Eribulin là thuốc chống ung thư ức chế động học vi ống, được tổng hợp dựa trên cấu trúc của halichondrin B – một hợp chất tự nhiên có nguồn gốc từ bọt biển. Thuốc ngăn giai đoạn phát triển của vi ống, làm rối loạn thoi phân bào, gây ngừng chu kỳ tế bào ở pha G2/M và dẫn đến chết tế bào theo chương trình. Eribulin được tiêm tĩnh mạch để điều trị một số người bệnh ung thư vú tiến triển hoặc di căn và liposarcoma không thể phẫu thuật hoặc đã di căn sau các liệu pháp trước đó. Các nguy cơ quan trọng gồm giảm bạch cầu trung tính, sốt giảm bạch cầu trung tính, thiếu máu, bệnh lý thần kinh ngoại biên và kéo dài khoảng QT. Liều dùng được tính theo diện tích bề mặt cơ thể và có thể phải giảm hoặc trì hoãn theo công thức máu, độc tính, chức năng gan và chức năng thận. Thuốc chỉ được sử dụng tại cơ sở điều trị ung thư dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chống ung thư ức chế động học vi ống
- Chỉ định chính: Ung thư vú tiến triển hoặc di căn và liposarcoma đã điều trị trước
- Đường dùng: Tiêm tĩnh mạch trong 2–5 phút
- Lịch dùng thông thường: Ngày 1 và ngày 8 của chu kỳ 21 ngày
- Liều theo Hoa Kỳ: 1,4 mg/m² tính theo Eribulin mesylate
- Liều tương đương tại EU: 1,23 mg/m² tính theo Eribulin dạng base
- Nguy cơ nổi bật: Giảm bạch cầu trung tính, nhiễm trùng, bệnh lý thần kinh và kéo dài QT
- Theo dõi chính: Công thức máu, thần kinh ngoại biên, gan, thận và điện giải
- Lưu ý: Không dùng dung dịch chứa dextrose để pha loãng hoặc truyền thuốc
- Cách biểu thị liều khác nhau giữa Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu do một bên tính theo muối Eribulin mesylate, một bên tính theo Eribulin dạng base.
Hoạt chất Eribulin là gì?
Eribulin là thuốc hóa trị chống ung thư ngăn tế bào phân chia bằng cách làm gián đoạn sự hình thành vi ống. Thuốc được tổng hợp dựa trên halichondrin B và được dùng trong một số trường hợp ung thư vú tiến triển hoặc di căn và liposarcoma đã điều trị trước đó.
Eribulin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Eribulin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Eribulin |
| Tên IUPAC | (1S,3S,6S,9S,12S,14R,16R,18S,20R,21R,22S,26R,29S,31R,32S,33R,35R,36S)-20-[(2S)-3-amino-2-hydroxypropyl]-21-methoxy-14-methyl-8,15-dimethylidene-2,19,30,34,37,39,40,41-octaoxanonacyclo[24.9.2.1^{3,32}.1^{3,33}.1^{6,9}.1^{12,16}.0^{18,22}.0^{29,36}.0^{31,35}]hentetracontan-24-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Eribulin mesylate; Eribulin mesilate; E7389; ER-086526; B1939; chất tương tự tổng hợp của halichondrin B. Halaven là biệt dược gốc đã được xác minh. |
| Tên viết tắt | ERI |
| Tên Latinh / tên dược điển | Eribulinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 253128-41-5 |
|---|---|
| UNII | LR24G6354G |
| PubChem CID | 11354606 |
| RxNorm CUI | 1045453 |
| Công thức phân tử | C40H59NO11 |
Dược động học của Eribulin
Dược động học của Eribulin tuyến tính trong khoảng liều được nghiên cứu. Thuốc có giai đoạn phân bố nhanh, sau đó là giai đoạn thải trừ kéo dài. Không ghi nhận sự tích lũy đáng kể khi sử dụng hằng tuần và mức phơi nhiễm sau nhiều liều tương đương với sau liều đơn.
Giai đoạn I: Hấp thu
Eribulin không trải qua giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa hoặc mô dưới da do được tiêm tĩnh mạch. Nồng độ trong tuần hoàn xuất hiện ngay sau khi sử dụng.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng giá trị sinh khả dụng tuyệt đối theo đường ngoài mạch vì Eribulin được tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch. Toàn bộ liều được đưa trực tiếp vào tuần hoàn hệ thống. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Eribulin có thể tích phân bố trung bình khoảng 43–114 L/m², cho thấy thuốc phân bố rộng ngoài huyết tương. Tỷ lệ liên kết với protein huyết tương khoảng 49–65% trong khoảng nồng độ được nghiên cứu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Eribulin không đổi là thành phần lưu hành chủ yếu trong huyết tương. Nồng độ các chất chuyển hóa dưới 0,6% so với thuốc mẹ, cho thấy không có chất chuyển hóa chính đáng kể ở người. CYP3A4 chỉ chuyển hóa Eribulin ở mức không đáng kể trong nghiên cứu in vitro.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Eribulin được thải trừ chủ yếu dưới dạng không đổi qua mật và phân. Sau khi sử dụng Eribulin đánh dấu phóng xạ, khoảng 82% liều được thu hồi trong phân và khoảng 9% trong nước tiểu. Thanh thải qua thận không phải đường thải trừ chính.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình ở pha cuối khoảng 40 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải trung bình của Eribulin khoảng 1,16–2,42 L/giờ/m² trong khoảng liều đã nghiên cứu. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Không ghi nhận khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng dựa trên tuổi, giới tính hoặc chủng tộc.
Suy gan làm tăng mức phơi nhiễm Eribulin. So với chức năng gan bình thường, mức phơi nhiễm tăng khoảng 1,8 lần ở suy gan nhẹ và khoảng 2,5 lần theo nhãn FDA hoặc khoảng 3 lần trong dữ liệu EMA ở suy gan trung bình.
Ở suy thận trung bình hoặc nặng, AUC chuẩn hóa theo liều tăng khoảng 1,5 lần, với mức biến thiên lớn giữa người bệnh.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Eribulin
Eribulin thuộc nhóm chất ức chế động học vi ống không phải taxane. Khác với một số thuốc làm ổn định vi ống, Eribulin chủ yếu ngăn giai đoạn phát triển của vi ống và tạo các phức hợp tubulin không có chức năng, từ đó làm gián đoạn thoi phân bào.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Eribulin ức chế giai đoạn kéo dài của vi ống nhưng không ảnh hưởng đáng kể đến giai đoạn rút ngắn. Thuốc giữ tubulin trong các phức hợp không có chức năng, làm ngừng chu kỳ tế bào ở pha G2/M, phá vỡ thoi phân bào và gây chết tế bào theo chương trình sau khi phân bào bị đình trệ kéo dài.
Các nghiên cứu tiền lâm sàng còn ghi nhận Eribulin có thể làm giảm khả năng di chuyển và xâm lấn của tế bào ung thư vú, cải thiện tưới máu trong mô hình khối u và làm giảm tình trạng thiếu oxy khối u. Đây là dữ liệu tiền lâm sàng, không nên diễn giải thành lợi ích độc lập đã được xác lập ở mọi người bệnh.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là gián đoạn động học vi ống, ngừng phân bào và gây chết tế bào ung thư.
Trong nghiên cứu điện sinh lý tim, kéo dài QTc xuất hiện muộn vào ngày 8 nhưng không xuất hiện rõ vào ngày 1. Mức thay đổi QTcF trung bình tối đa là 11,4 mili giây, với giới hạn trên khoảng tin cậy 95% là 19,5 mili giây.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Eribulin
Theo nhãn FDA, Eribulin được chỉ định:
- Điều trị ung thư vú di căn ở người bệnh đã trải qua ít nhất hai phác đồ hóa trị cho bệnh di căn. Điều trị trước đó phải gồm anthracycline và taxane ở giai đoạn bổ trợ hoặc di căn.
- Điều trị liposarcoma không thể phẫu thuật hoặc di căn ở người bệnh đã được điều trị bằng phác đồ chứa anthracycline.
Theo EMA, Eribulin được chỉ định:
- Cho người lớn mắc ung thư vú tiến triển tại chỗ hoặc di căn đã tiến triển sau ít nhất một phác đồ hóa trị cho bệnh tiến triển. Điều trị trước đó nên gồm anthracycline và taxane, trừ khi không phù hợp.
- Cho người lớn mắc liposarcoma không thể phẫu thuật đã được điều trị bằng anthracycline, trừ khi anthracycline không phù hợp, trong bối cảnh bệnh tiến triển hoặc di căn.
Eribulin tiếp tục được nghiên cứu trong những tình huống chưa phải chỉ định chuẩn trên nhãn, gồm:
- Phối hợp thuốc ức chế PI3K MEN1611 ở ung thư vú tiến triển có biến đổi PIK3CA hoặc PTEN.
- Phối hợp Tucatinib và Trastuzumab trong ung thư vú di căn HER2 dương tính.
- Phối hợp thuốc miễn dịch, thuốc nhắm trúng đích hoặc thuốc chống tạo mạch trong ung thư vú bộ ba âm tính và các khối u đặc khác.
Đây là các ứng dụng nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định. Không được xem là chỉ định đã được phê duyệt và không tự áp dụng ngoài thử nghiệm lâm sàng hoặc quyết định của hội đồng chuyên môn.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo theo nhãn Hoa Kỳ:
- 1,4 mg/m² Eribulin mesylate, tiêm tĩnh mạch trong 2–5 phút.
- Dùng vào ngày 1 và ngày 8 của mỗi chu kỳ 21 ngày.
- Tiếp tục theo phác đồ cho đến khi bệnh tiến triển hoặc độc tính không thể chấp nhận.
Tại Liên minh châu Âu, liều được biểu thị theo Eribulin dạng base:
- 1,23 mg/m² vào ngày 1 và ngày 8 của chu kỳ 21 ngày.
- Liều 1,23 mg/m² Eribulin base tương đương khoảng 1,4 mg/m² Eribulin mesylate.
Liều giảm theo nhãn FDA thường là:
- Từ 1,4 mg/m² xuống 1,1 mg/m².
- Nếu tiếp tục xảy ra độc tính cần giảm liều: 0,7 mg/m².
- Ngừng thuốc nếu tiếp tục có biến cố cần giảm liều khi đang dùng 0,7 mg/m².
Không tự tính liều theo chiều cao và cân nặng, tự giảm liều hoặc tự tiếp tục thuốc khi xét nghiệm chưa đạt yêu cầu.
Eribulin được nhân viên y tế tiêm tĩnh mạch trong 2–5 phút. Thuốc có thể được dùng nguyên dung dịch hoặc pha loãng trong tối đa 100 mL dung dịch natri clorid 0,9%.
Không pha loãng bằng dung dịch glucose 5%, không truyền qua dây đang chứa dung dịch có dextrose và không dùng chung đường truyền đồng thời với thuốc khác.
Trước mỗi liều phải đánh giá công thức máu và bệnh lý thần kinh ngoại biên. Không dùng liều ngày 1 hoặc ngày 8 khi:
- ANC dưới 1.000/mm³.
- Tiểu cầu dưới 75.000/mm³.
- Có độc tính ngoài huyết học độ 3 hoặc 4.
Có thể cân nhắc thuốc chống nôn dự phòng theo nguy cơ và quy trình của cơ sở điều trị.
Cần theo dõi:
- Công thức máu toàn bộ và ANC trước mỗi liều.
- Tiểu cầu và hemoglobin.
- Sốt, rét run, ho, tiểu buốt hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.
- Tê, đau, châm chích, yếu cơ, giảm phản xạ hoặc khó cầm nắm.
- AST, ALT, bilirubin và các dấu hiệu độc tính gan.
- Creatinin và độ thanh thải creatinin.
- Kali, magnesi và calci, đặc biệt ở người có nguy cơ kéo dài QT.
- Điện tâm đồ ở người suy tim, nhịp chậm, dùng thuốc kéo dài QT hoặc có rối loạn điện giải.
- Phản ứng quá mẫn, khó thở, viêm phổi kẽ và phản ứng da nghiêm trọng.
Cảnh báo và lưu ý về Eribulin
Nhãn FDA không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối riêng cho Eribulin.
SmPC của EMA chống chỉ định:
- Quá mẫn với Eribulin hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Đang cho con bú.
Cần áp dụng chống chỉ định theo nhãn được phê duyệt tại nơi điều trị.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Giảm bạch cầu trung tính.
- Thiếu máu.
- Mệt mỏi hoặc suy nhược.
- Rụng tóc.
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên.
- Buồn nôn và nôn.
- Táo bón hoặc tiêu chảy.
- Sốt.
- Đau cơ, đau khớp, đau lưng hoặc đau xương.
- Giảm cảm giác thèm ăn và giảm cân.
- Đau đầu, chóng mặt hoặc rối loạn vị giác.
- Đau bụng và viêm niêm mạc miệng.
Tỷ lệ phản ứng khác nhau theo loại ung thư, điều trị trước đó và tình trạng người bệnh.
Các biến cố nghiêm trọng cần chú ý gồm:
- Giảm bạch cầu trung tính độ nặng và sốt giảm bạch cầu trung tính.
- Nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm khuẩn huyết do giảm bạch cầu trung tính.
- Bệnh lý thần kinh vận động hoặc cảm giác ngoại biên nặng và kéo dài.
- Kéo dài khoảng QT và loạn nhịp ở người có yếu tố nguy cơ.
- Độc tính gan.
- Viêm phổi hoặc bệnh phổi kẽ.
- Viêm tụy.
- Phản ứng quá mẫn.
- Hội chứng Stevens–Johnson và hoại tử thượng bì nhiễm độc.
Trong nghiên cứu ung thư vú di căn của nhãn FDA, sốt giảm bạch cầu trung tính xảy ra ở khoảng 5% người dùng Eribulin và đã có trường hợp tử vong do biến chứng. Các tỷ lệ thử nghiệm không dự đoán chính xác nguy cơ ở từng cá nhân.
Các cảnh báo chính gồm:
- Giảm bạch cầu trung tính phụ thuộc liều: phải xét nghiệm công thức máu trước từng liều.
- Bệnh lý thần kinh ngoại biên: trì hoãn thuốc khi độc tính độ 3 hoặc 4 cho đến khi giảm về độ 2 hoặc thấp hơn.
- Độc tính phôi thai: thuốc có thể gây hại cho thai.
- Kéo dài QT: theo dõi ECG và điện giải ở người có yếu tố nguy cơ.
- Người có AST hoặc ALT trên 3 lần giới hạn bình thường hoặc bilirubin trên 1,5 lần giới hạn bình thường có nguy cơ giảm bạch cầu trung tính nặng cao hơn.
- Tránh sử dụng ở người có hội chứng QT dài bẩm sinh.
- Cần xử trí ngay khi có sốt, nhiễm trùng, yếu cơ tiến triển, khó thở hoặc phản ứng da phồng rộp.
Đã có báo cáo quá liều khoảng bốn lần liều khuyến cáo, gây giảm bạch cầu trung tính độ 3 kéo dài bảy ngày và phản ứng quá mẫn độ 3 kéo dài một ngày.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí gồm ngừng thuốc, theo dõi công thức máu, nhiễm trùng, thần kinh, tim mạch và điều trị hỗ trợ tại cơ sở y tế.
Lọ thuốc chưa mở theo nhãn FDA:
- Bảo quản ở 25°C.
- Cho phép dao động trong khoảng 15–30°C.
- Không đông lạnh hoặc bảo quản lạnh.
- Giữ lọ trong hộp ban đầu.
Dung dịch đã rút vào bơm tiêm hoặc đã pha loãng có thể được bảo quản tối đa:
- 4 giờ ở nhiệt độ phòng.
- 24 giờ khi bảo quản lạnh khoảng 4°C.
Lọ chỉ dùng một lần; phải loại bỏ phần thuốc còn dư. Eribulin là thuốc độc tế bào và phải được xử lý theo quy trình thuốc nguy hại.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Eribulin chưa được xác lập ở trẻ em.
Các nghiên cứu ở trẻ từ 2 đến dưới 17 tuổi mắc khối u đặc hoặc lymphoma tái phát, kháng trị đã đánh giá Eribulin đơn trị hoặc phối hợp Irinotecan nhưng không thiết lập được hiệu quả cho chỉ định nhi khoa. EMA kết luận không có sử dụng phù hợp ở trẻ em trong ung thư vú hoặc sarcoma mô mềm theo chỉ định hiện hành.
Không khuyến cáo điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Phân tích dược động học không ghi nhận ảnh hưởng có ý nghĩa của tuổi đến mức phơi nhiễm Eribulin.
Các thử nghiệm chưa có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để kết luận chắc chắn về khác biệt hiệu quả ở mọi chỉ định. Cần đánh giá chức năng gan, thận, tủy xương, bệnh đồng mắc và nguy cơ bệnh lý thần kinh ở từng người.
Eribulin có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Chưa có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai. Các nghiên cứu trên chuột ghi nhận tăng sảy thai, chết phôi thai, giảm cân nặng thai và dị tật ở mức phơi nhiễm thấp hơn hoặc gần liều dùng cho người.
Khuyến cáo tránh thai có khác biệt giữa cơ quan quản lý:
- FDA: phụ nữ có khả năng mang thai tránh thai trong điều trị và ít nhất 2 tuần sau liều cuối; nam giới có bạn tình có khả năng mang thai tránh thai trong điều trị và 3,5 tháng sau liều cuối.
- EMA: phụ nữ sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và 7 tháng sau điều trị; nam giới tránh thai trong điều trị và 4 tháng sau điều trị.
Cần áp dụng nhãn thuốc tại nơi điều trị.
Chưa rõ Eribulin hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Do nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng ở trẻ:
- FDA khuyến cáo không cho con bú trong điều trị và 2 tuần sau liều cuối.
- EMA chống chỉ định sử dụng Eribulin khi đang cho con bú.
Theo nhãn FDA, liều khởi đầu tham khảo:
- Suy gan nhẹ, Child-Pugh A: 1,1 mg/m² Eribulin mesylate vào ngày 1 và 8 của chu kỳ 21 ngày.
- Suy gan trung bình, Child-Pugh B: 0,7 mg/m².
- Suy gan nặng, Child-Pugh C: chưa được nghiên cứu.
Theo EMA, liều tương ứng tính theo Eribulin base là:
- Child-Pugh A: 0,97 mg/m².
- Child-Pugh B: 0,62 mg/m².
- Child-Pugh C: chưa được nghiên cứu và có thể cần giảm liều nhiều hơn nếu sử dụng.
Dữ liệu ở suy gan do xơ gan còn hạn chế; cần theo dõi sát công thức máu và độc tính.
Theo nhãn FDA, người có suy thận trung bình hoặc nặng với độ thanh thải creatinin 15–49 mL/phút nên dùng liều khởi đầu giảm còn 1,1 mg/m² Eribulin mesylate vào ngày 1 và ngày 8 của chu kỳ 21 ngày.
EMA ghi nhận người có độ thanh thải creatinin dưới 50 mL/phút có thể tăng mức phơi nhiễm và cần cân nhắc giảm liều, thận trọng cùng theo dõi sát. Dữ liệu ở người lọc máu.
Eribulin có thể gây mệt mỏi, suy nhược, chóng mặt và bệnh lý thần kinh ngoại biên. Người có các triệu chứng này không nên lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi triệu chứng hết và được nhân viên y tế đánh giá.
Tương tác thuốc của Eribulin
Không ghi nhận tương tác dược động học có ý nghĩa lâm sàng khi Eribulin được dùng với Ketoconazole, thuốc ức chế CYP3A4/P-gp mạnh, hoặc Rifampin, thuốc cảm ứng CYP3A4.
Ở nồng độ điều trị, Eribulin không được dự kiến ức chế hoặc cảm ứng đáng kể CYP1A2, CYP2C9, CYP2C19, CYP2D6, CYP2E1 hoặc CYP3A4.
Tuy nhiên, cần thận trọng khi phối hợp:
- Thuốc kéo dài khoảng QT, bao gồm một số thuốc chống loạn nhịp nhóm Ia và III.
- Thuốc làm giảm kali, magnesi hoặc calci.
- Thuốc gây ức chế tủy hoặc bệnh lý thần kinh ngoại biên, vì độc tính có thể cộng gộp.
Thắc mắc về hoạt chất Eribulin
Eribulin là thuốc hóa trị ức chế động học vi ống, được tổng hợp dựa trên hợp chất halichondrin B. Thuốc làm ngừng phân bào và gây chết tế bào ung thư.
Eribulin được phê duyệt cho một số người bệnh ung thư vú tiến triển hoặc di căn đã điều trị trước và liposarcoma không thể phẫu thuật hoặc di căn đã dùng phác đồ chứa anthracycline. Phạm vi và số dòng điều trị trước đó có khác biệt giữa nhãn FDA và EMA.
Lịch thông thường là tiêm tĩnh mạch trong 2–5 phút vào ngày 1 và ngày 8 của chu kỳ 21 ngày. Liều phải được tính theo diện tích bề mặt cơ thể và có thể phải trì hoãn hoặc giảm theo xét nghiệm và độc tính.
Cần báo ngay khi sốt, rét run, ho, khó thở, tiểu buốt, tê hoặc yếu tay chân tăng dần, tim đập bất thường, choáng, phát ban phồng rộp, loét niêm mạc hoặc vàng da. Đây có thể là biểu hiện nhiễm trùng do giảm bạch cầu, bệnh lý thần kinh, loạn nhịp, phản ứng da nặng hoặc độc tính gan.
Có thể cần. Nhãn FDA khuyến cáo giảm liều ở suy gan nhẹ hoặc trung bình và ở người có độ thanh thải creatinin 15–49 mL/phút. Mức giảm cụ thể khác nhau theo chức năng cơ quan và cách biểu thị Eribulin base hoặc Eribulin mesylate. Không tự điều chỉnh liều.

