Đồng (Copper)

Đồng, tên tiếng Anh là Copper và ký hiệu hóa học Cu, là một vi khoáng thiết yếu mà cơ thể chỉ cần với lượng nhỏ. Đồng tham gia hoạt động của nhiều enzyme liên quan đến tạo năng lượng, chuyển hóa sắt, hình thành mô liên kết, chức năng thần kinh, miễn dịch và bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa. Phần lớn nhu cầu đồng của người khỏe mạnh có thể được đáp ứng qua thực phẩm. Việc dùng chế phẩm bổ sung thường chỉ được cân nhắc khi khẩu phần không đáp ứng nhu cầu, có nguy cơ kém hấp thu, thiếu đồng đã được đánh giá hoặc cần bổ sung vi lượng trong nuôi dưỡng tĩnh mạch. Một số dạng đồng đặc hiệu còn được sử dụng trong điều trị chuyên khoa, chẳng hạn copper histidinate cho trẻ mắc bệnh Menkes. Bổ sung quá mức có thể gây rối loạn tiêu hóa, tổn thương gan, tan máu hoặc độc tính đa cơ quan. Người bệnh không nên tự dùng đồng liều cao khi chưa có chỉ định chuyên môn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Cập nhật lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Đồng là gì: Vi khoáng thiết yếu và là đồng yếu tố của nhiều enzyme trong cơ thể.
  • Vai trò chính: Tham gia tạo năng lượng, chuyển hóa sắt, tổng hợp mô liên kết, dẫn truyền thần kinh, miễn dịch và chống oxy hóa.
  • Nhu cầu người lớn: Khoảng 900 microgam/ngày đối với người trưởng thành khỏe mạnh theo khuyến nghị của Hoa Kỳ.
  • Khi nào cần bổ sung: Khi có thiếu hụt, kém hấp thu, nuôi dưỡng tĩnh mạch hoặc chỉ định đặc hiệu của bác sĩ.
  • Đường dùng: Đường uống, đường tĩnh mạch sau pha loãng và đường tiêm dưới da đối với chế phẩm chuyên biệt.
  • Cảnh báo quan trọng: Thừa đồng có thể gây buồn nôn, đau bụng, tiêu chảy, tổn thương gan, tan máu và độc tính đa cơ quan.
  • Tương tác đáng chú ý: Bổ sung kẽm liều cao kéo dài có thể làm giảm hấp thu đồng.
  • Không nên dùng: Người mắc bệnh Wilson hoặc có nguy cơ tích lũy đồng không được tự bổ sung đồng.
  • Các khuyến nghị về nhu cầu dinh dưỡng không phải là liều điều trị thiếu đồng. Liều thuốc phải dựa trên dạng muối, hàm lượng đồng nguyên tố, đường dùng, xét nghiệm và tình trạng lâm sàng.

Hoạt chất Đồng là gì?

Đồng là vi khoáng thiết yếu đóng vai trò đồng yếu tố cho nhiều enzyme. Cơ thể cần đồng để tạo năng lượng, chuyển hóa sắt, hình thành mô liên kết, tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh, duy trì chức năng miễn dịch và bảo vệ tế bào trước tổn thương oxy hóa.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Đồng

INN Copper; ký hiệu hóa học: Cu. “Đồng” là tên của nguyên tố vi lượng. Tên dược chất cụ thể phụ thuộc dạng hóa học, chẳng hạn cupric chloride, cupric sulfate, copper gluconate hoặc copper histidinate; do đó không nên xem tất cả chế phẩm chứa đồng là cùng một hoạt chất có thể thay thế cho nhau.

CAS 7440-50-8 Công thức Cu

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Đồng

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Copper; ký hiệu hóa học: Cu. “Đồng” là tên của nguyên tố vi lượng. Tên dược chất cụ thể phụ thuộc dạng hóa học, chẳng hạn cupric chloride, cupric sulfate, copper gluconate hoặc copper histidinate; do đó không nên xem tất cả chế phẩm chứa đồng là cùng một hoạt chất có thể thay thế cho nhau.

Tên IUPAC

copper

Tên khác / tên đồng nghĩa

Copper; Cu; đồng nguyên tố; cupric ion; copper ion; đồng (II). Các dạng cung cấp đồng thường gặp gồm cupric oxide, cupric sulfate, copper gluconate, phức chelat acid amin–đồng, cupric chloride và copper histidinate.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

7440-50-8

UNII

789U1901C5

PubChem CID

23978

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Công thức phân tử

Cu

Dược động học của Đồng

Đồng đường uống được hấp thu chủ yếu tại dạ dày và ruột non, sau đó đi theo tuần hoàn cửa đến gan. Tại gan, đồng được gắn vào các protein, đặc biệt là ceruloplasmin, rồi phân phối đến các mô. Cơ thể duy trì cân bằng đồng chủ yếu bằng cách điều chỉnh hấp thu đường tiêu hóa và thải trừ qua mật. Dược động học cụ thể thay đổi theo dạng muối, liều, đường dùng và bệnh lý nền.

Giai đoạn I: Hấp thu

Đồng được hấp thu chủ yếu tại dạ dày và ruột non, đặc biệt ở đoạn gần của ruột non và tá tràng. Ion Cu²⁺ có thể được khử thành Cu⁺ trước khi vận chuyển qua tế bào ruột. Protein vận chuyển CTR1 và ATP7A tham gia đưa đồng qua niêm mạc ruột vào tuần hoàn cửa.

Kẽm liều cao có thể làm giảm hấp thu đồng.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Khả năng hấp thu đồng đường uống ở người lớn được báo cáo dao động khoảng 12–71%, tùy lượng đồng đưa vào, thành phần khẩu phần và phương pháp nghiên cứu. Tỷ lệ hấp thu thường giảm khi lượng đồng trong khẩu phần tăng.

Chưa có nghiên cứu chất lượng cao so sánh trực tiếp sinh khả dụng của tất cả dạng cupric oxide, cupric sulfate, copper gluconate và phức chelat đồng. Sinh khả dụng tuyệt đối của copper histidinate tiêm dưới da cũng chưa được xác định.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau hấp thu, đồng được đưa đến gan qua tuần hoàn cửa; khoảng 75% lượng đồng mới hấp thu có thể được gan tiếp nhận trong giai đoạn phân bố ban đầu. Đồng sau đó được gắn chủ yếu với ceruloplasmin và phân phối đến não, thận, cơ, xương và mô liên kết. Ceruloplasmin mang phần lớn đồng trong huyết tương ở người khỏe mạnh.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Đồng là nguyên tố nên không được “chuyển hóa” theo cách thông thường như thuốc hữu cơ. Đồng trải qua quá trình oxy hóa–khử giữa Cu²⁺ và Cu⁺, được gắn vào enzyme hoặc protein vận chuyển, dự trữ và bài tiết thông qua các hệ thống như ATP7A và ATP7B.

Chuyển hóa riêng của copper histidinate chưa được mô tả đầy đủ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Đồng được thải trừ chủ yếu qua mật và phân. Chỉ một phần nhỏ được thải qua nước tiểu. Khả năng thải đồng có thể giảm ở người bị ứ mật, xơ gan hoặc rối loạn chức năng gan–đường mật.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Không có thời gian bán thải huyết tương duy nhất cho đồng nguyên tố vì đồng được phân bố và lưu giữ khác nhau giữa các mô.

ATSDR ghi nhận thời gian bán thải trong mô có thể dao động từ vài ngày ở gan, thận đến hàng trăm ngày ở tim hoặc não. Với copper histidinate, thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 75 giờ sau một liều đơn nghiên cứu ở người trưởng thành khỏe mạnh; thông số này không đại diện cho mọi dạng đồng.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Không có một trị số thanh thải chung áp dụng cho đồng trong thực phẩm, chế phẩm uống và các dạng tiêm.

Trong một nghiên cứu trên người trưởng thành khỏe mạnh sử dụng liều đơn 3 mg copper histidinate tiêm dưới da, độ thanh thải biểu kiến trung bình được ghi nhận là 10,3 L/giờ. Thông số này không được sử dụng để ngoại suy liều cho các chế phẩm đồng khác hoặc cho trẻ mắc bệnh Menkes.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
  • Lượng đồng trong khẩu phần.
  • Dạng hóa học và đường dùng.
  • Tuổi và mức độ trưởng thành của gan, thận.
  • Kẽm hoặc sắt dùng với liều cao.
  • Tình trạng kém hấp thu, chẳng hạn bệnh celiac hoặc sau phẫu thuật đường tiêu hóa.
  • Thai kỳ, estrogen, viêm và nhiễm trùng có thể ảnh hưởng chỉ số đồng hoặc ceruloplasmin trong máu.
  • Ứ mật, xơ gan và bệnh đường mật làm giảm thải đồng.
  • Đột biến ATP7A hoặc ATP7B trong bệnh Menkes và bệnh Wilson.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Đồng

  • Chất bổ sung khoáng chất vi lượng.
  • Chất bổ sung vi lượng cho nuôi dưỡng tĩnh mạch.
  • Liệu pháp thay thế đồng.
  • Thành phần của một số chế phẩm đa vitamin–khoáng chất.

Copper histidinate là liệu pháp thay thế đồng chuyên biệt, không tương đương với viên bổ sung đồng thông thường.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Đồng được gắn vào các cuproenzyme và giúp các enzyme này thực hiện phản ứng oxy hóa–khử. Các enzyme phụ thuộc đồng tham gia:

  • Chuỗi hô hấp tế bào và sản xuất năng lượng.
  • Chuyển hóa và vận chuyển sắt.
  • Tạo collagen, elastin và mô liên kết.
  • Tổng hợp chất dẫn truyền thần kinh.
  • Tạo sắc tố.
  • Hoạt động chống oxy hóa của superoxide dismutase.
  • Duy trì chức năng thần kinh và miễn dịch.

Trong bệnh Menkes, copper histidinate được tiêm dưới da để bỏ qua tình trạng hấp thu đồng đường tiêu hóa bị suy giảm do bất thường ATP7A.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Bổ sung đồng ở người thiếu đồng có thể làm tăng nồng độ đồng và ceruloplasmin, đồng thời hỗ trợ phục hồi chức năng của các enzyme phụ thuộc đồng. Đáp ứng lâm sàng phụ thuộc nguyên nhân thiếu hụt, mức độ tổn thương thần kinh hoặc huyết học và khả năng hấp thu.

Ở trẻ mắc bệnh Menkes, copper histidinate làm tăng nồng độ đồng và ceruloplasmin huyết thanh; mối liên hệ đầy đủ giữa mức phơi nhiễm, đáp ứng và độc tính vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Đồng

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Đồng

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Đồng

NIH chưa ghi nhận tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng rõ ràng với đồng ở mức bổ sung dinh dưỡng thông thường. Tuy nhiên, cần lưu ý:

  • Kẽm liều cao hoặc dùng kéo dài có thể ức chế hấp thu đồng và gây thiếu đồng.
  • Lượng sắt cao có khả năng cạnh tranh với quá trình hấp thu đồng.
  • Ion đồng có thể làm phân hủy acid ascorbic trong hỗn hợp nuôi dưỡng tĩnh mạch; thời điểm phối hợp các thành phần phải tuân theo quy trình pha chế.
  • Các sản phẩm đa vitamin–khoáng chất có thể làm tăng tổng lượng đồng ngoài dự kiến.
  • Tương tác riêng của từng muối hoặc chế phẩm phải kiểm tra theo nhãn sản phẩm.

Thắc mắc về hoạt chất Đồng

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 5 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *