Fenspiride là thuốc đường uống từng được sử dụng để điều trị triệu chứng ho và khạc đờm trong một số bệnh viêm đường hô hấp. Thuốc có đặc tính chống viêm, kháng histamin H1 và chống co thắt phế quản, từng được lưu hành dưới dạng viên 80 mg hoặc siro 2 mg/mL với các tên như Pneumorel và Eurespal. Tuy nhiên, năm 2019, Cơ quan Dược phẩm châu Âu kết luận Fenspiride có khả năng kéo dài khoảng QT và gây rối loạn nhịp nghiêm trọng, bao gồm xoắn đỉnh. Nguy cơ có thể xuất hiện đột ngột và không thể xác định trước chính xác người dễ gặp biến cố. Do thuốc chỉ dùng điều trị triệu chứng của các bệnh thường không nghiêm trọng, lợi ích không được xem là vượt trội nguy cơ. Giấy phép lưu hành tại Liên minh châu Âu đã bị thu hồi; Việt Nam cũng ban hành công văn thu hồi Pneumorel. Fenspiride hiện không nên được kê đơn, mua hoặc tự sử dụng.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc lịch sử: Thuốc chống viêm và chống co thắt phế quản dùng toàn thân
- Công dụng trước đây: Điều trị triệu chứng ho và khạc đờm trong bệnh phế quản – phổi
- Dạng từng lưu hành: Viên 80 mg và siro 2 mg/mL
- Vấn đề an toàn: Kéo dài khoảng QT và nguy cơ xoắn đỉnh
- Cơ chế độc tính tim: Khả năng ức chế kênh kali hERG và gây loạn nhịp
- Quyết định tại EU: Thu hồi giấy phép lưu hành từ năm 2019
- Quyết định tại Pháp: Đình chỉ, thu hồi toàn bộ Pneumorel từ ngày 8/2/2019
- Tình trạng tại Việt Nam: Pneumorel đã bị Cục Quản lý Dược yêu cầu thu hồi năm 2019
- Liều hiện tại: Không có liều sử dụng được khuyến cáo
- Khuyến cáo: Không dùng thuốc còn tồn; đưa đến nhà thuốc hoặc cơ sở y tế để xử lý
- Các liều được trình bày trong bài chỉ là dữ liệu lịch sử, không phải hướng dẫn điều trị hiện hành.
Hoạt chất Fenspiride là gì?
Fenspiride là thuốc đường uống từng được sử dụng để giảm ho, khạc đờm và các biểu hiện viêm trong một số bệnh đường hô hấp.
Thuốc không phải kháng sinh và không điều trị được nguyên nhân nhiễm khuẩn. Thông tin sản phẩm lịch sử nhấn mạnh việc dùng Fenspiride không được làm chậm chỉ định kháng sinh khi kháng sinh cần thiết.
Fenspiride hiện không nên sử dụng do nguy cơ rối loạn nhịp tim nghiêm trọng.
Fenspiride
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Fenspiride |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Fenspiride |
| Tên IUPAC | 8-(2-phenylethyl)-1-oxa-3,8-diazaspiro[4.5]decan-2-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Fenspiride hydrochloride; Fenspiride HCl; chlorhydrate de Fenspiride; JP-428; NAT-333; NDR-5998A. Các tên thương mại lịch sử gồm Pneumorel, Eurespal, Elofen, Epistat, Eurefin, Fenspogal, Fosidal, Kudorp và Pulneo. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Fenspiridum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 5053-06-5 |
|---|---|
| UNII | S983QC7HKM |
| PubChem CID | 3344 |
| RxNorm CUI | 4335 |
| Công thức phân tử | C15H20N2O2 |
Dược động học của Fenspiride
Dữ liệu dược động học của Fenspiride còn hạn chế và phần lớn được công bố trước khi thuốc bị thu hồi.
Trong một nghiên cứu pha I liều đơn, Fenspiride hydrochloride dạng viên được hấp thu tương đối chậm, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 6 giờ, có sinh khả dụng gần hoàn toàn và thời gian bán thải khoảng 14–16 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Fenspiride được hấp thu qua đường tiêu hóa.
Trong nghiên cứu pha I sử dụng dạng viên, nồng độ tối đa trung bình khoảng 206 ng/mL đạt được sau khoảng 6 giờ. Dạng viên được mô tả có đặc điểm giải phóng tương đối chậm.
Thời gian đạt nồng độ đỉnh có thể khác giữa viên và siro.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của viên Fenspiride hydrochloride được báo cáo khoảng 90% trong một nghiên cứu pha I liều đơn. Dữ liệu này chỉ mô tả đặc tính dược động học, không làm thay đổi kết luận rằng thuốc có tỷ lệ lợi ích – nguy cơ bất lợi. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương và thể tích phân bố ở người.
Không có đủ dữ liệu hiện hành để đưa ra khuyến cáo lâm sàng dựa trên đặc điểm phân bố của thuốc.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Fenspiride có thể được chuyển hóa thành các chất chuyển hóa phenolic và các dạng liên hợp, nhưng các con đường enzym cụ thể cùng ý nghĩa lâm sàng chưa được xác định đầy đủ.
Dữ liệu chuyển hóa chuẩn hóa từ nhãn quản lý hiện hành.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Fenspiride và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu theo thông tin sản phẩm lịch sử.
Tỷ lệ chính xác thải qua nước tiểu và phân ở người từ nguồn quản lý hiện hành.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của Fenspiride được báo cáo khoảng 14–16 giờ trong một nghiên cứu pha I và không khác biệt rõ theo đường sử dụng được nghiên cứu. Một số tài liệu sản phẩm lịch sử ghi nhận thời gian bán thải xấp xỉ 12 giờ; sự khác biệt có thể liên quan dạng bào chế và thiết kế nghiên cứu. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân và độ thanh thải qua thận được xác lập đầy đủ ở người. Suy thận nặng từng được liệt kê là tình trạng cần thận trọng trong thông tin sản phẩm lịch sử. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng dược động học chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Các tình trạng có thể làm tăng nguy cơ an toàn gồm:
- Suy thận nặng.
- Rối loạn điện giải.
- Nhịp tim chậm.
- Hội chứng QT dài bẩm sinh.
- Bệnh tim cấu trúc.
- Sử dụng đồng thời thuốc kéo dài QT.
Không có chế độ điều chỉnh liều an toàn đã được xác lập cho các nhóm này vì Fenspiride không còn được khuyến cáo sử dụng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Fenspiride
Fenspiride từng được phân loại là thuốc dùng toàn thân trong hội chứng tắc nghẽn đường thở.
Thuốc được mô tả có các đặc tính:
- Kháng histamin H1.
- Chống co thắt cơ trơn kiểu papaverine.
- Giảm hoạt động của một số chất trung gian gây viêm.
- Chống co thắt phế quản.
Các đặc tính dược lý này không bù đắp được nguy cơ kéo dài QT và xoắn đỉnh đã được xác nhận trong đánh giá an toàn của EMA.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế tác dụng được đề xuất gồm:
- Đối kháng thụ thể histamin H1.
- Giảm tác dụng co thắt phế quản của histamin.
- Tác dụng chống co thắt trực tiếp lên cơ trơn.
- Giảm sản xuất hoặc giải phóng cytokine, yếu tố hoại tử khối u alpha, các dẫn xuất acid arachidonic và gốc tự do.
Cơ chế gây độc tính tim liên quan khả năng tương tác với kênh kali hERG, làm chậm quá trình tái cực tâm thất, kéo dài khoảng QT và tạo điều kiện xuất hiện xoắn đỉnh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Fenspiride từng được ghi nhận có tác dụng chống viêm và chống co thắt phế quản trong các nghiên cứu tiền lâm sàng và lâm sàng cũ.
Đánh giá an toàn sau lưu hành xác định thuốc có khả năng kéo dài khoảng QT và có tiềm năng gây loạn nhịp. Các biến cố có thể xảy ra đột ngột và không có phương pháp đáng tin cậy để xác định trước người bệnh có nguy cơ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Fenspiride
Không có chỉ định sử dụng hiện hành được khuyến cáo tại Liên minh châu Âu.
Trước khi bị thu hồi, Fenspiride từng được phê duyệt để điều trị triệu chứng:
- Ho.
- Khạc đờm.
- Biểu hiện chức năng hô hấp trong các bệnh phế quản – phổi.
- Một số bệnh viêm đường hô hấp hoặc tai mũi họng tùy quốc gia.
Đây chỉ là chỉ định lịch sử. Không sử dụng Fenspiride để điều trị ho, viêm phế quản, hen, viêm họng hoặc bệnh hô hấp hiện nay.
