Bevacizumab là kháng thể đơn dòng nhân hóa tái tổ hợp, có tác dụng ức chế yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu — VEGF — từ đó làm giảm quá trình tạo mạch máu mới nuôi khối u. Hoạt chất này được dùng chủ yếu bằng đường truyền tĩnh mạch, thường phối hợp với hóa trị hoặc thuốc điều trị ung thư khác trong một số bệnh ung thư như ung thư đại trực tràng di căn, ung thư phổi không tế bào nhỏ không vảy, ung thư thận di căn, ung thư cổ tử cung, ung thư buồng trứng/ống dẫn trứng/phúc mạc nguyên phát và ung thư biểu mô tế bào gan theo chỉ định cụ thể. Bevacizumab có thể gây tác dụng không mong muốn nghiêm trọng như xuất huyết, thủng đường tiêu hóa, rối loạn lành vết thương, tăng huyết áp, huyết khối, protein niệu và độc tính trên thai. Bài viết chỉ cung cấp thông tin y khoa, không thay thế tư vấn của bác sĩ/dược sĩ. (DailyMed)
Nội dung chính
- Bevacizumab là thuốc sinh học kháng VEGF, ức chế hình thành mạch máu mới.
- Được dùng trong một số kế hoạch điều trị do bác sĩ chỉ định ung thư và một số bối cảnh nhãn khoa do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
- Chỉ dùng theo lịch điều trị và theo dõi của cơ sở y tế.
- Có thể gây tăng huyết áp, chảy máu, huyết khối, thủng tiêu hóa hoặc chậm lành vết thương.
- Báo bác sĩ về phẫu thuật sắp tới, bệnh tim mạch, chảy máu, thai kỳ hoặc thuốc đang dùng.
Hoạt chất Bevacizumab là gì?
Bevacizumab là thuốc sinh học kháng VEGF, thuộc nhóm kháng thể đơn dòng nhân hóa. Thuốc gắn vào VEGF và ngăn VEGF tương tác với thụ thể Flt-1 và KDR trên tế bào nội mô, từ đó làm giảm tăng sinh tế bào nội mô và tạo mạch máu mới. (DailyMed)
Bevacizumab
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Bevacizumab |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Bevacizumab |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Bevacizumab; bevacizumab-awwb; bevacizumab-bvzr; bevacizumab-maly; bevacizumab-adcd; bevacizumab-tnjn; bevacizumab-nwgd; bevacizumab gamma. Các hậu tố sau tên hoạt chất thường dùng để nhận diện thuốc sinh học tương tự tại một số thị trường, không đồng nghĩa với khả năng thay thế tự động trong mọi hệ thống y tế. (precisionFDA) |
| Tên viết tắt | BEV | rhuMab-VEGF |
| Tên Latinh / tên dược điển | Bevacizumabum |
| Tên USAN | bevacizumab |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 216974-75-3 |
|---|---|
| UNII | 2S9ZZM9Q9V |
| PubChem CID | Không có |
| RxNorm CUI | 253337 |
Dược động học của Bevacizumab
Dược động học của Bevacizumab tuyến tính trong khoảng liều 1–20 mg/kg khi dùng mỗi tuần, mỗi 2 tuần hoặc mỗi 3 tuần. Theo phân tích dược động học quần thể, thời gian dự đoán để đạt trên 90% nồng độ trạng thái ổn định khoảng 84 ngày. (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Không có giai đoạn hấp thu theo nghĩa đường uống khi dùng truyền tĩnh mạch. Với tiêm nội nhãn hoặc các đường ngoài chỉ định khác, dữ liệu hấp thu toàn thân phụ thuộc dạng dùng và bối cảnh sử dụng; trường thông tin chuẩn hóa.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng theo nghĩa sinh khả dụng đường uống vì Bevacizumab dùng đường truyền tĩnh mạch sau pha loãng trong nhãn ung thư. Thông tin sinh khả dụng tuyệt đối theo đường ngoài tĩnh mạch. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung tâm trung bình trong nhãn FDA là khoảng 2,9 L. EMA ghi thể tích phân bố và độ thanh thải có thể khác nhau theo giới tính sau khi hiệu chỉnh cân nặng. (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Bevacizumab là kháng thể IgG nên được chuyển hóa chủ yếu bằng dị hóa protein/proteolysis trong cơ thể, bao gồm qua tế bào nội mô; không phụ thuộc chủ yếu vào gan hoặc thận để chuyển hóa/thải trừ. (European Medicines Agency (EMA))
Giai đoạn IV: Thải trừ
Bevacizumab được thải trừ theo cơ chế dị hóa kháng thể IgG. Nhãn FDA ghi độ thanh thải trung bình khoảng 0,23 L/ngày và thời gian bán thải ước tính khoảng 20 ngày, dao động 11–50 ngày. (DailyMed)
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải ước tính khoảng 20 ngày theo nhãn FDA. EMA mô tả thời gian bán thải theo mô hình hai ngăn là khoảng 18 ngày ở nữ điển hình và 20 ngày ở nam điển hình. (DailyMed) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải trung bình khoảng 0,23 L/ngày trong nhãn FDA. EMA ghi độ thanh thải trung bình khoảng 0,188 L/ngày ở nữ và 0,220 L/ngày ở nam; sau hiệu chỉnh cân nặng, nam có độ thanh thải cao hơn nữ khoảng 17%. (DailyMed) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Cân nặng, giới tính và gánh nặng khối u có thể ảnh hưởng đến độ thanh thải và thể tích phân bố. Nhãn FDA ghi nam có độ thanh thải và thể tích phân bố trung tâm cao hơn nữ sau hiệu chỉnh cân nặng; bệnh nhân có gánh nặng khối u cao hơn có độ thanh thải cao hơn. EMA cũng ghi albumin thấp và gánh nặng khối u cao liên quan đến độ thanh thải nhanh hơn. (DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Bevacizumab
Bevacizumab thuộc nhóm thuốc chống ung thư ức chế VEGF/VEGFR. Đây là liệu pháp nhắm trúng đích chống tạo mạch, thường không dùng đơn độc trong nhiều chỉ định mà phối hợp với hóa trị hoặc thuốc điều trị ung thư khác theo phác đồ. (FHI)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Bevacizumab gắn VEGF và ngăn VEGF gắn vào các thụ thể Flt-1 và KDR trên bề mặt tế bào nội mô. Khi tín hiệu VEGF bị ức chế, quá trình tăng sinh tế bào nội mô và tạo mạch trong mô hình tạo mạch bị giảm; trong mô hình ghép u đại tràng ở chuột nude, Bevacizumab làm giảm tăng trưởng vi mạch và ức chế tiến triển di căn. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là ức chế tạo mạch do VEGF, làm giảm nguồn cấp máu, oxy và dưỡng chất cho khối u trong bối cảnh ung thư. Mức độ đáp ứng phụ thuộc loại ung thư, giai đoạn bệnh, phối hợp điều trị, đặc điểm người bệnh và phác đồ chuyên khoa; không thể suy diễn hiệu quả cho mọi bệnh nhân hoặc mọi loại ung thư. (European Medicines Agency (EMA))
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Bevacizumab
Theo nhãn FDA của Avastin, Bevacizumab được chỉ định trong các bối cảnh gồm: ung thư đại trực tràng di căn phối hợp hóa trị nền fluorouracil hoặc phác đồ liên quan; ung thư phổi không tế bào nhỏ không vảy không thể cắt bỏ/tiến triển tại chỗ/tái phát/di căn phối hợp carboplatin và paclitaxel; u nguyên bào thần kinh đệm tái phát ở người lớn; ung thư biểu mô tế bào thận di căn phối hợp interferon alfa; ung thư cổ tử cung dai dẳng/tái phát/di căn phối hợp paclitaxel-cisplatin hoặc paclitaxel-topotecan; ung thư biểu mô buồng trứng, ống dẫn trứng hoặc phúc mạc nguyên phát trong một số tình huống; và ung thư biểu mô tế bào gan không thể cắt bỏ hoặc di căn phối hợp atezolizumab ở bệnh nhân chưa điều trị toàn thân trước đó. (DailyMed)
Bevacizumab đã được dùng trong nhãn khoa theo đường tiêm nội nhãn cho một số bệnh võng mạc như thoái hóa hoàng điểm tuổi già thể tân mạch, phù hoàng điểm do đái tháo đường hoặc tắc tĩnh mạch võng mạc tại một số hệ thống y tế; tuy nhiên dùng Avastin từ lọ truyền tĩnh mạch để tiêm nội nhãn là ngoài nhãn trong tài liệu Avastin và cần điều kiện pha chế vô khuẩn nghiêm ngặt. EMA cũng cảnh báo Avastin không được bào chế cho tiêm nội nhãn và đã có báo cáo phản ứng mắt nghiêm trọng khi dùng nội nhãn không được phê duyệt từ lọ truyền tĩnh mạch. (American Academy of Orthopaedic Surgeons)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc, không dùng để tự quyết định điều trị. Theo nhãn FDA, Bevacizumab thường được tính theo mg/kg và dùng theo từng phác đồ: 5 mg/kg hoặc 10 mg/kg mỗi 2 tuần, 7,5 mg/kg hoặc 15 mg/kg mỗi 3 tuần trong ung thư đại trực tràng tùy bối cảnh; 15 mg/kg mỗi 3 tuần trong ung thư phổi không tế bào nhỏ không vảy phối hợp carboplatin-paclitaxel; 10 mg/kg mỗi 2 tuần trong u nguyên bào thần kinh đệm tái phát; 10 mg/kg mỗi 2 tuần phối hợp interferon alfa trong ung thư thận di căn; 15 mg/kg mỗi 3 tuần trong ung thư cổ tử cung và một số chỉ định buồng trứng/ống dẫn trứng/phúc mạc; 15 mg/kg mỗi 3 tuần sau atezolizumab trong ung thư biểu mô tế bào gan. (DailyMed)
Bevacizumab phải được pha loãng và truyền tĩnh mạch bởi nhân viên y tế. Nhãn FDA ghi không dùng hoặc pha trộn với dung dịch dextrose; dung dịch sau pha được truyền lần đầu trong 90 phút, lần thứ hai 60 phút nếu dung nạp, và các lần sau 30 phút nếu lần truyền 60 phút dung nạp tốt. Cần ngừng hoặc trì hoãn thuốc quanh phẫu thuật theo chỉ định vì nguy cơ rối loạn lành vết thương. (DailyMed)
Cần theo dõi huyết áp, dấu hiệu xuất huyết, đau bụng cấp hoặc dấu hiệu thủng đường tiêu hóa, biến cố huyết khối động mạch/tĩnh mạch, triệu chứng thần kinh gợi ý PRES, protein niệu, chức năng thận, phản ứng khi truyền, tình trạng lành vết thương và dấu hiệu suy tim ở nhóm nguy cơ. Nhãn FDA khuyến cáo theo dõi protein niệu bằng xét nghiệm nước tiểu định kỳ trong quá trình điều trị. (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về Bevacizumab
Nhãn FDA của Avastin ghi “không có” chống chỉ định chính thức. Tuy nhiên, tài liệu EMA chống chỉ định Avastin ở người quá mẫn với hoạt chất/tá dược, quá mẫn với sản phẩm từ tế bào CHO hoặc kháng thể người/tái tổ hợp nhân hóa khác, và phụ nữ có thai. Khi xây dựng nội dung tại Việt Nam, nên đối chiếu tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm được cấp phép lưu hành cụ thể. (DailyMed)
Tác dụng không mong muốn thường gặp trong nhãn FDA gồm chảy máu cam, đau đầu, tăng huyết áp, viêm mũi, protein niệu, thay đổi vị giác, khô da, xuất huyết, rối loạn tiết nước mắt, đau lưng và viêm da tróc vảy. Các phản ứng khác phụ thuộc phác đồ phối hợp và loại ung thư. (DailyMed)
Các biến cố nghiêm trọng cần lưu ý gồm thủng đường tiêu hóa và rò, biến chứng lành vết thương, xuất huyết nặng hoặc tử vong, biến cố huyết khối động mạch, huyết khối tĩnh mạch, tăng huyết áp nặng/cơn tăng huyết áp, hội chứng bệnh não sau có hồi phục — PRES, tổn thương thận và protein niệu, phản ứng liên quan truyền, độc tính phôi-thai, suy buồng trứng và suy tim sung huyết. (DailyMed)
Cần thận trọng ở người có nguy cơ xuất huyết, tiền sử ho ra máu, bệnh lý đường tiêu hóa, tiền sử xạ trị vùng chậu, chuẩn bị phẫu thuật hoặc vết thương chưa lành, tăng huyết áp, nguy cơ huyết khối, bệnh thận/protein niệu, bệnh tim hoặc đã dùng anthracycline, phụ nữ có khả năng mang thai và người cao tuổi. Bevacizumab cần được trì hoãn ít nhất 28 ngày trước phẫu thuật chọn lọc và không dùng ít nhất 28 ngày sau đại phẫu cho đến khi lành vết thương đầy đủ. (DailyMed)
Thông tin xử trí quá liều chuẩn hóa trong nhãn được trích dẫn. Nếu nghi ngờ quá liều hoặc truyền nhầm, cần xử trí tại cơ sở y tế, theo dõi sát dấu hiệu sinh tồn, huyết áp, xuất huyết, protein niệu, phản ứng truyền và các biến cố nghiêm trọng liên quan thuốc.
Theo tài liệu EMA, lọ Avastin được bảo quản trong tủ lạnh 2–8°C, không đông lạnh, giữ lọ trong hộp ngoài để tránh ánh sáng; dung dịch truyền sau pha nên dùng ngay nếu có thể. Nhãn FDA ghi dung dịch Avastin sau pha có thể bảo quản ở 2–8°C tối đa 8 giờ nếu không dùng ngay. (European Medicines Agency (EMA))
Đối tượng đặc biệt
An toàn và hiệu quả của Avastin ở bệnh nhân nhi chưa được thiết lập; Avastin không được phê duyệt cho người dưới 18 tuổi trong nhãn FDA. Các báo cáo y văn có ghi nhận hoại tử xương ngoài xương hàm ở bệnh nhân dưới 18 tuổi dùng Avastin, và dữ liệu động vật non ghi nhận loạn sản sụn tiếp hợp. (DailyMed)
Người ≥65 tuổi có nguy cơ biến cố huyết khối động mạch cao hơn khi dùng Avastin phối hợp hóa trị so với người trẻ hơn. Nhãn FDA ghi trong phân tích gộp thăm dò, tỷ lệ biến cố huyết khối động mạch tăng nhiều hơn ở nhóm ≥65 tuổi. (DailyMed)
Bevacizumab có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật; EMA chống chỉ định Avastin trong thai kỳ. Phụ nữ có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong khi điều trị và 6 tháng sau liều cuối theo nhãn. (DailyMed)
Không có dữ liệu đầy đủ về sự hiện diện của Bevacizumab trong sữa mẹ hoặc ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ. Do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng ở trẻ, nhãn FDA khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và 6 tháng sau liều cuối. (DailyMed)
EMA ghi an toàn và hiệu quả chưa được nghiên cứu ở bệnh nhân suy gan; chưa có thử nghiệm chuyên biệt đánh giá dược động học Bevacizumab ở bệnh nhân suy gan vì gan không phải cơ quan chính chuyển hóa hoặc thải trừ Bevacizumab. (European Medicines Agency (EMA))
EMA ghi Avastin không có hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe/vận hành máy móc; tuy nhiên ngủ gà và ngất đã được báo cáo, nên người bệnh có triệu chứng ảnh hưởng thị lực, tập trung hoặc phản xạ không nên lái xe hoặc vận hành máy móc cho đến khi triệu chứng hết. (European Medicines Agency (EMA))
Tương tác thuốc của Bevacizumab
Nhãn FDA ghi không thấy ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng của Avastin trên dược động học irinotecan/SN38, interferon alfa, carboplatin hoặc paclitaxel trong các phối hợp đã nghiên cứu. EMA ghi không nên phối hợp kháng thể đơn dòng kháng EGFR như panitumumab hoặc cetuximab với phác đồ hóa trị chứa bevacizumab trong ung thư đại trực tràng di căn vì các nghiên cứu pha III gợi ý giảm PFS/OS và tăng độc tính so với bevacizumab phối hợp hóa trị. (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất Bevacizumab
Bevacizumab là kháng thể đơn dòng IgG1 nhân hóa tái tổ hợp có tác dụng gắn vào VEGF, ngăn VEGF hoạt hóa thụ thể trên tế bào nội mô, từ đó ức chế quá trình tạo mạch máu mới. Thuốc được dùng chủ yếu trong điều trị một số ung thư theo phác đồ chuyên khoa. (DailyMed)
Bevacizumab không phải hóa trị cổ điển. Đây là thuốc sinh học nhắm trúng đích, kháng VEGF và chống tạo mạch. Tuy nhiên, trong nhiều chỉ định ung thư, Bevacizumab được dùng phối hợp với hóa trị hoặc thuốc điều trị ung thư khác theo phác đồ được bác sĩ lựa chọn. (DailyMed)
Không. Bevacizumab cần được pha loãng và truyền tĩnh mạch bởi nhân viên y tế, có theo dõi phản ứng truyền và các biến cố nghiêm trọng như tăng huyết áp, xuất huyết, protein niệu hoặc huyết khối. Người bệnh không tự mua, tự truyền hoặc tự thay đổi lịch điều trị. (DailyMed)
Việc dùng Bevacizumab trong nhãn khoa phụ thuộc sản phẩm và quốc gia. Avastin dạng truyền tĩnh mạch không được bào chế cho tiêm nội nhãn; EMA cảnh báo đã có báo cáo biến cố mắt nghiêm trọng sau dùng nội nhãn không được phê duyệt từ lọ dùng cho ung thư. Một số sản phẩm/dạng Bevacizumab nhãn khoa khác có thể có tình trạng phê duyệt riêng tại một số thị trường, nhưng không nên tự suy diễn cho mọi sản phẩm. (European Medicines Agency (EMA))
Tác dụng phụ nghiêm trọng có thể gồm thủng đường tiêu hóa, rò, rối loạn lành vết thương, xuất huyết nặng, huyết khối động mạch hoặc tĩnh mạch, tăng huyết áp nặng, PRES, protein niệu/tổn thương thận, phản ứng truyền, suy tim, suy buồng trứng và độc tính trên thai. Người bệnh cần báo ngay cho nhân viên y tế khi có đau bụng dữ dội, chảy máu bất thường, khó thở, đau ngực, yếu liệt, co giật, đau đầu dữ dội, phù nhiều hoặc tiểu bất thường. (DailyMed)

