Cefalexin, còn được viết là Cephalexin tại Hoa Kỳ, là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 1, chủ yếu được sử dụng bằng đường uống. Thuốc tiêu diệt vi khuẩn nhạy cảm bằng cách ức chế quá trình tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Theo nhãn thuốc, Cefalexin có thể được chỉ định cho một số nhiễm khuẩn đường hô hấp, viêm tai giữa, nhiễm khuẩn da và mô mềm, nhiễm khuẩn xương hoặc đường tiết niệu do các vi khuẩn nhạy cảm xác định. WHO xếp Cefalexin vào nhóm kháng sinh Access và ghi nhận thuốc trong một số khuyến nghị điều trị nhiễm khuẩn thường gặp. Cefalexin không điều trị cảm lạnh, cúm hoặc các bệnh do virus. Liều dùng phụ thuộc loại nhiễm khuẩn, tuổi, cân nặng, chức năng thận và kết quả kháng sinh đồ; người bệnh không nên tự áp dụng liều hoặc sử dụng thuốc còn thừa.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Cefalexin, tên viết tại Hoa Kỳ là Cephalexin.
- Nhóm thuốc: Kháng sinh cephalosporin thế hệ 1, thuộc nhóm beta-lactam và nhóm WHO AWaRe Access.
- Mã ATC: J01DB01.
- Đường dùng phổ biến: Đường uống.
- Chỉ định theo nhãn: Một số nhiễm khuẩn hô hấp, tai giữa, da và mô mềm, xương, đường sinh dục–tiết niệu do vi khuẩn nhạy cảm.
- Không có tác dụng với virus: Không dùng để điều trị cảm lạnh hoặc cúm.
- Thải trừ: Chủ yếu qua thận; hơn 90% được thải nguyên dạng trong nước tiểu trong vòng 8 giờ.
- Lưu ý nổi bật: Dị ứng beta-lactam, tiêu chảy liên quan C. difficile, co giật khi tích lũy ở người suy thận và nguy cơ tương tác với metformin hoặc probenecid.
- Nguyên tắc sử dụng: Chỉ dùng khi được bác sĩ chỉ định và không tự thay đổi liều hay thời gian điều trị.
Hoạt chất Cefalexin là gì?
Cefalexin là kháng sinh cephalosporin thế hệ 1 dùng chủ yếu bằng đường uống để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Thuốc không có tác dụng điều trị nhiễm virus như cảm lạnh hoặc cúm.
Cefalexin
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Cefalexin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Cefalexin |
| Tên IUPAC | (6R,7R)-7-[[(2R)-2-amino-2-phenylacetyl]amino]-3-methyl-8-oxo-5-thia-1-azabicyclo[4.2.0]oct-2-ene-2-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Cephalexin; cefalexin monohydrate; cephalexin monohydrate. |
| Tên viết tắt | LEX |
| Tên Latinh / tên dược điển | Cefalexinum |
| Tên USAN | cephalexin |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 15686-71-2 |
|---|---|
| UNII | 5SFF1W6677 |
| PubChem CID | 27447 |
| RxNorm CUI | 2231 |
Dược động học của Cefalexin
Cefalexin bền trong môi trường acid và được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ đỉnh trong huyết thanh thường đạt khoảng 1 giờ sau liều. Khoảng 10–15% thuốc gắn với protein huyết tương. Thuốc được thải chủ yếu qua thận bằng lọc cầu thận và bài tiết ở ống thận; hơn 90% được thải nguyên dạng trong nước tiểu trong vòng 8 giờ. Thời gian bán thải khoảng 60 phút ở người có chức năng thận bình thường.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thuốc được hấp thu nhanh sau khi uống. Sau các liều 250 mg, 500 mg và 1 g, nồng độ đỉnh trung bình trong huyết thanh lần lượt khoảng 9, 18 và 32 microgam/mL, đạt sau khoảng 1 giờ. Thuốc có thể dùng không phụ thuộc bữa ăn, dù thức ăn có thể làm giảm nhẹ mức hấp thu.