Fenspiride từng được nghiên cứu về tác dụng chống viêm trong nhiễm trùng đường hô hấp, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen và một số mô hình viêm.
Sau quyết định thu hồi do độc tính tim, Fenspiride không có vai trò điều trị nghiên cứu phổ biến được chấp nhận trong thực hành hiện nay.
Các ứng dụng thử nghiệm hoặc ngoài chỉ định.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều Fenspiride hiện hành được khuyến cáo vì thuốc đã bị thu hồi tại EU và từng bị thu hồi tại Việt Nam.
Liều lịch sử của Pneumorel 80 mg tại Pháp:
- Chỉ dùng cho người lớn.
- Một viên 80 mg, ngày 2–3 lần.
- Tổng liều lịch sử tương đương 160–240 mg/ngày.
Một số thuốc siro lịch sử từng được sử dụng cho người lớn và trẻ từ 2 tuổi, nhưng liều nhi khoa không được đưa ra làm hướng dẫn vì thuốc không còn được xem là có tỷ lệ lợi ích – nguy cơ thuận lợi.
Không tự sử dụng các liều trên. Không mua Fenspiride từ nguồn trực tuyến hoặc thị trường không chính thức.
Không sử dụng Fenspiride.
Người đang giữ viên, siro hoặc sản phẩm có thành phần Fenspiride hydrochloride nên:
- Ngừng dùng thuốc.
- Không đưa thuốc cho người khác.
- Không đổ siro vào bồn rửa hoặc vứt thuốc tùy tiện.
- Đưa thuốc đến nhà thuốc hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn tiêu hủy.
- Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ để lựa chọn biện pháp điều trị ho phù hợp với nguyên nhân.
Người đã ngừng thuốc và không có triệu chứng thường không còn nguy cơ rối loạn nhịp do Fenspiride; ANSM cho biết nguy cơ liên quan đến thời gian đang sử dụng thuốc.
Fenspiride không nên được tiếp tục sử dụng.
Nếu vừa uống thuốc hoặc nghi ngờ đã dùng sản phẩm chứa Fenspiride, cần theo dõi:
- Đánh trống ngực.
- Tim đập nhanh hoặc không đều.
- Chóng mặt.
- Cảm giác sắp ngất hoặc ngất.
- Khó thở.
- Đau ngực.
- Co giật.
Khi có các triệu chứng trên, cần đến cơ sở cấp cứu để kiểm tra điện tâm đồ, khoảng QT và điện giải.
Không cần sàng lọc tim mạch thường quy cho người đã ngừng Fenspiride từ trước và hoàn toàn không có triệu chứng, trừ khi bác sĩ xác định có chỉ định khác.
Cảnh báo và lưu ý về Fenspiride
Do tỷ lệ lợi ích – nguy cơ bất lợi, không nên sử dụng Fenspiride cho bất kỳ nhóm người bệnh nào trong các chỉ định lịch sử tại những quốc gia đã thu hồi thuốc.
Chống chỉ định lịch sử gồm quá mẫn với Fenspiride hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Đặc biệt không được dùng trong các trường hợp:
- Hội chứng QT dài.
- Tiền sử xoắn đỉnh hoặc loạn nhịp thất.
- Nhịp tim chậm đáng kể.
- Hạ kali máu hoặc hạ magnesi máu.
- Dùng đồng thời nhiều thuốc kéo dài QT.
- Suy thận nặng hoặc tình trạng có thể gây tích lũy thuốc.
Danh sách này không phải hướng dẫn lựa chọn người có thể dùng thuốc; Fenspiride vẫn không được khuyến cáo sử dụng.
Các tác dụng không mong muốn từng được ghi nhận gồm:
- Buồn ngủ.
- Mệt mỏi.
- Chóng mặt.
- Buồn nôn.
- Đau vùng thượng vị.
- Tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa.
- Nhịp tim nhanh mức độ vừa.
- Phát ban.
- Ngứa.
- Mày đay.
- Phù mạch.
Nhịp tim nhanh từng được ghi nhận có thể giảm sau khi giảm liều, nhưng dữ liệu an toàn mới cho thấy nguy cơ loạn nhịp nghiêm trọng không thể được kiểm soát đáng tin cậy bằng cách điều chỉnh liều.
Các phản ứng nghiêm trọng gồm:
- Kéo dài khoảng QT.
- Xoắn đỉnh.
- Loạn nhịp thất.
- Ngất do tim.
- Ngừng tim hoặc đột tử.
- Phản vệ.
- Phù mạch gây khó thở.
EMA xác định các biến cố nhịp tim có thể nghiêm trọng, xuất hiện đột ngột và không thể dự báo chính xác người sẽ gặp nguy cơ. Đây là nguyên nhân chính khiến giấy phép lưu hành bị thu hồi.
Cảnh báo quan trọng nhất là nguy cơ kéo dài QT và xoắn đỉnh.
Nguy cơ có thể tăng khi:
- Có bệnh tim cấu trúc.
- Tiền sử ngất chưa rõ nguyên nhân.
- Nhịp tim chậm.
- Suy thận.
- Hạ kali hoặc hạ magnesi máu.
- Dùng thuốc kéo dài QT.
- Dùng quá liều.
Tuy nhiên, EMA kết luận không thể xác định trước đầy đủ người có nguy cơ. Vì vậy, sàng lọc điện tâm đồ hoặc loại trừ các yếu tố nguy cơ không đủ để biện minh cho việc tiếp tục dùng thuốc.
Thuốc không được thay thế kháng sinh khi có nhiễm khuẩn và không được làm trì hoãn đánh giá nguyên nhân ho nghiêm trọng.
Các biểu hiện quá liều được mô tả trong thông tin sản phẩm lịch sử gồm:
- Buồn ngủ hoặc kích động.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Nhịp nhanh xoang.
Xử trí cần thực hiện tại cơ sở y tế:
- Ngừng thuốc.
- Theo dõi điện tâm đồ liên tục.
- Định lượng và điều chỉnh kali, magnesi cùng các điện giải khác.
- Điều trị hỗ trợ hô hấp và tuần hoàn.
- Theo dõi kéo dài QT và loạn nhịp thất.
- Xử trí xoắn đỉnh theo phác đồ cấp cứu tim mạch.
Rửa dạ dày từng được nêu trong tài liệu lịch sử, nhưng quyết định hiện nay phải dựa vào thời gian uống, tình trạng người bệnh và hướng dẫn của trung tâm chống độc.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Không nên tiếp tục bảo quản Fenspiride để sử dụng.
Thuốc còn tồn cần được giữ nguyên trong bao bì, để xa trẻ em và đưa đến nhà thuốc hoặc cơ sở y tế để xử lý an toàn.
Thông tin bảo quản lịch sử của viên Pneumorel không yêu cầu điều kiện đặc biệt, nhưng dữ liệu này không phải lý do để tiếp tục giữ hoặc sử dụng sản phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Fenspiride từng được cấp phép tại một số quốc gia EU dưới dạng siro cho trẻ từ 2 tuổi.
Tuy nhiên, thuốc đã bị thu hồi vì nguy cơ rối loạn nhịp nghiêm trọng và không có liều nhi khoa hiện hành được khuyến cáo.
Không sử dụng Fenspiride cho trẻ để điều trị ho, viêm phế quản, viêm họng, viêm thanh quản hoặc viêm tai giữa. Trẻ bị ho kéo dài, khó thở, sốt cao, tím tái hoặc bú kém cần được khám.
Không có liều hiện hành cho người cao tuổi.
Người cao tuổi thường có nhiều yếu tố làm tăng nguy cơ loạn nhịp như:
- Bệnh tim mạch.
- Nhịp tim chậm.
- Suy thận.
- Rối loạn điện giải.
- Sử dụng nhiều thuốc kéo dài QT.
Vì vậy, nguy cơ của Fenspiride có thể đặc biệt đáng lo ngại trong nhóm này. Không sử dụng thuốc.
Thông tin sản phẩm lịch sử không khuyến cáo sử dụng Fenspiride trong thai kỳ.
Trong nghiên cứu động vật, một số thai chuột và thỏ có khe hở vòm miệng. Dữ liệu trên người không đủ để xác định chính xác nguy cơ dị tật hoặc độc tính thai.
Việc phát hiện đã từng dùng Fenspiride trong thai kỳ không tự động là chỉ định đình chỉ thai. Người bệnh nên thông báo cho bác sĩ sản khoa để được đánh giá phù hợp.
Do thuốc đã bị thu hồi vì nguy cơ tim mạch, không sử dụng Fenspiride trong thai kỳ.
Chưa xác định đầy đủ Fenspiride có bài tiết vào sữa mẹ hay không.
Thông tin sản phẩm lịch sử không khuyến cáo sử dụng trong thời kỳ cho con bú.
Do thuốc không còn được xem là có tỷ lệ lợi ích – nguy cơ thuận lợi, không sử dụng Fenspiride khi đang cho con bú.
Dữ liệu dược động học và chế độ điều chỉnh liều ở người suy gan.
Không có liều sử dụng an toàn được xác lập. Do Fenspiride đã bị thu hồi, người suy gan không nên sử dụng thuốc.
Suy thận nặng từng được liệt kê là tình trạng cần thận trọng trong thông tin sản phẩm lịch sử.
Fenspiride được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu, nên suy thận có thể làm tăng mức phơi nhiễm và nguy cơ phản ứng bất lợi.
Không có chế độ giảm liều hiện hành và không sử dụng Fenspiride ở người suy thận.
Fenspiride có thể gây buồn ngủ, chóng mặt và giảm khả năng phản ứng.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu vừa dùng Fenspiride và có buồn ngủ, chóng mặt, đánh trống ngực hoặc cảm giác sắp ngất.
Do thuốc đã bị thu hồi, khuyến cáo chính là ngừng sử dụng chứ không phải điều chỉnh thời điểm lái xe.
Tương tác thuốc của Fenspiride
Thông tin tương tác lịch sử không ghi nhận nhiều tương tác dược động học có ý nghĩa lâm sàng.
Tuy nhiên, xét theo nguy cơ kéo dài QT, Fenspiride có thể tạo nguy cơ cộng hợp khi dùng cùng:
- Thuốc chống loạn nhịp nhóm IA hoặc III.
- Một số kháng sinh macrolide hoặc fluoroquinolone.
- Thuốc chống loạn thần.
- Một số thuốc chống trầm cảm.
- Methadone.
- Thuốc chống nôn có khả năng kéo dài QT.
- Thuốc gây hạ kali hoặc hạ magnesi máu.
Đây là đánh giá thận trọng dựa trên nguy cơ dược lực học. Không có phác đồ quản lý tương tác nào làm cho Fenspiride trở nên an toàn để tiếp tục sử dụng.
Rượu và các thuốc an thần có thể làm tăng buồn ngủ.
Thắc mắc về hoạt chất Fenspiride
Fenspiride là thuốc đường uống từng được sử dụng để giảm ho, khạc đờm và co thắt phế quản trong một số bệnh đường hô hấp. Thuốc có đặc tính chống viêm, kháng histamin H1 và chống co thắt cơ trơn.
Fenspiride hiện không nên sử dụng vì nguy cơ kéo dài QT và xoắn đỉnh.
Các báo cáo trên người và nghiên cứu tiền lâm sàng cho thấy Fenspiride có thể tác động lên kênh kali hERG, kéo dài khoảng QT và gây xoắn đỉnh. Biến cố có thể xảy ra đột ngột và không thể dự báo chính xác người có nguy cơ.
Vì thuốc chỉ điều trị các triệu chứng hô hấp không nghiêm trọng, EMA kết luận lợi ích không vượt trội nguy cơ.
Không. Fenspiride không còn được phép tiếp thị tại Liên minh châu Âu và Pneumorel đã bị yêu cầu thu hồi tại Việt Nam.
Người bị ho cần lựa chọn cách điều trị theo nguyên nhân, chẳng hạn nhiễm virus, hen, trào ngược, dị ứng hoặc bệnh phổi; không tự mua Fenspiride từ nguồn không chính thức.
Nếu đã ngừng thuốc từ trước và hiện không có triệu chứng, EMA và ANSM cho biết nguy cơ liên quan chủ yếu trong thời gian đang dùng thuốc.
Nếu vừa dùng hoặc có đánh trống ngực, chóng mặt, ngất, khó thở, đau ngực hay co giật, cần đến cơ sở y tế để kiểm tra điện tâm đồ và điện giải.
Không tiếp tục sử dụng, không cho người khác và không tự vứt thuốc vào toilet hoặc bồn rửa. Giữ nguyên bao bì và mang đến nhà thuốc hoặc cơ sở y tế để được hướng dẫn thu hồi, tiêu hủy an toàn.

