Ceftazidim, tên tiếng Anh là ceftazidime, là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 3 dùng bằng đường tiêm. Thuốc có tác dụng diệt khuẩn thông qua ức chế tổng hợp thành tế bào và có hoạt tính đáng chú ý đối với nhiều vi khuẩn Gram âm, trong đó có một số chủng Pseudomonas aeruginosa nhạy cảm. Ceftazidim có thể được bác sĩ chỉ định trong viêm phổi, nhiễm khuẩn tiết niệu, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn ổ bụng, xương khớp, da mô mềm và viêm màng não do vi khuẩn nhạy cảm.
Thuốc được đào thải chủ yếu qua thận nên phải giảm liều khi chức năng thận suy giảm. Nồng độ thuốc tích lũy có thể gây bệnh não, rung giật cơ, co giật hoặc hôn mê. Ceftazidim là thuốc kê đơn và phải được nhân viên y tế pha, tiêm hoặc truyền. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên chẩn đoán, mức độ nhiễm khuẩn, kháng sinh đồ và dữ liệu kháng thuốc tại cơ sở điều trị.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Kháng sinh beta-lactam, cephalosporin thế hệ 3.
- Mã ATC: J01DD02.
- Đường dùng: Tiêm tĩnh mạch, truyền tĩnh mạch hoặc tiêm bắp sâu tùy chế phẩm.
- Phổ tác dụng nổi bật: Có hoạt tính với nhiều vi khuẩn Gram âm và một số chủng Pseudomonas aeruginosa nhạy cảm.
- Chỉ định thường gặp: Nhiễm khuẩn hô hấp dưới, tiết niệu, huyết, da mô mềm, xương khớp, ổ bụng và viêm màng não do vi khuẩn nhạy cảm.
- Thải trừ: Khoảng 80–90% liều được bài tiết nguyên dạng qua nước tiểu trong 24 giờ.
- Cảnh báo chính: Dị ứng nghiêm trọng, tiêu chảy do C. difficile, phản ứng da nặng, rối loạn huyết học và độc tính thần kinh.
- Suy thận: Phải điều chỉnh liều theo độ thanh thải creatinin; không giảm liều phù hợp có thể gây co giật hoặc bệnh não.
- Nguyên tắc dùng: Chỉ sử dụng khi có chỉ định và không tự pha, tự tiêm hoặc tự thay đổi thời gian điều trị.
Hoạt chất Ceftazidim là gì?
Ceftazidim là kháng sinh cephalosporin thế hệ 3 có tác dụng diệt khuẩn. Thuốc được dùng bằng đường tiêm để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm, đặc biệt là nhiều vi khuẩn Gram âm và một số chủng Pseudomonas aeruginosa.
Ceftazidim không điều trị được cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus và không nên được dùng chỉ vì người bệnh có sốt mà chưa đánh giá nguyên nhân.
Ceftazidim
INN Ceftazidime
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ceftazidim |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ceftazidime |
| Tên IUPAC | (6R,7R)-7-[[(2Z)-2-(2-amino-1,3-thiazol-4-yl)-2-(2-carboxypropan-2-yloxyimino)acetyl]amino]-8-oxo-3-(pyridin-1-ium-1-ylmethyl)-5-thia-1-azabicyclo[4.2.0]oct-2-ene-2-carboxylate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ceftazidime pentahydrate; ceftazidim pentahydrat. Ceftazidim đơn thành phần không đồng nhất với phối hợp ceftazidime–avibactam. Hai thuốc có thành phần, phổ kháng khuẩn và chỉ định quản lý khác nhau. |
| Tên viết tắt | CAZ |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ceftazidimum |
| Tên USAN | ceftazidime |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 72558-82-8 |
|---|---|
| UNII | DZR1ENT301 |
| PubChem CID | 5481173 |
| RxNorm CUI | 2194 |
Dược động học của Ceftazidim
Sau tiêm tĩnh mạch, nồng độ ceftazidim trong huyết thanh tăng theo liều. Sau tiêm bắp, nồng độ đỉnh thường đạt khoảng một giờ. Thuốc gắn protein huyết tương dưới hoặc khoảng 10%, phân bố vào nhiều mô và dịch cơ thể, đồng thời thấm vào dịch não tủy tốt hơn khi màng não bị viêm.
Ceftazidim không được chuyển hóa đáng kể. Khoảng 80–90% liều được bài tiết nguyên dạng qua thận trong 24 giờ, chủ yếu bằng lọc cầu thận. Thời gian bán thải ở người trưởng thành có chức năng thận bình thường khoảng 1,9–2 giờ và kéo dài rõ khi suy thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Ceftazidim không được dùng đường uống. Sau tiêm bắp 500 mg hoặc 1 g ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhãn DailyMed ghi nhận nồng độ đỉnh trung bình lần lượt khoảng 17 và 39 microgam/mL sau khoảng một giờ. Dữ liệu Medsafe ghi nhận các giá trị gần tương tự.
Đường tĩnh mạch không có giai đoạn hấp thu như đường tiêm bắp.
| F · Sinh khả dụng | Khi tiêm tĩnh mạch, toàn bộ liều thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. Sau tiêm bắp, ceftazidim được hấp thu nhanh và đạt nồng độ đỉnh trong khoảng một giờ. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của đường tiêm bắp không được định lượng trong các nhãn chính thức được sử dụng cho bài này. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ gắn protein huyết tương của ceftazidim thấp, dưới hoặc khoảng 10%. Thuốc đạt nồng độ có ý nghĩa trong xương, cơ tim, mật, đờm, dịch hoạt dịch, dịch màng phổi, dịch màng bụng và nhiều mô khác.
Khả năng thấm qua hàng rào máu–não còn nguyên vẹn thấp. Khi màng não bị viêm, nồng độ điều trị có thể đạt được trong dịch não tủy. Ceftazidim qua nhau thai và được bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ceftazidim không được chuyển hóa đáng kể trong cơ thể. Thuốc được đào thải chủ yếu dưới dạng nguyên vẹn và còn hoạt tính qua nước tiểu.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 80–90% liều ceftazidim tiêm bắp hoặc tĩnh mạch được thu hồi dưới dạng nguyên vẹn trong nước tiểu trong vòng 24 giờ. Thuốc được thải trừ chủ yếu bằng lọc cầu thận và không có bằng chứng cho thấy bài tiết tích cực đáng kể qua ống thận.
Dưới 1% liều được thải qua mật theo dữ liệu Medsafe.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải huyết thanh của ceftazidim ở người trưởng thành có chức năng thận bình thường khoảng 1,9–2 giờ. Ở trẻ sơ sinh, thời gian bán thải có thể dài gấp ba đến bốn lần so với người lớn. Thời gian bán thải cũng kéo dài đáng kể ở người suy thận và cần được xem xét khi thiết lập khoảng cách liều. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhãn DailyMed ghi nhận độ thanh thải qua thận trung bình khoảng 100 mL/phút và độ thanh thải huyết tương tính toán khoảng 115 mL/phút. Độ thanh thải giảm khi chức năng thận suy giảm và ở một số người cao tuổi, làm kéo dài thời gian bán thải và tăng nguy cơ tích lũy thuốc. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố ảnh hưởng đáng chú ý gồm:
- Suy thận: làm giảm thải trừ và kéo dài thời gian bán thải; cần giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng.
- Tuổi sơ sinh: thời gian bán thải có thể dài gấp ba đến bốn lần người trưởng thành.
- Tuổi cao: giảm chức năng thận có thể làm giảm độ thanh thải và tăng nguy cơ độc tính.
- Thẩm tách máu hoặc phúc mạc: có thể làm giảm nồng độ ceftazidim và cần chế độ liều riêng.
- Suy gan đơn thuần: không làm thay đổi đáng kể dược động học trong dữ liệu nhãn nếu chức năng thận còn bình thường.
- Liều cao và đường tĩnh mạch: có thể làm tăng nguy cơ độc tính thần kinh ở người có yếu tố nguy cơ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ceftazidim
Ceftazidim thuộc nhóm kháng sinh beta-lactam, phân nhóm cephalosporin thế hệ 3, mã ATC J01DD02.
Thuốc có hoạt tính đáng chú ý với nhiều trực khuẩn Gram âm. Hiệu lực trên từng chủng vi khuẩn không cố định vì có thể bị ảnh hưởng bởi beta-lactamase, thay đổi protein liên kết penicillin và giảm tính thấm qua màng vi khuẩn.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ceftazidim gắn vào các protein liên kết penicillin của vi khuẩn và ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào. Thành tế bào bị suy yếu dẫn đến ly giải và chết vi khuẩn.
Các cơ chế kháng thuốc chủ yếu gồm:
- Thủy phân ceftazidim bởi beta-lactamase.
- Thay đổi protein liên kết penicillin.
- Giảm tính thấm của màng vi khuẩn.
- Phối hợp nhiều cơ chế kháng thuốc.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ceftazidim có tác dụng diệt khuẩn đối với các vi khuẩn nhạy cảm thông qua ức chế tổng hợp thành tế bào. Các nhãn chính thức ghi nhận hoạt tính lâm sàng hoặc in vitro với nhiều vi khuẩn Gram âm, gồm Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter, Escherichia coli, Klebsiella, Proteus, Serratia và Haemophilus influenzae.
Thuốc không có hiệu lực đáng tin cậy với mọi vi khuẩn. Enterococcus, Listeria monocytogenes, Clostridioides difficile và nhiều chủng Bacteroides được ghi nhận không nhạy cảm hoặc kháng tự nhiên trong dữ liệu Medsafe. Mức độ kháng thuốc thay đổi theo khu vực và thời gian, vì vậy không nên chỉ dựa vào phổ lý thuyết để lựa chọn điều trị.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ceftazidim
Theo các nhãn chính thức được tham khảo, ceftazidim có thể được chỉ định cho nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm, gồm:
- Nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới, bao gồm một số trường hợp viêm phổi.
- Nhiễm khuẩn phổi do Pseudomonas ở người bệnh xơ nang.
- Nhiễm khuẩn đường tiết niệu có hoặc không biến chứng.
- Nhiễm khuẩn huyết hoặc nhiễm khuẩn nặng ở người suy giảm miễn dịch.
- Nhiễm khuẩn da và cấu trúc da.
- Nhiễm khuẩn xương và khớp.
- Nhiễm khuẩn ổ bụng và viêm phúc mạc.
- Một số nhiễm khuẩn phụ khoa.
- Nhiễm khuẩn hệ thần kinh trung ương, gồm viêm màng não do tác nhân nhạy cảm.
- Nhiễm khuẩn liên quan thẩm tách máu, thẩm phân phúc mạc hoặc bỏng nhiễm khuẩn trong một số nhãn.
Ceftazidim có hoạt tính hạn chế với nhiều vi khuẩn kỵ khí. Khi nghi ngờ nhiễm Bacteroides fragilis hoặc nhiễm khuẩn hỗn hợp có vi khuẩn kỵ khí, nhãn Medsafe nêu có thể cần phối hợp một kháng sinh phù hợp với vi khuẩn kỵ khí.
Chỉ định cụ thể phải căn cứ nhãn của sản phẩm được cấp phép và hướng dẫn điều trị đang áp dụng tại cơ sở y tế.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được tổng hợp từ các nhãn chính thức, chỉ có giá trị tham khảo và không được tự áp dụng:
- Người lớn: liều thông thường theo DailyMed là 1 g tiêm tĩnh mạch hoặc tiêm bắp mỗi 8–12 giờ. Medsafe ghi tổng liều 1–6 g/ngày, chia hai hoặc ba lần tùy vị trí, mức độ nhiễm khuẩn và chức năng thận.
- Nhiễm khuẩn rất nặng, viêm màng não hoặc người suy giảm miễn dịch: một số nhãn ghi 2 g tĩnh mạch mỗi 8 giờ. Đây không phải liều phù hợp cho mọi người bệnh.
- Nhiễm khuẩn tiết niệu ít nghiêm trọng: nhãn có thể ghi 250–500 mg mỗi 12 giờ tùy loại nhiễm khuẩn và sản phẩm.
- Người bệnh xơ nang có nhiễm khuẩn phổi do Pseudomonas và chức năng thận bình thường: khoảng 100–150 mg/kg/ngày chia ba lần; giới hạn liều phụ thuộc nhãn được sử dụng.
- Trẻ sơ sinh: DailyMed ghi 30 mg/kg tĩnh mạch mỗi 12 giờ; Medsafe ghi tổng liều 25–60 mg/kg/ngày chia hai lần. Sự khác biệt này phản ánh nhãn sản phẩm và nhóm tuổi không hoàn toàn giống nhau.
- Trẻ lớn hơn: các nhãn ghi tổng liều khoảng 30–100 mg/kg/ngày chia hai hoặc ba lần; trường hợp rất nặng, viêm màng não, xơ nang hoặc suy giảm miễn dịch có thể dùng tới 150 mg/kg/ngày nhưng thường không quá 6 g/ngày.
Liều phải được bác sĩ xác định theo tuổi, cân nặng, độ thanh thải creatinin, vị trí nhiễm khuẩn, mức độ bệnh, vi khuẩn nghi ngờ và kết quả kháng sinh đồ.
Ceftazidim phải được pha và sử dụng bởi nhân viên y tế theo hướng dẫn của đúng chế phẩm.
- Có thể tiêm tĩnh mạch chậm, truyền tĩnh mạch hoặc tiêm bắp sâu tùy sản phẩm.
- Dữ liệu nhãn ghi tiêm tĩnh mạch trong khoảng 3–5 phút hoặc truyền trong khoảng 15–30 phút tùy phương pháp pha.
- Vị trí tiêm bắp thường là vùng cơ mông trên ngoài hoặc mặt ngoài đùi.
- Khi pha thuốc, natri carbonat có thể làm giải phóng khí carbon dioxide và tạo áp lực trong lọ. Phải làm đúng quy trình của nhà sản xuất.
- Không sử dụng natri bicarbonat làm dung môi nếu nhãn không cho phép vì ceftazidim kém ổn định hơn trong dung dịch này.
- Không pha ceftazidim chung trong cùng bơm tiêm hoặc dây truyền với aminoglycoside.
- Ceftazidim và vancomycin có thể tạo kết tủa khi trộn trực tiếp; cần dùng riêng và súc rửa đường truyền bằng dịch tương hợp giữa hai thuốc.
- Dung dịch sau pha phải được kiểm tra màu sắc, độ trong và tiểu phân trước khi sử dụng.
Không tự mang thuốc về nhà để pha hoặc tiêm nếu không có kế hoạch điều trị và hướng dẫn chuyên môn phù hợp.
Việc theo dõi có thể bao gồm:
- Triệu chứng lâm sàng, nhiệt độ và dấu hiệu ổ nhiễm khuẩn.
- Nuôi cấy, kháng sinh đồ và đáp ứng của vi khuẩn trong nhiễm khuẩn nặng.
- Chức năng thận và lượng nước tiểu trước và trong điều trị, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc dùng thuốc độc thận.
- Dấu hiệu thần kinh như lú lẫn, kích động, rung giật cơ, co giật hoặc giảm ý thức.
- Công thức máu khi điều trị kéo dài hoặc xuất hiện sốt, xuất huyết hay thiếu máu không giải thích được.
- Men gan, bilirubin và chức năng đông máu ở người có nguy cơ.
- Tiêu chảy trong và sau điều trị do nguy cơ viêm đại tràng liên quan C. difficile.
- Phát ban, phỏng nước, tổn thương niêm mạc hoặc triệu chứng toàn thân gợi ý phản ứng da nghiêm trọng.
- Dấu hiệu bội nhiễm nấm hoặc vi khuẩn không nhạy cảm khi dùng kéo dài.
Cảnh báo và lưu ý về Ceftazidim
Ceftazidim chống chỉ định ở người đã biết quá mẫn với ceftazidim, ceftazidime pentahydrate, tá dược của chế phẩm hoặc các kháng sinh cephalosporin.
Người có tiền sử phản vệ hoặc phản ứng tức thì nghiêm trọng với penicillin hay beta-lactam khác cần được bác sĩ đánh giá kỹ nguy cơ phản ứng chéo trước khi dùng. Đây là cảnh báo thận trọng quan trọng, không phải mọi tiền sử dị ứng penicillin đều được xử lý giống nhau.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Đau, viêm, viêm tĩnh mạch hoặc viêm tắc tĩnh mạch tại vị trí dùng thuốc.
- Phát ban, ngứa, nổi mề đay hoặc sốt.
- Tiêu chảy, buồn nôn, nôn và đau bụng.
- Đau đầu, chóng mặt hoặc dị cảm.
- Tăng bạch cầu ái toan hoặc tăng tiểu cầu.
- Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính hoặc giảm tiểu cầu.
- Tăng thoáng qua ALT, AST, phosphatase kiềm, GGT hoặc bilirubin.
- Tăng urê máu hoặc creatinin.
- Nhiễm Candida, tưa miệng hoặc viêm âm đạo do thay đổi hệ vi sinh.
Tần suất và mức độ tác dụng phụ thay đổi theo liều, thời gian dùng, chức năng thận, bệnh nền và thuốc phối hợp.
Các phản ứng nghiêm trọng cần được đánh giá y tế khẩn cấp gồm:
- Phản vệ, co thắt phế quản, tụt huyết áp hoặc phù mạch.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, DRESS hoặc ngoại ban mụn mủ toàn thân cấp tính.
- Tiêu chảy nặng hoặc viêm đại tràng do Clostridioides difficile.
- Bệnh não, rung giật cơ, run, co giật, trạng thái động kinh không co giật hoặc hôn mê.
- Thiếu máu tán huyết, mất bạch cầu hạt, giảm toàn thể tế bào máu hoặc thiếu máu bất sản.
- Suy thận hoặc độc tính thận, đặc biệt khi phối hợp thuốc độc thận.
- Giảm hoạt tính prothrombin hoặc xuất huyết ở người có nguy cơ.
- Hoại tử đầu chi nếu thuốc bị tiêm nhầm vào động mạch.
Nguy cơ độc tính thần kinh cao hơn ở người suy thận, người cao tuổi, người có bệnh hệ thần kinh trung ương, người bệnh nặng và khi dùng liều cao mà không hiệu chỉnh phù hợp.
Cần thận trọng đặc biệt trong các trường hợp:
- Tiền sử dị ứng với cephalosporin, penicillin hoặc beta-lactam khác.
- Suy thận, giảm lượng nước tiểu hoặc chức năng thận thay đổi nhanh.
- Người cao tuổi, người có bệnh hệ thần kinh trung ương hoặc đang dùng liều cao.
- Tiền sử bệnh đường tiêu hóa, đặc biệt viêm đại tràng.
- Dùng đồng thời aminoglycoside, thuốc lợi tiểu mạnh hoặc thuốc có độc tính thận.
- Suy dinh dưỡng, suy gan kèm suy thận hoặc điều trị kháng sinh kéo dài vì nguy cơ giảm prothrombin.
- Chế độ ăn hạn chế natri vì chế phẩm chứa natri.
- Dùng kéo dài làm tăng nguy cơ phát triển Candida, enterococci hoặc vi sinh vật không nhạy cảm.
- Nhiễm Enterobacter, Pseudomonas hoặc Serratia vì tính nhạy cảm có thể thay đổi trong quá trình điều trị; có thể cần kiểm tra lại kháng sinh đồ.
- Phát ban tiến triển, tổn thương niêm mạc, vàng da, tiêu chảy nặng hoặc triệu chứng thần kinh mới xuất hiện.
Quá liều ceftazidim, đặc biệt ở người suy thận, có thể gây co giật, bệnh não, rung giật cơ, kích thích thần kinh cơ, run vẫy, hôn mê hoặc trạng thái động kinh không co giật.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong các nhãn tham khảo. Xử trí gồm ngừng hoặc hiệu chỉnh thuốc, theo dõi sát, bảo đảm đường thở, điều trị co giật và hỗ trợ chức năng cơ quan. Thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc có thể giúp làm giảm nồng độ ceftazidim.
Người nghi quá liều cần được đưa đến cơ sở y tế, không tự theo dõi tại nhà.
Bột thuốc chưa pha thường được bảo quản ở nhiệt độ phòng có kiểm soát và tránh ánh sáng. Nhãn DailyMed ghi 20–25°C; dữ liệu Medsafe quy định dưới 25°C.
Thời hạn sử dụng và độ ổn định sau pha phụ thuộc vào:
- Hàm lượng và nồng độ thuốc.
- Dung môi pha.
- Loại bao bì hoặc dây truyền.
- Nhiệt độ phòng hay bảo quản lạnh.
- Điều kiện vô khuẩn.
- Hướng dẫn riêng của nhà sản xuất.
Không áp dụng thời gian bảo quản sau pha của một sản phẩm cho mọi chế phẩm ceftazidim. Dung dịch đổi từ vàng nhạt đến hổ phách không nhất thiết là hỏng thuốc nếu vẫn nằm trong giới hạn của nhãn, nhưng phải loại bỏ khi có tiểu phân, kết tủa, rò rỉ hoặc dấu hiệu bất thường.
Đối tượng đặc biệt
Ceftazidim có thể được sử dụng cho trẻ em, kể cả trẻ sơ sinh, khi có chỉ định và với liều tính theo cân nặng.
Các nhãn có khác biệt về nhóm tuổi và liều:
- DailyMed ghi trẻ sơ sinh 0–4 tuần: 30 mg/kg tĩnh mạch mỗi 12 giờ.
- Medsafe ghi trẻ sơ sinh 0–2 tháng: tổng liều 25–60 mg/kg/ngày chia hai lần.
- Trẻ lớn hơn có thể dùng tổng liều 30–100 mg/kg/ngày chia hai hoặc ba lần; nhiễm khuẩn rất nặng, viêm màng não, suy giảm miễn dịch hoặc xơ nang có thể cần liều cao hơn, thường không quá 6 g/ngày theo nhãn.
Thời gian bán thải ở trẻ sơ sinh dài hơn người trưởng thành. Phải điều chỉnh thêm khi trẻ suy thận và theo dõi độc tính thần kinh. Không tự quy đổi liều người lớn sang liều trẻ em.
Nhãn DailyMed không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về hiệu quả hoặc độ an toàn giữa người cao tuổi và người trẻ trong các nghiên cứu được nêu. Tuy nhiên, ceftazidim được thải trừ chủ yếu qua thận nên nguy cơ tích lũy và độc tính tăng khi chức năng thận suy giảm.
Dữ liệu Medsafe khuyến nghị tổng liều thường không vượt quá 3 g/ngày ở người cao tuổi bị bệnh cấp, đặc biệt người trên 80 tuổi, do độ thanh thải giảm. Giới hạn này thuộc nhãn Medsafe và không thay thế đánh giá cá thể dựa trên độ thanh thải creatinin, mức độ nhiễm khuẩn và chế phẩm đang dùng.
Cần theo dõi chức năng thận, trạng thái ý thức, rung giật cơ và co giật.
Ceftazidim qua được nhau thai. Nghiên cứu trên động vật được mô tả trong nhãn DailyMed không cho thấy bằng chứng gây hại thai ở liều đã nghiên cứu, nhưng chưa có nghiên cứu đối chứng đầy đủ ở phụ nữ mang thai.
Dữ liệu Medsafe khuyến nghị thận trọng, đặc biệt trong những tháng đầu thai kỳ. Thuốc chỉ nên dùng khi bác sĩ xác định lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ tiềm ẩn. Không tự sử dụng ceftazidim khi mang thai.
Ceftazidim được bài tiết vào sữa mẹ với lượng nhỏ hoặc nồng độ thấp. Cần cân nhắc nhu cầu điều trị của người mẹ, lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.
Trong thời gian mẹ dùng thuốc, bác sĩ có thể khuyến nghị theo dõi trẻ về tiêu chảy, tưa miệng, phát ban hoặc thay đổi bú. Không tự ngừng cho con bú hoặc tự ngừng kháng sinh khi chưa được tư vấn.
Suy gan đơn thuần không làm thay đổi đáng kể dược động học ceftazidim trong dữ liệu nhãn và thường không yêu cầu hiệu chỉnh liều nếu chức năng thận còn bình thường.
Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được theo dõi men gan, bilirubin, dinh dưỡng và đông máu khi điều trị kéo dài hoặc có bệnh gan nặng. Nếu suy gan đi kèm suy thận, liều phải được đánh giá lại dựa trên chức năng thận và tình trạng lâm sàng.
Ceftazidim được thải trừ gần như hoàn toàn qua thận nên phải điều chỉnh liều khi độ lọc cầu thận hoặc độ thanh thải creatinin giảm.
Theo nhãn DailyMed, sau liều nạp 1 g, một bảng liều duy trì tham khảo ở người lớn gồm:
| Độ thanh thải creatinin | Liều duy trì tham khảo | Khoảng cách |
|---|---|---|
| 31–50 mL/phút | 1 g | Mỗi 12 giờ |
| 16–30 mL/phút | 1 g | Mỗi 24 giờ |
| 6–15 mL/phút | 500 mg | Mỗi 24 giờ |
| Dưới 5 mL/phút | 500 mg | Mỗi 48 giờ |
Bảng này thuộc nhãn cụ thể và không được tự áp dụng. Với nhiễm khuẩn rất nặng, thẩm tách máu, thẩm phân phúc mạc hoặc lọc máu liên tục, chế độ liều khác có thể được yêu cầu.
Không hiệu chỉnh liều phù hợp có thể làm tăng nồng độ thuốc và gây bệnh não, rung giật cơ, co giật hoặc hôn mê.
Chưa có nghiên cứu đầy đủ đánh giá trực tiếp ảnh hưởng của ceftazidim đối với khả năng lái xe và vận hành máy.
Thuốc có thể gây chóng mặt và trong trường hợp tích lũy có thể gây lú lẫn, bệnh não, rung giật cơ hoặc co giật. Người xuất hiện các triệu chứng này không nên lái xe, vận hành máy hoặc làm việc trên cao cho đến khi được đánh giá và hồi phục.
Tương tác thuốc của Ceftazidim
Các tương tác và tương kỵ đáng chú ý gồm:
- Aminoglycoside hoặc thuốc lợi tiểu mạnh như furosemide: phối hợp liều cao có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng chức năng thận; cần theo dõi thận.
- Chloramphenicol: có hiện tượng đối kháng với ceftazidim trong nghiên cứu in vitro. Ý nghĩa lâm sàng chưa được xác định đầy đủ, nhưng cần cân nhắc nếu dự kiến phối hợp.
- Thuốc tránh thai đường uống phối hợp: dữ liệu Medsafe cảnh báo thay đổi hệ vi sinh ruột có thể làm giảm tái hấp thu estrogen và giảm hiệu quả tránh thai; người bệnh cần hỏi bác sĩ về biện pháp bổ sung.
- Vancomycin: có thể kết tủa khi pha trực tiếp với ceftazidim; nên truyền riêng và súc rửa đường truyền.
- Aminoglycoside: không trộn trực tiếp trong cùng bơm tiêm hoặc dây truyền với ceftazidim.
- Probenecid: nhãn DailyMed ghi không làm thay đổi đáng kể động học thải trừ của ceftazidim.
- Xét nghiệm glucose niệu: có thể gây kết quả dương tính giả với phương pháp khử đồng như Benedict, Fehling hoặc Clinitest; nên sử dụng phương pháp enzym glucose oxidase.
- Nghiệm pháp Coombs: có thể dương tính trong quá trình điều trị và ảnh hưởng việc làm phản ứng chéo truyền máu.
Thắc mắc về hoạt chất Ceftazidim
Ceftazidim là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 3. Thuốc có tác dụng diệt một số vi khuẩn nhạy cảm bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào và chỉ được dùng bằng đường tiêm.
Ceftazidim không điều trị được cảm cúm hoặc nhiễm virus.
Ceftazidim có hoạt tính với một số chủng Pseudomonas aeruginosa và được ghi nhận trong chỉ định của các nhãn chính thức đối với một số nhiễm khuẩn do chủng nhạy cảm.
Tuy nhiên, Pseudomonas có thể kháng ceftazidim thông qua beta-lactamase, giảm tính thấm hoặc thay đổi đích tác dụng. Vì vậy, cần dựa vào kháng sinh đồ và dữ liệu kháng thuốc tại cơ sở điều trị; không thể kết luận thuốc sẽ có hiệu quả chỉ dựa trên tên vi khuẩn.
Không nên tự pha hoặc tự tiêm ceftazidim. Thuốc cần lựa chọn đúng dung môi, nồng độ, đường dùng, tốc độ truyền và điều kiện vô khuẩn. Một số thuốc như vancomycin hoặc aminoglycoside còn có nguy cơ tương kỵ nếu trộn trực tiếp với ceftazidim.
Sai sót khi sử dụng có thể dẫn đến nhiễm khuẩn, tổn thương tại chỗ, phản vệ, dùng sai liều hoặc độc tính thần kinh. Thuốc phải được kê đơn và thực hiện theo kế hoạch của cơ sở y tế.
Có. Ceftazidim được đào thải chủ yếu qua thận và liều duy trì phải được giảm hoặc kéo dài khoảng cách khi độ thanh thải creatinin giảm.
Dùng liều không phù hợp ở người suy thận có thể gây tích lũy thuốc, dẫn đến lú lẫn, rung giật cơ, co giật, bệnh não hoặc hôn mê. Việc điều chỉnh liều phải do bác sĩ thực hiện theo chức năng thận và mức độ nhiễm khuẩn.
Không. Ceftazidim và ceftriaxone đều là cephalosporin thế hệ 3 nhưng là hai hoạt chất khác nhau, có phổ kháng khuẩn, dược động học, khoảng cách liều và cảnh báo sử dụng không giống nhau.
Không được tự thay thế hai thuốc theo cùng số gam hoặc cùng số lần tiêm. Việc lựa chọn phải dựa trên vị trí nhiễm khuẩn, tác nhân nghi ngờ, kháng sinh đồ, chức năng thận và hướng dẫn điều trị.