| F · Sinh khả dụng | SmPC ghi nhận Cefalexin được hấp thu gần như hoàn toàn từ đường tiêu hóa. Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối định lượng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Cefalexin gắn với protein huyết tương khoảng 10–15%. Dữ liệu định lượng đầy đủ về thể tích phân bố.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Nhãn thuốc không mô tả con đường chuyển hóa đáng kể. Hơn 90% liều được tìm thấy dưới dạng không đổi trong nước tiểu trong vòng 8 giờ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải chủ yếu qua nước tiểu bằng lọc cầu thận và bài tiết ống thận. Hơn 90% thuốc được thải nguyên dạng trong vòng 8 giờ.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 60 phút ở người có chức năng thận bình thường. Thời gian bán thải có thể kéo dài khi chức năng thận giảm và ở trẻ sơ sinh do chức năng thận chưa trưởng thành. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | . |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn có thể làm giảm nhẹ hấp thu nhưng thuốc vẫn có thể được uống không phụ thuộc bữa ăn. Suy thận làm chậm thải trừ và tăng nguy cơ tích lũy. Thời gian bán thải có thể dài hơn ở trẻ sơ sinh do chức năng thận chưa trưởng thành. Probenecid ức chế thải trừ Cefalexin qua thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Cefalexin
Cefalexin thuộc nhóm kháng khuẩn beta-lactam, phân nhóm cephalosporin thế hệ 1 và nhóm kháng sinh dùng toàn thân. WHO xếp Cefalexin vào nhóm Access trong hệ thống AWaRe.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cefalexin có tác dụng diệt khuẩn bằng cách ức chế tổng hợp thành tế bào vi khuẩn. Sự gián đoạn hình thành peptidoglycan làm thành tế bào mất ổn định và dẫn đến chết tế bào ở các vi khuẩn nhạy cảm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Cefalexin có tác dụng diệt khuẩn trên các chủng nhạy cảm. Nhãn DailyMed ghi nhận hoạt tính lâm sàng đối với một số chủng Staphylococcus aureus nhạy methicillin, Streptococcus pneumoniae nhạy penicillin, Streptococcus pyogenes, Escherichia coli, Haemophilus influenzae, Klebsiella pneumoniae, Moraxella catarrhalis và Proteus mirabilis. Thuốc không có hoạt tính đáng tin cậy với MRSA, phần lớn Enterococcus, Pseudomonas hoặc Acinetobacter; lựa chọn thuốc phải căn cứ vị trí nhiễm khuẩn và độ nhạy tại địa phương.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Cefalexin
Theo nhãn DailyMed, Cefalexin được chỉ định điều trị các nhiễm khuẩn do chủng vi khuẩn nhạy cảm, gồm:
- Nhiễm khuẩn đường hô hấp.
- Viêm tai giữa.
- Nhiễm khuẩn da và cấu trúc da.
- Nhiễm khuẩn xương.
- Nhiễm khuẩn đường sinh dục–tiết niệu, bao gồm viêm tuyến tiền liệt cấp.
WHO eEML ghi nhận Cefalexin là lựa chọn thứ nhất cho viêm mô tế bào, viêm quầng hoặc viêm mạch bạch huyết do vi khuẩn và là lựa chọn thứ hai trong một số trường hợp viêm họng cấp hoặc đợt cấp COPD. Khuyến nghị theo hướng dẫn không đồng nghĩa mọi chỉ định đều được phê duyệt giống nhau trên tất cả nhãn thuốc hoặc tại mọi quốc gia.
.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn và hướng dẫn chuyên môn, chỉ nhằm cung cấp thông tin, không dùng để tự kê đơn:
- Người lớn và người từ 15 tuổi trở lên theo nhãn DailyMed: 250 mg mỗi 6 giờ hoặc 500 mg mỗi 12 giờ, thường trong 7–14 ngày. Nhiễm khuẩn nặng có thể cần liều cao hơn, tối đa 4 g/ngày, chia 2–4 lần.
- Trẻ trên 1 tuổi theo nhãn DailyMed: tổng liều 25–50 mg/kg/ngày, chia đều; nhiễm khuẩn nặng 50–100 mg/kg/ngày. Viêm tai giữa: 75–100 mg/kg/ngày, chia liều. Nhiễm liên cầu beta tan máu thường được điều trị ít nhất 10 ngày.
- Điều chỉnh ở người từ 15 tuổi có suy thận theo nhãn DailyMed: độ thanh thải creatinin 30–59 mL/phút không cần đổi khoảng cách liều nhưng tổng liều tối đa 1 g/ngày; 15–29 mL/phút dùng 250 mg mỗi 8–12 giờ; 5–14 mL/phút chưa lọc máu dùng 250 mg mỗi 24 giờ; 1–4 mL/phút chưa lọc máu dùng 250 mg mỗi 48–60 giờ.
- Viêm họng do liên cầu nhóm A theo CDC: Cefalexin là một lựa chọn thay thế ở người dị ứng penicillin không thuộc kiểu quá mẫn tức thì, với liều 20 mg/kg/lần, ngày 2 lần, tối đa 500 mg/lần trong 10 ngày. Đây là khuyến nghị chuyên môn cho tình huống cụ thể, không phải liều áp dụng chung.
Bác sĩ cần lựa chọn liều theo chẩn đoán, tuổi, cân nặng, chức năng thận, mức độ nhiễm khuẩn, vi khuẩn nghi ngờ và nhãn sản phẩm được phê duyệt.
Cefalexin có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Uống đúng khoảng cách liều và đủ thời gian được chỉ định; không dùng thuốc còn thừa cho đợt bệnh khác và không bỏ liều hoặc tự ngừng sớm chỉ vì triệu chứng đã giảm. Với hỗn dịch, cần pha đúng lượng nước theo hướng dẫn của từng sản phẩm, lắc kỹ trước khi lấy liều và dùng dụng cụ đo liều phù hợp. Không dùng Cefalexin để điều trị cảm lạnh hoặc cúm.
Có thể cần theo dõi:
- Đáp ứng lâm sàng và dấu hiệu nhiễm khuẩn tiến triển.
- Phát ban, mày đay, phù mặt, khó thở hoặc dấu hiệu phản vệ.
- Tiêu chảy nhiều, tiêu chảy nước hoặc có máu, kể cả sau khi đã ngừng thuốc.
- Chức năng thận, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc có suy thận.
- Dấu hiệu co giật hoặc độc tính thần kinh khi có nguy cơ tích lũy.
- Thời gian prothrombin ở người suy gan, suy thận, suy dinh dưỡng, dùng thuốc kéo dài hoặc đang dùng thuốc chống đông.
- Đường huyết và biểu hiện hạ đường huyết khi dùng đồng thời metformin.
Cảnh báo và lưu ý về Cefalexin
Chống chỉ định ở người đã biết quá mẫn với Cefalexin hoặc các kháng sinh cephalosporin khác. Người có tiền sử phản vệ hoặc quá mẫn tức thì với penicillin cần được đánh giá đặc biệt; CDC khuyến cáo tránh Cefalexin trong điều trị viêm họng liên cầu nếu người bệnh có tiền sử quá mẫn tức thì với penicillin.
Tác dụng không mong muốn thường được báo cáo gồm tiêu chảy, buồn nôn, nôn, khó tiêu, viêm dạ dày và đau bụng. Các phản ứng khác có thể gồm phát ban hoặc phản ứng quá mẫn, ngứa vùng sinh dục–hậu môn, nhiễm Candida sinh dục, viêm âm đạo, chóng mặt, mệt mỏi, đau đầu, đau khớp và tăng nhẹ men gan.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được báo cáo gồm phản vệ, phù mạch, hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc, tiêu chảy hoặc viêm đại tràng liên quan Clostridioides difficile, thiếu máu tan máu, viêm thận kẽ, giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu, co giật—đặc biệt khi liều không được giảm ở người suy thận—và kéo dài thời gian prothrombin. Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện khó thở, phù mặt hoặc họng, tổn thương da lan rộng, co giật, tiêu chảy nặng hay có máu.
