Calcipotriol

Calcipotriol, còn được gọi là calcipotriene tại Hoa Kỳ, là một dẫn xuất tổng hợp của vitamin D3 dùng ngoài da. Hoạt chất giúp điều hòa sự tăng sinh và biệt hóa của tế bào sừng, nhờ đó làm giảm tình trạng dày da và bong vảy trong bệnh vảy nến thể mảng. Calcipotriol đơn chất thường được bào chế ở nồng độ 50 microgam/g, tương đương 0,005%, dưới dạng thuốc mỡ, kem hoặc dung dịch dùng trên da tùy sản phẩm. Thuốc không phải corticosteroid, nhưng có thể được bác sĩ phối hợp với corticosteroid bôi trong một số phác đồ điều trị vảy nến. Dùng quá liều, bôi trên diện rộng hoặc kết hợp với các thuốc làm tăng calci có thể gây tăng calci huyết hoặc tăng calci niệu. Người bệnh cần dùng đúng sản phẩm, đúng vùng da và đúng thời gian được kê đơn; không tự bôi lên mặt, mắt, niêm mạc hoặc vùng da không được chỉ định.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Calcipotriol là dẫn xuất vitamin D dùng bôi ngoài da.
  • Hoạt chất này thường liên quan điều trị vảy nến mảng theo nhãn thuốc.
  • Không bôi lên mặt, niêm mạc hoặc vùng da rộng khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
  • Cần chú ý kích ứng da, đỏ rát, ngứa hoặc nguy cơ ảnh hưởng chuyển hóa calci khi dùng không đúng.
  • Báo bác sĩ/dược sĩ nếu đang dùng corticosteroid bôi, có rối loạn calci, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Calcipotriol là gì?

Calcipotriol là một dẫn xuất tổng hợp của vitamin D3 dùng ngoài da để điều trị vảy nến. Hoạt chất làm giảm sự tăng sinh quá mức và thúc đẩy biệt hóa tế bào sừng, qua đó giúp giảm dày da, bong vảy và tổn thương vảy nến.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Calcipotriol

INN Calcipotriol; calcipotriene.; Calcipotriol là tên INN được dùng phổ biến ngoài Hoa Kỳ; calcipotriene là tên thường gặp trong tài liệu và nhãn thuốc Hoa Kỳ.

CAS 112965-21-6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Calcipotriol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Calcipotriol; calcipotriene.; Calcipotriol là tên INN được dùng phổ biến ngoài Hoa Kỳ; calcipotriene là tên thường gặp trong tài liệu và nhãn thuốc Hoa Kỳ.

Tên IUPAC

trans-(1R,3S,5Z)-5-[(2E)-2-[(1R,3aS,7aR)-1-[(E,2R,5S)-5-cyclopropyl-5-hydroxypent-3-en-2-yl]-7a-methyl-2,3,3a,5,6,7-hexahydro-1H-inden-4-ylidene]ethylidene]-4-methylidenecyclohexane-1,3-diol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Calcipotriol anhydrous; calcipotriol monohydrate; calcipotriene; synthetic vitamin D3 derivative.; “Calcipotrien” là cách viết có thể gặp trong truy vấn tìm kiếm, nhưng tên tiếng Anh được sử dụng trong nhãn Hoa Kỳ là “calcipotriene”.

Tên Latinh / tên dược điển

Calcipotriolum

Tên USAN

calcipotriene

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

112965-21-6

UNII

143NQ3779B

PubChem CID

5288783

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Calcipotriol

Hấp thu toàn thân của calcipotriol bôi ngoài da nhìn chung thấp nhưng thay đổi theo nghiên cứu, dạng bào chế, vùng da và tình trạng tổn thương. Nhãn DailyMed dẫn nghiên cứu với thuốc mỡ đánh dấu phóng xạ, ước tính khoảng 6% liều bôi được hấp thu khi dùng trên mảng vảy nến và khoảng 5% trên da bình thường. Một nghiên cứu nhỏ được trình bày trong SmPC lại gợi ý dưới 1% liều thuốc mỡ được hấp thu.

Sự khác biệt này có thể liên quan thiết kế nghiên cứu, phương pháp đo và chế phẩm; không nên sử dụng một giá trị duy nhất cho mọi sản phẩm. Phần hoạt chất được hấp thu được chuyển hóa nhanh thành các chất chuyển hóa không hoạt tính, phần lớn trong vòng 24 giờ theo nhãn Hoa Kỳ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Calcipotriol có thể hấp thu qua da, đặc biệt khi dùng trên vùng da tổn thương, diện tích rộng, dùng quá liều, dùng băng kín hoặc phối hợp chất làm tăng thấm. Mức hấp thu toàn thân thường thấp khi sử dụng đúng liều nhưng có thể đủ để ảnh hưởng chuyển hóa calci nếu dùng quá mức.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của calcipotriol dùng ngoài da chưa được xác lập thống nhất.

Nhãn DailyMed ghi nhận mức hấp thu toàn thân khoảng 5–6% đối với thuốc mỡ trong một nghiên cứu, trong khi một nghiên cứu nhỏ trong SmPC gợi ý mức hấp thu dưới 1%. Sinh khả dụng của dạng kem cụ thể trong nhãn DailyMed chưa được nghiên cứu.

Giai đoạn II: Phân bố

Vitamin D và các chất chuyển hóa được vận chuyển trong máu gắn với protein huyết tương đặc hiệu. Dữ liệu định lượng riêng về tỷ lệ gắn protein, thể tích phân bố và phân bố mô của calcipotriol sau khi bôi ngoài da.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Sau khi được hấp thu toàn thân, calcipotriol được chuyển hóa nhanh theo con đường tương tự hormon vitamin D tự nhiên. Phần lớn hoạt chất được hấp thu được chuyển thành các chất chuyển hóa không hoạt tính trong vòng 24 giờ theo nhãn DailyMed.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Dữ liệu định lượng trực tiếp về tỷ lệ calcipotriol nguyên vẹn và các chất chuyển hóa được thải qua mật, phân hoặc nước tiểu sau khi bôi ngoài da.

Nhãn Hoa Kỳ cho biết chuyển hóa sau hấp thu diễn ra nhanh theo con đường tương tự vitamin D tự nhiên; calcitriol được tuần hoàn qua gan và bài tiết qua mật.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương của calcipotriol sau khi bôi ngoài da.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị thanh thải toàn thân của calcipotriol dùng ngoài da.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm tăng mức phơi nhiễm toàn thân gồm tổng liều cao, điều trị diện rộng, bôi lên da tổn thương, sử dụng băng kín, dùng chất làm tăng thấm và phối hợp nhiều chế phẩm cùng chứa calcipotriol. Trẻ em có tỷ lệ diện tích da trên khối lượng cơ thể cao hơn nên có nguy cơ tác dụng toàn thân cao hơn khi dùng thuốc bôi.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Calcipotriol

Calcipotriol thuộc nhóm thuốc chống vảy nến không chứa corticosteroid, tác động thông qua hệ thống vitamin D. Hoạt chất có tác động lên chuyển hóa calci yếu hơn đáng kể so với dạng hormon hoạt động của vitamin D3, nhưng vẫn có thể gây tăng calci huyết khi dùng quá liều.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Calcipotriol hoạt hóa thụ thể vitamin D trong tế bào, làm thay đổi biểu hiện các gen liên quan đến tăng sinh và biệt hóa tế bào. Dữ liệu in vitro cho thấy hoạt chất thúc đẩy biệt hóa và ức chế tăng sinh tế bào sừng; đây được xem là cơ sở chính cho tác dụng trong bệnh vảy nến.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng thường xuất hiện trước tiên ở hiện tượng bong vảy, sau đó đến độ thâm nhiễm và ban đỏ. SmPC ghi nhận đáp ứng có thể bắt đầu trong khoảng 2–4 tuần và thường đạt tối đa khoảng tuần thứ 6; nhãn kem Hoa Kỳ ghi nhận cải thiện thường bắt đầu sau khoảng 2 tuần và tiếp tục trong thời gian điều trị 8 tuần.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Calcipotriol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Calcipotriol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Calcipotriol

Chưa có nghiên cứu tương tác đầy đủ cho mọi chế phẩm calcipotriol. Các tương tác hoặc phối hợp cần thận trọng gồm:

  • Vitamin D đường toàn thân hoặc các dẫn xuất vitamin D khác.
  • Thuốc hoặc thực phẩm bổ sung chứa calci.
  • Thuốc lợi tiểu thiazide.
  • Estrogen.
  • Steroid đồng hóa.
  • Hormon cận giáp hoặc chất tương tự hormon cận giáp.

Các phối hợp này có thể làm tăng nguy cơ tăng calci huyết.

Không có đủ kinh nghiệm dùng đồng thời nhiều thuốc chống vảy nến trên cùng một vùng da. Không tự trộn thuốc mỡ với acid salicylic hoặc thuốc bôi khác.

Thắc mắc về hoạt chất Calcipotriol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 3 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *