Gonadorelin là một decapeptide tổng hợp có trình tự acid amin tương ứng với hormone giải phóng gonadotropin tự nhiên, còn gọi là GnRH hoặc LHRH. Hoạt chất gắn vào thụ thể GnRH trên các tế bào hướng sinh dục của tuyến yên trước, từ đó kích thích tổng hợp và giải phóng hormone tạo hoàng thể (LH) và hormone kích thích nang trứng (FSH). Một số chế phẩm Gonadorelin dùng cho người được chỉ định dưới dạng một liều tiêm để đánh giá khả năng đáp ứng của tuyến yên ở người nghi ngờ thiếu gonadotropin hoặc cần kiểm tra chức năng tuyến yên còn lại sau phẫu thuật, xạ trị khối u tuyến yên. Gonadorelin dạng truyền theo nhịp cũng được nghiên cứu và sử dụng tại một số quốc gia trong điều trị vô sinh do thiếu GnRH vùng dưới đồi, nhưng đây không phải là chỉ định thống nhất của mọi chế phẩm. Thuốc cần được sử dụng và theo dõi tại cơ sở chuyên khoa.
Nội dung chính
- Decapeptide tổng hợp tương ứng với GnRH tự nhiên
- Kích thích tuyến yên trước giải phóng LH và FSH
- Nghiệm pháp đánh giá chức năng tế bào hướng sinh dục của tuyến yên
- Tiêm dưới da hoặc tiêm tĩnh mạch
- Một liều 100 microgam theo quy trình chuyên môn
- Khoảng 4 phút
- Chống chỉ định khi có thai hoặc nghi ngờ mang thai; không tự sử dụng
- Có thể được dùng trong điều trị chuyên khoa vô sinh do thiếu GnRH vùng dưới đồi, tùy quốc gia và phác đồ
Hoạt chất Gonadorelin là gì?
Gonadorelin là dạng tổng hợp của GnRH-I tự nhiên. Hoạt chất mô phỏng tín hiệu từ vùng dưới đồi đến tuyến yên trước, kích thích tế bào hướng sinh dục giải phóng LH và FSH. Do cấu trúc peptide tự nhiên và bị phân giải nhanh, Gonadorelin có thời gian tác dụng ngắn hơn nhiều chất chủ vận GnRH biến đổi cấu trúc như leuprorelin hoặc triptorelin.
Gonadorelin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gonadorelin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gonadorelin |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gonadotropin-releasing hormone; GnRH; luteinizing hormone-releasing hormone; LHRH; gonadorelin hydrochloride; gonadorelin acetate. Gonadorelin hydrochloride và gonadorelin acetate là các dạng muối, không nên tự quy đổi hàm lượng giữa các chế phẩm. |
| Tên viết tắt | GnRH | LHRH |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gonadorelinum |
| Tên USAN | gonadorelin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 9034-40-6 |
|---|---|
| UNII | 9O7312W37G |
| PubChem CID | 638793 |
| RxNorm CUI | 6384 |
| Công thức phân tử | C55H75N17O13 |
Dược động học của Gonadorelin
Gonadorelin là peptide có thời gian tồn tại trong tuần hoàn rất ngắn. Hoạt chất nhanh chóng bị thủy phân trong huyết tương, sau đó các sản phẩm chuyển hóa được đào thải, chủ yếu qua nước tiểu. SmPC của chế phẩm Gonadorelin hydrochloride ghi nhận thời gian bán thải khoảng 4 phút.
Giai đoạn I: Hấp thu
Gonadorelin có thể được hấp thu sau tiêm dưới da và tạo đáp ứng LH, FSH tại tuyến yên.
| F · Sinh khả dụng | Tiêm tĩnh mạch đưa hoạt chất trực tiếp vào tuần hoàn. |
|---|
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Gonadorelin được thủy phân nhanh trong huyết tương thành các đoạn peptide nhỏ hơn.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Gonadorelin và các sản phẩm phân giải được đào thải qua nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 4 phút theo SmPC của Gonadorelin 100 microgam bột pha dung dịch tiêm. Tài liệu sinh lý cũng mô tả GnRH nội sinh có thời gian bán thải khoảng 2–4 phút. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Dữ liệu về ảnh hưởng trực tiếp của tuổi, giới tính, suy gan, suy thận hoặc biến thể di truyền đến dược động học Gonadorelin còn hạn chế. Các hormone sinh dục và nhiều thuốc có thể làm thay đổi đáp ứng LH, FSH của nghiệm pháp nhưng đây chủ yếu là ảnh hưởng dược lực học hoặc ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gonadorelin
Gonadorelin thuộc nhóm hormone giải phóng gonadotropin và là chất chủ vận thụ thể GnRH. Khi dùng một liều hoặc dùng theo nhịp sinh lý, hoạt chất có tác dụng kích thích tiết gonadotropin. Không nên đồng nhất Gonadorelin với các chất chủ vận GnRH tác dụng kéo dài thường được dùng liên tục để gây giảm nhạy cảm tuyến yên.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Gonadorelin gắn với thụ thể GnRH thuộc nhóm thụ thể bắt cặp protein G trên tế bào hướng sinh dục của tuyến yên trước. Hoạt hóa đường truyền tín hiệu Gq–phospholipase C làm tăng IP3, diacylglycerol và calci nội bào, qua đó thúc đẩy tổng hợp và xuất bào LH, FSH. Tần suất kích thích GnRH có thể ảnh hưởng khác nhau đến tổng hợp LH và FSH.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Một liều Gonadorelin gây tăng LH và FSH nếu các tế bào hướng sinh dục của tuyến yên còn khả năng đáp ứng. Vì vậy, mức thay đổi LH sau tiêm có thể hỗ trợ đánh giá chức năng tuyến yên. Kết quả bình thường cho thấy còn tế bào tuyến yên hoạt động nhưng một nghiệm pháp đơn lẻ không xác định đầy đủ nguyên nhân bệnh lý và không đo chính xác toàn bộ dự trữ gonadotropin của tuyến yên.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gonadorelin
Theo SmPC được xác minh, Gonadorelin tiêm một liều được chỉ định để:
- Đánh giá khả năng hoạt động và đáp ứng của tế bào hướng sinh dục ở tuyến yên trước.
- Hỗ trợ đánh giá người nghi ngờ thiếu gonadotropin do rối loạn vùng dưới đồi hoặc phối hợp suy vùng dưới đồi – tuyến yên.
- Đánh giá chức năng tiết gonadotropin còn lại sau phẫu thuật cắt u tuyến yên, phẫu thuật vùng tuyến yên hoặc xạ trị.
Nghiệm pháp chỉ bổ sung cho đánh giá lâm sàng và xét nghiệm nội tiết khác, không tự xác định nguyên nhân bệnh.
Gonadorelin truyền theo nhịp được nghiên cứu và sử dụng tại một số trung tâm để tái tạo sự tiết GnRH sinh lý ở phụ nữ vô kinh vùng dưới đồi chức năng hoặc suy sinh dục giảm gonadotropin bẩm sinh có nguồn gốc vùng dưới đồi và mong muốn mang thai. Các nghiên cứu đang tiếp tục đánh giá cách lựa chọn người bệnh, liều khởi đầu, khoảng cách giữa các nhịp và phương án hỗ trợ pha hoàng thể. Đây không phải là chỉ định thống nhất của mọi chế phẩm Gonadorelin và cần điều trị tại trung tâm hỗ trợ sinh sản.
Liều dùng và cách sử dụng
Nghiệm pháp chẩn đoán theo SmPC:
- Người lớn và người cao tuổi: 100 microgam, tiêm dưới da hoặc tiêm tĩnh mạch một lần.
- Ở phụ nữ xác định được chu kỳ kinh, nên thực hiện trong pha nang noãn sớm, từ ngày 1 đến ngày 7 của chu kỳ.
- Một quy trình tham khảo lấy mẫu máu đo LH tại thời điểm 15 phút trước tiêm, ngay trước tiêm và tại 15, 30, 45, 60 và 120 phút sau tiêm.
Đây là liều tham khảo từ một SmPC cụ thể, không được tự áp dụng hoặc dùng để thay thế quy trình của cơ sở xét nghiệm. Liều truyền Gonadorelin theo nhịp phải được bác sĩ chuyên khoa sinh sản thiết lập riêng theo sản phẩm, thiết bị và đáp ứng điều trị.
Gonadorelin phải do nhân viên y tế chuẩn bị và sử dụng. Với chế phẩm bột 100 microgam trong SmPC, lọ được hoàn nguyên bằng 1 ml nước cất pha tiêm và không được trộn chung với chất khác. Mẫu máu phải được lấy đúng thời điểm và xử lý theo yêu cầu của phòng xét nghiệm. Kết quả cần được diễn giải dựa trên tình trạng lâm sàng, giai đoạn chu kỳ kinh, phương pháp định lượng và khoảng tham chiếu của từng phòng xét nghiệm.
Cần theo dõi:
- Nồng độ LH và có thể cả FSH theo quy trình xét nghiệm.
- Thời điểm lấy mẫu và độ tin cậy của phương pháp định lượng.
- Phản ứng quá mẫn, đặc biệt khi tái sử dụng hoặc tiêm tĩnh mạch.
- Đau, sưng, cứng tại vị trí tiêm.
- Đau đầu, chóng mặt, đỏ bừng, nhịp tim nhanh hoặc co thắt phế quản.
- Dấu hiệu đau đầu đột ngột, rối loạn thị giác hoặc suy giảm ý thức ở người có bệnh lý tuyến yên.
Với điều trị sinh sản theo nhịp, cần theo dõi nang noãn, nội tiết, rụng trứng và thai kỳ theo phác đồ chuyên khoa.
Cảnh báo và lưu ý về Gonadorelin
- Quá mẫn với Gonadorelin hoặc bất kỳ tá dược nào của chế phẩm.
- Đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai.
SmPC được xem xét cũng khuyến cáo không dùng cho phụ nữ đang cho con bú.
Các phản ứng đã được ghi nhận gồm:
- Không thường gặp: đau; sưng hoặc ngứa.
- Hiếm gặp: nhịp tim nhanh, buồn nôn, khó chịu vùng bụng, cứng tại vị trí tiêm, đau đầu, chóng mặt, đỏ bừng, mày đay, ban đỏ và phản ứng quá mẫn.
- Chưa xác định tần suất: phát ban, rong kinh, viêm tắc tĩnh mạch và nhiễm khuẩn huyết.
Không phải người sử dụng nào cũng gặp tác dụng không mong muốn.
Phản ứng nghiêm trọng có thể gồm phản ứng quá mẫn, co thắt phế quản, viêm tắc tĩnh mạch hoặc nhiễm khuẩn huyết. Ở người có u tuyến yên, Gonadorelin và các chất tương tự không được khuyến cáo vì đã có cảnh báo nguy cơ nhồi máu xuất huyết u tuyến yên hoặc cơn đột quỵ tuyến yên. Người bệnh cần được xử trí cấp cứu nếu xuất hiện khó thở, phù mặt, đau đầu dữ dội đột ngột, giảm thị lực, sụp mi hoặc rối loạn ý thức.
Thận trọng khi tái sử dụng Gonadorelin, đặc biệt qua đường tĩnh mạch, do đã có báo cáo hiếm về phản ứng quá mẫn. Dùng trong pha nang noãn của chu kỳ bình thường có thể gây rụng trứng sớm, vì vậy cần đánh giá nguy cơ mang thai ngoài ý muốn. Không khuyến cáo sử dụng ở người có u tuyến yên do nguy cơ cơn đột quỵ tuyến yên. Gonadorelin không được tự sử dụng để tăng testosterone, bảo tồn khả năng sinh sản khi dùng testosterone ngoại sinh hoặc điều trị vô sinh khi chưa được bác sĩ nội tiết – sinh sản đánh giá.
SmPC ghi nhận Gonadorelin từng được dùng đường tiêm với liều cao hơn liều chẩn đoán mà không ghi nhận biểu hiện quá liều rõ ràng. Tuy nhiên, chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Khi dùng quá liều hoặc xuất hiện phản ứng bất thường, cần ngừng sử dụng, theo dõi lâm sàng và điều trị triệu chứng, hỗ trợ theo đánh giá của cơ sở y tế.
Theo SmPC của chế phẩm bột pha tiêm 100 microgam:
- Bảo quản lọ chưa mở dưới 25°C.
- Dung dịch sau hoàn nguyên có thể được bảo quản lạnh và dùng trong vòng 24 giờ.
- Loại bỏ phần dung dịch không sử dụng.
- Không trộn Gonadorelin với chất khác.
Yêu cầu bảo quản phải ưu tiên theo nhãn của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 1 tuổi chưa được xác lập trong SmPC được xem xét và chưa có dữ liệu. Liều cụ thể cho các nhóm tuổi nhi khoa khác không được nêu trong SmPC này. Nghiệm pháp GnRH ở trẻ em chỉ nên được chỉ định, thực hiện và diễn giải bởi bác sĩ nội tiết nhi theo quy trình phù hợp.
SmPC áp dụng cùng liều chẩn đoán 100 microgam tiêm dưới da hoặc tĩnh mạch cho người lớn và người cao tuổi. Vẫn cần đánh giá bệnh nền, thuốc đang dùng và khả năng dung nạp của từng người.
Chống chỉ định ở phụ nữ đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai. Gonadorelin dùng trong pha nang noãn có thể gây rụng trứng sớm; cần loại trừ thai và thực hiện các biện pháp phù hợp để tránh mang thai ngoài ý muốn khi tiến hành nghiệm pháp.
SmPC được xem xét khuyến cáo không dùng Gonadorelin cho phụ nữ đang cho con bú.
SmPC được xem xét không cung cấp hướng dẫn điều chỉnh liều riêng ở người suy gan. Do Gonadorelin là peptide bị thủy phân nhanh trong huyết tương, không được tự suy luận rằng suy gan không ảnh hưởng đến độ an toàn hoặc kết quả nghiệm pháp. Cần đánh giá theo từng trường hợp.
SmPC được xem xét không cung cấp hướng dẫn điều chỉnh liều riêng ở người suy thận.
Gonadorelin được ghi nhận không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Tuy nhiên, người xuất hiện chóng mặt, đau đầu hoặc phản ứng bất thường sau tiêm không nên lái xe cho đến khi triệu chứng hết hoàn toàn.
Tương tác thuốc của Gonadorelin
Nghiệm pháp Gonadorelin nên được thực hiện khi không có các thuốc trực tiếp làm thay đổi tiết gonadotropin của tuyến yên, nếu bác sĩ đánh giá việc tạm ngừng là phù hợp.
- Androgen, estrogen, progestogen và glucocorticoid có thể ảnh hưởng đáp ứng.
- Spironolactone có thể làm tăng tạm thời gonadotropin.
- Methyldopa có thể làm tăng nhẹ gonadotropin.
- Thuốc tránh thai đường uống và digoxin có thể làm giảm gonadotropin.
- Phenothiazine và các thuốc đối kháng dopamine làm tăng prolactin có thể làm giảm đáp ứng với Gonadorelin.
Không tự ngừng thuốc đang điều trị trước nghiệm pháp; danh sách thuốc phải được cung cấp đầy đủ cho bác sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Gonadorelin
Gonadorelin là dạng tổng hợp của hormone giải phóng gonadotropin GnRH-I. Hoạt chất kích thích tuyến yên trước giải phóng LH và FSH, hai hormone điều hòa chức năng sinh dục và sinh sản.
Nghiệm pháp được dùng để đánh giá khả năng đáp ứng của tế bào hướng sinh dục ở tuyến yên trước, hỗ trợ thăm dò người nghi ngờ thiếu gonadotropin và kiểm tra chức năng tuyến yên còn lại sau phẫu thuật hoặc xạ trị. Nghiệm pháp không tự xác định đầy đủ nguyên nhân bệnh và phải được kết hợp với đánh giá nội tiết khác.
Gonadorelin truyền theo nhịp có thể được sử dụng tại một số trung tâm chuyên khoa để kích thích rụng trứng ở phụ nữ vô sinh do thiếu GnRH vùng dưới đồi. Chỉ định này phụ thuộc quốc gia, sản phẩm và phác đồ; không phải mọi thuốc Gonadorelin đều được phê duyệt cho mục đích điều trị vô sinh.
Một liều Gonadorelin có thể kích thích tuyến yên giải phóng LH, từ đó tác động gián tiếp đến sản xuất testosterone nếu trục tuyến yên – tinh hoàn còn hoạt động. Điều này không đồng nghĩa Gonadorelin được phép tự dùng để tăng testosterone hoặc thay thế điều trị suy sinh dục. Cần xác định nguyên nhân giảm testosterone trước khi lựa chọn điều trị.
Gonadorelin có cả chế phẩm dùng cho người và chế phẩm thú y tùy thị trường. Một số tên thương mại hiện chủ yếu được dùng trong thú y. Sản phẩm thú y có công thức, nồng độ, tá dược và tiêu chuẩn sử dụng khác, tuyệt đối không được dùng cho người.

