đầu tận cùng được biến đổi và có khả năng kháng phân giải protease cao hơn nhiều peptide thông thường. Ý nghĩa của đặc tính này đối với chuyển hóa sau nhỏ mắt chưa được xác lập.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường thải trừ của lượng Gramicidin có thể được hấp thu toàn thân sau dùng tại chỗ chưa được xác định.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương của Gramicidin D sau nhỏ mắt hoặc dùng tại chỗ ở người. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân của Gramicidin ở người. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng phơi nhiễm gồm:
- Gramicidin đơn chất hay chế phẩm phối hợp.
- Nồng độ và lượng dùng.
- Đường nhỏ mắt, bôi da hoặc ngậm tại họng.
- Tổn thương giác mạc, kết mạc, da hoặc niêm mạc.
- Tần suất và thời gian sử dụng.
- Dùng trên diện rộng hoặc dưới băng kín.
- Tuổi người bệnh.
- Chức năng hàng rào biểu mô.
- Tình trạng nhiễm trùng và viêm.
Mức ảnh hưởng định lượng của từng yếu tố.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gramicidin
Gramicidin thuộc nhóm peptide kháng khuẩn tạo lỗ hoặc kênh ion trong màng.
Khác với nhiều kháng sinh ức chế tổng hợp thành tế bào hoặc protein, Gramicidin:
- Chèn vào lớp lipid kép.
- Hai phân tử có thể kết hợp thành kênh xuyên màng.
- Cho các cation đơn hóa trị như H+, Na+ và K+ đi qua.
- Làm mất điện thế màng và gradient ion.
- Làm rối loạn tạo năng lượng và cân bằng nội môi của tế bào.
Cơ chế không đặc hiệu hoàn toàn cho vi khuẩn nên cũng liên quan đến độc tính trên tế bào động vật. 1
Phần III: Cơ chế tác dụng
Các monomer Gramicidin A gấp thành cấu trúc xoắn và kết hợp đầu–đầu trong lớp lipid kép để hình thành một kênh xuyên màng. Kênh cho phép cation đơn hóa trị đi qua, làm sụp đổ chênh lệch nồng độ ion và điện thế màng.
Nhãn thuốc nhỏ mắt mô tả Gramicidin làm tăng tính thấm màng tế bào vi khuẩn đối với các cation vô cơ bằng cách hình thành mạng lưới kênh trong lớp lipid kép.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Gramicidin tạo tác dụng diệt khuẩn đối với nhiều vi khuẩn Gram dương. Trong dung dịch nhỏ mắt phối hợp, neomycin bổ sung hoạt tính trên nhiều vi khuẩn Gram dương và Gram âm, còn polymyxin B mở rộng hoạt tính trên vi khuẩn Gram âm.
Phổ kháng khuẩn rộng của chế phẩm phối hợp không phải phổ của riêng Gramicidin. Sản phẩm phối hợp không cung cấp mức bao phủ thích hợp đối với Serratia marcescens theo nhãn tham khảo.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gramicidin
Dung dịch nhỏ mắt phối hợp neomycin sulfate, polymyxin B sulfate và Gramicidin được chỉ định điều trị tại chỗ các nhiễm khuẩn nông ở mắt ngoài và phần phụ của mắt do vi khuẩn nhạy cảm, gồm:
- Viêm kết mạc.
- Viêm giác mạc.
- Viêm giác–kết mạc.
- Viêm bờ mi.
- Viêm bờ mi–kết mạc.
Đây là chỉ định của chế phẩm phối hợp kê đơn, không phải chỉ định đã được xác lập cho Gramicidin đơn chất.
Gramicidin A và các chất tương tự đang được nghiên cứu trong:
- Phát triển kháng sinh peptide có độ chọn lọc cao hơn.
- Điều trị vi khuẩn Gram dương kháng thuốc.
- Thiết kế kênh ion nhân tạo.
- Nghiên cứu cấu trúc và tính chất của màng tế bào.
- Phát triển chất chống ung thư.
- Các hệ dẫn thuốc và chất điều hòa ty thể.
Hoạt tính chống ung thư hoặc kháng khuẩn toàn thân hiện chủ yếu là dữ liệu tiền lâm sàng. Độc tính tế bào và tan máu của Gramicidin A là rào cản quan trọng đối với việc sử dụng toàn thân. 4
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều chung dành cho mọi sản phẩm Gramicidin.
Đối với dung dịch nhỏ mắt phối hợp chứa trong mỗi mL:
- Gramicidin: 0,025 mg.
- Neomycin base: 1,75 mg.
- Polymyxin B: 10.000 đơn vị.
Liều theo nhãn tham khảo:
- Nhỏ 1–2 giọt vào mắt bị bệnh mỗi 4 giờ.
- Thời gian điều trị thường 7–10 ngày.
- Trong nhiễm khuẩn nặng, bác sĩ có thể tăng tới 2 giọt mỗi giờ.
Liều này chỉ áp dụng cho đúng dung dịch phối hợp được mô tả, không áp dụng cho viên ngậm, thuốc bôi, Gramicidin S hoặc nguyên liệu Gramicidin.
Khi dùng dung dịch nhỏ mắt phối hợp:
- Rửa tay trước khi nhỏ.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt, mi mắt, ngón tay hoặc bề mặt khác.
- Không dùng chung lọ thuốc với người khác.
- Đậy kín lọ sau khi sử dụng.
- Không tiêm vào mắt, tiền phòng hoặc dưới kết mạc.
- Không tự tăng số lần nhỏ hoặc kéo dài liệu trình.
- Ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ khi đau, viêm hoặc chảy mủ nặng hơn.
- Không đeo kính áp tròng trong tình trạng nhiễm khuẩn nếu chưa được bác sĩ cho phép.
- Hoàn thành thời gian điều trị theo đơn, trừ khi xuất hiện phản ứng dị ứng.
Cần theo dõi:
- Mức độ đỏ, đau, chảy dịch và sưng mắt.
- Khả năng nhìn.
- Ngứa, phù mi hoặc đỏ kết mạc.
- Phát ban hoặc dấu hiệu dị ứng.
- Tình trạng không lành hoặc nặng lên.
- Nhiễm nấm hoặc vi khuẩn không nhạy cảm khi dùng kéo dài.
- Tình trạng nhiễm bẩn đầu lọ thuốc.
- Tuân thủ thời gian điều trị.
Sử dụng kéo dài cần được kiểm tra định kỳ vì có thể gây mẫn cảm, bội nhiễm hoặc chọn lọc vi khuẩn kháng thuốc.
Cảnh báo và lưu ý về Gramicidin
Dung dịch nhỏ mắt phối hợp chống chỉ định ở người quá mẫn với Gramicidin, neomycin, polymyxin B hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Cần lưu ý khả năng dị ứng chéo của neomycin với kanamycin, paromomycin, streptomycin và có thể gentamicin. Đây là cảnh báo liên quan thành phần neomycin trong công thức, không phải Gramicidin đơn độc.
Các phản ứng được báo cáo với dung dịch nhỏ mắt phối hợp gồm:
- Ngứa mắt hoặc mi mắt.
- Phù mi hoặc kết mạc.
- Đỏ kết mạc.
- Kích ứng hoặc rát khi nhỏ.
- Phát ban.
- Không lành tổn thương do phản ứng mẫn cảm.
- Bội nhiễm do vi sinh vật không nhạy cảm hoặc nấm khi sử dụng kéo dài.
Phản ứng dị ứng trong chế phẩm phối hợp thường được lưu ý đặc biệt với neomycin; không thể xác định thành phần gây phản ứng chỉ dựa trên triệu chứng.
Các phản ứng nghiêm trọng có thể gồm:
- Phản vệ, dù hiếm.
- Phù mặt, môi, lưỡi hoặc họng.
- Khó thở.
- Viêm giác mạc do lọ thuốc bị nhiễm bẩn.
- Tổn thương mắt và giảm thị lực nếu sử dụng dung dịch nhiễm khuẩn.
- Bội nhiễm nặng.
- Tổn thương tế bào và tan máu nếu Gramicidin A tạo phơi nhiễm toàn thân đáng kể.
Nghiên cứu Gramicidin A cho thấy khả năng gây tan máu và độc tế bào động vật liên quan cùng cơ chế vận chuyển ion qua màng, là lý do hợp chất không được sử dụng như kháng sinh toàn thân thông thường. 1
Các cảnh báo quan trọng của dung dịch nhỏ mắt phối hợp:
- Chỉ dùng tại chỗ ở mắt.
- Không được tiêm trực tiếp vào tiền phòng hoặc dưới kết mạc.
- Không để đầu lọ chạm bề mặt vì có thể làm nhiễm bẩn thuốc.
- Lọ nhiễm bẩn có thể gây viêm giác mạc và tổn thương thị lực nghiêm trọng.
- Dùng kéo dài có thể gây phát triển nấm hoặc vi khuẩn không nhạy cảm.
- Vi khuẩn kháng thuốc có thể xuất hiện.
- Ngứa, đỏ, phù hoặc không lành có thể là dấu hiệu mẫn cảm.
- Đau, viêm hoặc chảy mủ tăng lên cần ngừng thuốc và khám bác sĩ.
Không dùng Gramicidin nguyên liệu theo đường uống hoặc tiêm vì độc tính trên màng tế bào động vật chưa cho phép sử dụng toàn thân thông thường.
Chưa xác định ngưỡng quá liều của Gramicidin nhỏ mắt ở người.
Nhỏ quá nhiều có thể làm tăng:
- Rát và kích ứng mắt.
- Đỏ hoặc phù kết mạc.
- Chảy nước mắt.
- Nguy cơ mẫn cảm.
- Phơi nhiễm với neomycin và polymyxin B trong chế phẩm phối hợp.
Xử trí:
- Rửa mắt bằng nước sạch hoặc dung dịch phù hợp khi nhỏ nhầm lượng lớn.
- Ngừng dùng và liên hệ bác sĩ nếu đau, đỏ hoặc nhìn mờ kéo dài.
- Khi nuốt nhầm, không tự gây nôn; giữ lại bao bì và liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc.
- Điều trị chủ yếu là hỗ trợ.
- Theo dõi phản ứng dị ứng và độc tính của toàn bộ các thành phần phối hợp.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho Gramicidin.
Dung dịch nhỏ mắt phối hợp theo nhãn DailyMed:
- Bảo quản ở 15–25°C.
- Bảo vệ khỏi ánh sáng.
- Đậy kín khi không sử dụng.
- Để xa tầm tay trẻ em.
Không sử dụng nếu dung dịch đổi màu, có tiểu phân, lọ bị hở hoặc đầu nhỏ đã bị nhiễm bẩn.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn dung dịch nhỏ mắt phối hợp được tham khảo ghi nhận an toàn và hiệu quả ở bệnh nhi chưa được thiết lập.
Không tự dùng thuốc nhỏ mắt kháng sinh của người lớn cho trẻ. Đỏ mắt ở trẻ có thể do virus, dị ứng, dị vật hoặc bệnh lý khác không đáp ứng Gramicidin.
Nhãn tham khảo không cung cấp phác đồ liều riêng cho người cao tuổi.
Cần thận trọng ở người:
- Khó tự nhỏ thuốc đúng kỹ thuật.
- Có bệnh giác mạc hoặc tổn thương biểu mô mắt.
- Đang dùng nhiều thuốc nhỏ mắt.
- Có tiền sử dị ứng kháng sinh aminoglycoside.
- Dễ nhầm lẫn hoặc làm nhiễm bẩn đầu lọ.
Liều phải được xác định theo sản phẩm và tình trạng nhiễm khuẩn.
Nhãn thuốc nhỏ mắt phối hợp cho biết chưa có nghiên cứu sinh sản đầy đủ trên động vật với neomycin, polymyxin B hoặc Gramicidin. Chưa rõ thuốc có thể gây hại thai hoặc ảnh hưởng khả năng sinh sản hay không.
Chỉ sử dụng trong thai kỳ khi bác sĩ đánh giá thuốc thực sự cần thiết.
Không tự dùng vì nguy cơ còn phụ thuộc toàn bộ công thức phối hợp và tình trạng mắt.
Chưa biết các thành phần của dung dịch nhỏ mắt phối hợp có được bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn thuốc khuyến cáo thận trọng khi sử dụng ở phụ nữ cho con bú.
Có thể giảm hấp thu toàn thân của thuốc nhỏ mắt bằng kỹ thuật ấn nhẹ góc trong mắt lên ống lệ sau khi nhỏ theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không để đầu lọ hoặc thuốc tiếp xúc trực tiếp với trẻ.
Chưa có hướng dẫn hiệu chỉnh liều Gramicidin nhỏ mắt theo mức độ suy gan.
Do dữ liệu hấp thu toàn thân và dược động học còn thiếu, người suy gan nặng nên sử dụng đúng liệu trình ngắn và dưới chỉ định chuyên môn. Khuyến cáo định lượng.
Chưa có hướng dẫn hiệu chỉnh liều Gramicidin nhỏ mắt theo mức lọc cầu thận.
Nguy cơ ở người suy thận còn phụ thuộc neomycin và polymyxin B nếu xảy ra hấp thu toàn thân đáng kể, đặc biệt khi bề mặt biểu mô tổn thương hoặc sử dụng không đúng đường. Dữ liệu định lượng.
Thuốc nhỏ mắt có thể gây rát, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ tạm thời ngay sau khi nhỏ.
Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc cần thị lực rõ cho tới khi nhìn bình thường trở lại. Nếu nhìn mờ kéo dài, đau mắt hoặc thị lực giảm, cần ngừng thuốc và đi khám.
Tương tác thuốc của Gramicidin
Chưa có nghiên cứu tương tác dược động học toàn thân đầy đủ đối với Gramicidin dùng tại chỗ.
Các vấn đề cần lưu ý:
- Không nhỏ đồng thời nhiều thuốc mắt mà không tuân thủ khoảng cách do bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.
- Thuốc mỡ mắt thường được dùng sau dung dịch nhỏ mắt.
- Dùng nhiều kháng sinh tại chỗ có thể làm tăng kích ứng hoặc mẫn cảm.
- Không trộn Gramicidin với dung dịch mắt khác trong cùng lọ.
- Các tương tác và dị ứng chéo của neomycin hoặc độc tính của polymyxin B phải được đánh giá riêng trong chế phẩm phối hợp.
Tương tác lâm sàng riêng của Gramicidin.
Thắc mắc về hoạt chất Gramicidin
Trong nhiều nhãn dược phẩm, “Gramicidin” dùng để chỉ Gramicidin D, là hỗn hợp ba nhóm peptide Gramicidin A, B và C.
Gramicidin A là một thành phần của hỗn hợp chứ không đại diện hoàn toàn cho mọi phân tử trong Gramicidin D.
Không. Gramicidin D gồm các peptide mạch thẳng dài 15 acid amin, trong khi Gramicidin S là peptide vòng gồm 10 acid amin. Hai chất khác nhau về cấu trúc, thành phần, dữ liệu an toàn và cách sử dụng.
Không được áp dụng liều hoặc kết quả nghiên cứu của Gramicidin S cho Gramicidin D. 1
Không. Dung dịch nhỏ mắt chứa Gramicidin chỉ phù hợp với một số nhiễm khuẩn nông do vi khuẩn nhạy cảm và thường được phối hợp neomycin cùng polymyxin B. Đau mắt đỏ còn có thể do virus, dị ứng, hóa chất hoặc bệnh giác mạc khác.
Không tự dùng kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân. Đau mắt, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực cần được khám sớm.
Gramicidin tạo kênh ion không chỉ trên màng vi khuẩn mà còn có thể tác động lên màng tế bào động vật. Gramicidin A thể hiện độc tính tế bào và khả năng gây tan máu trong nghiên cứu, khiến hợp chất mẹ bị giới hạn chủ yếu ở sử dụng tại chỗ.
Các chất tương tự ít độc hơn đang được nghiên cứu nhưng chưa thay đổi nguyên tắc sử dụng của Gramicidin thông thường.
Không nên tự kéo dài. Nhãn dung dịch phối hợp tham khảo sử dụng trong 7–10 ngày. Dùng kéo dài có thể gây mẫn cảm, bội nhiễm nấm hoặc vi khuẩn không nhạy cảm và thúc đẩy kháng thuốc.
Nếu triệu chứng chưa hết hoặc nặng hơn, cần được bác sĩ đánh giá lại thay vì tiếp tục nhỏ thuốc.

