Ceftazidim

Ceftazidim, tên tiếng Anh là ceftazidime, là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 3 dùng bằng đường tiêm. Thuốc có tác dụng diệt khuẩn thông qua ức chế tổng hợp thành tế bào và có hoạt tính đáng chú ý đối với nhiều vi khuẩn Gram âm, trong đó có một số chủng Pseudomonas aeruginosa nhạy cảm. Ceftazidim có thể được bác sĩ chỉ định trong viêm phổi, nhiễm khuẩn tiết niệu, nhiễm khuẩn huyết, nhiễm khuẩn ổ bụng, xương khớp, da mô mềm và viêm màng não do vi khuẩn nhạy cảm.

Thuốc được đào thải chủ yếu qua thận nên phải giảm liều khi chức năng thận suy giảm. Nồng độ thuốc tích lũy có thể gây bệnh não, rung giật cơ, co giật hoặc hôn mê. Ceftazidim là thuốc kê đơn và phải được nhân viên y tế pha, tiêm hoặc truyền. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên chẩn đoán, mức độ nhiễm khuẩn, kháng sinh đồ và dữ liệu kháng thuốc tại cơ sở điều trị.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Kháng sinh beta-lactam, cephalosporin thế hệ 3.
  • Mã ATC: J01DD02.
  • Đường dùng: Tiêm tĩnh mạch, truyền tĩnh mạch hoặc tiêm bắp sâu tùy chế phẩm.
  • Phổ tác dụng nổi bật: Có hoạt tính với nhiều vi khuẩn Gram âm và một số chủng Pseudomonas aeruginosa nhạy cảm.
  • Chỉ định thường gặp: Nhiễm khuẩn hô hấp dưới, tiết niệu, huyết, da mô mềm, xương khớp, ổ bụng và viêm màng não do vi khuẩn nhạy cảm.
  • Thải trừ: Khoảng 80–90% liều được bài tiết nguyên dạng qua nước tiểu trong 24 giờ.
  • Cảnh báo chính: Dị ứng nghiêm trọng, tiêu chảy do C. difficile, phản ứng da nặng, rối loạn huyết học và độc tính thần kinh.
  • Suy thận: Phải điều chỉnh liều theo độ thanh thải creatinin; không giảm liều phù hợp có thể gây co giật hoặc bệnh não.
  • Nguyên tắc dùng: Chỉ sử dụng khi có chỉ định và không tự pha, tự tiêm hoặc tự thay đổi thời gian điều trị.

Hoạt chất Ceftazidim là gì?

Ceftazidim là kháng sinh cephalosporin thế hệ 3 có tác dụng diệt khuẩn. Thuốc được dùng bằng đường tiêm để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm, đặc biệt là nhiều vi khuẩn Gram âm và một số chủng Pseudomonas aeruginosa.

Ceftazidim không điều trị được cảm lạnh, cúm hoặc nhiễm virus và không nên được dùng chỉ vì người bệnh có sốt mà chưa đánh giá nguyên nhân.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Ceftazidim

INN Ceftazidime

CAS 72558-82-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Ceftazidim

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Ceftazidime

Tên IUPAC

(6R,7R)-7-[[(2Z)-2-(2-amino-1,3-thiazol-4-yl)-2-(2-carboxypropan-2-yloxyimino)acetyl]amino]-8-oxo-3-(pyridin-1-ium-1-ylmethyl)-5-thia-1-azabicyclo[4.2.0]oct-2-ene-2-carboxylate

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ceftazidime pentahydrate; ceftazidim pentahydrat.

Ceftazidim đơn thành phần không đồng nhất với phối hợp ceftazidime–avibactam. Hai thuốc có thành phần, phổ kháng khuẩn và chỉ định quản lý khác nhau.

Tên viết tắt

CAZ

Tên Latinh / tên dược điển

Ceftazidimum

Tên USAN

ceftazidime

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

72558-82-8

UNII

DZR1ENT301

PubChem CID

5481173

RxNorm CUI

2194

Dược động học của Ceftazidim

Sau tiêm tĩnh mạch, nồng độ ceftazidim trong huyết thanh tăng theo liều. Sau tiêm bắp, nồng độ đỉnh thường đạt khoảng một giờ. Thuốc gắn protein huyết tương dưới hoặc khoảng 10%, phân bố vào nhiều mô và dịch cơ thể, đồng thời thấm vào dịch não tủy tốt hơn khi màng não bị viêm.

Ceftazidim không được chuyển hóa đáng kể. Khoảng 80–90% liều được bài tiết nguyên dạng qua thận trong 24 giờ, chủ yếu bằng lọc cầu thận. Thời gian bán thải ở người trưởng thành có chức năng thận bình thường khoảng 1,9–2 giờ và kéo dài rõ khi suy thận.

Giai đoạn I: Hấp thu

Ceftazidim không được dùng đường uống. Sau tiêm bắp 500 mg hoặc 1 g ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhãn DailyMed ghi nhận nồng độ đỉnh trung bình lần lượt khoảng 17 và 39 microgam/mL sau khoảng một giờ. Dữ liệu Medsafe ghi nhận các giá trị gần tương tự.

Đường tĩnh mạch không có giai đoạn hấp thu như đường tiêm bắp.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Khi tiêm tĩnh mạch, toàn bộ liều thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn. Sau tiêm bắp, ceftazidim được hấp thu nhanh và đạt nồng độ đỉnh trong khoảng một giờ.

Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của đường tiêm bắp không được định lượng trong các nhãn chính thức được sử dụng cho bài này.

Giai đoạn II: Phân bố

Tỷ lệ gắn protein huyết tương của ceftazidim thấp, dưới hoặc khoảng 10%. Thuốc đạt nồng độ có ý nghĩa trong xương, cơ tim, mật, đờm, dịch hoạt dịch, dịch màng phổi, dịch màng bụng và nhiều mô khác.

Khả năng thấm qua hàng rào máu–não còn nguyên vẹn thấp. Khi màng não bị viêm, nồng độ điều trị có thể đạt được trong dịch não tủy. Ceftazidim qua nhau thai và được bài tiết một lượng nhỏ vào sữa mẹ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Ceftazidim không được chuyển hóa đáng kể trong cơ thể. Thuốc được đào thải chủ yếu dưới dạng nguyên vẹn và còn hoạt tính qua nước tiểu.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 80–90% liều ceftazidim tiêm bắp hoặc tĩnh mạch được thu hồi dưới dạng nguyên vẹn trong nước tiểu trong vòng 24 giờ. Thuốc được thải trừ chủ yếu bằng lọc cầu thận và không có bằng chứng cho thấy bài tiết tích cực đáng kể qua ống thận.

Dưới 1% liều được thải qua mật theo dữ liệu Medsafe.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết thanh của ceftazidim ở người trưởng thành có chức năng thận bình thường khoảng 1,9–2 giờ.

Ở trẻ sơ sinh, thời gian bán thải có thể dài gấp ba đến bốn lần so với người lớn. Thời gian bán thải cũng kéo dài đáng kể ở người suy thận và cần được xem xét khi thiết lập khoảng cách liều.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhãn DailyMed ghi nhận độ thanh thải qua thận trung bình khoảng 100 mL/phút và độ thanh thải huyết tương tính toán khoảng 115 mL/phút.

Độ thanh thải giảm khi chức năng thận suy giảm và ở một số người cao tuổi, làm kéo dài thời gian bán thải và tăng nguy cơ tích lũy thuốc.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng đáng chú ý gồm:

  • Suy thận: làm giảm thải trừ và kéo dài thời gian bán thải; cần giảm liều hoặc kéo dài khoảng cách dùng.
  • Tuổi sơ sinh: thời gian bán thải có thể dài gấp ba đến bốn lần người trưởng thành.
  • Tuổi cao: giảm chức năng thận có thể làm giảm độ thanh thải và tăng nguy cơ độc tính.
  • Thẩm tách máu hoặc phúc mạc: có thể làm giảm nồng độ ceftazidim và cần chế độ liều riêng.
  • Suy gan đơn thuần: không làm thay đổi đáng kể dược động học trong dữ liệu nhãn nếu chức năng thận còn bình thường.
  • Liều cao và đường tĩnh mạch: có thể làm tăng nguy cơ độc tính thần kinh ở người có yếu tố nguy cơ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Ceftazidim

Ceftazidim thuộc nhóm kháng sinh beta-lactam, phân nhóm cephalosporin thế hệ 3, mã ATC J01DD02.

Thuốc có hoạt tính đáng chú ý với nhiều trực khuẩn Gram âm. Hiệu lực trên từng chủng vi khuẩn không cố định vì có thể bị ảnh hưởng bởi beta-lactamase, thay đổi protein liên kết penicillin và giảm tính thấm qua màng vi khuẩn.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ceftazidim gắn vào các protein liên kết penicillin của vi khuẩn và ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào. Thành tế bào bị suy yếu dẫn đến ly giải và chết vi khuẩn.

Các cơ chế kháng thuốc chủ yếu gồm:

  • Thủy phân ceftazidim bởi beta-lactamase.
  • Thay đổi protein liên kết penicillin.
  • Giảm tính thấm của màng vi khuẩn.
  • Phối hợp nhiều cơ chế kháng thuốc.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Ceftazidim có tác dụng diệt khuẩn đối với các vi khuẩn nhạy cảm thông qua ức chế tổng hợp thành tế bào. Các nhãn chính thức ghi nhận hoạt tính lâm sàng hoặc in vitro với nhiều vi khuẩn Gram âm, gồm Pseudomonas aeruginosa, Enterobacter, Escherichia coli, Klebsiella, Proteus, Serratia và Haemophilus influenzae.

Thuốc không có hiệu lực đáng tin cậy với mọi vi khuẩn. Enterococcus, Listeria monocytogenes, Clostridioides difficile và nhiều chủng Bacteroides được ghi nhận không nhạy cảm hoặc kháng tự nhiên trong dữ liệu Medsafe. Mức độ kháng thuốc thay đổi theo khu vực và thời gian, vì vậy không nên chỉ dựa vào phổ lý thuyết để lựa chọn điều trị.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Ceftazidim

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Ceftazidim

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Ceftazidim

Các tương tác và tương kỵ đáng chú ý gồm:

  • Aminoglycoside hoặc thuốc lợi tiểu mạnh như furosemide: phối hợp liều cao có thể làm tăng nguy cơ ảnh hưởng chức năng thận; cần theo dõi thận.
  • Chloramphenicol: có hiện tượng đối kháng với ceftazidim trong nghiên cứu in vitro. Ý nghĩa lâm sàng chưa được xác định đầy đủ, nhưng cần cân nhắc nếu dự kiến phối hợp.
  • Thuốc tránh thai đường uống phối hợp: dữ liệu Medsafe cảnh báo thay đổi hệ vi sinh ruột có thể làm giảm tái hấp thu estrogen và giảm hiệu quả tránh thai; người bệnh cần hỏi bác sĩ về biện pháp bổ sung.
  • Vancomycin: có thể kết tủa khi pha trực tiếp với ceftazidim; nên truyền riêng và súc rửa đường truyền.
  • Aminoglycoside: không trộn trực tiếp trong cùng bơm tiêm hoặc dây truyền với ceftazidim.
  • Probenecid: nhãn DailyMed ghi không làm thay đổi đáng kể động học thải trừ của ceftazidim.
  • Xét nghiệm glucose niệu: có thể gây kết quả dương tính giả với phương pháp khử đồng như Benedict, Fehling hoặc Clinitest; nên sử dụng phương pháp enzym glucose oxidase.
  • Nghiệm pháp Coombs: có thể dương tính trong quá trình điều trị và ảnh hưởng việc làm phản ứng chéo truyền máu.

Thắc mắc về hoạt chất Ceftazidim

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 4 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *