Fenticonazole là thuốc kháng nấm phổ rộng thuộc nhóm imidazol, thường được sử dụng dưới dạng fenticonazole nitrate. Hoạt chất có các dạng dùng tại chỗ, gồm kem bôi ngoài da và viên nang mềm đặt âm đạo. Theo các SmPC được đối chiếu, fenticonazole đặt âm đạo được dùng điều trị nhiễm Candida âm hộ–âm đạo; dạng kem 2% được dùng cho một số nhiễm nấm da do Candida, dermatophyte và lang ben.
Thuốc hấp thu toàn thân rất thấp khi dùng đúng đường, nhưng vẫn có thể gây nóng rát, đỏ da, ngứa, phát ban hoặc phản ứng quá mẫn tại chỗ. Viên đặt chứa dầu có thể làm hỏng bao cao su hoặc màng ngăn bằng latex và có thể làm giảm tác dụng của chất diệt tinh trùng. Fenticonazole không được uống, không dùng để tự điều trị mọi trường hợp khí hư hoặc ngứa âm đạo và không thay thế việc xác định đúng nguyên nhân nhiễm trùng.
Nội dung chính
- Fenticonazole là gì?: Thuốc kháng nấm imidazol dùng tại chỗ, thường ở dạng muối nitrate.
- Dạng dùng: Viên nang mềm đặt âm đạo 200 mg hoặc 600 mg; một số sản phẩm tại Việt Nam có hàm lượng 1000 mg; kem bôi ngoài da 2%.
- Chỉ định theo nhãn: Nhiễm Candida âm hộ–âm đạo; một số nhiễm nấm da do Candida hoặc dermatophyte và lang ben, tùy dạng thuốc.
- Mã ATC: D01AC12 cho thuốc chống nấm da; G01AF12 cho thuốc chống nhiễm khuẩn phụ khoa.
- Hấp thu: Rất thấp qua âm đạo; khoảng 0,5% qua da trong SmPC kem và có thể tăng khi da tổn thương hoặc viêm.
- Tác dụng phụ chính: Nóng rát tại chỗ, đỏ, ngứa, kích ứng, phát ban hoặc quá mẫn.
- Tương tác đáng chú ý: Tá dược dầu trong viên đặt có thể làm hỏng dụng cụ tránh thai bằng latex; không nên phối hợp với chất diệt tinh trùng tại chỗ.
- Khuyến cáo: Không tự chẩn đoán nấm âm đạo chỉ dựa vào ngứa hoặc khí hư vì các triệu chứng này không đặc hiệu.
Hoạt chất Fenticonazole là gì?
Fenticonazole là thuốc kháng nấm imidazol dùng tại chỗ để kiểm soát một số nhiễm nấm ở da hoặc âm đạo. Thuốc có hoạt tính kìm nấm và diệt nấm trong các nghiên cứu in vitro đối với Candida albicans cùng nhiều dermatophyte.
Fenticonazole không phải thuốc kháng nấm toàn thân và không phù hợp để điều trị nhiễm nấm xâm lấn.
Fenticonazole
INN Fenticonazole; fenticonazole nitrate.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Fenticonazole |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Fenticonazole; fenticonazole nitrate. |
| Tên IUPAC | 1-[2-(2,4-dichlorophenyl)-2-[(4-phenylsulfanylphenyl)methoxy]ethyl]imidazole |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Fenticonazol; fenticonazole mononitrate. Một số tên liên quan được ghi nhận trong cơ sở dữ liệu hóa chất gồm Lomexin và Falvin, nhưng đây là tên sản phẩm hoặc tên thương mại, không phải tên INN khác của hoạt chất. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Fenticonazolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 72479-26-6 |
|---|---|
| UNII | QG05NRB077 |
| PubChem CID | 51755 |
| RxNorm CUI | 24876 |
| Công thức phân tử | C24H20Cl2N2OS |
Dược động học của Fenticonazole
Dược động học toàn thân của fenticonazole dùng tại chỗ chưa được mô tả đầy đủ. SmPC viên đặt âm đạo ghi nhận mức hấp thu qua âm đạo rất thấp. SmPC kem 2% báo cáo hấp thu toàn thân khoảng 0,5%, có thể tăng khi bôi lên da bị tổn thương hoặc viêm.
Giai đoạn I: Hấp thu
Fenticonazole hấp thu rất thấp qua niêm mạc âm đạo khi dùng viên đặt đúng hướng dẫn.
Đối với kem bôi da 2%, SmPC báo cáo hấp thu toàn thân khoảng 0,5%; mức hấp thu có thể tăng nếu bôi trên da bị viêm hoặc mất tính toàn vẹn.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố được xác định có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm gồm:
- Đường dùng: hấp thu qua âm đạo rất thấp.
- Tình trạng da: da bị tổn thương hoặc viêm có thể làm tăng hấp thu so với da nguyên vẹn.
- Diện tích bôi: SmPC kem khuyến cáo chỉ bôi trên vùng da giới hạn.
Ảnh hưởng của tuổi, giới, chức năng gan, chức năng thận hoặc di truyền.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Fenticonazole
Fenticonazole thuộc nhóm imidazol chống nấm dùng tại chỗ:
- Nhóm D01AC đối với chế phẩm da liễu.
- Nhóm G01AF đối với chế phẩm phụ khoa.
Thuốc có phổ hoạt tính in vitro đối với Candida, Trichophyton, Microsporum và Epidermophyton. Hoạt tính trong phòng thí nghiệm không đồng nghĩa mọi vi sinh vật nhạy cảm đều là chỉ định được phê duyệt của mọi sản phẩm.
Phần III: Cơ chế tác dụng
SmPC mô tả fenticonazole ức chế các enzym oxy hóa của nấm, dẫn đến tích lũy peroxide, tổn thương tế bào nấm và tác động trực tiếp lên màng tế bào.
Một bài tổng quan còn ghi nhận fenticonazole có thể ức chế sự tiết protease acid của Candida albicans, làm tổn thương màng bào tương và ức chế cytochrome oxidase cùng peroxidase. Đây là mô tả từ dữ liệu nghiên cứu, không nên diễn giải thành hiệu quả lâm sàng tuyệt đối.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong các nghiên cứu in vitro, fenticonazole có hoạt tính kìm nấm và diệt nấm đối với dermatophyte, Candida albicans và một số tác nhân nấm ở da hoặc niêm mạc. SmPC cũng ghi nhận hoạt tính kháng khuẩn đối với vi sinh vật Gram dương trong phòng thí nghiệm.
Bài tổng quan năm 2008 mô tả thêm hoạt tính đối với Trichomonas vaginalis và một số nhiễm trùng hỗn hợp. Những hoạt tính này không đồng nghĩa là chỉ định đã được phê duyệt cho từng sản phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Fenticonazole
Chỉ định phải được phân biệt theo dạng bào chế:
- Viên đặt âm đạo 200 mg hoặc 600 mg theo SmPC Gynoxin: điều trị tại chỗ nhiễm Candida âm hộ–âm đạo do chủng nhạy cảm.
- Kem bôi 2% theo SmPC Lomexin: điều trị tại chỗ nhiễm Candida albicans hoặc dermatophyte nông nhạy cảm và kiểm soát lang ben.
- SmPC kem ghi nhận các dẫn xuất imidazol đã được sử dụng trong nấm móng và erythrasma, nhưng câu này không đủ để khẳng định mọi chế phẩm fenticonazole đều được phê duyệt cho các bệnh đó.
CDC coi triệu chứng ngứa, đau, tiểu buốt ngoài hoặc khí hư là không đặc hiệu; cần đánh giá nguyên nhân trước khi điều trị viêm âm hộ–âm đạo.
Các nghiên cứu và bài tổng quan đã khảo sát fenticonazole trong:
- Nhiễm Trichomonas vaginalis.
- Viêm âm đạo hỗn hợp do nấm, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.
- Viêm âm đạo do vi khuẩn.
- Một số nhiễm nấm da và nấm móng.
Đây là dữ liệu nghiên cứu hoặc phạm vi sử dụng phụ thuộc nhãn từng quốc gia. SmPC Gynoxin được đối chiếu chỉ ghi chỉ định Candida âm hộ–âm đạo; vì vậy không được gọi các ứng dụng trên là chỉ định được phê duyệt chung.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các SmPC cụ thể, không phải liều cá nhân hóa và không được tự áp dụng:
- Viên đặt âm đạo 200 mg: đặt sâu một viên vào âm đạo trước khi ngủ, trong 3 ngày.
- Viên đặt âm đạo 600 mg: đặt sâu một viên vào âm đạo trước khi ngủ, dùng một lần.
- Nếu cần thiết, SmPC cho phép lặp lại điều trị sau 3 ngày; quyết định này nên do bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá.
- Kem bôi ngoài da 2%: bôi lên vùng da cần điều trị một hoặc hai lần mỗi ngày. Thời gian điều trị cụ thể.
Không có liều 1000 mg được xác minh từ SmPC chính thức trong danh mục nguồn này; không tự suy luận liều từ hàm lượng sản phẩm được đăng ký tại Việt Nam.
Đối với viên đặt âm đạo:
- Chỉ đặt âm đạo, không được uống.
- Đặt viên sâu vào âm đạo, thường trước khi ngủ.
- Không phối hợp đồng thời với thụt rửa âm đạo, chất diệt tinh trùng hoặc sản phẩm đặt âm đạo khác nếu chưa được hướng dẫn.
- Tá dược dầu có thể làm hỏng bao cao su hoặc màng ngăn bằng latex; cần hỏi nhân viên y tế về biện pháp tránh thai thay thế.
Đối với kem bôi:
- Chỉ dùng ngoài da.
- Bôi trên vùng da giới hạn.
- Tránh chủ động phơi vùng da đang điều trị dưới ánh nắng.
- Không bôi vào mắt hoặc dùng thay cho chế phẩm đặt âm đạo.
Cần theo dõi:
- Mức cải thiện ngứa, nóng rát, đỏ, tổn thương da hoặc khí hư.
- Kích ứng dai dẳng, phát ban, phù hoặc dấu hiệu quá mẫn.
- Triệu chứng không giảm trong vòng một tuần sau điều trị âm đạo.
- Tái phát trên hai lần trong sáu tháng.
- Khí hư lẫn máu, xuất huyết bất thường, loét hoặc mụn nước vùng sinh dục.
- Đau bụng dưới, tiểu buốt hoặc nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Tình trạng nặng lên hoặc không cải thiện khi dùng ngoài da.
Các dấu hiệu trên cần được đánh giá y tế vì có thể không phải nhiễm Candida đơn thuần.
Cảnh báo và lưu ý về Fenticonazole
Chống chỉ định ở người quá mẫn với fenticonazole, các dẫn xuất imidazol hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Riêng viên Gynoxin 600 mg có lecithin đậu nành và không được sử dụng cho người dị ứng đậu phộng hoặc đậu nành.
Đối với viên đặt âm đạo, các phản ứng được ghi nhận gồm:
- Cảm giác nóng rát âm hộ–âm đạo, rất hiếm.
- Đỏ da, ngứa hoặc phát ban, rất hiếm.
- Quá mẫn tại vị trí sử dụng, chưa xác định được tần suất.
- Cảm giác nóng nhẹ, thoáng qua ngay sau khi đặt.
Đối với kem bôi ngoài da, các phản ứng gồm:
- Nóng rát.
- Chàm, bong da, kích ứng, đỏ, ngứa hoặc phù.
- Viêm da tiếp xúc hoặc phát ban trong dữ liệu hậu mãi.
Phản ứng quá mẫn tại chỗ có thể xảy ra. Cần ngừng thuốc và được đánh giá y tế nếu xuất hiện kích ứng kéo dài, phù, phát ban lan rộng hoặc triệu chứng dị ứng.
Tần suất phản vệ hoặc phản ứng quá mẫn toàn thân nghiêm trọng riêng đối với fenticonazole dùng tại chỗ.
Cần hỏi bác sĩ trước hoặc trong quá trình sử dụng nếu:
- Triệu chứng không giảm trong vòng một tuần.
- Nhiễm trùng tái phát trên hai lần trong sáu tháng.
- Có tiền sử hoặc nguy cơ bệnh lây truyền qua đường tình dục.
- Trên 60 tuổi.
- Có xuất huyết âm đạo bất thường hoặc khí hư lẫn máu.
- Có loét, mụn nước, đau bụng dưới hoặc tiểu buốt.
- Từng dị ứng với imidazol.
- Đang sử dụng biện pháp tránh thai bằng latex hoặc chất diệt tinh trùng.
- Vùng da cần bôi rộng, viêm hoặc bị tổn thương.
- Xuất hiện kích ứng, quá mẫn hoặc bệnh nặng hơn.
Triệu chứng âm đạo không đặc hiệu; tự điều trị lặp lại có thể làm chậm chẩn đoán bệnh lây truyền qua đường tình dục, viêm âm đạo do vi khuẩn hoặc nguyên nhân khác.
Chưa có trường hợp quá liều được báo cáo trong SmPC viên đặt. Thuốc chỉ dùng tại chỗ và không được uống. Nếu nuốt nhầm, đau bụng và nôn có thể xảy ra.
Đối với kem bôi, SmPC không ghi nhận trường hợp quá liều do đường dùng tại chỗ.
Khi nuốt nhầm lượng đáng kể hoặc có triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc. Không tự gây nôn.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng thuốc:
- Viên đặt âm đạo Gynoxin 200 mg và 600 mg: không bảo quản trên 30°C, không để trong tủ lạnh hoặc làm đông, giữ trong bao bì gốc.
- Kem Lomexin 2%: không bảo quản trên 25°C.
Luôn ưu tiên điều kiện bảo quản ghi trên nhãn của đúng sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Đối với viên đặt âm đạo, độ an toàn và hiệu quả ở người dưới 16 tuổi chưa được xác lập. Người từ 16 tuổi trở lên sử dụng liều theo người lớn trong SmPC Gynoxin.
Dữ liệu và liều dùng kem bôi fenticonazole ở trẻ em.
SmPC không cung cấp chế độ liều riêng cho người cao tuổi. Tuy nhiên, người trên 60 tuổi có triệu chứng nghi nhiễm nấm âm đạo được khuyến cáo hỏi bác sĩ trước khi sử dụng, vì cần loại trừ các nguyên nhân khác.
Dữ liệu sử dụng fenticonazole ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Nghiên cứu động vật không ghi nhận tác dụng gây quái thai, nhưng độc tính phôi hoặc thai đã xuất hiện ở liều uống rất cao. Do hấp thu toàn thân sau đặt âm đạo thấp, SmPC cho phép sử dụng trong thai kỳ dưới sự giám sát của bác sĩ.
SmPC kem bôi cũ hơn khuyến cáo tránh sử dụng trong thai kỳ trừ khi bác sĩ cho rằng thật sự cần thiết.
Phụ nữ mang thai không được tự đặt hoặc tự bôi fenticonazole khi chưa xác định nguyên nhân triệu chứng.
Chưa có dữ liệu ở người về sự bài tiết fenticonazole hoặc chất chuyển hóa vào sữa sau khi đặt âm đạo. Do mức hấp thu rất thấp, lượng chuyển vào sữa đáng kể được cho là khó xảy ra, nhưng không thể loại trừ hoàn toàn nguy cơ đối với trẻ bú mẹ. SmPC yêu cầu sử dụng dưới sự giám sát của bác sĩ.
SmPC kem bôi khuyến cáo tránh sử dụng khi cho con bú trừ khi bác sĩ cho rằng cần thiết.
Chế độ hiệu chỉnh liều và dữ liệu chuyên biệt ở người suy gan.
Mặc dù hấp thu toàn thân qua da hoặc âm đạo thấp, không nên tự kết luận thuốc an toàn trong mọi mức độ suy gan.
Chế độ hiệu chỉnh liều và dữ liệu chuyên biệt ở người suy thận.
SmPC Gynoxin cho biết thuốc không có hoặc có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. SmPC kem bôi không ghi nhận ảnh hưởng.
Tương tác thuốc của Fenticonazole
Chưa thực hiện các nghiên cứu tương tác thuốc chính thức đối với viên đặt fenticonazole.
Các tương tác tại chỗ đáng chú ý:
- Dầu và tá dược béo trong viên đặt có thể làm hỏng bao cao su hoặc màng ngăn bằng latex.
- Điều trị âm đạo tại chỗ có thể làm mất tác dụng của chất diệt tinh trùng.
- Không nên phối hợp tùy ý với thụt rửa hoặc các sản phẩm đặt âm đạo khác.
- SmPC kem bôi ghi nhận chưa biết tương tác thuốc cụ thể.
Thắc mắc về hoạt chất Fenticonazole
Fenticonazole là thuốc kháng nấm imidazol dùng tại chỗ, thường ở dạng fenticonazole nitrate. Thuốc có chế phẩm bôi da và đặt âm đạo để điều trị một số nhiễm nấm do Candida hoặc dermatophyte, tùy nhãn sản phẩm.
Không. Fenticonazole chủ yếu là thuốc kháng nấm. Thuốc có hoạt tính in vitro đối với một số vi khuẩn Gram dương, nhưng dữ liệu này không có nghĩa fenticonazole thay thế thuốc kháng khuẩn trong điều trị nhiễm khuẩn.
Theo SmPC Gynoxin, viên 200 mg được đặt trước khi ngủ trong 3 ngày liên tiếp, còn viên 600 mg được đặt một lần trước khi ngủ. Nếu cần lặp lại sau 3 ngày, người bệnh nên được bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá.
Không tự quy đổi sang viên 1000 mg vì liều của hàm lượng này chưa được xác minh trong SmPC được sử dụng cho bài viết.
Tá dược dầu trong viên đặt có thể làm hỏng bao cao su hoặc màng ngăn bằng latex. SmPC khuyến cáo sử dụng biện pháp tránh thai hoặc phòng ngừa thay thế trong thời gian dùng sản phẩm. Chất diệt tinh trùng tại chỗ cũng có thể bị mất tác dụng.
Không nên tự kết luận là nhiễm Candida chỉ dựa vào ngứa, nóng rát hoặc khí hư vì các triệu chứng này không đặc hiệu. Người có khí hư lẫn máu, mùi bất thường, đau bụng dưới, tiểu buốt, loét, mụn nước, triệu chứng tái phát hoặc không giảm trong một tuần cần đi khám.

