Exemestane là thuốc điều trị nội tiết đường uống thuộc nhóm chất bất hoạt aromatase steroid không hồi phục. Thuốc làm giảm quá trình chuyển androgen thành estrogen, từ đó hạ nồng độ estrogen tuần hoàn ở phụ nữ sau mãn kinh. Theo nhãn thuốc Hoa Kỳ, exemestane được chỉ định điều trị bổ trợ cho phụ nữ sau mãn kinh mắc ung thư vú giai đoạn sớm có thụ thể estrogen dương tính sau 2–3 năm dùng tamoxifen, nhằm hoàn tất tổng cộng 5 năm điều trị nội tiết; thuốc cũng được dùng cho ung thư vú tiến triển sau khi bệnh tiến triển với tamoxifen. Liều nhãn tham khảo thường là 25 mg một lần mỗi ngày sau bữa ăn, nhưng người bệnh không được tự áp dụng hoặc tự thay đổi liều. Exemestane có thể gây đau khớp, bốc hỏa, mệt mỏi, giảm mật độ khoáng xương và một số phản ứng nghiêm trọng cần theo dõi.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Exemestane
- Nhóm thuốc: Chất bất hoạt aromatase steroid không hồi phục
- Mã ATC: L02BG06
- Dạng dùng phổ biến: Viên nén 25 mg
- Đường dùng: Đường uống, dùng sau bữa ăn
- Đối tượng theo nhãn: Phụ nữ sau mãn kinh mắc một số dạng ung thư vú
- Liều nhãn thường dùng: 25 mg một lần mỗi ngày sau bữa ăn
- Nguy cơ đáng chú ý: Giảm mật độ xương, gãy xương, đau khớp, phản ứng gan và quá mẫn
- Tương tác quan trọng: Chất cảm ứng CYP3A4 mạnh và thuốc chứa estrogen toàn thân
- Tự sử dụng: Không tự mua, tự dùng, tự đổi liều hoặc tự ngừng thuốc
Hoạt chất Exemestane là gì?
Exemestane là thuốc điều trị nội tiết làm bất hoạt không hồi phục enzym aromatase. Thuốc làm giảm lượng estrogen được tạo ra trong cơ thể, qua đó hạn chế kích thích tăng trưởng của các tế bào ung thư vú phụ thuộc estrogen.
Exemestane
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Exemestane |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Exemestane |
| Tên IUPAC | (8R,9S,10R,13S,14S)-10,13-dimethyl-6-methylidene-7,8,9,11,12,14,15,16-octahydrocyclopenta[a]phenanthrene-3,17-dione |
| Tên hóa học khác | 6-Methyleneandrosta-1,4-diene-3,17-dione |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | 6-methylenandrosta-1,4-diene-3,17-dione; exemestanum. Aromasin là tên biệt dược quốc tế gắn với hoạt chất exemestane. |
| Tên viết tắt | EXE |
| Tên Latinh / tên dược điển | Exemestanum |
| Tên USAN | exemestane |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 107868-30-4 |
|---|---|
| UNII | NY22HMQ4BX |
| PubChem CID | 60198 |
| RxNorm CUI | 258494 |
| Công thức phân tử | C20H24O2 |
Dược động học của Exemestane
Sau khi uống, nồng độ exemestane trong huyết tương giảm theo nhiều pha, với thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 24 giờ. Dược động học tỷ lệ thuận với liều trong khoảng liều đơn 10–200 mg và liều lặp lại 0,5–50 mg. Ở phụ nữ mắc ung thư vú tiến triển, mức phơi nhiễm sau dùng lặp lại cao hơn so với phụ nữ sau mãn kinh khỏe mạnh.
Giai đoạn I: Hấp thu
Exemestane được hấp thu qua đường tiêu hóa. Thời gian đạt nồng độ tối đa trung bình khoảng 1,2 giờ ở phụ nữ mắc ung thư vú và 2,9 giờ ở phụ nữ sau mãn kinh khỏe mạnh. Thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm, vì vậy nhãn thuốc khuyến cáo uống sau bữa ăn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của exemestane trong nhãn đã kiểm chứng. Khoảng 42% liều exemestane đánh dấu phóng xạ được hấp thu từ đường tiêu hóa. Bữa ăn nhiều chất béo làm tăng AUC khoảng 59% và Cmax khoảng 39% so với uống khi đói. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Exemestane phân bố rộng vào các mô. Khoảng 90% thuốc gắn với protein huyết tương; mức gắn không phụ thuộc tổng nồng độ thuốc. Albumin và alpha-1-acid glycoprotein đều tham gia vào quá trình gắn protein.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Exemestane được chuyển hóa mạnh; hoạt chất không đổi chiếm dưới 10% tổng hoạt tính phóng xạ trong huyết tương. Các bước chuyển hóa ban đầu gồm oxy hóa nhóm methylene tại vị trí 6 và khử nhóm 17-keto. CYP3A4 là enzym chính tham gia oxy hóa, đồng thời các enzym aldoketoreductase cũng tham gia. Phần lớn chất chuyển hóa không hoạt động hoặc ức chế aromatase yếu hơn hoạt chất mẹ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều exemestane đánh dấu phóng xạ, khoảng 42% hoạt tính phóng xạ được thải qua nước tiểu và khoảng 42% qua phân trong vòng một tuần. Dưới 1% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng thuốc không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 24 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải tuyệt đối trong nguồn nhãn đã kiểm chứng. Sau khi dùng lặp lại, độ thanh thải biểu kiến đường uống ở phụ nữ mắc ung thư vú tiến triển thấp hơn khoảng 45% so với phụ nữ sau mãn kinh khỏe mạnh. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức phơi nhiễm exemestane gồm:
- Thức ăn, đặc biệt bữa ăn nhiều chất béo, làm tăng AUC và Cmax.
- Chất cảm ứng CYP3A4 mạnh làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm.
- Suy gan mức độ vừa hoặc nặng làm AUC tăng khoảng ba lần.
- Suy thận vừa hoặc nặng với độ thanh thải creatinine dưới 35 mL/phút/1,73 m² làm AUC tăng khoảng ba lần.
- Không quan sát thấy thay đổi dược động học rõ liên quan đến tuổi trong nhóm phụ nữ khỏe mạnh 43–68 tuổi.
- Ảnh hưởng của chủng tộc đến dược động học.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Exemestane
Exemestane là chất bất hoạt aromatase có cấu trúc steroid, đôi khi được gọi là chất ức chế aromatase thế hệ thứ ba. Khác với các chất ức chế aromatase không steroid, exemestane hoạt động như một cơ chất giả và gây bất hoạt enzym không hồi phục.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Aromatase chuyển đổi các androgen như androstenedione và testosterone thành estrogen. Exemestane có cấu trúc tương tự androstenedione, được enzym aromatase xử lý như một cơ chất giả và tạo ra chất trung gian gắn không hồi phục vào vị trí hoạt động của enzym. Cơ chế này còn được gọi là ức chế tự sát, làm giảm tổng hợp estrogen ở các mô ngoại vi.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở phụ nữ sau mãn kinh mắc ung thư vú tiến triển, mức ức chế estradiol, estrone và estrone sulfate tối đa khoảng 85–95% đạt được với liều 25 mg mỗi ngày. Liều 25 mg làm giảm khoảng 98% hoạt động aromatase toàn thân trong nghiên cứu sử dụng androstenedione đánh dấu phóng xạ. Sau một liều 25 mg, mức giảm estrogen tối đa xuất hiện sau 2–3 ngày và có thể kéo dài 4–5 ngày.
Exemestane không gây ảnh hưởng có thể phát hiện được lên quá trình tổng hợp cortisol hoặc aldosterone ở tuyến thượng thận tại liều điều trị.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Exemestane
Theo nhãn Pfizer Hoa Kỳ hiện hành, exemestane được chỉ định cho:
- Điều trị bổ trợ ở phụ nữ sau mãn kinh mắc ung thư vú giai đoạn sớm có thụ thể estrogen dương tính, đã dùng tamoxifen 2–3 năm và chuyển sang exemestane để hoàn thành tổng cộng 5 năm điều trị nội tiết liên tục.
- Điều trị ung thư vú tiến triển ở phụ nữ sau mãn kinh có bệnh tiến triển sau khi điều trị bằng tamoxifen.
Hướng dẫn NICE khuyến nghị liệu pháp nội tiết cho ung thư vú xâm lấn ER dương tính và xem chất ức chế aromatase là lựa chọn điều trị bổ trợ ban đầu ở nhiều người sau mãn kinh có nguy cơ tái phát trung bình hoặc cao. Khuyến nghị theo nhóm thuốc không đồng nghĩa mọi phác đồ đều là chỉ định được phê duyệt riêng của exemestane.
Exemestane đã được nghiên cứu và có thể được bác sĩ cân nhắc ngoài chỉ định để giảm nguy cơ xuất hiện ung thư vú ở một số phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao. Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ nêu rằng exemestane có thể được sử dụng cho mục đích giảm nguy cơ ở nhóm này, nhưng các chất ức chế aromatase chưa được FDA phê duyệt để phòng ngừa ung thư vú. Đây là sử dụng ngoài chỉ định, không phù hợp để tự dùng.
Các ứng dụng khác đang nghiên cứu hoặc phác đồ phối hợp cụ thể ngoài nhãn.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn Pfizer Hoa Kỳ, chỉ nhằm cung cấp thông tin chuyên môn và không được tự áp dụng:
- Ung thư vú giai đoạn sớm hoặc tiến triển theo chỉ định trên nhãn: 25 mg đường uống, một lần mỗi ngày, sau bữa ăn.
- Điều trị bổ trợ giai đoạn sớm: chuyển sang exemestane sau 2–3 năm dùng tamoxifen để hoàn thành tổng cộng 5 năm điều trị nội tiết liên tục.
- Ung thư vú tiến triển: thời gian điều trị phụ thuộc đáp ứng, tiến triển bệnh và khả năng dung nạp theo đánh giá của bác sĩ.
- Khi phải phối hợp với chất cảm ứng CYP3A4 mạnh như rifampicin hoặc phenytoin, nhãn Pfizer khuyến cáo liều 50 mg một lần mỗi ngày sau bữa ăn.
Không tự tăng liều lên 50 mg. Việc điều chỉnh chỉ được thực hiện khi bác sĩ đã xác nhận tương tác và cân nhắc các lựa chọn thay thế.
- Uống một lần mỗi ngày sau bữa ăn, vào thời điểm tương đối cố định.
- Nuốt viên thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Không tự ngừng thuốc vì đau khớp, bốc hỏa hoặc các tác dụng phụ khác; cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và xử trí.
- Không dùng gấp đôi để bù liều quên, trừ khi có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ.
- Báo cho bác sĩ tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn và sản phẩm thảo dược đang sử dụng.
- Không dùng chung thuốc cho người khác, kể cả khi có chẩn đoán tương tự.
- Người còn khả năng mang thai cần được thử thai trước khi bắt đầu điều trị và dùng biện pháp tránh thai hiệu quả theo hướng dẫn.
Các nội dung cần được bác sĩ cân nhắc theo dõi gồm:
- Đáp ứng điều trị và dấu hiệu tiến triển hoặc tái phát ung thư.
- Mật độ khoáng xương trước điều trị ở người loãng xương hoặc có nguy cơ loãng xương, và trong quá trình điều trị khi phù hợp.
- Nồng độ 25-hydroxy vitamin D trước khi bắt đầu thuốc; bổ sung vitamin D khi thiếu theo chỉ định.
- Đau xương, đau khớp, hạn chế vận động hoặc dấu hiệu gãy xương.
- Men gan, bilirubin và triệu chứng tổn thương gan khi có chỉ định lâm sàng.
- Chức năng thận ở người có bệnh thận hoặc nguy cơ suy thận.
- Tình trạng tim mạch, huyết áp và lipid máu tùy nguy cơ của từng người bệnh.
- Phản ứng da, phản ứng quá mẫn và các bất thường gân.
Cảnh báo và lưu ý về Exemestane
Theo nhãn Pfizer Hoa Kỳ, exemestane chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn với exemestane hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Mang thai không được liệt kê trong mục chống chỉ định chính thức của nhãn Hoa Kỳ nhưng thuốc có thể gây hại cho thai và không nên sử dụng trong thai kỳ.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Bốc hỏa, tăng tiết mồ hôi.
- Đau khớp, đau cơ, đau chi, đau lưng hoặc đau xương.
- Mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt.
- Mất ngủ, trầm cảm hoặc lo âu.
- Buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.
- Tăng huyết áp.
- Rụng tóc, phát ban hoặc ngứa.
- Phù.
- Giảm mật độ khoáng xương, loãng xương và tăng nguy cơ gãy xương.
- Hội chứng ống cổ tay, dị cảm hoặc các rối loạn gân.
- Một số bất thường xét nghiệm về bilirubin, phosphatase kiềm, creatinine hoặc tế bào lympho.
Tần suất phụ thuộc quần thể nghiên cứu, giai đoạn bệnh, thuốc so sánh và các điều trị phối hợp; không nên áp dụng trực tiếp tỷ lệ của một thử nghiệm cho từng người bệnh.
Các phản ứng nghiêm trọng hoặc cần đánh giá y tế sớm có thể gồm:
- Loãng xương nặng hoặc gãy xương.
- Viêm gan, bao gồm viêm gan ứ mật.
- Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Phản ứng da nặng như ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp tính.
- Đứt gân, viêm gân hoặc viêm bao gân.
- Biến cố thiếu máu cục bộ cơ tim hoặc suy tim đã được ghi nhận trong thử nghiệm, nhưng không phải mọi biến cố đều được xác định do riêng exemestane.
- Tổn thương thai nếu dùng trong thai kỳ.
Cần liên hệ cơ sở y tế ngay khi có vàng da, nước tiểu sẫm màu, khó thở, sưng mặt, phát ban lan rộng, đau ngực, yếu liệt đột ngột hoặc đau gân dữ dội.
- Exemestane làm giảm estrogen và có thể làm giảm mật độ khoáng xương theo thời gian; cần đánh giá nguy cơ loãng xương và gãy xương.
- Nên kiểm tra vitamin D trước khi bắt đầu điều trị bằng chất ức chế aromatase và xử trí thiếu vitamin D theo chỉ định.
- Không dùng đồng thời với thuốc chứa estrogen toàn thân.
- Nhãn Hoa Kỳ không chỉ định exemestane đơn trị cho phụ nữ tiền mãn kinh.
- Thuốc có thể gây độc cho phôi thai; người còn khả năng sinh sản cần thử thai trong vòng bảy ngày trước khi bắt đầu và dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và một tháng sau liều cuối.
- Thận trọng ở người có bệnh gan, bệnh thận, loãng xương, tiền sử gãy xương, bệnh tim mạch hoặc nhiều bệnh đồng mắc.
- Cần đánh giá đau gân hoặc giảm khả năng vận động mới xuất hiện vì đã có báo cáo viêm gân và đứt gân sau lưu hành.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều exemestane. Điều trị chủ yếu là xử trí triệu chứng và hỗ trợ, gồm theo dõi sát người bệnh và kiểm tra thường xuyên các dấu hiệu sinh tồn.
Các nghiên cứu đã sử dụng liều đơn đến 800 mg ở phụ nữ khỏe mạnh và liều hằng ngày đến 600 mg trong 12 tuần ở phụ nữ sau mãn kinh mắc ung thư vú tiến triển, nhưng dữ liệu này không chứng minh các liều cao là an toàn để sử dụng ngoài nghiên cứu.
Khi uống quá liều hoặc nghi ngờ trẻ em nuốt thuốc, cần liên hệ ngay cơ sở cấp cứu hoặc trung tâm chống độc; không chờ xuất hiện triệu chứng.
Theo nhãn Pfizer, bảo quản viên Aromasin ở 25°C; cho phép dao động trong khoảng 15–30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng được kiểm soát.
Điều kiện bảo quản có thể khác giữa các sản phẩm. Luôn tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm đang sử dụng, giữ thuốc trong bao bì gốc và ngoài tầm nhìn, tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của exemestane ở trẻ em chưa được thiết lập. Không sử dụng cho trẻ em nếu không có chỉ định chuyên khoa và căn cứ phù hợp.
Không quan sát thấy thay đổi dược động học liên quan đến tuổi trong nghiên cứu ở phụ nữ sau mãn kinh khỏe mạnh 43–68 tuổi. Không có khuyến nghị điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi trong nhãn Hoa Kỳ.
Ở người cao tuổi, bác sĩ vẫn cần đánh giá chức năng gan, thận, sức khỏe xương, nguy cơ té ngã, bệnh tim mạch và các thuốc dùng đồng thời. Dữ liệu riêng ở người rất cao tuổi.
Exemestane có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu ở động vật. Dữ liệu trên người còn hạn chế và không đủ để xác định chính xác nguy cơ.
Nhãn khuyến cáo thử thai cho người còn khả năng sinh sản trong vòng bảy ngày trước khi bắt đầu thuốc. Cần sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và trong một tháng sau liều cuối.
Nếu phát hiện hoặc nghi ngờ mang thai trong thời gian dùng thuốc, cần liên hệ ngay với bác sĩ; không tự ngừng hoặc tiếp tục thuốc mà không được đánh giá y khoa.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của exemestane trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến quá trình tạo sữa. Do nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng ở trẻ, nhà sản xuất khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và trong một tháng sau liều cuối.
Sau một liều 25 mg, AUC của exemestane ở người suy gan vừa hoặc nặng, Child-Pugh B hoặc C, cao khoảng ba lần so với người khỏe mạnh.
Nhãn Pfizer cho biết không cần điều chỉnh liều thường quy dựa trên kinh nghiệm với các liều lặp lại cao hơn, nhưng người suy gan vẫn cần được bác sĩ theo dõi và đánh giá khả năng dung nạp. Không tự thay đổi liều.
Ở người suy thận vừa hoặc nặng với độ thanh thải creatinine dưới 35 mL/phút/1,73 m², AUC exemestane sau một liều 25 mg cao khoảng ba lần so với người khỏe mạnh.
Nhãn Pfizer không khuyến nghị điều chỉnh liều thường quy chỉ dựa trên suy thận, nhưng cần thận trọng và theo dõi lâm sàng, đặc biệt ở người có nhiều bệnh đồng mắc hoặc đang dùng thuốc khác.
Dữ liệu ở người bệnh thận giai đoạn cuối hoặc đang lọc máu.
Chưa có nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng của exemestane lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Chóng mặt, mệt mỏi, đau đầu và mất ngủ đã được ghi nhận. Người bệnh nên thận trọng cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng đến mình như thế nào và không lái xe khi đang chóng mặt, buồn ngủ hoặc giảm tập trung.
Tương tác thuốc của Exemestane
- Rifampicin, phenytoin, carbamazepine, phenobarbital và St. John’s wort có thể cảm ứng CYP3A4 và làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm exemestane.
- Thuốc chứa estrogen toàn thân có thể đối kháng tác dụng dược lý của exemestane và không nên dùng đồng thời.
- Rifampicin làm giảm Cmax trung bình khoảng 41% và AUC khoảng 54% trong nghiên cứu tương tác dược động học.
- Ketoconazole, một chất ức chế CYP3A4 mạnh, không gây ảnh hưởng đáng kể đến dược động học exemestane trong nghiên cứu được mô tả trên nhãn.
- Exemestane không ức chế đáng kể các enzym CYP1A2, CYP2C9, CYP2D6, CYP2E1 hoặc CYP3A4 trong dữ liệu nhãn.
Không tự dùng thảo dược hoặc thực phẩm bổ sung trong thời gian điều trị mà chưa trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Exemestane
Exemestane là thuốc điều trị nội tiết thuộc nhóm chất bất hoạt aromatase steroid không hồi phục. Thuốc làm giảm sản xuất estrogen và được dùng cho một số trường hợp ung thư vú phụ thuộc hormone ở phụ nữ sau mãn kinh.
Theo chỉ định điều trị bổ trợ trên nhãn Hoa Kỳ, phụ nữ sau mãn kinh mắc ung thư vú giai đoạn sớm ER dương tính có thể chuyển sang exemestane sau 2–3 năm dùng tamoxifen để hoàn thành tổng cộng 5 năm điều trị nội tiết. Các trình tự điều trị khác phụ thuộc hướng dẫn chuyên môn và đặc điểm bệnh, không được tự áp dụng.
Nhãn thuốc khuyến cáo uống 25 mg một lần mỗi ngày sau bữa ăn. Thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm exemestane. Người bệnh nên dùng thuốc theo đúng thời điểm và liều do bác sĩ kê.
Có thể. Giảm estrogen do exemestane có thể làm giảm mật độ khoáng xương và tăng nguy cơ loãng xương hoặc gãy xương. Người có nguy cơ cần được đánh giá mật độ xương, vitamin D và biện pháp bảo vệ xương theo chỉ định của bác sĩ.
Không nên tự ngừng thuốc. Đau khớp và đau cơ là tác dụng không mong muốn thường gặp, nhưng việc ngừng hoặc đổi liệu pháp có thể ảnh hưởng đến điều trị ung thư. Cần báo bác sĩ để đánh giá nguyên nhân, mức độ và lựa chọn biện pháp xử trí phù hợp.

