Gemifloxacin là kháng sinh diệt khuẩn thuộc nhóm fluoroquinolone, được sử dụng theo đơn để điều trị một số nhiễm khuẩn hô hấp do vi khuẩn nhạy cảm ở người trưởng thành. Nhãn Factive của FDA Hoa Kỳ ghi nhận hai chỉ định chính gồm đợt nhiễm khuẩn cấp của viêm phế quản mạn và viêm phổi mắc phải tại cộng đồng mức độ nhẹ đến trung bình. Thuốc ức chế đồng thời DNA gyrase và topoisomerase IV, làm gián đoạn quá trình tổng hợp DNA của vi khuẩn. Gemifloxacin có thể gây những phản ứng nghiêm trọng, đôi khi kéo dài hoặc không hồi phục, như viêm và đứt gân, bệnh thần kinh ngoại biên, tác dụng trên hệ thần kinh trung ương, kéo dài khoảng QT và làm nặng bệnh nhược cơ. Thuốc chỉ nên được lựa chọn khi có căn cứ nhiễm khuẩn và sau khi bác sĩ cân nhắc kháng sinh thay thế, nguy cơ kháng thuốc cùng đặc điểm của người bệnh.
Nội dung chính
- Kháng sinh fluoroquinolone dùng toàn thân.
- Ức chế DNA gyrase và topoisomerase IV, tạo tác dụng diệt khuẩn.
- Đợt cấp do vi khuẩn của viêm phế quản mạn và viêm phổi cộng đồng nhẹ đến trung bình ở người từ 18 tuổi.
- 320 mg một lần mỗi ngày trong 5 hoặc 7 ngày, tùy tác nhân và chỉ định.
- Độ thanh thải creatinin ≤40 mL/phút: 160 mg mỗi 24 giờ theo nhãn.
- Tổn thương gân, bệnh thần kinh ngoại biên, tác dụng tâm thần–thần kinh, nhược cơ, phình hoặc bóc tách động mạch chủ và kéo dài QT.
- MedlinePlus ghi nhận gemifloxacin đã ngừng lưu hành tại thị trường Hoa Kỳ.
Hoạt chất Gemifloxacin là gì?
Gemifloxacin là kháng sinh fluoroquinolone tổng hợp có tác dụng diệt khuẩn. Thuốc được phát triển chủ yếu để điều trị một số nhiễm khuẩn đường hô hấp do vi khuẩn nhạy cảm ở người trưởng thành. Gemifloxacin không có tác dụng điều trị cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus.
Gemifloxacin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gemifloxacin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gemifloxacin |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Gemifloxacin mesylate; gemifloxacin mesilate; LB20304; SB-265805; tên biệt dược đã được FDA phê duyệt trước đây: Factive. |
| Tên viết tắt | GMF |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gemifloxacinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 175463-14-6 |
|---|---|
| UNII | OKR68Y0E4T |
| PubChem CID | 9571107 |
| RxNorm CUI | 138099 |
| Công thức phân tử | C18H20FN5O4 |
Dược động học của Gemifloxacin
Gemifloxacin được hấp thu nhanh sau khi uống, có sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 71% và đạt nồng độ đỉnh trong 0,5–2 giờ. Thuốc phân bố rộng, thấm tốt vào mô và dịch phổi, chuyển hóa ở gan với mức độ hạn chế, sau đó được thải qua phân và nước tiểu. Thời gian bán thải huyết tương trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 7 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Gemifloxacin được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường xuất hiện sau 0,5–2 giờ. Bữa ăn nhiều chất béo không làm thay đổi đáng kể dược động học, vì vậy thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của viên gemifloxacin 320 mg khoảng 71%, với khoảng tin cậy 95% từ 60% đến 84%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương in vitro khoảng 60–70%, không phụ thuộc nồng độ. Thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định trung bình khoảng 4,18 L/kg. Gemifloxacin phân bố rộng và đạt nồng độ đáng kể trong đại thực bào phế nang, dịch lót biểu mô cùng niêm mạc phế quản.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Gemifloxacin chỉ được chuyển hóa hạn chế tại gan. Dạng không đổi là thành phần liên quan đến thuốc chủ yếu trong huyết tương. Các chất chuyển hóa chính nhưng chiếm tỷ lệ nhỏ gồm N-acetyl gemifloxacin, đồng phân E và carbamyl glucuronide. Enzym CYP450 không giữ vai trò quan trọng trong chuyển hóa gemifloxacin.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi uống, trung bình khoảng 61% liều được tìm thấy trong phân và 36% trong nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi cùng các chất chuyển hóa. Cả bài tiết qua thận và ngoài thận đều tham gia vào quá trình thải trừ.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết tương trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 7 ± 2 giờ, dao động từ 4 đến 12 giờ ở người khỏe mạnh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải qua thận trung bình sau khi dùng lặp lại 320 mg là khoảng 11,6 ± 3,9 L/giờ, cho thấy có sự tham gia của bài tiết chủ động tại ống thận. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận làm giảm độ thanh thải, kéo dài thải trừ và có thể làm AUC tăng trung bình khoảng 70%. Suy gan làm tăng AUC và Cmax ở mức trung bình nhưng nhãn không yêu cầu chỉnh liều. Tuổi không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học ở người trưởng thành; khác biệt theo giới không đáng kể sau khi hiệu chỉnh cân nặng. Thức ăn nhiều chất béo không gây ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gemifloxacin
Gemifloxacin thuộc nhóm kháng khuẩn dùng toàn thân, phân nhóm quinolone và fluoroquinolone, mã ATC J01MA15. Thuốc có hoạt tính đối với một số vi khuẩn Gram dương, Gram âm và vi khuẩn không điển hình gây nhiễm khuẩn hô hấp; hiệu quả thực tế phụ thuộc độ nhạy của chủng vi khuẩn và tình hình kháng thuốc tại địa phương.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Gemifloxacin ức chế quá trình tổng hợp DNA của vi khuẩn thông qua ức chế đồng thời DNA gyrase và topoisomerase IV. Hai enzym này cần thiết cho quá trình sao chép, phiên mã, sửa chữa và phân chia DNA của vi khuẩn. Kết quả là vi khuẩn bị tiêu diệt.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Gemifloxacin có tác dụng diệt khuẩn; nồng độ diệt khuẩn tối thiểu thường nằm trong khoảng một bậc pha loãng so với nồng độ ức chế tối thiểu. Cơ chế kháng chủ yếu liên quan đến đột biến DNA gyrase hoặc topoisomerase IV và hoạt động của bơm tống thuốc. Có thể xuất hiện kháng chéo với các fluoroquinolone khác.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gemifloxacin
Theo nhãn FDA năm 2019, gemifloxacin được chỉ định cho người từ 18 tuổi trong các trường hợp sau:
- Đợt nhiễm khuẩn cấp của viêm phế quản mạn do các chủng nhạy cảm của Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, Haemophilus parainfluenzae hoặc Moraxella catarrhalis. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng và một số đợt cấp có thể tự giới hạn, chỉ nên dành gemifloxacin cho người không có lựa chọn điều trị thay thế phù hợp.
- Viêm phổi mắc phải tại cộng đồng mức độ nhẹ đến trung bình do Streptococcus pneumoniae, kể cả một số chủng đa kháng, Haemophilus influenzae, Moraxella catarrhalis, Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae hoặc Klebsiella pneumoniae.
Chỉ sử dụng khi nhiễm khuẩn đã được chứng minh hoặc được nghi ngờ mạnh là do vi khuẩn nhạy cảm.
Dữ liệu in vitro cho thấy gemifloxacin có hoạt tính đối với một số chủng như Staphylococcus aureus nhạy methicillin, Streptococcus pyogenes, Acinetobacter lwoffii, Klebsiella oxytoca, Legionella pneumophila và Proteus vulgaris. Tuy nhiên, nhãn FDA nêu rõ hiệu quả điều trị các nhiễm khuẩn lâm sàng do các vi khuẩn này chưa được xác lập trong các thử nghiệm đầy đủ và có đối chứng.
Các chỉ định ngoài nhiễm khuẩn hô hấp được phê duyệt phải được xem là sử dụng ngoài chỉ định hoặc đang nghiên cứu, không nên tự áp dụng.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Factive của FDA và chỉ dùng để tham khảo chuyên môn, không phải hướng dẫn tự điều trị:
| Chỉ định ở người lớn, CrCl >40 mL/phút | Liều theo nhãn |
|---|---|
| Đợt nhiễm khuẩn cấp của viêm phế quản mạn | 320 mg, một lần mỗi ngày trong 5 ngày |
| Viêm phổi cộng đồng do S. pneumoniae, H. influenzae, M. pneumoniae hoặc C. pneumoniae | 320 mg, một lần mỗi ngày trong 5 ngày |
| Viêm phổi cộng đồng do hoặc nghi do S. pneumoniae đa kháng, K. pneumoniae hoặc M. catarrhalis | 320 mg, một lần mỗi ngày trong 7 ngày |
| Độ thanh thải creatinin ≤40 mL/phút | 160 mg mỗi 24 giờ |
| Chạy thận nhân tạo định kỳ hoặc thẩm phân phúc mạc liên tục ngoại trú | 160 mg mỗi 24 giờ |
Quyết định điều trị 5 hay 7 ngày cần căn cứ vào chỉ định, kết quả nuôi cấy, kháng sinh đồ và đánh giá của bác sĩ. Không vượt quá liều hoặc thời gian được kê.
Uống viên thuốc nguyên vẹn với lượng nước thích hợp, cùng hoặc không cùng thức ăn. Duy trì đủ nước trong quá trình điều trị.
Không dùng thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc magnesi, sắt, kẽm, sản phẩm chứa cation kim loại hoặc didanosine dạng đệm trong vòng 3 giờ trước hay 2 giờ sau gemifloxacin. Uống gemifloxacin ít nhất 2 giờ trước sucralfate.
Dùng thuốc đúng thời gian được kê. Không tự tăng liều, kéo dài liệu trình, chia sẻ thuốc hoặc dùng lại phần thuốc thừa cho đợt bệnh khác.
Cần theo dõi:
- Đáp ứng lâm sàng và kết quả nuôi cấy, kháng sinh đồ khi có.
- Chức năng thận để xác định nhu cầu hiệu chỉnh liều.
- Đau, sưng hoặc yếu gân; tê, rát, châm chích hoặc yếu chi.
- Thay đổi tâm trạng, lú lẫn, mất ngủ, ảo giác hoặc co giật.
- Phát ban, mề đay hoặc dấu hiệu phản vệ.
- Đường huyết, đặc biệt ở người đái tháo đường đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết.
- Điện giải, điện tâm đồ và nguy cơ kéo dài QT khi có yếu tố nguy cơ.
- PT/INR và dấu hiệu chảy máu khi phối hợp warfarin.
Cảnh báo và lưu ý về Gemifloxacin
Chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với gemifloxacin, các kháng sinh fluoroquinolone khác hoặc bất kỳ thành phần nào của thuốc.
Nhãn khuyến cáo tránh dùng ở người có tiền sử nhược cơ vì fluoroquinolone có thể làm nặng yếu cơ và dẫn đến suy hô hấp; đây được trình bày dưới dạng cảnh báo nghiêm trọng, không nằm trong mục chống chỉ định chính thức của nhãn.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận trong thử nghiệm với liều 320 mg gồm:
- Tiêu chảy: 5,0%.
- Đau đầu: 4,2%.
- Buồn nôn: 3,7%.
- Phát ban: 3,5%.
- Đau bụng: 2,2%.
- Chóng mặt: 1,7%.
- Nôn: 1,6%.
Phát ban được ghi nhận nhiều hơn ở người dưới 40 tuổi, đặc biệt là phụ nữ, người dùng liệu pháp hormone thay thế và người dùng thuốc kéo dài quá liệu trình khuyến cáo.
Gemifloxacin và các fluoroquinolone toàn thân có thể gây:
- Viêm gân hoặc đứt gân, có thể xảy ra trong khi dùng hoặc nhiều tháng sau khi ngừng.
- Bệnh thần kinh ngoại biên có khả năng không hồi phục.
- Co giật, ảo giác, lú lẫn, lo âu, trầm cảm, mất ngủ hoặc ý nghĩ tự sát.
- Làm nặng bệnh nhược cơ, có thể gây suy hô hấp.
- Phản vệ, phù mạch và phản ứng da nghiêm trọng.
- Phình hoặc bóc tách động mạch chủ.
- Kéo dài khoảng QT, loạn nhịp thất hoặc xoắn đỉnh.
- Rối loạn đường huyết, gồm hạ đường huyết nghiêm trọng.
- Viêm gan, vàng da, suy gan hoặc suy thận hiếm gặp.
- Tiêu chảy và viêm đại tràng liên quan Clostridioides difficile.
Ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế ngay khi xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng; đau ngực, bụng hoặc lưng đột ngột cần được cấp cứu.
Gemifloxacin cần được kê đơn thận trọng vì có thể gây các phản ứng nghiêm trọng, kéo dài hoặc không hồi phục. Nguy cơ tổn thương gân tăng ở người trên 60 tuổi, người dùng corticosteroid, người ghép thận, tim hoặc phổi, người suy thận, vận động thể lực nặng hoặc có bệnh gân trước đó.
Tránh hoặc đặc biệt thận trọng ở người có nhược cơ, tiền sử kéo dài QT, hạ kali hoặc magnesi chưa điều chỉnh, nhịp tim chậm, thiếu máu cơ tim, phình động mạch chủ hoặc nguy cơ cao mắc bệnh động mạch chủ.
Ngừng thuốc khi xuất hiện phát ban, tổn thương gân, triệu chứng thần kinh ngoại biên, tác dụng tâm thần–thần kinh hoặc phản ứng quá mẫn. Chỉ sử dụng cho nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm nhằm hạn chế kháng kháng sinh.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu là theo dõi sát, điều trị triệu chứng và hỗ trợ, bao gồm duy trì tình trạng dịch phù hợp.
Nhãn FDA cũ đề cập việc làm rỗng dạ dày trong quá liều cấp; biện pháp này chỉ được cân nhắc và thực hiện bởi nhân viên y tế. Người bệnh không được tự gây nôn. Thẩm tách máu loại bỏ khoảng 20–30% liều gemifloxacin đường uống khỏi huyết tương.
Khi nghi quá liều, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc và mang theo bao bì thuốc.
Theo nhãn Factive: bảo quản ở 25°C; có thể dao động trong khoảng 15–30°C. Tránh ánh sáng và giữ thuốc trong bao bì kín, ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả chưa được xác lập ở người dưới 18 tuổi. Fluoroquinolone, bao gồm gemifloxacin, gây bệnh khớp và tổn thương sụn–xương ở động vật chưa trưởng thành. Không tự dùng gemifloxacin cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên.
Thử nghiệm không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ, nhưng người cao tuổi có nguy cơ cao hơn đối với viêm hoặc đứt gân, phình hoặc bóc tách động mạch chủ và tác dụng kéo dài QT. Nguy cơ tổn thương gân tăng thêm khi sử dụng corticosteroid.
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai còn hạn chế và chưa đủ để xác định nguy cơ sảy thai hoặc dị tật bẩm sinh. Nghiên cứu trên động vật ghi nhận độc tính đối với phôi thai và thai nhi ở một số mức phơi nhiễm. Gemifloxacin chỉ nên được cân nhắc khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ tiềm tàng.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của gemifloxacin trong sữa mẹ, ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ hoặc khả năng tiết sữa. Gemifloxacin được bài tiết vào sữa chuột. Cần cân nhắc nhu cầu điều trị của người mẹ, lợi ích của việc cho con bú và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.
Nhãn Factive không yêu cầu điều chỉnh liều ở người suy gan nhẹ, trung bình hoặc nặng theo phân loại Child–Pugh. AUC tăng trung bình khoảng 34% ở suy gan nhẹ đến trung bình và khoảng 45% ở suy gan nặng, nhưng mức tăng được đánh giá là không có ý nghĩa lâm sàng trong nghiên cứu của nhãn.
Không vượt quá liều khuyến cáo; cần theo dõi triệu chứng và xét nghiệm chức năng gan khi có chỉ định lâm sàng.
Không cần hiệu chỉnh khi độ thanh thải creatinin trên 40 mL/phút. Khi độ thanh thải creatinin ≤40 mL/phút, liều theo nhãn là 160 mg mỗi 24 giờ. Chế độ này cũng được áp dụng trong nhãn cho người chạy thận nhân tạo định kỳ hoặc thẩm phân phúc mạc liên tục ngoại trú.
Suy thận làm giảm độ thanh thải, kéo dài thời gian thải trừ và làm mức phơi nhiễm tăng trung bình khoảng 70%.
Gemifloxacin có thể gây chóng mặt, choáng váng, buồn ngủ, lú lẫn, rối loạn chú ý hoặc các tác dụng khác trên hệ thần kinh trung ương. Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc cần tỉnh táo cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng như thế nào.
Tương tác thuốc của Gemifloxacin
Các tương tác quan trọng gồm:
- Nhôm, magnesi, sắt, kẽm và cation đa hóa trị: tạo phức, làm giảm hấp thu gemifloxacin.
- Sucralfate: làm giảm sinh khả dụng nếu dùng trước gemifloxacin.
- Warfarin và dẫn xuất: có báo cáo tăng PT, INR hoặc chảy máu; cần theo dõi đông máu.
- Probenecid: giảm độ thanh thải thận, làm tăng mức phơi nhiễm gemifloxacin.
- Thuốc chống loạn nhịp nhóm IA hoặc III và các thuốc kéo dài QT khác: tăng nguy cơ loạn nhịp.
- Corticosteroid toàn thân: làm tăng nguy cơ viêm và đứt gân.
- Insulin hoặc thuốc hạ đường huyết: cần theo dõi nguy cơ rối loạn đường huyết.
Gemifloxacin ít liên quan đến tương tác qua CYP450, nhưng điều này không loại trừ các tương tác dược lực học hoặc tương tác chưa được nghiên cứu.
Thắc mắc về hoạt chất Gemifloxacin
Gemifloxacin là kháng sinh diệt khuẩn thuộc nhóm fluoroquinolone. Thuốc ức chế DNA gyrase và topoisomerase IV của vi khuẩn, được dùng theo đơn cho một số nhiễm khuẩn hô hấp ở người trưởng thành.
Không. Gemifloxacin chỉ tác động lên vi khuẩn nhạy cảm, không điều trị cảm lạnh, cúm hoặc phần lớn trường hợp ho do virus. Dùng kháng sinh khi không cần thiết làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng kháng sinh.
Thuốc có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn vì bữa ăn nhiều chất béo không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học. Cần uống nguyên viên với đủ nước và tách thời điểm với thuốc kháng acid, sắt, kẽm cùng các sản phẩm chứa cation đa hóa trị.
Cần ngừng thuốc và liên hệ cơ sở y tế khi xuất hiện đau hoặc sưng gân, tê rát hay yếu chi, co giật, lú lẫn, ảo giác, phát ban, khó thở, vàng da hoặc tiêu chảy nặng. Đau ngực, bụng hoặc lưng đột ngột có thể liên quan biến cố động mạch chủ và cần được cấp cứu.
MedlinePlus ghi nhận gemifloxacin đã ngừng lưu hành tại thị trường Hoa Kỳ.