Thận trọng ở người có tiền sử dị ứng cephalosporin, penicillin hoặc beta-lactam khác; người suy thận; người có nguy cơ kéo dài thời gian prothrombin; và người có tiền sử bệnh đường tiêu hóa, đặc biệt viêm đại tràng. Việc dùng kéo dài có thể gây phát triển quá mức các vi sinh vật không nhạy cảm. Cefalexin không nên được kê khi không có bằng chứng hoặc nghi ngờ hợp lý về nhiễm khuẩn, vì điều này làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh.
Triệu chứng quá liều đường uống có thể gồm buồn nôn, nôn, khó chịu vùng thượng vị, tiêu chảy và tiểu máu. Xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi lâm sàng. Nhãn DailyMed cho biết lợi ích của lợi tiểu cưỡng bức, thẩm phân phúc mạc, thẩm tách máu hoặc lọc máu qua than trong quá liều chưa được xác lập; SmPC ghi nhận thẩm tách máu và thẩm phân phúc mạc có thể loại Cefalexin khỏi máu. Việc lựa chọn biện pháp xử trí phải do cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc quyết định.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm:
- Nhãn viên nang DailyMed được đối chiếu yêu cầu bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, trong bao bì kín và tránh ánh sáng.
- SmPC viên nang tại Anh quy định không bảo quản trên 30°C.
- Hỗn dịch sau pha theo nhãn DailyMed phải được bảo quản trong tủ lạnh và có thể giữ trong 14 ngày mà không mất hoạt lực đáng kể.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên nhãn sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn DailyMed của hỗn dịch được đối chiếu ghi nhận chỉ định và liều cho trẻ từ trên 1 tuổi. Liều trẻ em được tính theo cân nặng, mức độ nhiễm khuẩn và loại bệnh; không được tự quy đổi từ liều người lớn. Thời gian bán thải có thể dài hơn ở trẻ sơ sinh do chức năng thận chưa trưởng thành. Dữ liệu cho trẻ dưới 1 tuổi theo các nhãn được đối chiếu.
Các nghiên cứu được nêu trong nhãn không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về hiệu quả hoặc độ an toàn giữa người từ 65 tuổi và người trẻ hơn. Tuy nhiên, Cefalexin được thải chủ yếu qua thận; người cao tuổi có nguy cơ suy giảm chức năng thận cao hơn nên cần lựa chọn liều thận trọng và xem xét theo dõi chức năng thận.
Dữ liệu dịch tễ học và báo cáo cảnh giác dược trong nhiều thập kỷ chưa xác lập mối liên quan giữa việc dùng cephalosporin, bao gồm Cefalexin, với tăng nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn, sảy thai hoặc kết cục bất lợi cho mẹ và thai. Tuy nhiên, các nghiên cứu hiện có không thể chứng minh hoàn toàn không có nguy cơ. Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích điều trị lớn hơn nguy cơ tiềm ẩn và lựa chọn phù hợp với loại nhiễm khuẩn.
Cefalexin có đi vào sữa mẹ nhưng lượng trẻ nhận được thường thấp. Nhãn DailyMed ước tính liều tương đối trẻ bú mẹ dưới 1% liều đã hiệu chỉnh theo cân nặng của mẹ. LactMed đánh giá Cefalexin thường có thể sử dụng trong thời kỳ cho con bú; đôi khi trẻ có thể bị tiêu chảy hoặc tưa miệng, và đã có báo cáo hiếm về phản ứng dị ứng nặng. Cần theo dõi trẻ bú mẹ và trao đổi với bác sĩ nếu trẻ phát ban, tiêu chảy kéo dài hoặc bú kém.
Nhãn được đối chiếu không đưa ra chế độ chỉnh liều riêng chỉ dựa trên suy gan. Tuy nhiên, người suy gan có thể tăng nguy cơ kéo dài thời gian prothrombin, nhất là khi đồng thời suy dinh dưỡng, suy thận, dùng thuốc kéo dài hoặc dùng thuốc chống đông; có thể cần theo dõi xét nghiệm đông máu. Khuyến cáo cụ thể theo mức độ suy gan.
