Fentanyl là opioid tổng hợp có tác dụng giảm đau mạnh và gây mê, tác động chủ yếu thông qua thụ thể µ-opioid trong não, tủy sống và các mô khác. Thuốc có nhiều dạng bào chế với chỉ định hoàn toàn khác nhau. Fentanyl tiêm được dùng trong gây mê và giảm đau quanh phẫu thuật; miếng dán chỉ dành cho đau nặng, kéo dài ở người đã dung nạp opioid; dạng ngậm qua niêm mạc chỉ được phê duyệt cho đau đột phá do ung thư ở một số người bệnh đã dùng opioid nền.
Fentanyl có thể gây suy hô hấp, an thần sâu, hôn mê, lệ thuộc, nghiện và tử vong nếu dùng sai người, sai liều hoặc phối hợp với rượu, benzodiazepine và thuốc ức chế thần kinh trung ương. Các sản phẩm fentanyl không được quy đổi trực tiếp theo microgam và tuyệt đối không tự thay thế cho nhau.
Nội dung chính
- Fentanyl là thuốc giảm đau opioid tác dụng mạnh.
- Thường dùng cho đau nặng, đau ung thư hoặc trong gây mê tùy dạng bào chế.
- Chỉ dùng đúng đơn; không chia sẻ thuốc hoặc tự dùng nhiều hơn chỉ định dưới bất kỳ hình thức nào.
- Cảnh báo quan trọng là ức chế hô hấp, buồn ngủ sâu, lệ thuộc, ngộ độc và tương tác với rượu/thuốc an thần.
- Báo bác sĩ nếu có bệnh phổi, ngưng thở khi ngủ, dùng benzodiazepine, mang thai hoặc cho con bú.
Hoạt chất Fentanyl là gì?
Fentanyl là opioid tổng hợp có tác dụng giảm đau và an thần mạnh. Trong y khoa, fentanyl được sử dụng trong gây mê, giảm đau quanh phẫu thuật và kiểm soát một số tình trạng đau nặng theo chỉ định rất cụ thể.
Fentanyl dùng trong y tế được sản xuất với hàm lượng chuẩn hóa và chịu kiểm soát chặt. Fentanyl sản xuất bất hợp pháp có thể được pha trộn vào ma túy hoặc viên giả, có hàm lượng không dự đoán được và nguy cơ quá liều rất cao.
Fentanyl
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Fentanyl |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Fentanyl |
| Tên IUPAC | N-phenyl-N-[1-(2-phenylethyl)piperidin-4-yl]propanamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Fentanyl citrate; fentanyl base. Norfentanyl là chất chuyển hóa không hoạt tính chính, không phải tên đồng nghĩa của fentanyl. |
| Tên viết tắt | FEN |
| Tên Latinh / tên dược điển | Fentanylum |
| Tên USAN | fentanyl |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 437-38-7 |
|---|---|
| UNII | UF599785JZ |
| PubChem CID | 3345 |
| RxNorm CUI | 4337 |
| Công thức phân tử | C22H28N2O |
Dược động học của Fentanyl
Dược động học của fentanyl thay đổi đáng kể theo đường dùng.
Sau tiêm tĩnh mạch, fentanyl phân bố nhanh theo mô hình ba ngăn, tích lũy trong cơ và mô mỡ rồi được giải phóng chậm trở lại máu. Thể tích phân bố được báo cáo khoảng 4 lít/kg và thời gian bán thải cuối khoảng 219 phút trong nhãn thuốc tiêm.
Với miếng dán, nồng độ fentanyl tăng từ từ, thường ổn định tương đối sau 12–24 giờ và đạt đỉnh trong khoảng 20–72 giờ. Sau khi tháo miếng dán, thuốc vẫn tiếp tục hấp thu từ kho dự trữ trong da nên nồng độ giảm chậm.
Giai đoạn I: Hấp thu
Tiêm tĩnh mạch đưa fentanyl trực tiếp vào tuần hoàn và có khởi phát gần như tức thì; tác dụng ức chế hô hấp tối đa có thể xuất hiện muộn hơn vài phút.
Miếng dán giải phóng fentanyl qua da gần như liên tục trong tối đa 72 giờ. Nồng độ huyết thanh tăng dần, thường đạt trạng thái tương đối ổn định sau 12–24 giờ và đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 20–72 giờ.
Nhiệt trực tiếp làm tăng đáng kể hấp thu. Trong một nghiên cứu dược lý, nhiệt làm tăng mức phơi nhiễm toàn thân trung bình khoảng 120% và nồng độ tối đa khoảng 61%.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng của đường tiêm tĩnh mạch là 100% theo bản chất của đường dùng. Sinh khả dụng tuyệt đối của fentanyl qua da trong nhãn được đối chiếu. Nhãn miếng dán ghi nhận khoảng 92% lượng fentanyl được hệ thống giải phóng xuất hiện trong tuần hoàn dưới dạng thuốc không đổi. Sinh khả dụng của các dạng qua niêm mạc không được dùng để quy đổi trực tiếp sang miếng dán hoặc thuốc tiêm vì hồ sơ hấp thu khác biệt có thể dẫn đến quá liều tử vong. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Fentanyl phân bố nhanh vào não và các mô giàu tưới máu, sau đó tái phân bố vào cơ và mô mỡ. Thể tích phân bố được báo cáo khoảng 4 lít/kg đối với dữ liệu thuốc tiêm và trung bình khoảng 6 lít/kg trong dữ liệu liên quan đến miếng dán.
Tỷ lệ fentanyl không gắn protein huyết tương được ước tính khoảng 13–21%; mức gắn protein có thể thay đổi theo pH và mức ion hóa.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Fentanyl được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP3A4, phần lớn bằng phản ứng N-dealkyl hóa oxy hóa thành norfentanyl và các chất chuyển hóa không hoạt tính khác. Da không chuyển hóa đáng kể lượng fentanyl được giải phóng từ miếng dán.
Sự phụ thuộc vào CYP3A4 là nguyên nhân của các tương tác quan trọng với thuốc ức chế hoặc cảm ứng enzym này.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong vòng 72 giờ sau fentanyl tiêm tĩnh mạch, khoảng 75% liều được tìm thấy trong nước tiểu, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa; dưới 10% là fentanyl không đổi. Khoảng 9% liều được thu hồi trong phân, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Sau tiêm, thời gian bán thải cuối được báo cáo khoảng 219 phút trong nhãn thuốc tiêm; dữ liệu tĩnh mạch ở các quần thể khác ghi nhận thời gian bán thải biểu kiến khoảng 3–12 giờ. Sau khi tháo miếng dán, nồng độ fentanyl trong huyết thanh giảm khoảng 50% sau trung bình 20–27 giờ do thuốc tiếp tục được hấp thu từ da. Ở người cao tuổi, thời gian bán thải trung bình có thể kéo dài hơn. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải của fentanyl thay đổi rộng giữa các cá nhân. Nhãn miếng dán trình bày khoảng thanh thải 27–75 lít/giờ ở người bệnh phẫu thuật có cân nặng tham chiếu 70 kg. Tuổi cao, bệnh gan, bệnh thận, lưu lượng máu qua gan, tương tác CYP3A4 và sử dụng kéo dài có thể làm thay đổi độ thanh thải. Không sử dụng giá trị trung bình này để tự tính liều hoặc khoảng cách liều. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố quan trọng gồm:
Đường dùng và dạng bào chế. Nhiệt trực tiếp lên miếng dán hoặc tăng thân nhiệt. Tuổi cao, suy kiệt hoặc thể trạng yếu. Suy gan và suy thận. Thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4. Tỷ lệ mô mỡ, tưới máu ngoại vi và tình trạng da. Thời gian sử dụng và mức độ dung nạp opioid.
Nồng độ fentanyl không thể được dự đoán an toàn chỉ từ số microgam ghi trên các dạng sản phẩm khác nhau.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Fentanyl
Fentanyl là chất chủ vận opioid toàn phần, tác động chủ yếu trên thụ thể µ-opioid. Hoạt hóa thụ thể này tạo tác dụng giảm đau, an thần và ức chế hô hấp; đồng thời có thể làm giảm nhu động tiêu hóa, gây co đồng tử, bí tiểu, phụ thuộc thể chất và dung nạp.
Theo ATC, fentanyl tiêm dùng trong gây mê thuộc N01AH01; fentanyl dùng giảm đau qua da hoặc qua niêm mạc thuộc N02AB03.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Fentanyl gắn chủ yếu vào thụ thể µ-opioid tại não, tủy sống và các mô ngoại vi. Hoạt hóa thụ thể làm giảm dẫn truyền tín hiệu đau và thay đổi đáp ứng cảm xúc đối với đau.
Cùng cơ chế này có thể ức chế trung tâm hô hấp ở thân não, làm giảm đáp ứng với carbon dioxide. Mức ức chế hô hấp tăng theo liều và có thể kéo dài hơn tác dụng giảm đau quan sát được.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tiêm tĩnh mạch fentanyl có khởi phát tác dụng gần như tức thì. Tác dụng ức chế hô hấp đạt đỉnh khoảng 5–15 phút sau một liều tĩnh mạch và có thể tồn tại sau khi tác dụng giảm đau đã giảm.
Fentanyl gây giảm đau, an thần, co đồng tử và giảm nhu động tiêu hóa. Thuốc có thể gây nhịp tim chậm, hạ huyết áp, cứng cơ thành ngực hoặc cơ hô hấp, đặc biệt khi tiêm nhanh hoặc dùng liều cao trong gây mê.
Khi sử dụng kéo dài, người bệnh có thể xuất hiện dung nạp, phụ thuộc thể chất, hội chứng cai hoặc tăng cảm giác đau do opioid.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Fentanyl
Chỉ định được phê duyệt khác nhau theo dạng bào chế:
Thuốc tiêm: giảm đau tác dụng ngắn trong tiền mê, khởi mê, duy trì mê và giai đoạn hồi tỉnh; bổ trợ giảm đau trong gây mê toàn thân hoặc gây tê vùng; phối hợp thuốc an thần kinh trong một số kỹ thuật gây mê; hoặc dùng làm thuốc mê với oxy ở một số ca nguy cơ cao. Miếng dán: kiểm soát đau nặng và kéo dài ở người đã dung nạp opioid, khi cần opioid liên tục và các lựa chọn khác không đủ hiệu quả hoặc không phù hợp. Miếng dán không được phê duyệt cho đau cấp, đau ngắt quãng, đau nhẹ hoặc đau sau mổ. Fentanyl ngậm qua niêm mạc: điều trị đau đột phá do ung thư ở người từ 16 tuổi đã dung nạp và vẫn đang dùng opioid nền liên tục. Không dùng cho đau cấp, đau răng, đau đầu hoặc đau sau mổ.
Các hệ thống đưa fentanyl mới, công thức phóng thích khác và ứng dụng ngoài các chỉ định trên.
Không được xem việc sử dụng fentanyl trong một nghiên cứu, quy trình gây mê riêng hoặc hướng dẫn cơ sở là chỉ định được phê duyệt chung cho tất cả dạng bào chế.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều fentanyl phải được cá thể hóa bởi bác sĩ có chuyên môn và không được tự áp dụng:
Thuốc tiêm 50 microgam/ml: nhãn Hoa Kỳ nêu liều tiền mê ở người lớn 50–100 microgam tiêm bắp trước phẫu thuật 30–60 phút. Liều trong gây mê thay đổi theo cân nặng, tuổi, thể trạng, thuốc phối hợp và loại phẫu thuật; phải có sẵn thuốc đảo ngược opioid, oxy và thiết bị hồi sức. Trẻ từ 2–12 tuổi trong khởi mê hoặc duy trì mê: nhãn thuốc tiêm nêu liều giảm thấp đến 2–3 microgam/kg, chỉ do ê-kíp gây mê thực hiện. Miếng dán: liều ban đầu phải được chuyển đổi thận trọng từ tổng liều opioid trước đó; mỗi miếng được mang liên tục tối đa 72 giờ. Không dùng miếng dán làm opioid đầu tiên và không dùng khi cần giảm đau tức thời. Fentanyl qua niêm mạc: phải chuẩn độ riêng; không quy đổi microgam–microgam từ bất kỳ sản phẩm fentanyl nào khác và không được nhà thuốc tự thay thế dạng sản phẩm.
Các bảng chuyển đổi opioid có nguy cơ gây quá liều nếu sử dụng ngược chiều hoặc không tính đầy đủ mức dung nạp. Người bệnh không được tự chuyển từ morphine, oxycodone, tramadol, methadone hoặc opioid khác sang fentanyl.
Đối với thuốc tiêm:
Chỉ người được đào tạo về gây mê và xử trí tác dụng hô hấp của opioid mạnh mới được sử dụng. Phải có sẵn oxy, thiết bị đặt nội khí quản, hồi sức và thuốc đảo ngược opioid. Theo dõi liên tục hô hấp, huyết áp, nhịp tim và mức độ an thần. Không giữ lại phần thuốc thừa trong ống hoặc lọ đơn liều.
Đối với miếng dán:
Chỉ dán miếng nguyên vẹn lên vùng da theo hướng dẫn của sản phẩm. Không cắt, làm hỏng, nhai, nuốt hoặc để người khác tiếp xúc với miếng dán. Không chườm nóng, dùng chăn điện, đèn sưởi, xông hơi, tắm nước quá nóng hoặc để miếng dán tiếp xúc nhiệt trực tiếp. Báo bác sĩ khi sốt vì tăng thân nhiệt có thể làm tăng hấp thu. Miếng dán đã dùng vẫn còn fentanyl và có thể gây tử vong cho trẻ em hoặc người khác; phải bảo quản và tiêu hủy theo hướng dẫn được phê duyệt.
Nội dung theo dõi phụ thuộc môi trường sử dụng nhưng thường gồm:
Tần số, độ sâu hô hấp, độ bão hòa oxy và dấu hiệu tắc nghẽn đường thở. Mức độ an thần, ý thức và đáp ứng đồng tử. Huyết áp, nhịp tim và điện tâm đồ khi phù hợp. Mức giảm đau, nhu cầu thuốc cứu hộ và dấu hiệu tăng cảm giác đau do opioid. Táo bón, buồn nôn, bí tiểu và giảm nhu động ruột. Dấu hiệu serotonin, suy tuyến thượng thận, co giật hoặc cứng cơ. Hành vi sử dụng sai, lệ thuộc, mất thuốc, tăng liều sớm hoặc rối loạn sử dụng opioid. Dấu hiệu cai khi giảm liều hoặc ngừng điều trị. Tình trạng dính của miếng dán, nhiệt độ cơ thể và tiếp xúc nguồn nhiệt.
Suy hô hấp có thể xảy ra bất kỳ lúc nào, nhưng nguy cơ đặc biệt cao khi bắt đầu điều trị, tăng liều hoặc thêm thuốc ức chế thần kinh trung ương.
Cảnh báo và lưu ý về Fentanyl
Chống chỉ định của miếng dán fentanyl gồm:
Người chưa dung nạp opioid. Đau cấp, đau ngắt quãng, đau nhẹ hoặc nhu cầu dùng opioid trong thời gian ngắn. Đau sau phẫu thuật. Suy hô hấp đáng kể. Hen phế quản cấp hoặc nặng trong môi trường không được giám sát hoặc không có thiết bị hồi sức. Tắc nghẽn tiêu hóa đã biết hoặc nghi ngờ, gồm liệt ruột. Quá mẫn với fentanyl hoặc thành phần của miếng dán.
Thuốc tiêm chống chỉ định ở người quá mẫn với fentanyl. Các bệnh hô hấp, tim mạch, thần kinh, gan hoặc thận có thể không được liệt kê là chống chỉ định tuyệt đối của thuốc tiêm nhưng đòi hỏi đánh giá và theo dõi chuyên sâu.
Dạng fentanyl qua niêm mạc chống chỉ định ở người chưa dung nạp opioid và trong điều trị đau cấp hoặc đau sau mổ.
Các tác dụng không mong muốn có thể gồm:
Buồn ngủ, chóng mặt, đau đầu hoặc lú lẫn. Buồn nôn và nôn. Táo bón, khô miệng hoặc đau bụng. Ngứa, đổ mồ hôi, phát ban. Hạ huyết áp hoặc nhịp tim chậm. Bí tiểu. Phản ứng, đỏ hoặc ngứa tại vị trí dán. Mệt mỏi và suy nhược.
Tần suất và mức độ phản ứng thay đổi theo liều, đường dùng, bệnh nền, mức dung nạp opioid và thuốc phối hợp.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
Suy hô hấp, ngừng thở, tắc nghẽn đường thở, hôn mê và tử vong. Cứng cơ, kể cả cơ thành ngực và cơ hô hấp, đặc biệt với fentanyl tiêm. Nhịp tim chậm, hạ huyết áp nặng, suy tuần hoàn hoặc ngừng tim. Phản vệ. Hội chứng serotonin. Suy tuyến thượng thận. Tăng cảm giác đau hoặc đau bất thường do opioid. Co giật hoặc tăng nguy cơ co giật ở người có bệnh nền. Hội chứng cai khi ngừng đột ngột. Lệ thuộc, nghiện, sử dụng sai và quá liều. Hội chứng cai opioid sơ sinh khi người mẹ sử dụng kéo dài trong thai kỳ.
Các cảnh báo quan trọng gồm:
Fentanyl có thể gây nghiện, lệ thuộc, sử dụng sai, quá liều và tử vong ngay cả khi được kê đúng. Miếng dán chỉ dùng cho người đã dung nạp opioid. Một miếng dán tiếp xúc ngoài ý muốn có thể gây quá liều tử vong, đặc biệt ở trẻ em. Không cắt miếng dán và không tiếp xúc nguồn nhiệt; sốt cũng có thể làm tăng hấp thu. Người mắc bệnh phổi mạn, giảm dự trữ hô hấp, ngưng thở khi ngủ, suy kiệt hoặc tuổi cao có nguy cơ suy hô hấp cao hơn. Thận trọng khi tăng áp lực nội sọ, chấn thương đầu, rối loạn ý thức, co giật hoặc khối u não. Thận trọng ở người hạ huyết áp, nhịp tim chậm, bệnh gan, bệnh thận hoặc tắc nghẽn tiêu hóa. Không ngừng fentanyl đột ngột ở người đã phụ thuộc thể chất. Cần đánh giá nguy cơ rối loạn sử dụng opioid, trầm cảm, tiền sử nghiện hoặc tự sát. Các dạng fentanyl có dược động học khác nhau và không được thay thế trực tiếp.
Quá liều fentanyl có thể biểu hiện bằng:
Thở chậm, nông, khó thở hoặc ngừng thở. Không thể đánh thức, lơ mơ tiến triển đến hôn mê. Đồng tử co nhỏ; đồng tử có thể giãn khi thiếu oxy nặng. Da lạnh, ẩm. Nhịp tim chậm, hạ huyết áp. Cơ mềm nhũn hoặc tắc nghẽn đường thở. Tiếng ngáy bất thường, tím tái hoặc phù phổi.
Xử trí là cấp cứu y khoa:
Gọi cấp cứu ngay. Bảo đảm đường thở và hỗ trợ hoặc kiểm soát thông khí. Tháo tất cả miếng dán fentanyl nếu có. Naloxone hoặc nalmefene là thuốc đảo ngược suy hô hấp do opioid; có thể phải dùng lặp lại vì tác dụng của thuốc đảo ngược ngắn hơn fentanyl. Tiếp tục theo dõi sau khi người bệnh tỉnh lại. Trong quá liều miếng dán, nhãn yêu cầu theo dõi kéo dài vì nồng độ fentanyl giảm chậm; việc giám sát có thể cần tiếp tục 72–96 giờ tùy tình trạng.
Không tự gây nôn hoặc để người bị nghi quá liều “ngủ cho qua”.
Miếng dán theo nhãn được đối chiếu:
Bảo quản trong túi nguyên vẹn ở nhiệt độ đến 25°C; khoảng dao động cho phép 15–30°C. Cất ở nơi khóa hoặc kiểm soát, ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em, khách đến nhà và người không được kê thuốc. Không để gần nguồn nhiệt. Miếng đã dùng phải được tiêu hủy đúng hướng dẫn vì vẫn còn lượng fentanyl nguy hiểm.
Thuốc tiêm:
Bảo quản ở 20–25°C, khoảng dao động cho phép 15–30°C. Tránh ánh sáng. Kiểm soát chặt số lượng, vỏ ống, phần thuốc thừa và quy trình tiêu hủy.
Điều kiện trên không thay thế hướng dẫn của đúng sản phẩm lưu hành tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Thuốc tiêm: độ an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 2 tuổi chưa được xác lập. Nhãn có hướng dẫn liều giảm cho trẻ 2–12 tuổi trong gây mê, nhưng chỉ ê-kíp được đào tạo và có thiết bị hồi sức mới được sử dụng.
Miếng dán: đã được nghiên cứu ở trẻ từ 2 tuổi có đau mạn và đã dung nạp opioid; chưa xác lập an toàn ở trẻ dưới 2 tuổi. Không dùng cho trẻ chưa dung nạp opioid.
Dạng ngậm qua niêm mạc được đối chiếu chỉ dành cho người từ 16 tuổi có đau đột phá do ung thư và đã dung nạp opioid.
Trẻ em có thể tử vong khi vô tình tiếp xúc miếng dán hoặc ngậm sản phẩm fentanyl; việc bảo quản và tiêu hủy phải đặc biệt nghiêm ngặt.
Người từ 65 tuổi có thể nhạy cảm hơn với fentanyl, giảm độ thanh thải và kéo dài thời gian bán thải. Nguy cơ chính là suy hô hấp, đặc biệt khi dùng liều ban đầu quá cao hoặc phối hợp thuốc ức chế hô hấp.
Cần lựa chọn liều ở giới hạn thấp, chuẩn độ chậm và theo dõi sát ý thức, hô hấp, huyết áp, chức năng gan, chức năng thận cùng tương tác thuốc.
Dữ liệu ở phụ nữ mang thai chưa đủ để xác định chính xác nguy cơ dị tật hoặc sẩy thai do fentanyl. Sử dụng opioid kéo dài trong thai kỳ có thể gây phụ thuộc ở thai và hội chứng cai opioid sơ sinh, có khả năng đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và điều trị.
Fentanyl có thể gây ức chế hô hấp ở mẹ và trẻ sơ sinh, tùy liều, thời điểm và đường dùng. Việc sử dụng trong thai kỳ hoặc chuyển dạ phải do bác sĩ gây mê, sản khoa hoặc chuyên khoa đau cân nhắc lợi ích–nguy cơ và chuẩn bị theo dõi sơ sinh.
Không tự dùng, tự dán hoặc ngừng fentanyl đột ngột trong thai kỳ.
Fentanyl được bài tiết vào sữa mẹ.
Nhãn miếng dán không khuyến cáo cho con bú trong khi điều trị vì nguy cơ an thần quá mức và suy hô hấp ở trẻ.
Đối với fentanyl tiêm ngắn hạn, nhãn yêu cầu cân nhắc lợi ích của việc cho bú và nhu cầu điều trị của người mẹ; trẻ phơi nhiễm qua sữa cần được theo dõi buồn ngủ quá mức, bú kém và suy hô hấp. Triệu chứng cai có thể xảy ra khi người mẹ ngừng opioid hoặc ngừng cho bú.
Quyết định tiếp tục cho bú phải dựa trên dạng thuốc, liều, thời gian dùng và tình trạng của trẻ.
Fentanyl được chuyển hóa rộng tại gan.
Đối với miếng dán, nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo bắt đầu bằng khoảng một nửa liều thông thường ở suy gan nhẹ hoặc vừa và tránh sử dụng khi suy gan nặng. Đây là hướng dẫn riêng của nhãn miếng dán được đối chiếu, không phải công thức tự điều chỉnh liều.
Thuốc tiêm phải được dùng thận trọng ở người suy gan; bác sĩ có thể giảm liều và theo dõi suy hô hấp, an thần cùng hạ huyết áp.
Đối với miếng dán, nhãn được đối chiếu khuyến cáo bắt đầu bằng khoảng một nửa liều thông thường ở suy thận nhẹ hoặc vừa và tránh dùng khi suy thận nặng do dữ liệu còn hạn chế và có thể giảm độ thanh thải.
Thuốc tiêm phải được sử dụng thận trọng ở người rối loạn chức năng thận; bác sĩ có thể giảm liều và theo dõi suy hô hấp, an thần cùng hạ huyết áp.
Không tự điều chỉnh fentanyl dựa trên creatinin hoặc độ lọc cầu thận.
Fentanyl có thể làm giảm khả năng nhận thức và vận động cần thiết để lái xe hoặc vận hành máy. Người bệnh không được lái xe, vận hành thiết bị nguy hiểm hoặc thực hiện công việc trên cao cho đến khi bác sĩ xác nhận thuốc không còn ảnh hưởng bất lợi.
Rượu và thuốc an thần làm tăng thêm nguy cơ suy giảm tỉnh táo và suy hô hấp.
Tương tác thuốc của Fentanyl
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Fentanyl có thể cộng hợp tác dụng serotonergic với desipramine và làm tăng nguy cơ hội chứng serotonin. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học do fentanyl có hoạt tính serotonergic và desipramine làm tăng dẫn truyền monoamine. Ảnh hưởng: Nguy cơ kích động, tăng thân nhiệt, rối loạn thần kinh tự chủ, clonus, tăng phản xạ, co giật; đồng thời có thể tăng an thần/ức chế hô hấp ở người nhạy cảm. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Dùng lựa chọn giảm đau khác khi phù hợp; nếu phối hợp, theo dõi chặt trong khởi trị, tăng liều và quanh thủ thuật. | Theo dõi ý thức, nhịp thở, SpO2, nhiệt độ, huyết áp, nhịp tim, clonus và tăng phản xạ. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Chlordiazepoxide
Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc. | Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Fentanyl
Fentanyl là opioid tổng hợp có tác dụng giảm đau và gây mê mạnh. Thuốc được dùng hợp pháp trong y khoa dưới dạng tiêm, miếng dán hoặc một số dạng qua niêm mạc, nhưng từng dạng có chỉ định và quy tắc sử dụng khác nhau.
Fentanyl là thuốc gây nghiện phải kiểm soát đặc biệt, không phải thuốc giảm đau thông thường và không được tự sử dụng.
Không. Miếng dán fentanyl chỉ được chỉ định cho đau nặng, kéo dài ở người đã dung nạp opioid và cần điều trị liên tục. Thuốc chống chỉ định trong đau cấp, đau ngắt quãng, đau nhẹ và đau sau phẫu thuật.
Miếng dán có khởi phát chậm và tiếp tục giải phóng thuốc sau khi tháo nên không phù hợp để xử trí đau cần giảm nhanh.
Không. Không được cắt hoặc làm hỏng miếng dán. Nguồn nhiệt như túi chườm, chăn điện, phòng xông hơi, bồn nước nóng hoặc phơi nắng có thể làm tăng hấp thu fentanyl và đã liên quan đến quá liều tử vong.
Sốt cao cũng có thể tăng hấp thu; cần liên hệ bác sĩ thay vì tự tháo, thay hoặc điều chỉnh miếng dán.
Các dấu hiệu điển hình gồm không thể đánh thức, đồng tử co nhỏ và thở chậm, nông hoặc ngừng thở. Da có thể lạnh, tím tái; người bệnh có thể phát ra tiếng ngáy bất thường.
Cần gọi cấp cứu, hỗ trợ thở, tháo mọi miếng dán nếu có và sử dụng naloxone theo hướng dẫn nếu thuốc sẵn có. Người bệnh vẫn cần cấp cứu ngay cả khi đã tỉnh sau naloxone vì fentanyl có thể tác dụng lâu hơn thuốc giải độc.
Cả hai đều liên quan đến opioid tổng hợp fentanyl, nhưng fentanyl dùng trong y tế có hàm lượng chuẩn hóa, được kê đơn và kiểm soát chặt. Fentanyl sản xuất bất hợp pháp có hàm lượng không dự đoán được, có thể bị trộn vào heroin, cocaine, methamphetamine hoặc viên thuốc giả mà người sử dụng không biết.
Không sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc hoặc sản phẩm được quảng cáo là fentanyl ngoài hệ thống y tế hợp pháp.