Cefalexin được thải chủ yếu qua thận nên suy thận làm chậm thanh thải, tăng thời gian phơi nhiễm và nguy cơ độc tính, bao gồm co giật. Nhãn DailyMed yêu cầu điều chỉnh liều khi độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút và theo dõi chức năng thận, độc tính cũng như tương tác thuốc. Dữ liệu để đưa ra khuyến cáo liều thống nhất cho người đang thẩm tách máu trong nhãn DailyMed được đối chiếu chưa đầy đủ.
Dữ liệu nghiên cứu chuyên biệt về ảnh hưởng trực tiếp của Cefalexin lên khả năng lái xe và vận hành máy. Chóng mặt, mệt mỏi, đau đầu, kích động, lú lẫn hoặc ảo giác đã được báo cáo. Người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc vận hành máy cho đến khi triệu chứng hết và đã được tư vấn phù hợp.
Tương tác thuốc của Cefalexin
- Metformin: Cefalexin có thể làm tăng nồng độ metformin trong huyết tương và giảm độ thanh thải metformin qua thận; cần theo dõi đường huyết và độc tính liên quan metformin.
- Probenecid: Ức chế thải trừ Cefalexin qua thận; nhãn DailyMed không khuyến cáo phối hợp.
- Thuốc chống đông: Cephalosporin có thể liên quan đến kéo dài thời gian prothrombin, đặc biệt ở người có thêm yếu tố nguy cơ; cần theo dõi theo chỉ định chuyên môn.
- Xét nghiệm: Cefalexin có thể gây phản ứng dương tính giả khi thử glucose niệu bằng dung dịch Benedict hoặc Fehling và có thể liên quan kết quả Coombs trực tiếp dương tính.
Thắc mắc về hoạt chất Cefalexin
Cefalexin là kháng sinh beta-lactam thuộc nhóm cephalosporin thế hệ 1, chủ yếu dùng đường uống để điều trị một số nhiễm khuẩn do vi khuẩn nhạy cảm. Đây không phải thuốc điều trị virus và không nên tự mua để dùng cho cảm lạnh hoặc cúm.
Cefalexin không điều trị cảm cúm vì các bệnh này thường do virus. Với đau họng, chỉ một số trường hợp viêm họng do vi khuẩn đã được đánh giá mới cần kháng sinh. CDC ghi nhận Cefalexin là lựa chọn thay thế trong viêm họng liên cầu nhóm A ở một số người dị ứng penicillin không thuộc kiểu quá mẫn tức thì. Không nên tự dùng thuốc chỉ dựa trên triệu chứng đau họng.
Cefalexin bền trong môi trường acid và có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Thức ăn có thể làm giảm nhẹ hấp thu nhưng thường không bắt buộc phải uống lúc đói. Nếu bị khó chịu dạ dày, người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về cách dùng phù hợp với sản phẩm được kê.
Có thể xảy ra phản ứng dị ứng chéo giữa penicillin và cephalosporin. Người từng phản vệ, phù mạch, khó thở hoặc có phản ứng quá mẫn tức thì với penicillin phải thông báo cho bác sĩ trước khi dùng. CDC khuyến cáo tránh Cefalexin trong điều trị viêm họng liên cầu ở người có tiền sử quá mẫn tức thì với penicillin.
Dữ liệu hiện có chưa xác lập nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn hoặc sảy thai liên quan Cefalexin, nhưng không thể chứng minh hoàn toàn không có nguy cơ. Thuốc đi vào sữa mẹ với lượng thấp và thường được LactMed đánh giá là có thể chấp nhận trong thời kỳ cho con bú; vẫn cần theo dõi tiêu chảy, tưa miệng hoặc phản ứng dị ứng ở trẻ. Việc sử dụng phải do bác sĩ cân nhắc theo tình trạng nhiễm khuẩn của người mẹ.

